Kindergeneeskunde en homeopathie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kindergeneeskunde en homeopathie"

Transcriptie

1 cine among paediatricians and patients mothers: a review of the literature. Eur J Pediatr. 2003; 162: Lim A, Cranswick N, South M. Adverse events associated with the use of complementary and alternative medicine in children. Arch Dis Child. 2011;96: Chan E. Quality of efficacy research in complementary and alternative medicine. JAMA. 2008; 299: Sampson M, Campbell K, Ajiferuke I, Moher D. Randomized controlled trials in pediatric complementary and alternative medicine: where can they be found? BMC Pediatr. 2003;3:1. 17 Linde K, Allais G, Brinkhaus B, et al. Acupuncture for migraine prophylaxis. Cochrane Database Syst Rev. 2009;(1):CD Ezzo JM, Richardson MA, Vickers A, et al. Acupuncture-point stimulation for chemotherapy-induced nausea or vomiting. Cochrane Database Syst Rev. 2006;(2):CD Lee A, Done ML. Stimulation of the wrist acupuncture point P6 for preventing postoperative nausea and vomiting. Cochrane Database Syst Rev. 2004;(3):CD Linde K, Berner MM, Kriston L. St John s wort for major depression. Cochrane Database Syst Rev. 2008;(4):CD O Mathuna DP, Ashford RL. Therapeutic touch for healing acute wounds. Cochrane Database Syst Rev. 2003;(4):CD Barnes J, Dong CY, McRobbie H, et al. Hypnotherapy for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(10):CD Mason S, Tovey P, Long AF. Evaluating complementary medicine: methodological challenges of randomised controlled trials. BMJ. 2002;325: Fonnebo V, Grimsgaard S, Walach H, et al. Researching complementary and alternative treatments the gatekeepers are not at home. BMC Med Res Methodol. 2007;7:7. 25 Cohen MH, Kemper KJ, Stevens L, et al. Pediatric use of complementary therapies: ethical and policy choices. Pediatrics. 2005; 16:e Kindergeneeskunde en homeopathie F.C. Kusse, M.H.L. Sevat Samenvatting In het algemeen reageren kinderen snel en positief op een homeopathische behandeling, zowel bij acute als bij chronische aandoeningen. Dat is de ervaring van ruim homeopathische artsen in de wereld, van wie meer dan 1000 kinderartsen. Er is de laatste vijfentwintig jaar toenemend wetenschappelijk onderzoek gedaan dat deze ervaring ondersteunt. Er zijn positieve RCT s bij acute otitis media, postoperatieve angst en onrust, bovenste luchtweginfectie, bedplassen en ADHD en een meta-analyse toont aan dat homeopathie effectief is bij diarree bij kinderen (indien het geneesmiddel individueel gekozen is). Uit een grote Britse observationele studie die zes jaar duurde, blijkt dat ruim 80% van de kinderen met chronische aandoeningen met de homeopathische behandeling verbeterde in hun algemene gezondheidstoestand. Homeopathiegebruik bij kinderen in Europa De algemeen kinderarts in Nederland zal regelmatig kinderen op het spreekuur zien die ook gebruikmaken van homeopathie. Cijfers over het gebruik van homeopathie voor kinderen verschillen per land. 1 In de populaties waarin dit is onderzocht, variëren ze van 11% in Groot-Brittannië tot 44% in Zwitserland. In Duitsland en Groot-Brittannië zijn kinderen met chronische klachten ruim vertegenwoordigd. De meest frequent gestelde diagnose is eczeem. Daarnaast komen recidiverende (luchtweg)infecties veel voor, evenals astma, slaapstoornissen, otitis media, chronische bronchitis en allergie. Als we ook zelfzorg meerekenen, wordt homeopathie bij onze ooster- en westerburen veel gebruikt voor kinderen met onder andere darmkrampjes (tot 1 jaar oud), dentitieproblemen, ongevallen en verkoudheid. Wat is homeopathie? Het similiaprincipe Homeopathie is een vorm van geneeskunde die ontwikkeld is door de Duitse arts en scheikundige Samuel Hahnemann ( ). In 1790 beschreef hij voor het eerst het door hem (opnieuw) ontdekte similiaprincipe. Dit principe dat al eerder werd beschreven door Hippocrates 168 Tijdschr Kindergeneeskd nr 6

