REGISTER VOOR DE OSTEOPATEN VAN BELGIE - R.O.B. - DE OSTEOPAAT BEROEPSCOMPETENTIE PROFIEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REGISTER VOOR DE OSTEOPATEN VAN BELGIE - R.O.B. - DE OSTEOPAAT BEROEPSCOMPETENTIE PROFIEL"

Transcriptie

1 REGISTER VOOR DE OSTEOPATEN VAN BELGIE - R.O.B. - DE OSTEOPAAT BEROEPSCOMPETENTIE PROFIEL Secretariaat: Yzerhand 18, 9120 Beveren Copyright door het Register voor de Osteopaten van België (ROB) Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. 1

2 BEROEPSCOMPETENTIE PROFIEL Inhoud Voorwoord Algemene beschouwingen Geschiedenis Algemene principes van de osteopathie Vijf modellen Biomechanisch model Neurologisch model Ademhaling- en circulatie model Bio-psychosociaal model Bio-energetisch model Toepassing van de osteopathie Osteopathische generieke behandelvaardigheden Kennis van de osteopathische principes en filosofie Diagnosestelling Behandeling Advies Evaluatie Osteopathische klinische vaardigheden Anamnese en klinisch onderzoek Manipulaties Mobilisaties Muscle Energy Techniques (MET) Spontaneous Release Techniques (SRT) Viscerale technieken en drainages Craniosacrale technieken Fasciale technieken Communicatie - samenwerking Met de patiënt Met andere gezondheidswerkers Kennis en wetenschap Bij- en nascholing Bijdrage aan de wetenschap Kritische beschouwingen van wetenschappelijk onderzoek Maatschappelijke competenties Maatschappelijke ontwikkeling in de gezondheidssector Volksgezondheid Verzekering Praktijkorganisatie management Patiëntengegevens Wettelijke verplichtingen Professionaliteit en beroepsethiek Beroepsverschillen met aanverwante beroepen en profilering Kinesitherapie en manuele therapie Chiropraxie Klassieke (allopathische) geneeskunde

3 11. Opleiding en training in België Werkzaamheid van de osteopathie Mobiliteit Somatische disfunctie Doorbloeding Zelfregulerende mechanismen Metabole toestand van de klachtenstructuur Auto-immuunsysteem Specifieke orgaansystemen: voorbeelden Research Veilige technieken Specifieke terminologie Referenties

4 Voorwoord Dit document beschrijft de competenties van de osteopaat. Na een inleiding over de definitie, de principes en de filosofie van de osteopathie beschrijft het document de generieke behandelvaardigheden, de klinische vaardigheden, de communicatiemogelijkheden met patiënten en andere medische beroepen, de bijdrage aan de wetenschap, de praktijkorganisatie, de professionaliteit en de beroepsethiek van de osteopaat. Ook de opleiding tot osteopaat en de werkzaamheid van de osteopathie wordt beschreven. 4

5 1. Algemene beschouwingen 1.1. Geschiedenis Osteopathie (ook osteopathische geneeskunde genoemd) is een manuele vorm van geneeskunde die ontwikkeld werd door Dr. Andrew Taylor Still, midden de jaren 1800 in de Verenigde Staten van Amerika. Still richtte de eerste school voor osteopathie op (1874) en de principes en filosofie van de osteopathie verspreidden zich snel over de wereld. (Ref.: Cole 1987, EAMT 1906, Still 1899, Still 1902) De osteopathie is geen iatrochemische maar wel een vitalistische en iatromechanische geneeskunde. Uit deze vitalistische en iatromechanische gedachten distilleerde Still zijn principes. In de Verenigde Staten van Amerika loopt de osteopathie opleiding parallel met de allopathische geneeskunde en de Amerikaanse osteopaten hebben dezelfde beroepsmogelijkheden als de Amerikaanse allopathische artsen. (Ref.: American Osteopathic Association: Fact Sheet 2006) Ze voegen de osteopathische principes en filosofie aan hun klassieke patiëntenbenadering toe. Buiten de Verenigde Staten van Amerika zijn osteopaten niet als arts opgeleid. Men spreekt van osteopathic physicians en van osteopaths. Osteopathic physicians (osteopathische artsen) en osteopaths (osteopaten) bezitten gemeenschappelijke competenties die hier worden besproken. Het beroepsprofiel beschrijft de competenties van de osteopaat, niet dat van de osteopathische arts Algemene principes van de osteopathie (Ref.: AOA 2008, Downing 1935, EAMT 1916, Kuchera & Kuchera 1994, Peeters & Lason 2005, Ward 2003) Osteopathie is een gezondheidssysteem waarbij de manuele patiëntenbenadering als doel heeft de gezondheid van de patiënt te optimaliseren en te onderhouden. Osteopathie baseert zich op het concept dat de mens als levend organisme een structurele (anatomie) en functionele (fysiologie) eenheid is. De focus van de osteopathie ligt op de benadering van de optimalisering van de gezondheid van de patiënt en niet op de behandeling van zijn ziekten. De volgende principes worden gehanteerd: 1. De mens is een dynamisch functionerende eenheid waarvan de gezondheidstoestand beïnvloed wordt door lichaam (structuur en functie) en geest. 2. De mens bezit zelfregulerende en zelfcorrigerende mechanismen die verzwakt kunnen zijn en die versterkt kunnen worden door een osteopathische behandeling. 3. Structuur (anatomie) en functie (fysiologie) beïnvloeden elkaar wederzijds op alle niveaus. 4. Rationele osteopathische behandelingen zijn gebaseerd op deze principes. Structuur en functie beïnvloeden elkaar wederzijds via hemodynamische, neurologische, lymfatische en biomechanische weg en dit zowel op het macroanatomisch niveau als op de microscopische, biochemische en cellulaire niveaus. 5

6 De osteopathiepraktijk combineert medische en wetenschappelijke kennis met deze osteopathische principes en filosofie. Wetenschappelijke en evidence-based kennis hebben een hoge prioriteit in de patiëntenbenadering, dit zowel op onderzoeks- als op behandelingsvlak. De filosofie van de osteopathie werd ontwikkeld als een omkadering van het herkennen en faciliteren van de zelfregulerende mechanismen in het lichaam door het manueel behandelen van bewegingsverliezen en disfuncties die het normale functioneren van de doorbloeding, de neurologische verzorging en de biomechanica belemmeren. In die zin zijn een structurele diagnose en mobilisaties en manipulaties (Osteopathic Manipulative Treatment, OMT Dodd et al 2003) van het musculoskeletale, het viscerale en het craniosacrale systeem essentiële componenten van de osteopathie. De unieke manier waarop osteopathische manipulatie en mobiliserende technieken geïntegreerd worden in de patiëntenbenadering, de behandelduur, de behandelfrequentie en de techniekkeuze zijn zo specifiek dat de osteopathie zich hiermee onderscheidt van andere medische disciplines. De besproken manipulaties zijn niet beperkt tot het kraken van gewrichten in de wervelkolom. Meerdere vormen van osteopathische manuele technieken (van structureel tot functioneel) worden hieronder verstaan (Ref.: AOA OMT 2010). De osteopathische benadering is gebaseerd op 5 modellen van structuur-functie interactie en is niet gelimiteerd tot het behandelen van musculoskeletale klachten. Osteopathie is meer begaan met de wederzijdse invloed van de biomechanica in het musculoskeletale systeem en de ganse lichaamsfysiologie. Osteopathie erkent dat hoewel elke patiënt over dezelfde basiscomponenten beschikt, elk individu zijn eigen adaptaties ontwikkelt op fysische, chemische, emotionele en psychische belastingen. Als gevolg daarvan zal de osteopaat minder bekommerd zijn om de patiënt in een veralgemeend schema te brengen dan wel om de individuele interactie tussen structuur en functie te optimaliseren. Osteopathy is an established recognized system of healthcare which relies on manual contact for diagnosis and treatment. It respects the relationship of body, mind and spirit in health and disease; it lays emphasis on the structural and functional integrity of the body and the body's intrinsic tendency for selfhealing. Osteopathic treatment is viewed as a facilitative influence to encourage this self regulatory process. Pain and disability experienced by patients are viewed as resulting from a reciprocal relationship between the musculoskeletal and visceral components of a disease or strain. World Osteopathic Health Organization (WOHO) 6

7 1.3. Vijf modellen (Ref.: WHO 2010) Biomechanisch model Dit model ziet het lichaam als de integratie van somatische componenten die lichaamshouding en lichaamsbalans coördineren. Onevenwichten in dit model kunnen leiden tot energieverlies, wijziging in de proprioceptie, wijzigingen in de gewrichtsstructuren en wijzigingen in de neurovasculaire functies en metabolisme. Therapeutisch gebruikt dit model OMT om de lichaamshouding, lichaamsmobiliteit en lichaamsbalans te herstellen. (Ref.: Gilliss et al 2010, Sucher et al 2005) Neurologisch model Dit model beschouwt de effecten van spinale facilitatie, proprioceptieve functies en de invloed van het autonome zenuwstelsel en de nociceptie op het functioneren van het neuroendocriene systeem. Van belang is hier duidelijk de interactie tussen het musculoskeletale en het viscerale systeem via het autonome zenuwstelsel. Therapeutisch wordt hier OMT toegepast om de mechanische stress en neurologische input te reduceren Ademhaling- en circulatie model Dit model bekommert zich om het onderhouden van een goede kwaliteit van het inter- en intracellulaire niveau vooral wat betreft de zuurstofvoorziening (O 2 CO 2 uitwisseling) en het afvoeren van afvalstoffen. Elke stress, rek of retractie op weefsel kan de circulatie remmen en aldus de gezondheid van het weefsel schaden. Therapeutisch wordt Osteopathic Manipulative Treatment OMT gebruikt om disfuncties van het ademhalingssysteem en van de hemodynamica te herstellen Bio-psychosociaal model Dit model bekommert zich om de reactie van het lichaam op omgevings-, sociaaleconomische, culturele, psychische of fysiologische stress Bio-energetisch model Het lichaam tracht een balans te behouden tussen energieproductie, energieverdeling en energieverbruik. OMT wordt aangewend om somatische disfuncties te behandelen die het potentieel hebben om deze energiebalans te verstoren. 7

8 2. Toepassing van de osteopathie Osteopathie wordt toegepast als complement of alternatief van de allopathische geneeskunde. Afhankelijk van de klachten en aandoening zal één of meerdere van de beschreven modellen gebruikt worden. Factoren die de techniekkeuze bepalen zijn: de aandoening, de algemene gezondheidstoestand van de patiënt, zijn voorgeschiedenis en de in het onderzoek gevonden letsels. Elk behandelplan is specifiek voor de patiënt. Er zijn bewijzen voorhanden dat osteopathie werkzaam is bij de behandeling van verschillende aandoeningen waaronder lage rugpijn, fibromyalgie, carpal tunnel syndroom, bepaalde ademhalingsdisfuncties, otitis media, constipatie, etc. Sommige studies tonen aan dat de kost van een osteopathiebehandeling lager ligt dan een allopathische behandeling. Het risico op complicaties is gering. (Alvizatos 2006, Andersson et al 1999, Bledsoe 2004, Brugman et al 2010, Crow & Gorodinsky 2009, Degenhart & Kuchera 2006, Fischer 2009, Fryer et al 2005, Gibson et al 1985, Hallas et al 2009, Hoehler et al 1981, Howard & Drysdale 2006, King et al 2003, Kirk et al 2005, Licciardone 2001, Licciardone et al 2003, Licciardone 2004, Licciardone et al 2005, Licciardone et al 2005, Licciardone 2007, Licciardone et al 2010, Nemett et al 2007, Overberger et al 2009, McReynolds & Sheridan 2005, Norton 2009, Sandhouse et al 2010, Schabert & Crow 2009) Osteopaten werken als onafhankelijke practici en voeren een eigen osteopathische onderzoeks- en behandelingsstrategie. Osteopaten behandelen niet met farmacologie, chirurgie, injectietherapie en naalden. Ze gebruiken geen toestellen en voeren geen bevallingen uit. Steeds bericht de osteopaat de behandelende huisarts over zijn/haar behandeling van de patiënt. Osteopaten werken samen met andere gezondheidswerkers waarvan ze geen concurrenten zijn. 8

9 3. Osteopathische generieke behandelvaardigheden 3.1. Kennis van de osteopathische principes en filosofie De osteopaat kent de osteopathische principes en filosofie en kan deze in alle onderzoeks- en behandelsituaties toepassen Diagnosestelling De osteopaat is in staat om op basis van zijn kennis van het vakgebied der osteopathie een functionele osteopathische diagnose te stellen die aansluit bij de klacht van de patiënt. Tevens is hij in staat tot het overwegen van andere behandelingen dan osteopathie en er naar te verwijzen. Functionele osteopathische diagnostiek onderscheidt zich van de allopathische diagnostiek. Osteopathische diagnostiek betreft het manueel opsporen van somatische disfuncties die de gezondheidstoestand van de patiënt verstoren en wijzigen en die zelfregulerende mechanismen in het lichaam remmen. (Ref.: Stochkendahl et al 2006) Allopathische diagnostiek is het met alle mogelijke middelen opsporen van aanwezige ziekten bij de patiënt. Hiertoe is de osteopaat niet bevoegd. De osteopaat kan relevante klinische testen waaronder radiografisch onderzoek en labo testen interpreteren in functie van de veiligheid van de patiënt, in functie van het eventueel doorverwijzen van de patiënt en in functie van de osteopathische principes en filosofie. De osteopaat is in staat een uitsluitingdiagnostiek uit te voeren om te bepalen of de patiënt moet doorverwezen worden en of de patiënt gebaat is met een osteopathische behandeling of niet Behandeling Aansluitend op de gestelde diagnose is de osteopaat in staat om een passende osteopathische behandeling aan de patiënt aan te bieden en veilig uit te voeren Advies Aansluitend op de diagnosestelling en de behandeling is de osteopaat in staat om de patiënt voedings- en gedragsadviezen te geven die tot een algehele verbetering van de gezondheidsen welzijnssituatie van de patiënt leiden Evaluatie De osteopaat is in staat zijn behandelingsresultaten te evalueren op een zo objectief mogelijke manier. 9

10 4. Osteopathische klinische vaardigheden 4.1. Anamnese en klinisch onderzoek De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het afnemen van een grondige anamnese tot het opsporen van de klachtenveroorzakende structu(u)r(en). In deze grondige anamnese is inbegrepen het opsporen van aandoeningen die niet tot de osteopathische behandelcompetenties behoren; het betreft het opsporen van contra-indicaties tot osteopathische behandeling of technieken. De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van manuele onderzoekstechnieken (Ref.: Bush & Vorro 2009) tot het opsporen van somatische disfuncties op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van palpatie van alle mogelijke lichaamsstructuren met het oog op het vinden van weefselveranderingen. De gevonden weefselveranderingen worden in verband gebracht met de gevonden somatische disfuncties. Naast de palpatie wordt gebruik gemaakt van manueel mobiliteitsonderzoek van alle mogelijke lichaamsstructuren, voornamelijk van maar niet beperkt tot musculoskeletale gewrichten. De osteopaat beschikt dan ook over doorgedreven palpatoire en mechanische onderzoeksvaardigheden. De osteopaat is in staat een uitsluitingdiagnostiek uit te voeren om te bepalen of de patiënt moet doorverwezen worden en of de patiënt gebaat is met een osteopathische behandeling of niet Manipulaties De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van manipulatietechnieken op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. Hij/zij bezit de vaardigheden manipulatietechnieken toe te passen, aangepast aan leeftijd, geslacht, aandoening en huidige toestand van de patiënt. De osteopaat herkent eveneens contra-indicaties voor het toepassen van de manipulatie. Manipulaties worden toegepast in alle mogelijke musculoskeletale lichaamsgebieden en kunnen met korte of lange hefboom gebruikt worden met als doel bewegingsmechanica te herstellen, lokale doorbloeding en homeostase te verbeteren of via neurologische of vasculaire weg somatische disfuncties en letselketens te corrigeren. Manipulaties kunnen eveneens houdings- en balansstoornissen beïnvloeden en zo de energiebalans van de patiënt harmoniseren. (Bronfort et al 2001, Bronfort et al 2004, Bronfort et al 2008, Bronfort et al 2010, Cecchi et al 2010, de Almeida et al 2010, Du et al 2010, Gross et al 2010, Liu et al 2010, Passmore et al 2010, Taylor & Murphy 2010) 4.3. Mobilisaties De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van mobilisatietechnieken op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. 10