2 en Paracelsus houdt in dat een stof die bepaalde symptomen kan veroorzaken, in staat is (in een kleine dosis) dezelfde symptomen te genezen. Het gelijkende wordt door het gelijkende genezen (similia similibus curentur). De Nederlandse celbiologen Wiegant en Van Wijk onderzochten de geldigheid van dit principe op cellulair niveau. 2 Zij toonden aan dat lage stressdoses (hitte, arsenicum of cadmium) het zelfherstel kunnen stimuleren als deze cellen tevoren aan hoge doses van deze stressoren waren blootgesteld. Het similiaprincipe lijkt dus een biologisch fenomeen te zijn. Homeopathie kan gedefinieerd worden als een therapie waarbij met een (soms ultra)kleine dosis van een stof het zelfgenezend vermogen wordt gestimuleerd, waarbij de overeenkomst tussen het ziektebeeld en het symptomenbeeld van het geneesmiddel essentieel is. De bereiding van het geneesmiddel en het getal van Avogadro Homeopathische geneesmiddelen worden gepotentiëerd. Dat betekent dat ze volgens een bepaald procedé verdund en geschud worden, in stappen van 1 op 10 (D-potenties) of 1 op 100 (C-potenties). Volgens de huidige theorie wordt er bij dit proces informatie van de uitgangsstof overgedragen, terwijl de chemische (bij)werking met iedere stap vermindert. Ten aanzien van de kwestie of ultramoleculaire preparaten een effect kunnen hebben, dienen we ons eerst te realiseren dat in de homeopathie verschillende potenties (stapsgewijs verdunde en geschudde oplossingen) worden gebruikt, van laag tot hoog. Er is geen reden om aan te nemen dat relatief lage potenties, met concentraties tot aan het getal van Avogadro, niet zouden kunnen werken. Uit de biologie is bekend dat geringe concentraties tot zelfs M biologisch actief kunnen zijn. Er is inmiddels al heel wat fundamenteel onderzoek gedaan waaruit blijkt dat ook ultramoleculaire homeopathische preparaten meetbare effecten kunnen vertonen. Dit blijkt uit zowel biologische als fysische experimenten. Er heeft herhaald kwalitatief goed onderzoek plaatsgevonden op dieren, planten en geïsoleerde cellen en celculturen. 3 In een recente meta-analyse van fundamenteel onderzoek naar de effecten van hoge potenties werden 67 in vitro-experimenten in 75 publicaties beoordeeld volgens bepaalde kwaliteitscriteria. 4 Bij de meerderheid van de experimenten werden effecten van hoge potenties gerapporteerd en in bijna driekwart van alle herhaalde studies waren de bevindingen positief. Ook de experimenten met een hoge methodologische standaard toonden een duidelijk effect van hoge potenties aan. Klinisch onderzoek Bij een homeopathische behandeling worden zowel enkelvoudige als complexe middelen ingezet. Enkelvoudige middelen worden voorgeschreven op basis van het eerder besproken similiaprincipe. Complexe middelen zijn vaak vrij verkrijgbaar en bestaan uit een vaste combinatie van middelen die passen bij een bepaalde klacht. Er waren in juni RCT s (gerandomiseerde klinische trials) gepubliceerd in peer-reviewed medische tijdschriften. Hiervan hadden 120 RCT s (85%) een placebocontrolegroep, 22 RCT s (15%) een andere controlegroep. Van de RCT s was 44% positief voor homeopathie, 8% negatief en 48% statistisch non-conclusive. Er zijn dus veel meer studies met positieve dan met negatieve resultaten. In systematische reviews voor specifieke diagnosen of groepen van diagnosen is de werkzaamheid aangetoond van homeopathie bij diarree bij kinderen, postoperatieve ileus, hooikoorts, vertigo, allergieën, bovenste luchtweginfecties en reumatische ziekten. Daarnaast tonen herhaalde RCT s effectiviteit aan bij fibromyalgie en sinusitis. Toch beweren sommige critici dat homeopathie een soort superplacebo is. De lange arts-patiëntcontacten zouden kunnen verklaren waarom mensen verbeteringen in hun gezondheidstoestand ervaren. Een recente Duitse studie daarentegen heeft aangetoond dat het placebo-effect in placebogecontroleerde, dubbelblinde RCT s bij geïndividualiseerde homeopathie niet groter is dan bij reguliere therapie. 5 De praktijk: individuele voorschriften In de praktijk wordt er door de homeopathisch (kinder)arts een geneesmiddel voorgeschreven dat past bij het totaalbeeld van het kind. Om een voorbeeld te geven. Bij een kind met otitis media acuta dat zielig zit te huilen en zich graag laat troosten door de moeder, zal het geneesmiddel Pulsatilla (gemaakt van wildemanskruid) waarschijnlijk passend zijn, terwijl aan het kind dat krijst en op geen enkele manier tot bedaren te brengen is Chamomilla zal worden voorgeschreven. Tijdschr Kindergeneeskd nr 6 169