11 Hij/zij bezit de vaardigheden mobilisatietechnieken toe te passen, aangepast aan leeftijd, geslacht, aandoening en huidige toestand van de patiënt. De osteopaat herkent eveneens contra-indicaties voor het toepassen van de mobilisatie. Mobilisaties worden toegepast in alle mogelijke lichaamsgebieden en kunnen met korte of lange hefboom gebruikt worden met als doel bewegingsmechanica te herstellen, lokale doorbloeding en homeostase te verbeteren of via neurologische of vasculaire weg somatische disfuncties en letselketens te corrigeren. Mobilisaties kunnen eveneens houdings- en balansstoornissen beïnvloeden en zo de energiebalans van de patiënt harmoniseren. (Ref.: Gross et al 2010) 4.4. Muscle Energy Techniques (MET) (Mitchel et al 1997) De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van MET op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. Hij/zij bezit de vaardigheden MET toe te passen, aangepast aan leeftijd, geslacht, aandoening en huidige toestand van de patiënt. De osteopaat herkent eveneens contra-indicaties voor het toepassen van MET. MET worden toegepast in alle mogelijke musculaire lichaamsgebieden en kunnen zowel spierversterkend, spierrekkend als spierontspannend worden toegepast. Ze herstellen tonus- en trofische wijzigingen alsook de spierbalans met als doel posturologische correcties door te voeren. Het doel van MET kan ook zijn om bewegingsmechanica te herstellen, lokale doorbloeding en homeostase te verbeteren of via neurologische of vasculaire weg somatische disfuncties en letselketens te corrigeren. (Ref.: Burns & Wells 2006) 4.5. Spontaneous Release Techniques (SRT) (Ref.: Jones 2004) De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van SRT op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. Hij/zij bezit de vaardigheden SRT toe te passen, aangepast aan leeftijd, geslacht, aandoening en huidige toestand van de patiënt. De osteopaat herkent eveneens contra-indicaties voor het toepassen van SRT. SRT zijn technieken die werden ontwikkeld door L. Jones, osteopaat en bestaan erin om via monitoring van pijnpunten en het voor de patiënt passief doorvoeren en aanhouden van gewrichtsposities deze pijnpunten te laten verdwijnen. De juiste neurofysiologische achtergrond van deze technieken berust op het spierspoelmechanisme. Het doel van SRT is om bewegingsmechanica te herstellen, lokale doorbloeding en homeostase te verbeteren en via neurologische of vasculaire weg somatische disfuncties en letselketens te corrigeren. Ze hebben tevens een lokale invloed op pijnpunten. 11

12 4.6. Viscerale technieken en drainages De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van viscerale- en drainagetechnieken op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. Hij/zij bezit de vaardigheden viscerale- en drainagetechnieken toe te passen, aangepast aan leeftijd, geslacht, aandoening en huidige toestand van de patiënt. De osteopaat herkent eveneens contra-indicaties voor het toepassen van drainagetechnieken. Viscerale technieken zijn zachte handgrepen, direct of via hefboom met als doel mobiliteit, weefselcongestie, doorbloeding en homeostase gunstig te beïnvloeden en via neurologische of vasculaire weg somatische disfuncties en letselketens te corrigeren. Drainagetechnieken omvatten musculoskeletale en viscerale zachte handgrepen, direct of via hefboom met als doel weefselcongestie, doorbloeding en homeostase gunstig te beïnvloeden en via neurologische of vasculaire weg somatische disfuncties en letselketens te corrigeren. Ze omvatten manuele technieken op het diafragma om dezelfde doelen te bereiken Craniosacrale technieken (Ref.: Becker 2001, Bering 1962, Enzman 1991, Ferguson 1991, Ferre 1991, Greenman 1995, Greitz 1992 & 1993, Heisev 1993, Hubbart 1971, Jaslow 1992, Kimmer 1961, Magoun 1979, Moskalenko et al 1980 & 2003, Nelson 2001 & 2002, Retzlav 1975, Sergueef 2001 & 2002, Sutherland 1939, Upledger 1971) De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van craniosacrale technieken op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. Hij/zij bezit de vaardigheden craniosacrale technieken toe te passen, aangepast aan leeftijd, geslacht, aandoening en huidige toestand van de patiënt. De osteopaat herkent eveneens contra-indicaties voor het toepassen van craniosacrale technieken. Craniosacrale technieken werden ontwikkeld door W.G.Sutherland, osteopaat. Het zijn uiterst zachte en in amplitudo minimale mobilisatietechnieken van schedelstructuren (suturen, temporomandibulaire gewrichten en hoog cervicale gewrichten) met als doel de vascularisatie van schedel en inhoud vooral drainerend te beïnvloeden alsook een balancerende invloed te hebben op de algemene neurovegetatieve toestand van de patiënt Fasciale technieken De osteopaat bezit de professionele vaardigheden betreffende het in algemene en specifieke zin kunnen toepassen van fasciale technieken op een veilig, manueel-technisch en functioneel hoogstaand niveau. Hij/zij bezit de vaardigheden fasciale technieken toe te passen, aangepast aan leeftijd, geslacht, aandoening en huidige toestand van de patiënt. De osteopaat herkent eveneens contra-indicaties voor het toepassen van fasciale technieken. Fasciale technieken zijn technieken op alle mogelijke lichaamsfasciën. Het zijn initieel fasciale rektechnieken die als doel hebben om via mechanische, neurologische of vasculaire weg somatische disfuncties en letselketens te corrigeren. 12

13 5. Communicatie - samenwerking 5.1. Met de patiënt De osteopaat bezit de professionele vaardigheden om een goede verstandhouding met de patiënt op te bouwen, waarbij hij/zij op heldere wijze het osteopathisch onderzoek en behandelen uitlegt. Hierbij toont de osteopaat respect, begrip, betrokkenheid en vertrouwen naar de patiënt toe. De osteopaat houdt rekening met de taalachtergrond van de patiënt (met inachtneming van de oorspronkelijke taal van de patiënt, zijn sociaaleconomische status en het daarmee gepaard gaande woordgebruik). De osteopaat kan relevante vragen stellen. Inleidende vragen, vervolgvragen, reflectievragen, open en gesloten vragen. Hij/zij kan belangrijke informatie uit gesprekken opnemen. De osteopaat gaat met de verkregen patiëntengegevens vertrouwelijk om Met andere gezondheidswerkers De osteopaat kan de anamnese, het onderzoek en de keuzes in de behandelwijze mondeling en schriftelijk weergeven en verantwoorden, met inachtneming van medisch taalgebruik. De osteopaat streeft overleg en samenwerking met andere disciplines uit de gezondheidszorg na en is zich bewust van de plaats die de osteopathie in het bredere veld van de gezondheidszorg inneemt. Hij/zij toont zich daarbij bewust van de grenzen van samenwerking en de grenzen van het eigen vak. Hij/zij kan de patiënt informeren over wat andere disciplines in de gezondheidszorg kunnen bijdragen en/of kunnen aanvullen. Hij/zij kan netwerken met andere professionals opbouwen en onderhouden. Hij/zij is betrouwbaar, houdt zich aan afspraken en behandelt verkregen informatie met uiterste zorg en vertrouwelijkheid (conform de daarvoor vastgestelde beroepscode). De osteopaat beschikt over inzicht in wat de consequenties van het eigen handelen kunnen hebben voor de overige beroepsmensen binnen een (multidisciplinair) team en kan met dien verstande adequaat functioneren in teamverband. Hij/zij kan de eigen werkzaamheden afstemmen op die van anderen, is hulpvaardig en collegiaal en stelt zich open op. De osteopaat houdt zich aan de grenzen van de eigen deskundigheid en die van de osteopathie door doelgericht, adequaat en tijdig te verwijzen. De osteopaat draagt zowel vertrouwelijke als niet-vertrouwelijke informatie over patiënten zorgvuldig over aan beroepsgenoten en derden (indien nodig), daarbij altijd strikt rekening houdend met de codes rondom het beroepsgeheim. Hij/zij handelt daarbij tevens conform de algemene richtlijn van de beroepscode der osteopathie. 13