3 Met andere woorden: dezelfde klinische diagnose, maar verschillende homeopathische geneesmiddelen. Bij de behandeling van kinderen met chronische aandoeningen worden nog veel meer individuele factoren betrokken bij de keuze van het geneesmiddel. Er zijn ongeveer honderd verschillende geneesmiddelen van minerale, plantaardige of dierlijke oorsprong die veelvuldig worden voorgeschreven, terwijl het totaalpotentieel aan geneesmiddelen op dit moment meer dan drieduizend bedraagt. De kennis, ervaring en deskundigheid van de arts bepaalt dus voor een groot deel het succes van de behandeling. Wetenschappelijk onderzoek bij kinderen Er is een aantal observationele studies uitgevoerd bij enkele duizenden patiënten in Duitsland, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Daarbij zijn consistent positieve resultaten beschreven ten aanzien van bestaande ziektesymptomen, algemeen welbevinden en het verminderde gebruik van reguliere medicijnen. Hierbij blijkt 60-70% van de patiënten een duidelijke of zeer duidelijke verbetering van hun gezondheid te ervaren. En dan gaat het niet om patiënten met acute self-limiting aandoeningen, maar om patiënten met chronische ziekten en multipele pathologieën die niet of nauwelijks hebben gereageerd op eerdere reguliere behandeling. Chronische klachten In het Bristol Homeopathic Hospital (UK) is van observationeel onderzoek gedaan bij een populatie patiënten die homeopathische hulp zocht voor langdurige klachten nieuwe patiënten werden zes jaar lang gevolgd; 19,4% was jonger dan de 16 jaar. De veranderingen in de algemene gezondheid werden gemeten met een Likertschaal die liep van 3 ( much worse ) t/m +3 ( much better ). Bij 41,1% van de kinderen werd een duidelijke verbetering gezien (+3), bij 24,7% een verbetering(+2). Acute bovenste luchtweg- en oorklachten Nederlandse artsen hebben deelgenomen aan een internationale observationele eerstelijns cohortstudie. Hierbij werd de behandeling van acute bovenste luchtweg- en oorklachten geëvalueerd bij 907 volwassenen en 659 kinderen. 7 De meest voorkomende klacht bij kinderen was hoesten, gevolgd door keel- en oorpijn. De resultaten na zeven dagen waren in de homeopathiegroep significant beter. Na veertien dagen bleek homeopathische behandeling niet onder te doen voor de reguliere aanpak. Atopisch eczeem Uit de Duits-Zwitserse studie onder leiding van Claudia Witt werden de gegevens van kinderen met atopisch eczeem geëxtraheerd. 8 De grootste verbetering werd gezien in de eerste drie maanden. De verbetering zette door gedurende de twee jaar van de studie. Het gebruik van conventionele middelen nam af. In een observationeel vervolgonderzoek waren de resultaten van homeopathische behandeling van kinderen met atopisch eczeem vergelijkbaar met de conventionele behandeling. 9 Acute otitis media In de review werd één Amerikaanse trial besproken met een individuele homeopathische behandeling. 10 Vijfenzeventig kinderen kregen één uit acht geselecteerde middelen in C30 of placebo. De homeopathiegroep had significant betere resultaten. Zwitserse kinderartsen en Duitse KNO-artsen deden verkennende klinische studies over acute otitis media. 11 Zij concludeerden, dat homeopathie een positief effect zou kunnen hebben in vergelijking met het spontane beloop. Bovenste luchtweginfecties a In een uitstekende trial van Nederlandse bodem kregen 175 kinderen gedurende 26 weken een individueel homeopathisch geneesmiddel of placebo, plus dieetadviezen. 12 Beide groepen verbeterden. Het sterkst was deze verbetering in de homeopathiegroep, maar het verschil was net niet statistisch significant. Bij vergelijkbare resultaten zou met meer patiënten wél statistische significantie zijn bereikt. 13 In de met homeopathie behandelde groep verminderde het antibioticagebruik met 55%, in de placebogroep met 38%. b In Noorwegen werd een trial gedaan met 251 kinderen. 14 Er was geen verschil in resultaten tussen de homeopathie- en de placebogroep. c Er is door dezelfde Noorse onderzoeksgroep een gedegen gerandomiseerde twaalf weken durende pragmatische studie gedaan bij 169 kinderen met bovenste luchtweginfecties, met wachtlijstcontrole. 15 In de homeopathiegroep waren de resultaten significant beter. De kinderen in deze groep hadden lagere symptoomscores en minder dagen met symptomen van bovenste luchtweginfecties. Bij elf 170 Tijdschr Kindergeneeskd nr 6