14 6. Kennis en wetenschap 6.1. Bij- en nascholing De osteopaat is verantwoordelijk voor het ontwikkelen en onderhouden van een persoonlijk bij- en nascholingsplan. Hij/zij voldoet aan de eisen voor nascholing zoals door de beroepsgroep gesteld. De osteopaat erkent het lifelong learning aspect van het beroep Bijdrage aan de wetenschap De osteopaat werkt mee aan effectiviteit- en kwaliteitsonderzoek. Hij/zij is in dit geval in staat een afweging te maken van de noodzaak, relevantie en te verwachten resultaten van voornoemd onderzoek. Hij/zij is bereid stagiaires te begeleiden in de praktijk. De osteopaat is in staat zelfstandig en in teamverband een onderzoeksprotocol op te stellen, hypothesen te formuleren, wetenschappelijke vragen te formuleren en een wetenschappelijk onderzoek door te voeren en te publiceren Kritische beschouwingen van wetenschappelijk onderzoek De osteopaat beschikt over inzicht in de principes van statistische en cijfermatige vaardigheden. Hij/zij is in staat om onderzoeksresultaten betreffende de osteopathie en de geneeskunde afdoende te analyseren en te interpreteren en kan relevante onderzoeksresultaten en wetenschappelijke informatie inpassen in het eigen osteopathisch denken en handelen. 14

15 7. Maatschappelijke competenties 7.1. Maatschappelijke ontwikkeling in de gezondheidssector De osteopaat informeert zich via relevante vakliteratuur en via de media inzake actuele ontwikkeling op het gebied van de gezondheidszorg. Hij/zij is lid van de beroepsvereniging Volksgezondheid De osteopaat weet in de eigen praktijk situaties te herkennen die relevant zijn voor de gehele volksgezondheid. Hij/zij kent ook de instanties waar eventuele bedreigingen voor de volksgezondheid moeten gerapporteerd worden Verzekering De osteopaat is op de hoogte van de wetten op de ziekteverzekering. Hij/zij weet hoe hij toegang tot polisgegevens van zorgverzekeraars kan krijgen en kan deze gegevens interpreteren voor wat de vergoeding voor osteopathische behandelingen betreft. De osteopaat is adequaat verzekerd tegen mogelijke beroepsfouten. 15

16 8. Praktijkorganisatie 8.1. management De osteopaat organiseert mensen, middelen en informatie binnen de eigen praktijk op dusdanige wijze, dat op efficiënte en effectieve wijze continue zorg geboden kan worden Patiëntengegevens De osteopaat draagt zorg voor de privacybescherming van de patiënt. Hij/zij registreert op systematische, zorgvuldige en vertrouwelijke wijze de relevante gegevens van de patiënt in het (eventueel digitale) patiëntendossier Wettelijke verplichtingen De osteopaat evalueert planmatig en met regelmaat de eigen praktijkvoering en staat toe dat de eigen praktijk regelmatig geëvalueerd wordt door het beroepsregister. De osteopaat handelt conform de wet inzake het uitvoeren van de boekhouding en verplichtingen ten opzichte van de fiscus. De reglementering van de door de raad van state bekrachtigde beroepsvereniging betreffende de praktijkvoering wordt gerespecteerd. 16

17 9. Professionaliteit en beroepsethiek De osteopaat is in staat tot het leveren van een onafhankelijke en specifieke gezondheidszorg die bijdraagt tot de verbetering van de kwaliteit van leven en daarmee het algemene welbevinden van de patiënt. Hij/zij werkt patiëntgericht en stelt de individuele patiënt centraal. Hij/zij is zich bewust van zijn verantwoordelijkheden ten opzichte van patiënten, collegae, het osteopathische beroep en de gezondheidszorg in het algemeen. De osteopaat is volledig zelfstandig in zijn beroepsuitoefening en tevens in staat om het beroep van osteopaat daadwerkelijk in de praktijk uit te oefenen en te evalueren. Hij/zij beschikt over een kritisch inzicht in de eigen mogelijkheden en beperkingen. In deze context is de osteopaat tevens opgeleid tot het opzoeken en interpreteren van wetenschappelijk onderzoek met betrekking tot zijn vak. Nieuwe inzichten en wetenschappelijke bewijzen worden geïmplementeerd in de osteopathiepraktijk en in het osteopathieonderwijs. De osteopaat handelt doelgericht, oplossingsgericht en onafhankelijk. De osteopaat is bekend met de actuele wetgeving en ethische overwegingen met betrekking tot het handelen in de praktijk. Hieronder vallen zaken als zwijgplicht, gedragscode, beroepscode. 17

18 10. Beroepsverschillen met aanverwante beroepen en profilering Kinesitherapie en manuele therapie De osteopathie verschilt van de kinesitherapie en manuele therapie op verschillende vlakken: De osteopathie hanteert de osteopathische principes en filosofie zoals in dit document beschreven. Dit is eigen aan de osteopathie, niet aan de kinesitherapie of aan de manuele therapie. De osteopathie behandelt geen ziekten maar optimaliseert de gezondheidstoestand van de patiënt met het oog op het stimuleren van diens zelfregulerende krachten (immuniteit, herstelvermogen). De kinesitherapie richt zich op revalidatie, oefentherapie en op ondersteuning van het allopatische concept. Manuele therapie richt zich op specifieke musculoskeletale klachten en onderzoekt en behandelt lokale stress in gewrichten en weke delen. De osteopathie hanteert de somatische disfunctie als mogelijke oorzaak van klachten in alle mogelijke structuren en streeft er naar de somatische disfuncties op te heffen. De osteopathie voert geen revalidatie, massage of oefentherapie uit. Revalidatie, massage en oefentherapie zijn specifieke vakgebieden van de kinesitherapie. De osteopathie maakt geen gebruik van toestellen, noch elektrisch, noch mechanisch. Toestellen worden frequent in de kinesitherapie gebruikt. De behandelfrequentie van de osteopathie is maximaal 1 maal per week, dit om het lichaam de mogelijkheid te geven zijn zelfregulerende en zelfcorrigerende mechanismen optimaal te benutten. In de kinesitherapie en manuele therapie wordt frequenter behandeld. Mobiliteitsprincipes worden in de kinesitherapie en manuele therapie gebaseerd op bewegingsamplitudo, in de osteopathie op het juiste gebruik van bewegingsassen en biomechanica. Osteopathie beschouwt de ganse patiënt (holisme) om de invloeden van somatische disfuncties, verklevingen, retracties en bewegingsverliezen in andere regio s op het klachtengebied op te lossen. Kinesitherapie en manuele therapie beschouwen de klachtenregio als essentieel in de behandeling. Kinesitherapie en manuele therapie beperken zich tot het musculoskeletale systeem en osteopathie beschouwt de interactie tussen het musculoskeletale, het viscerale en het craniosacrale systeem als essentieel voor het behoud van gezondheid en het eigen regeneratievermogen. Osteopathie beschouwt preventie als uiterst belangrijk. Regelmatig een osteopaat bezoeken, ook als er geen klachten zijn, betekent dat aanwezige somatische disfuncties, bewegingsbeperkingen en verklevingen minder kans krijgen om een klachtenpatroon te ontwikkelen. Kinesitherapie ziet preventie als het geven van bewegingsadviezen, niet als behandeling. Osteokiné praktijken worden niet als osteopathiepraktijken beschouwd. De kinesitherapeuten die tevens osteopathische technieken aanbieden gaan er van uit dat deze osteopathische technieken complementair zijn aan de kinesitherapietechnieken. Ze vergeten echter dat osteopathie een totaalconcept is (en geen verzameling van technieken) met voor het onderzoek en behandeling specifieke principes. 18

19 De kinesitherapie en manuele therapie hebben voor elke aandoening een behandelingsrecept. Osteopathie beschouwt elke patiënt als uniek en elke klacht specifiek gebonden aan individuele letselpatronen Chiropraxie De osteopathie verschilt van de chiropraxie op verschillende vlakken: De osteopathie hanteert de somatische disfunctie als mogelijke oorzaak van klachten in alle mogelijke structuren en streeft er naar de somatische disfuncties op te heffen. Dit gebeurt in de osteopathie niet enkel via manipulatie van de wervelkolom of extremiteiten maar via meer uitgebreide OMT alsook via viscerale, craniosacrale en fasciale technieken. Chiropraxie gebruikt enkel manipulatie als behandeltechniek. De behandelfrequentie van de osteopathie is maximaal 1 maal per week, dit om het lichaam de mogelijkheid te geven zijn zelfregulerende mechanismen optimaal te benutten. Chiropraxie behandelt frequenter. Een osteopathische behandeling heeft een minimumduur van 30 minuten. Chiropraxie heeft een veel kortere behandeltijd Klassieke (allopathische) geneeskunde De osteopathie verschilt van de allopathische geneeskunde op verschillende vlakken: De osteopathie hanteert de somatische disfunctie als mogelijke oorzaak van klachten in alle mogelijke structuren en streeft er naar de somatische disfuncties op te heffen. In de klassieke geneeskunde kent men de somatische disfunctie vooral als deel van de diagnostiek maar wordt ze niet gebruikt als therapeutische mogelijkheid. De osteopathie heeft een specifieke osteopathische diagnostiek, gebaseerd op het zoeken naar somatische disfuncties en stelt geen medische diagnostiek als zijnde het bepalen van de ziekte. Allopatische geneeskunde zoekt vooral de ziekte op. De osteopathie gebruikt enkel manuele technieken (OMT) in onderzoek en behandeling. De osteopaat ziet de huisarts als centrale figuur in de gezondheidszorg van de patiënt. Hoewel de osteopaat onafhankelijk onderzoekt en behandelt, licht hij/zij de huisarts in over zijn/haar bevindingen en specifieke osteopathische behandeling. De osteopathie is niet in concurrentie of competitie met de allopathische geneeskunde. Zuiver functionele klachten kunnen via osteopathie behandeld worden. Bij echte structurele klachten (erfelijke aandoeningen, fracturen, kanker, echte, aangetoonde ziekten) kan in sommige gevallen de osteopathie complementair zijn; in andere gevallen niet aangewezen. Osteopathie werkt niet levensreddend zoals de allopathische geneeskunde. 19

20 11. Opleiding en training in België Osteopaten hebben een brede basis nodig van basismedische wetenschappen en klinische kennis. Een sterke wetenschappelijke achtergrond is noodzakelijk om de 5 modellen onafhankelijk, veilig en efficiënt in de praktijk om te zetten. Uitsluitingsdiagnostiek neemt een belangrijke plaats in in het opleidingsprogramma. Het ROB streeft naar een academisch niveau MSc.Ost. voor alle osteopaten. Enkel op die manier kan het beroep osteopaat ernstig genomen worden door andere medische beroepsgroepen en kan de osteopathie beschouwd worden als een wetenschappelijk gefundeerde wetenschap, onafhankelijk van kinesitherapie, chiropraxie, manuele therapie en de klassieke geneeskunde. De toelatingsvoorwaarden tot het volgen van een opleiding tot osteopaat moeten gelijk zijn aan de toelatingsvoorwaarden om universitaire studies aan te vatten. Het opleidingscurriculum moet voldoen aan de vereisten van het Bologna proces (BAMA structuur) met een minimum leerbelasting (na Algemeen Secundair Onderwijs ASO) van 300 ECTS credits en een academische graad MSc.Ost. die verder toelating verleent tot doctoraats- of PhD studies. De leerdoelen in een opleidingscurriculum voor osteopaten moeten de beroepscompetenties zoals beschreven in dit beroepscompetentie profiel nastreven en opleiden tot academisch gevormde osteopaten. Er moet regelmatig samenspraak zijn tussen enerzijds de beroepsvereniging en anderzijds de opleidingsinstituten om er voor te zorgen dat de coherenties tussen opleidingsdoelen en beroepseisen blijft bestaan. 20

C u r r i c u l u m m o d u l a i r e o p l e i d i n g

C u r r i c u l u m m o d u l a i r e o p l e i d i n g C u r r i c u l u m m o d u l a i r e o p l e i d i n g 1. Indeling van de onderwerpen Jaar Module 1 Module 2 Module 3 Module 4 1 Osteopathische principes en het iliosacrale gewricht De heup en de knie

Nadere informatie

Osteopathie is een manuele geneeswijze, wat inhoudt dat er geen apparaten aan te pas komen.

Osteopathie is een manuele geneeswijze, wat inhoudt dat er geen apparaten aan te pas komen. Osteopathie is een manuele geneeswijze, wat inhoudt dat er geen apparaten aan te pas komen. Een osteopaat gaat uit van de visie dat de mens biologisch één geheel is en dat alle afzonderlijke delen (systemen)

Nadere informatie

Integrale lichaamsmassage

Integrale lichaamsmassage Integrale lichaamsmassage Eindtermen theorie: - De therapeut heeft kennis van anatomie/fysiologie en pathologie m.b.t. Integrale lichaamsmassage; - De therapeut is zich ervan bewust dat een massage behandeling

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De milt. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische geneeskunde. De milt. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische geneeskunde De milt Luc Peeters & Grégoire Lason De milt Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Osteopathie. Presentatie Passage Bergentheim

Osteopathie. Presentatie Passage Bergentheim Osteopathie Presentatie Passage Bergentheim Inhoud vragen positie zorg praktijk opleiding enquete Motivatie Uitgebreide interesse in het begrijpen van het functioneren van het menselijk lichaam Anatomie

Nadere informatie

Planning Fascia College

Planning Fascia College Planning Fascia College Algemeen 1 21 tem 23.08.14 Introductieseminarie Perceptieve Pedagogie 2 23 en 24.08.14 Seminarie groot publiek : omgaan met pijn 3 17 tot 19.09.14 Seminarie met Danis Bois 4 20

Nadere informatie

C u r r i c u l u m v o l t i j d s e o p l e i d i n g

C u r r i c u l u m v o l t i j d s e o p l e i d i n g C u r r i c u l u m v o l t i j d s e o p l e i d i n g 1 1. Algemeen 2 2. Indeling van de modules Jaar 1 Modules Indeling in vakken Credits Osteopathische principes Osteopathische Medische en principes,

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant Landelijk Opleidingscompetentieprofiel Master Physician Assistant Dit Landelijk Opleidingscompetentieprofiel van de Physician Assistant is tot stand gekomen door samenwerking tussen de 5 PA opleidingen

Nadere informatie

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer,

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer, Demo Geachte mevrouw, mijnheer, Dank u wel voor de interesse die u voor dit e-book betoont! De osteopathische encyclopedie Deze demo bestaat uit een willekeurig aantal gekozen pagina s uit het e-book De

Nadere informatie

Osteopathische Geneeskunde. Integratie en toegepaste principes in de osteopathie. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische Geneeskunde. Integratie en toegepaste principes in de osteopathie. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische Geneeskunde Integratie en toegepaste principes in de osteopathie Luc Peeters & Grégoire Lason Integratie en toegepaste principes in de osteopathie Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright

Nadere informatie

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband?

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Bij mensen kan slechts 1 w h i p l a s h a c c i d e n t langdurige pijn en lijden veroorzaken. De anatomie van de hond is fundamenteel gelijk aan

Nadere informatie

PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016. Modeltraject eerste jaar Semester 1 WWW.AP.BE OPLEIDINGSONDERDELEN 2015/2016

PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016. Modeltraject eerste jaar Semester 1 WWW.AP.BE OPLEIDINGSONDERDELEN 2015/2016 PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016 Modeltraject eerste jaar Semester 1 Professioneel redeneren 1 6 ECTS Je zal de geschiedenis en de specifieke plaats van ergotherapie binnen de organisatie

Nadere informatie

Multimorbiditeit & Klinisch redeneren. Karin Timm Hester Vermeulen

Multimorbiditeit & Klinisch redeneren. Karin Timm Hester Vermeulen Multimorbiditeit & Klinisch redeneren Karin Timm Hester Vermeulen Mw B Voorstellen Gezondheidsprobleem Multimorbiditeit Twee of meer (chronische) ziekten tegelijkertijd Bijna 2 miljoen mensen! Bij 2/3

Nadere informatie

Wat zijn segmentale relaties?

Wat zijn segmentale relaties? 5 Wat zijn segmentale relaties? Samenvatting Tussen de ingewanden, het verborgene, en het waarneembare lichaam bestaan relaties en interacties die hun basis hebben in de segmentale innervatie. Een aandoening

Nadere informatie

Op zoek naar de oorzaak

Op zoek naar de oorzaak OSTEOPATH IE Op zoek naar de oorzaak =,=,_ Chronische rugpijn, uitstralende pijn in arm of been, migraine, whiplash. slechte darmwerking, buikpijn. Vee/ mensen Ieven met k/achten die niet makkelijk te

Nadere informatie

Fysius werkt samen met u aan een leven zonder rugpijn.