4 kinderen werd meer dan één middel voorgeschreven. Het was mogelijk om het voorschrift te wijzigen tijdens het onderzoek. Dit is een mooi voorbeeld van onderzoek waarin real life zo veel mogelijk wordt benaderd. Onrust na operatie In de review werd een Franse trial besproken met Aconitum C4 of placebo bij 50 kinderen met acute onrust en angst na een operatie. 16 In de homeopathiegroep waren de resultaten significant beter. ADHD Drie trials werden in de review geanalyseerd. Het gaat om drie verschillende onderzoeksgroepen en diverse homeopathische behandelmethoden. a Bij twintig kinderen werd gedurende twee maanden een standaardbehandeling gegeven met een homeopathisch complexmiddel. 17 De controlegroep kreeg placebo. De uitkomsten waren positief voor twee van de zes uitkomstmaten. De aantallen zijn te klein om een uitspraak te doen over effectiviteit. b In een Amerikaanse pilotstudy kregen 43 kinderen gedurende achttien weken individueel voorgeschreven homeopathische geneesmiddelen of placebo. 18 Beide groepen verbeterden. Er was geen significant verschil in resultaten tussen de placebo- en de homeopathiegroep. Ook hier is de onderzoekspopulatie klein. c De derde studie is een Zwitserse cross-over trial bij 62 kinderen. Gedurende zes weken kregen zij een individuele behandeling (of placebo) volgens een beproefd protocol, met 17 middelen. 19 De homeopathiegroep deed het significant beter. De resultaten van deze drie trials kunnen niet worden gepoold, want de behandelingen verschilden. Van de in deze onderzoeken toegepaste behandeltechnieken blijkt de methode- Frei (de derde studie) het meest succesvol. Een Nederlandse groep artsen is bezig zich deze methode eigen te maken om hier in Nederland onderzoek mee te kunnen doen. In 2009 verscheen voor het laatst een (ongewijzigde) update van een in 2007 verschenen Cochrane-review over homeopathische behandeling van ADHD. 20 Hierin werden gegevens uit de bovengenoemde vier studies gezamenlijk geëvalueerd. Op grond hiervan konden de onderzoekers geen positief advies geven over homeopathische behandeling voor ADHD. Development of optimal treatment protocols is recommended prior to further randomised controlled trials being undertaken. Diarree Drie trials door de onderzoeksgroep van Jennifer Jacobs (VS) werden besproken. a De eerste trial werd verricht in Nicaragua, met 34 kinderen. De kinderen werden individueel behandeld met een homeopathisch geneesmiddel in de potentie C30. Er werd geen significant verschil gevonden tussen de placeboen de verumgroep. Dit was een kleine, goed uitgevoerde studie. b In Nicaragua vond ook de tweede trial plaats. 92 kinderen kregen een individueel homeopathisch geneesmiddel of placebo. De homeopathiegroep scoorde significant beter. c Bij de derde trial, in Nepal, kregen 126 kinderen een individuele homeopathische behandeling. De homeopathiegroep had significant betere resultaten dan de placebogroep. De geneesmiddelselectie was in deze drie studies steeds hetzelfde op grond van individuele symptomen. Daarnaast werd altijd orale rehydratie toegepast volgens het WHO-protocol. Jacobs e.a. hebben zelf een meta-analyse gedaan van deze drie studies. 21 Het gezamenlijke resultaat was significant positief in het voordeel van homeopathie. Darmkrampen Er is één studie bekend waarbij een homeopathisch complexmiddel werd vergeleken met een regulier middel bij 204 kinderen met maagen darmkrampen. 22 In beide groepen was er gelijke verbetering en waren de bijwerkingen vergelijkbaar. Eczeem Bij 118 kinderen met eczeem werd individuele homeopathische behandeling vergeleken met conventionele therapie. Tussen beide groepen werd geen verschil in resultaat gevonden. 23 In beide groepen was er na één jaar verbetering opgetreden van symptomen en ziektegerelateerde kwaliteit van leven. Bedplassen Er is één studie bekend met een homeopathisch (homotoxicologisch) complexmiddel voor enu- Tijdschr Kindergeneeskd nr 6 171