Fysius werkt samen met u aan een leven zonder rugpijn. Rugpijn? Rugpijn is niet vanzelfsprekend Volgens het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft 1 op de 5 volwassenen last van terugkerende rugklachten. Dit zijn 2,6 miljoen mensen die

Nadere informatie

PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016. Modeltraject eerste jaar Semester 1 WWW.AP.BE OPLEIDINGSONDERDELEN 2016/2017

PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016. Modeltraject eerste jaar Semester 1 WWW.AP.BE OPLEIDINGSONDERDELEN 2016/2017 PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016 Modeltraject eerste jaar Semester 1 Professioneel redeneren 1 6 ECTS Je zal de geschiedenis en de specifieke plaats van ergotherapie binnen de organisatie

Nadere informatie

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Onderzoek lage rug en heup core stability The Fifa 11 + Epidemiologie - 60-90% van alle mensen maakt een keer een episode van aspecifieke lage rugpijn door - Incidentie

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Osteopathische Geneeskunde. De thoracale wervelkolom en de ribben. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische Geneeskunde. De thoracale wervelkolom en de ribben. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische Geneeskunde De thoracale wervelkolom en de ribben Luc Peeters & Grégoire Lason De thoracale wervelkolom en de ribben Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets

Nadere informatie

Bijlage 1: Kwantitatieve gegevens

Bijlage 1: Kwantitatieve gegevens Bijlage 1: Kwantitatieve gegevens Instroomgegevens Instroom in aantallen Opleiding 2006/2007 2007/2008 2008/2009 Geneeskunde 413 413 411 408 407 413 Tandheelkunde 60 53 47 47 47 49 129 159 165 155 167

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS)

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Het verloop, de symptomen en de behandeling Centrum voor Revalidatie Inleiding Uw arts heeft bij u de diagnose Complex Regionaal Pijn Syndroom

Nadere informatie

International College for Research on Equine Osteopathy BROCHURE OPLEIDING DIEROSTEOPATHIE. www.icreo.com

International College for Research on Equine Osteopathy BROCHURE OPLEIDING DIEROSTEOPATHIE. www.icreo.com International College for Research BROCHURE OPLEIDING DIEROSTEOPATHIE 2 Wat is osteopathie? Osteopathie is een geneeswijze, die op het einde van de 19e eeuw door Dr. A.T. STILL in de U.S.A. ontdekt werd.

Nadere informatie

Beroepscompetentieprofiel Osteopathie

Beroepscompetentieprofiel Osteopathie Beroepscompetentieprofiel Osteopathie College van Advies Nederlandse Vereniging voor Osteopathie en Stichting het Nederlands Register voor Osteopathie 17 maart 2009 Nederlandse Vereniging voor Osteopathie,

Nadere informatie

Competentieprofiel van de genetisch consulent

Competentieprofiel van de genetisch consulent Competentieprofiel van de genetisch consulent De genetisch consulent is werkzaam binnen het specialisme klinische genetica. Het specialisme klinische genetica is gericht op zorgvragen van patiënten/ adviesvragers

Nadere informatie

Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma

Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma Hans Allaart Fysiotherapeut Sport Fysiotherapeut Orthopedische Manueel Th. Dryneedling Hans Allaart Fysiotherapeut Sport Fysiotherapeut Orthopedische Manueel Th. Dryneedling Fysiotherapie na acceleratie

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie Inleiding Wat goed dat je hebt doorgezet naar de volgende cursus! Je wilt dus nog meer te weten komen over hoe je lichaam precies in elkaar zit en hoe het werkt! En dat precies is wat je in deze cursus

Nadere informatie

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE INTEGRATIEVE KANKERZORG EN Deze Gids werd opgesteld door het Antikankerfonds om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te krijgen in de integratieve kankerzorg en de Mind-Body Geneeskunde.

Nadere informatie

3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23

3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 Inhoud Redactioneel 10 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 2 Geschiedenis 14 3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 4 Pijnmeting

Nadere informatie

1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V

1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V 1 Samenvatting: een nieuw beroepenhuis V&V 1.1 V&V 2020 heeft op basis van: de rondetafelgesprekken met vele honderden beroepsbeoefenaren; de achtergrondstudies met een review van wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

Onderzoek naar de oorzaak van (chronische) lage rugpijn

Onderzoek naar de oorzaak van (chronische) lage rugpijn Onderzoek naar de oorzaak van (chronische) lage rugpijn In de laatste 13 jaar is er veel onderzoek gedaan naar de oorzaak van lage rugpijn. Voornamelijk het veelvuldig voorkomen van lage rugpijn en het

Nadere informatie

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE 1. Deskundigheidsgebied van de intensive care verpleegkundige blad 2 van 11 2. Eindtermen voor de opleiding intensive care verpleegkundige blad 6 van 11 LRVV Deel

Nadere informatie

Osteopathie. kinderen. Raepsaet Liesbeth DO-MROB

Osteopathie. kinderen. Raepsaet Liesbeth DO-MROB Osteopathie bij baby s en kinderen Raepsaet Liesbeth DO-MROB Dinsdag 5 december 2006 Osteopathie Algemeen Osteopathie en zwangerschap Osteopathie bij baby's en kinderen Algemeen Algemeen Betekenis van

Nadere informatie

Chronische pijn, een benadering vanuit de neurowetenschappen

Chronische pijn, een benadering vanuit de neurowetenschappen Chronische pijn, een benadering vanuit de neurowetenschappen maar het zit toch niet tussen mijn oren John van der Meij Trilemma: Praktijk voor Training, Coaching en Therapie (Oegstgeest) Instituut voor

Nadere informatie

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas ELSITAS WWW.DIKINORDE.BE WWW.ELSVERCRUYSSE.EU M +32 (0)495 45 90 22 HET KOMT DIK IN ORDE Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas Onze visie: een lichaam in balans We streven

Nadere informatie

Klinisch Redeneren. Leereenheid. Verpleegkundige Vervolgopleidingen

Klinisch Redeneren. Leereenheid. Verpleegkundige Vervolgopleidingen Klinisch Redeneren Leereenheid Verpleegkundige Vervolgopleidingen November 2014 2 Leereenheid Klinisch Redeneren VUmc Amstel Academie De Boelelaan 1109 1081 HV Amsterdam www.amstelacademie.nl November

Nadere informatie

Planning Fascia College

Planning Fascia College Planning Fascia Cllege Algemeen 3 17 tt 20.09.14 Seminarie met Danis Bis 4 20 en 21.09.14 Cngres 20 jaar fasciatherapie + wrkshps 5 29.09.2014 Infavnd Perceptieve Pedaggie 6 6.10.2014 Praktijkavnd Fasciatherapie

Nadere informatie

Domeinbeschrijving manuele therapie NVMT

Domeinbeschrijving manuele therapie NVMT Domeinbeschrijving manuele therapie NVMT Voor u ligt de domeinbeschrijving manuele therapie. Deze beschrijving vormt de uitkomst van het project domeinbeschrijving manuele therapie dat door het bestuur

Nadere informatie

Onze praktijk. Fysiotherapie. Manuele therapie. Kinderfysiotherapie. Sportfysiotherapie. Sporten onder begeleiding. Echografie. Voeding.

Onze praktijk. Fysiotherapie. Manuele therapie. Kinderfysiotherapie. Sportfysiotherapie. Sporten onder begeleiding. Echografie. Voeding. Onze praktijk Fysiotherapie Manuele therapie Kinderfysiotherapie Sportfysiotherapie Sporten onder begeleiding Echografie Voeding (Orthomoleculaire geneeskunde) Dry Needling Moderne praktijk Paramedisch

Nadere informatie

De rol en positie van passief segmentaal bewegingsonderzoek binnen het klinisch redeneren

De rol en positie van passief segmentaal bewegingsonderzoek binnen het klinisch redeneren Abstractprogramma vrijdag 13 maart en zaterdag 14 maart 2009 De rol en positie van passief segmentaal bewegingsonderzoek binnen het klinisch redeneren Emiel van Trijffel MSc Afd. Klinische Epidemiologie,

Nadere informatie

Praktijk voor Osteopathie Osteopaat

Praktijk voor Osteopathie Osteopaat Praktijk voor Osteopathie Osteopaat Vragenformulier volwassen Uw eerste bezoek aan onze praktijk Wij verzoeken u vriendelijk tijdig aanwezig te zijn, opdat de voor u gereserveerde tijd optimaal kan worden

Nadere informatie

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N.