5 resis nocturna. 151 kinderen namen deel. Hier werkte homeopathie beter dan placebo en minder goed dan medicamenteuze behandeling met het reguliere medicijn desmopressine. 24 Conclusies klinisch onderzoek Het wetenschappelijk onderzoek over homeopathische behandeling van kinderen tot nu toe laat positieve resultaten zien waarop kan worden voortgebouwd. Onderzoeken die geen of onvoldoende resultaat opleverden waren naast de eerder genoemde onder andere onderzoeken naar vergrote neusamandelen, astma, conjunctivitis, wratten en stomatitis door chemotherapie. Dat betekent niet per se dat homeopathie bij deze aandoeningen niet werkt. In sommige gevallen was de onderzoeksgroep niet groot genoeg en bij andere werkte het gekozen geneesmiddel niet. Veiligheid Over het algemeen wordt aangenomen dat homeopathische geneesmiddelen veilig zijn. 25 Bijwerkingen of homeopathische beginverergeringen (dat wil zeggen: een tijdelijke lichte verergering van de klachten als begonnen wordt met een homeopathisch middel) worden bij onderzoek niet altijd gerapporteerd. Bij een aantal studies in de review van Altunc e.a. werden bijwerkingen systematisch gerapporteerd. Deze waren mild en voorbijgaand. Indicaties voor homeopathie bij kinderen Ouders die kiezen voor een homeopathische behandeling voor hun kinderen doen dat vooral als de kinderen last hebben van chronische of recidiverende infecties, bij huidklachten, bij slaapproblemen of gedrags- c.q. ontwikkelingsproblemen. Ook voor allergie, darmklachten, hoofdpijn, bedplassen en onbegrepen klachten wordt gebruikgemaakt van homeopathie. Summary Children respond rapidly and positively to homeopathic treatment in both acute and chronic illness. More than homeopathic physicians (including over 1000 pediatricians) have noticed that in their practices. A growing amount of scientific publications support these findings. Positive RCTs concerning acute otitis media, anxiety after surgical interventions, upper airway infections, bedwetting and ADHD have been published. A meta-analysis confirms the effectiveness of homeopathy in childhood diarrhoea. A large British observational study demonstrated the health improvement in more than 80% of children with chronic diseases receiving homeopathic treatment. Conclusie Homeopathie wordt wereldwijd veel toegepast bij kinderen. Er is toenemend bewijs dat homeopathie effectief is ook in hoge potenties en er zijn steeds meer onderzoeken die aantonen dat homeopathie effectief kan zijn bij specifieke klinische diagnosen. Door de individuele geneesmiddelkeuze bepalen de kennis, ervaring en kunde van de homeopathisch (kinder)arts voor een groot deel het succes van de behandeling. Dankbetuiging Met dank aan Ton Nicolai, arts voor homeopathie en voorzitter European Committee for Homeopathy (ECH), Christien Klein-Laansma, arts voor homeopathie en onderzoeker, en dr. Fred Wiegant, celbioloog en universitair docent, departement Biologie, Universiteit Utrecht, voor hun bijdragen. Auteurs Dhr. drs. F.C. (Frans) Kusse, arts voor homeopathie, Artsencentrum Homeopathie, Amsterdam. Mw. drs. (Marijke) M.H.L. Sevat, kinderarts, Horizon Jeugdzorg Rotterdam, en arts voor homeopathie. Correspondentieadres: Drs. Frans Kusse, Artsencentrum Homeopathie, Amsterdam, xs4all.nl. Literatuur 1 Vlieger AM, Putte EM van de, Hoeksma H. Het gebruik van complementaire en alternatieve geneeswijzen door kinderen op een polikliniek voor kindergeneeskunde en de redenen van ouders daarvoor. Ned Tijdschr Geneeskd. 2006;150: Wiegant FAC, Wijk R van. The similia principle; results obtained in a cellular model system. Homeopathy. 2010;99: Een overzicht is beschikbaar op 4 Witt CM, Bluth M, Albrecht H, et al. The in vitro evidence for an effect of high homeopathic potencies A systematic review of the literature. Complement Ther Med. 2007;15: Nuhn T, Lüdtke R, Geraedts M. Placebo effect sizes in homeopathic compared to conventional drugs a systematic review of randomised controlled trials. Homeopathy. 2010;99: Spence DS, Thompson EA, Barron S. Homeopathic treatment for chronic disease: a 6-year, university-hospital outpatient observational study. J Altern Complement Med. 2005;11: Tijdschr Kindergeneeskd nr 6

6 7 Haidvogl M, Riley DS, Heger M, et al. Homeopathic and conventional treatment for acute respiratory and ear complaints: a comparative study on outcome in the primary care setting. BMC Complement Altern Med. 2007;7:7. 8 Witt CM, Lüdtke R, Willich SN. Homeopathic treatment of children with atopic eczema: a prospective observational study with two years follow-up. Acta Derm Venereol. 2009;89: Witt CM, Brinkhaus B, Pach D, et al. Homoeopathic versus conventional therapy for atopic eczema in children: medical and economic results. Results from a long term observational study. Dermatology. 2009;219: Jacobs J, Springer DA, Crothers D. Homeopathic treatment of acute otitis media in children: a preliminary randomized placebo-controlled trial. Pediatr Infect Dis J. 2001;20: Erickson K, Shalts E, Kligler B. Case study in integrative medicine: Jared C, a child with recurrent otitis media and upper respiratory illness. Explore (NY). 2006;2: Lange de Klerk ES de, Blommers J, Kuik DJ, et al. Effect of homoeopathic medicines on daily burden of symptoms in children with recurrent upper respiratory tract infections. BMJ. 1994;309: Fisher P, Reilly D, Spence D, et al. Homoeopathy for recurrent upper respiratory tract infections. No children received no treatment. BMJ. 1995;310: Steinsbekk A, Bentzen N, Fønnebø V, Lewith G. Self treatment with one of three self selected, ultramolecular homeopathic medicines for the prevention of upper respiratory tract infections in children. A double-blind randomized placebo controlled trial. Br J Clin Pharmacol. 2005;59: Steinsbekk A, Fønnebø V, Lewith G, Bentzen N. Homeopathic care for the prevention of upper respiratory tract infections in children: a pragmatic, randomised, controlled trial comparing individualised homeopathic care and waiting-list controls. Complement Ther Med. 2005;13: Alibeu JP, Jobert J. [Aconite in homeopathic relief of post-operative pain and agitation in children]. Pediatrie. 1990;45: Strauss LC. The efficacy of a homeopathic preparation in the management of attention deficit hyperactivity disorder. Biomed Ther. 2000;18: Jacobs J,Williams AL, Girard C, et al. Homeopathy for attention-deficit/hyperactivity disorder: a pilot randomized-controlled trial. J Altern Complement Med. 2005;11: Frei H, Everts R, von Ammon K, et al. Homeopathic treatment of children with attention deficit hyperactivity disorder: a randomised, double blind, placebo controlled crossover trial. Eur J Pediatr. 2005;164: Coulter MK, Dean ME. Homeopathy for attention deficit/hyperactivity disorder or hyperkinetic disorder. Cochrane Database Syst Rev. 2007;(4): CD Jacobs J, Jonas WB, Jiménez-Pérez M, Crothers D. Homeopathy for childhood diarrhea: combined results and metaanalysis from three randomized, controlled clinical trials. Pediatr Infect Dis J. 2003; 22: Müller-Krampe B, Oberbaum M, Klein P, Weiser M. Effects of Spascupreel versus hyoscine butylbromide for gastrointestinal cramps in children. Pediatr Int. 2007;49: Keil T,Witt CM, Roll S, et al. Homoeopathic versus conventional treatment of children with eczema: a comparative cohort study. Complement Ther Med. 2008;16: Ferrara P, Marrone G, Emmanuele V, et al. Homotoxicological remedies versus desmopressin versus placebo in the treatment of enuresis: a randomised, double-blind, controlled trial. Pediatr Nephrol. 2008;23: Dantas F, Rampes H. Do homeopathic medicines provoke adverse effects? A systematic review. Br Homeopath J. 2000;89(Suppl 1):S35-8. Tijdschr Kindergeneeskd nr 6 173

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Post-conditioning hormesis en het homeopathische similia principe

Post-conditioning hormesis en het homeopathische similia principe Post-conditioning hormesis en het homeopathische similia principe Homeopathie: méér dan placebo Utrecht, 9 april 2014 Roel van Wijk Natuurlijke dynamiek / evenwicht Hormesis het boogprincipe evolutionair

Nadere informatie

Acupunctuur als pijnbestrijding bij taaislijmziekte

Acupunctuur als pijnbestrijding bij taaislijmziekte Acupunctuur als pijnbestrijding bij taaislijmziekte Alternatieve geneeswijze Emily Scott - Lid van CSP (Chartered Society of Physiotherapists) Senior fysiotherapeut voor CF The Cardiothoracic Centre Liverpool,

Nadere informatie

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder?

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Dr. P. Verspeelt Fysische geneeskunde en Revalidatie 15 november 2014 Wat is hyaluronzuur? 2 suikermolecules

Nadere informatie

Muziektherapie in de oncologie

Muziektherapie in de oncologie Muziektherapie in de oncologie Wetenschap en praktijk combineren Tom Abrahams 26 mei 2015 Wat is muziektherapie? Een vorm van vaktherapie Ervaringsgericht Interventies binnen muzikale context Waar wordt

Nadere informatie

Een andere kijk op ziekte en herstel

Een andere kijk op ziekte en herstel Een andere kijk op ziekte en herstel oorspronkelijk geschreven in 1998 door drs. M.D.Dicke, apotheker voor de folder van het adviesbureau Ad Rem ter introductie van het adviesbureau Meestal wordt geprobeerd

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

POSITION PAPER HOMEOPATHIE EN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK 1. Meta-analyses, het antwoord op lastige vragen

POSITION PAPER HOMEOPATHIE EN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK 1. Meta-analyses, het antwoord op lastige vragen POSITION PAPER HOMEOPATHIE EN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK 1 Meta-analyses, het antwoord op lastige vragen Sinds in 1991 in de British Medical Journal de publicatie over Clinical trials of homoeopathy is

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

Effectiviteit van antidepressiva; implicaties van twee meta-analysen voor de klinische praktijk

Effectiviteit van antidepressiva; implicaties van twee meta-analysen voor de klinische praktijk k o r t e b i j d r a g e Effectiviteit van antidepressiva; implicaties van twee meta-analysen voor de klinische praktijk s. t h i o, a. j. l. m. v a n b a l k o m achtergrond Regelmatig ontstaat er in

Nadere informatie

Onderzoek naar voorschrijven door Verpleegkundig Specialisten. Anneke Francke, mede namens Marieke Kroezen (NIVEL) 19 juni 2014

Onderzoek naar voorschrijven door Verpleegkundig Specialisten. Anneke Francke, mede namens Marieke Kroezen (NIVEL) 19 juni 2014 Onderzoek naar voorschrijven door Verpleegkundig Specialisten Anneke Francke, mede namens Marieke Kroezen (NIVEL) 19 juni 2014 In de praktijk horen we niet alleen dat de kwaliteit van het voorschrijven