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven Uitgave 2013 C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. 2013 by Euro Books Uitgegeven door Euro Trans Lloyd Kaleshoek 8 8340 Damme

Nadere informatie

Examenprogramma biologie vwo

Examenprogramma biologie vwo Bijlage 4 Examenprogramma biologie vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder?

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Dr. P. Verspeelt Fysische geneeskunde en Revalidatie 15 november 2014 Wat is hyaluronzuur? 2 suikermolecules

Nadere informatie

Factsheet Verpleegkundig Specialisten

Factsheet Verpleegkundig Specialisten en Utrecht, maart 2012 Sinds 1 januari 2012 zijn de wettelijke regelingen rondom de verpleegkundig specialist door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport erkend. In dit document worden de belangrijkste

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Inhoud. Redactioneel 10. Over de auteurs 11. 1 Inleiding 12. 2 Geschiedenis 14

Inhoud. Redactioneel 10. Over de auteurs 11. 1 Inleiding 12. 2 Geschiedenis 14 Inhoud Redactioneel 10 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 2 Geschiedenis 14 3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 4 Pijnmeting

Nadere informatie

CombinedMovement Theory(CMT) Mark Vongehr Fysiotherapeut Manueeltherapeut

CombinedMovement Theory(CMT) Mark Vongehr Fysiotherapeut Manueeltherapeut CombinedMovement Theory(CMT) Mark Vongehr Fysiotherapeut Manueeltherapeut Bewegen is het veranderen van plaats, positie of houding. De posities aan het begin en aan het eind van de beweging zijn van belang

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Psyche en Sysiphus Herstel versus chroniciteit: het belang van arbeids(re)integratie. 16 oktober 2015

Psyche en Sysiphus Herstel versus chroniciteit: het belang van arbeids(re)integratie. 16 oktober 2015 Psyche en Sysiphus Herstel versus chroniciteit: het belang van arbeids(re)integratie 16 oktober 2015 Dr. Bart Leroy UPC KU Leuven, Campus Kortenberg Herstel versus chroniciteit: het belang van arbeids(re)integratie

Nadere informatie

Oedeemtherapie. Manuele lymfedrainage methode Vodder. Afdeling Fysiotherapie

Oedeemtherapie. Manuele lymfedrainage methode Vodder. Afdeling Fysiotherapie 00 Oedeemtherapie Manuele lymfedrainage methode Vodder Afdeling Fysiotherapie 1 Het lymfestelsel Het lymfestelsel bestaat uit lymfevaten, lymfeklieren en lymfeklierweefsel dat zich in verschillende organen

Nadere informatie

Voetreflexologie Marianne Baudenelle www.mariannebaudenelle.be

Voetreflexologie Marianne Baudenelle www.mariannebaudenelle.be Voetreflexologie Marianne Baudenelle www.mariannebaudenelle.be 1 Wat is voetreflexologie Onze beide voeten zijn een afspiegeling van ons lichaam. Ons hele lichaam staat in verbinding met onze voeten. De

Nadere informatie

Professionalisering. Beroepscode. Datum: 20-11-2013. Versie: 1.0

Professionalisering. Beroepscode. Datum: 20-11-2013. Versie: 1.0 Professionalisering Beroepscode Datum: 20-11-2013 Versie: 1.0 Inhoudsopgave Omschrijvingen... 3 Algemeen... 3 Aspecten met betrekking tot de beroepsuitoefening... 3 Aspecten met betrekking tot de houding

Nadere informatie

Hypermobiliteitssyndroom. Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie

Hypermobiliteitssyndroom. Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie Hypermobiliteitssyndroom Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie Veralgemeende pijnklachten? Recidiverende gewrichtsblokkages? Recidiverende gewrichts(sub)luxaties?

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

Artrose? Acupunctuur kan helpen. Wat is artrose in de westerse geneeskunde?

Artrose? Acupunctuur kan helpen. Wat is artrose in de westerse geneeskunde? Artrose? Acupunctuur kan helpen Wat is artrose in de westerse geneeskunde? Het zal niemand meer verbazen, dat klimatologische factoren invloed hebben op het menselijke lichaam. Dit wist men reeds toen

Nadere informatie

Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1

Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1 Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1 ICF 2 staat voor International Classification of Functioning, Disability and Health en is een classificatiesysteem van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Nadere informatie

De opleiding tot Restauratief Tandarts van de Nederlands Vlaamse Vereniging voor Restauratieve Tandheelkunde

De opleiding tot Restauratief Tandarts van de Nederlands Vlaamse Vereniging voor Restauratieve Tandheelkunde De opleiding tot Restauratief Tandarts van de Nederlands Vlaamse Vereniging voor Restauratieve Tandheelkunde 1. Inleiding Vanuit de tandheelkundige praktijk komt de vraag naar een gedifferentieerde tandarts

Nadere informatie

Informatiegids 2011 Opleiding tot arts OrthoManuele Geneeskunde

Informatiegids 2011 Opleiding tot arts OrthoManuele Geneeskunde Informatiegids 011 Opleiding tot arts OrthoManuele Geneeskunde NVOMG469 Informatiegids 011 1 Inhoudsopgave 0. Voorwoord 1. Het vak OrthoManuele Geneeskunde. Competenties van de arts OrthoManuele Geneeskunde

Nadere informatie

Frozen Shoulder. Ook wel adhesieve capsulitis genoemd. Wat is het?

Frozen Shoulder. Ook wel adhesieve capsulitis genoemd. Wat is het? Frozen Shoulder Ook wel adhesieve capsulitis genoemd Wat is het? Frozen Shoulder is een extreem pijnlijke aandoening waarin de schouder volledig of gedeeltelijk verstfijd is. Het is een van de meest pijnlijke

Nadere informatie

WORD OSTEOPAAT GEEF UW BEROEP EEN NIEUWE WENDING

WORD OSTEOPAAT GEEF UW BEROEP EEN NIEUWE WENDING M D as iplo te m ro a f S in ci Os en te ce op in ath Os ie te - D op O at hi e WORD OSTEOPAAT GEEF UW BEROEP EEN NIEUWE WENDING Studierichting DO (Diploma in Osteopathie) - 4 jaar parttime / 5 jaar fulltime

Nadere informatie

Omgaan met. pijn. Acupunctuur kan helpen

Omgaan met. pijn. Acupunctuur kan helpen Omgaan met pijn Acupunctuur kan helpen Iedereen heeft wel eens pijn. Hoofdpijn, spierpijn, rugpijn of tandpijn, Pijn kan veel oorzaken hebben en veel vormen aannemen. Pijn is bovendien heel individueel.

Nadere informatie

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel BOTTUMOREN Om beter te kunnen begrijpen wat een bottumor juist is, wordt er in deze brochure meer uitleg gegeven over de normale structuur van het bot. Op die manier krijgt u een beter zicht op wat abnormaal

Nadere informatie

Verzamelen en interpreteren van gegevens

Verzamelen en interpreteren van gegevens De opleiding tot obstetrieverpleegkundige Eindtermen van de opleiding tot obstetrieverpleegkundige 1. Vakinhoudelijk handelen Verzamelen en interpreteren van gegevens 1.1. De obstetrieverpleegkundige verzamelt

Nadere informatie

Ik ben gezond, maar mankeer van alles! Presentatie 22 januari 2015 Scheldemondcollege. M.H Greijn- Fokker, Kinderarts ADRZ

Ik ben gezond, maar mankeer van alles! Presentatie 22 januari 2015 Scheldemondcollege. M.H Greijn- Fokker, Kinderarts ADRZ Ik ben gezond, maar mankeer van alles! Presentatie 22 januari 2015 Scheldemondcollege M.H Greijn- Fokker, Kinderarts ADRZ Presentatie is bedoeld voor Jongeren met lichamelijke klachten die (nog) niet verklaard

Nadere informatie

De Triggerpoint De-activatie cursus

De Triggerpoint De-activatie cursus De Triggerpoint De-activatie cursus 8/9 april 2011 Houten Gepresenteerd door Ietje van Stolk Kontakt: course@oos.co.nz PROGRAMMA VOOR TRIGGERPOINT DE-ACTIVATIE CURSUS DAG 1 9.45-10.00 Welkom, koffie en

Nadere informatie

Kerncompetenties psychotherapeut

Kerncompetenties psychotherapeut Kerncompetenties psychotherapeut 5 oktober 2006 Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie Overname is toegestaan, mits ongewijzigd en met gebruik van bronvermelding. Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie,

Nadere informatie

Praktijk voor Osteopathie Osteopaat

Praktijk voor Osteopathie Osteopaat Praktijk voor Osteopathie Osteopaat Vragenformulier kinderen Uw eerste bezoek aan onze praktijk Wij verzoeken u vriendelijk tijdig aanwezig te zijn, opdat de voor u gereserveerde tijd optimaal kan worden

Nadere informatie

Internationale week van de pijn : Rugpijn : wat werkt er? Oefenen of prikjes? Dr. K. Van Boxem, pijncentrum (SJK) Opereren?