Nadere informatie

Hoofdpijn bij kinderen. THEMA dagen 2010 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts H.C. Stael. Semi-arts St. Anna ziekenhuis, Geldrop

Hoofdpijn bij kinderen. THEMA dagen 2010 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts H.C. Stael. Semi-arts St. Anna ziekenhuis, Geldrop Hoofdpijn bij kinderen THEMA dagen 2010 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts H.C. Stael. Semi-arts St. Anna ziekenhuis, Geldrop Inhoudsopgave Epidemiologie Kinderen met hoofdpijn Multidisciplinair carrousel

Nadere informatie

Voeding en ADHD. Kleurstof-onderzoek dieet-onderzoek. Acht RED-RCTs. Resultaten Kleurstofonderzoeken. Beperkingen van huidige behandeling

Voeding en ADHD. Kleurstof-onderzoek dieet-onderzoek. Acht RED-RCTs. Resultaten Kleurstofonderzoeken. Beperkingen van huidige behandeling Voeding en ADHD De effecten van een Restricted Elimination Diet (RED) op ADHD Dr Lidy M.J. Pelsser Samen nog Beter, april Beperkingen van huidige behandeling Toename zorgen om bijwerkingen Ondanks gunstige

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011 Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Uitgangsvraag: Leidt een rescue -behandeling met corticosteroïden

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14 Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25761 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Quality of Life and Depressive Symptoms of People with Multiple Sclerosis:

Nadere informatie

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners?

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Are Premorbid Neuroticism-related Personality Traits a

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Alternatieve geneeswijzen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 5 Fytotherapie 9 Orthomoleculaire geneeskunde

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Nurse versus physician-led care for the management of asthma

Nurse versus physician-led care for the management of asthma TRAM onderzoek Nurse versus physician-led care for the management of asthma Maarten C Kuethe1, Anja A P H Vaessen-Verberne1, Roy G Elbers2, Wim MC Van Aalderen3 1. Paediatrics, AMPHIA Hospital, Breda,

Nadere informatie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Symposium ter gelegenheid afscheid Ad van Dooren Zelfredzaamheid van patiënten bij gebruik van veilige medicatie. Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Rudolf van Olden, arts Medisch Directeur

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Systematisch literatuur onderzoek RCT s worden gemaakt om

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij. Kinderen: Affect als Moderator

Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij. Kinderen: Affect als Moderator 1 Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij Kinderen: Affect als Moderator The Effect of Client-Centered Play Therapy on Internalizing Problems of Children: Affect

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children 1 Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working mothers with spouse and young children Verschil in stress en stressreactiviteit tussen hoogopgeleide thuisblijf-

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB B. J. Snel AIOS anesthesiologie Rowland MJ, Hadjipavlou G. Delayed cerebral ischemia after subarachnoid haemorrage: looking beyond vasospasm. Br J

Nadere informatie

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Het Effect van Online Cognitieve Gedragstherapie op Seksuele Disfuncties bij Vrouwen The Effectiveness of Internet-based Cognitive-Behavioural

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap.

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Promovendi: Drs. Nina Molenaar, arts, Erasmus MC Marlies Brouwer, MSc, psycholoog, UU Projectleaders:

Nadere informatie

Publications PUBLICATIONS

Publications PUBLICATIONS Publications 164 Publications PUBLICATIONS 1. Heemskerk B, Veltrop-Duits LA, van Vreeswijk T, ten Dam MM, Heidt S, Toes RE, van Tol MJ, Schilham MW. Extensive cross-reactivity of CD4 + adenovirus-specific

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Zorg door alternatieve geneeswijzen

Zorg door alternatieve geneeswijzen Zorg door alternatieve geneeswijzen Alternatieve geneeswijzen Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 6 Fytotherapie 8 Orthomoleculaire geneeskunde 10 Advies 11 Alternatieve geneeswijzen is een verzamelnaam

Nadere informatie

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta.

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta. Niet dezelfde piramide voor elke vraag Evidence piramide Gecontroleerde studies Welk studie type? 3 1 Effect van roken op longkaner Richard Doll 1951: prospectieve studie 2/3 mannelijke Britse artsen Goede

Nadere informatie

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Samenvatting Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Dit proefschrift heeft ten doel bij te dragen aan het

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie.

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie. Samenvatting De primaire doelstelling van het onderzoek was het onderzoeken van de lange termijn effectiviteit van oefentherapie en de rol die therapietrouw hierbij speelt bij patiënten met artrose aan

Nadere informatie

De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties

De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties Postoperatieve wondinfecties? Hoe groot is het gevaar? 1 op 20 operaties leidt tot een postoperatieve wondinfecties Staphylococus aureus is de

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Behandeling van een trigger finger Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Overzicht Inleiding PICO Zoekstrategie & Flowchart Artikelen Chirurgie Anatomie Open vs percutaan Conclusie Inleiding Klinische symptomen

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De interventiebundels POWI en Lijnsepsis: toe aan verandering?