Internationale week van de pijn : Rugpijn : wat werkt er? Oefenen of prikjes? Dr. K. Van Boxem, pijncentrum (SJK) Opereren? Internationale week van de pijn : Rugpijn : wat werkt er? Oefenen of prikjes? Dr. K. Van Boxem, pijncentrum (SJK) Opereren? Dr. R. Rasschaert, neurochirurgie (UZA) of er mee leven? Mevr Batens, pijncentrum

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

De rol van de psycholoog. Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be

De rol van de psycholoog. Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be De rol van de psycholoog Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be Chronisch VermoeidheidsSyndroom Fukuda et al., 1994 Natuurlijk verloop 80% Costs 26% 17% 13% 8% 7 days 4 weeks 7 weeks 12 weeks 6

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Postgraduaat Gevorderde Musculoskeletale Revalidatie: Manuele Therapie en Sportkinesitherapie

Postgraduaat Gevorderde Musculoskeletale Revalidatie: Manuele Therapie en Sportkinesitherapie Postgraduaat Gevorderde Musculoskeletale Revalidatie: Manuele Therapie en Sportkinesitherapie Faculteit Bewegings- en Revalidatiewetenschappen Recente maatschappelijke en wetenschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Dorine Erkens. GuashaTherapeut.nl VOORWOORD

Dorine Erkens. GuashaTherapeut.nl VOORWOORD VOORWOORD In dit e-book leg ik uit wat Guasha Therapie is en wat het voor je kan betekenen. Guasha Therapie is nog onbekend in Nederland. Met het schrijven en delen van dit e- book wil ik laten zien hoe

Nadere informatie

(Paarden)Acupunctuur in de diergeneeskunde

(Paarden)Acupunctuur in de diergeneeskunde (Paarden)Acupunctuur in de diergeneeskunde drs. R.E. Boerekamp S.N.V.A. 2 Wat is acupunctuur? traditionele Chinese geneeskunde > 3000 jaar toegepast op mens/dier stimulatie punten op het lichaam d.m.v.

Nadere informatie

WORD OSTEOPAAT GEEF UW BEROEP EEN NIEUWE WENDING

WORD OSTEOPAAT GEEF UW BEROEP EEN NIEUWE WENDING M as te ro fs ci en in ce 5 ja in O ar s te op at hi e WORD OSTEOPAAT GEEF UW BEROEP EEN NIEUWE WENDING Studierichting Bachelor of Science with Honours in Osteopathy (BSc.(Hons.)Ost.) in coöperatie met

Nadere informatie

BETTER STRONGER FASTER

BETTER STRONGER FASTER BETTER STRONGER FASTER MOVE BETTER TO GET STRONGER AND GO FASTER beter bewegen= +++ Functie (+ Functie) x (+ kracht) = ++snelheid Reden? :krachten worden beter doorgegeven en opgevangen vereiste is de

Nadere informatie

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen: Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:. Een OPS patiënt. Wat is OPS en klachtenlijst? Oorzaken van OPS. Waar komt dat gif terecht? Natuurlijke ontgifting. Bioresonantie

Nadere informatie

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn N. Fraeyman Maart 2012 1 Scope van de presentatie 1. Afbakening van het onderwerp 2. Alternatieve therapieën en rugpijn 3. Bestuderen van

Nadere informatie

Examenprogramma biologie havo

Examenprogramma biologie havo Bijlage 3 Examenprogramma biologie havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding

Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding Klinisch redeneren doen we in feite al heel lang. VUmc Amstel Academie heeft hiervoor een systematiek ontwikkeld, klinisch redeneren in 6 stappen, om gedetailleerd

Nadere informatie

Nekklachten in de eerste lijn; hoe zit dat met predictie modellen? Arianne Verhagen Afd Huisartsgeneeskunde, Erasmus MC, Rotterdam

Nekklachten in de eerste lijn; hoe zit dat met predictie modellen? Arianne Verhagen Afd Huisartsgeneeskunde, Erasmus MC, Rotterdam Nekklachten in de eerste lijn; hoe zit dat met predictie modellen? Arianne Verhagen Afd Huisartsgeneeskunde, Erasmus MC, Rotterdam Opzet presentatie Inleiding / epidemiologie Diagnostiek Behandeling Predictie

Nadere informatie

Nederlands Academisch College voor Osteopathie N.A.C.O. PROTOCOL BEOORDELING JURY CASUISTIEKEXAMEN, CASESTUDIE & THESIS

Nederlands Academisch College voor Osteopathie N.A.C.O. PROTOCOL BEOORDELING JURY CASUISTIEKEXAMEN, CASESTUDIE & THESIS NO 06 Nederlands Academisch College voor Osteopathie N.A.C.O. Vestiging: Hugo de Grootkade 30-38 1052 LT Amsterdam PROTOCOL BEOORDELING JURY CASUISTIEKEXAMEN, CASESTUDIE & THESIS Nederlands Academisch

Nadere informatie

De behandeling van lymfoedeem, ervaringen uit het lymfoedeemcentrum Drachten

De behandeling van lymfoedeem, ervaringen uit het lymfoedeemcentrum Drachten De behandeling van lymfoedeem, ervaringen uit het lymfoedeemcentrum Drachten Robert Damstra, dermatoloog Expertise Centrum Lymfologie Ziekenhuis Nij Smellinghe, Drachten Programma Inleiding lymfologie

Nadere informatie

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen De Klinisch Linguïst Specialist in Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen Copyright Vereniging voor Klinische Linguïstiek (VKL) April 2000 Secretariaat: Vereniging voor Klinische Linguïstiek

Nadere informatie

29/05/2013. ICF en indicering ICF

29/05/2013. ICF en indicering ICF en indicering 1 = International Classification of Functioning, disability and health World Health Organisation (2001) is complementair met ICD-10 Wat? Classificatie van gezondheids en gezondheidsgerelateerde

Nadere informatie

Professionele identiteit en kwaliteit voor de osteopathie

Professionele identiteit en kwaliteit voor de osteopathie 1 Professionele identiteit en kwaliteit voor de osteopathie Wanneer ik ter voorbereiding voor het schrijven van dit kleinood even de drie laatste versies las van de vorige mijns inziens kon ik twee leidmotieven

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Samenvatting. Een complex beeld

Samenvatting. Een complex beeld Samenvatting Een complex beeld Vroeg herkende lymeziekte na een tekenbeet is goed te behandelen met antibiotica. Het beeld wordt echter complexer als de symptomen minder duidelijk zijn of als de patiënt

Nadere informatie

COMPUTERWERK. Multidisciplinaire Richtlijn NVAB. Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL

COMPUTERWERK. Multidisciplinaire Richtlijn NVAB. Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL COMPUTERWERK Multidisciplinaire Richtlijn NVAB Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL PROGRAMMA Begripsbepaling computerwerk Uitgangspunten en doel Inhoud richtlijn Behandeling vragen

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

Maatschappelijk handelen

Maatschappelijk handelen (Ambulance) Thema : Primary Survey Opvang van de laag complexe patiënt Januari 2014 - Het controleren van de vitale functies ( bloeddruk, saturatie, hartritme) - Het toedienen van O2 opgeleide van gegevens

Nadere informatie