De interventiebundels POWI en Lijnsepsis: toe aan verandering? De interventiebundels POWI en Lijnsepsis: toe aan verandering? Jan Wille, coördinator infectiepreventie Titia Hopmans, senior adviseur PREZIES RIVM, Centrum voor Infectieziektebestrijding 1 Patiëntveiligheid

Nadere informatie

Invloed van Coping en Ziektepercepties op Depressie- en Angstsymptomen. bij Voormalige Borstkankerpatiënten

Invloed van Coping en Ziektepercepties op Depressie- en Angstsymptomen. bij Voormalige Borstkankerpatiënten Invloed van Coping en Ziektepercepties op Depressie- en Angstsymptomen bij Voormalige Borstkankerpatiënten Influence of Coping and Illness Perceptions on Depression and Anxiety Symptoms among Former Breast

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Epidurale en periradiculaire injecties bij chronische rugklachten is geen te verzekeren prestatie

Epidurale en periradiculaire injecties bij chronische rugklachten is geen te verzekeren prestatie Onderwerp: Epidurale en periradiculaire injecties bij chronische rugklachten is geen te verzekeren prestatie Samenvatting: Soort uitspraak: Datum: 10 juli 2007 Uitgebracht aan: Er is onvoldoende evidence

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Even voorstellen Psychische klachten: neuropsychiatrische symptomen (NPS) De laatste

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde. Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009

Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde. Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009 Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009 Nieuwe zorgvisies Integrative Medicine Belevingsgerichte zorg Planetree

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

IC door de ogen van een ander

IC door de ogen van een ander IC door de ogen van een ander Cathelijne Ziedses des Plantes 1-2-2016 Inhoud Praktische zaken afgewisseld met ervaringen Voorstellen Onderzoek op de IC Post- Intensive Care Syndroom (PICS) PICS- f Wat

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Post-EAPC symposium 17 juni 2014

Post-EAPC symposium 17 juni 2014 Post-EAPC symposium 17 juni 2014 Zorg rond het levenseinde Arianne Brinkman, onderzoeker Erasmus MC Geen potentiële belangenverstrengeling / End-of-life care, onderwerpen: - Changes in personal dignity

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Standpunt Nederlandse Hoofdpijn Vereniging (NHV) inzake de behandeling van Chronische Migraine met Botuline Toxine (BT)

Standpunt Nederlandse Hoofdpijn Vereniging (NHV) inzake de behandeling van Chronische Migraine met Botuline Toxine (BT) Standpunt Nederlandse Hoofdpijn Vereniging (NHV) inzake de behandeling van Chronische Migraine met Botuline Toxine (BT) Dr. G.M. Terwindt en Prof. Dr. M.D.Ferrari, neurologen LUMC Chronische Migraine (CM)

Nadere informatie

Advance Care Planning toepassen in de ouderenzorg. Prof dr J.J.M. van Delden Julius Centrum, afd medical humanities UMC Utrecht

Advance Care Planning toepassen in de ouderenzorg. Prof dr J.J.M. van Delden Julius Centrum, afd medical humanities UMC Utrecht Advance Care Planning toepassen in de ouderenzorg Prof dr J.J.M. van Delden Julius Centrum, afd medical humanities UMC Utrecht Advance Care Planning a voluntary formalized process of discussion and review

Nadere informatie

Mindfulness : wat hebben patiënten met kanker eraan?

Mindfulness : wat hebben patiënten met kanker eraan? Mindfulness : wat hebben patiënten met kanker eraan? Prof dr Irma Verdonck-de Leeuw Vrije Universiteit Afdeling Klinische Psychologie VUmc / Cancer Center Amsterdam Afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Folder homeopathie 20-06-2007 15:22 Pagina 1 HOMEOPATHIE - GEZOND BETER WORDEN

Folder homeopathie 20-06-2007 15:22 Pagina 1 HOMEOPATHIE - GEZOND BETER WORDEN Folder homeopathie 20-06-2007 15:22 Pagina 1 HOMEOPATHIE - GEZOND BETER WORDEN Folder homeopathie 20-06-2007 15:23 Pagina 2 Homeopathie: een krachtige prikkel tot zelfherstel Ons lichaam zit prachtig in

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing

De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing Jaap K. Sont, associate professor Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum j.k.sont@lumc.nl

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Samen in de lucht. Het kind met de piepende ademhaling. Guido Bothof, kinderarts i.o.

Samen in de lucht. Het kind met de piepende ademhaling. Guido Bothof, kinderarts i.o. Samen in de lucht Het kind met de piepende ademhaling Guido Bothof, kinderarts i.o. Wat is een piepende ademhaling? - Ouders gebruiken piepen o.a. om moeite met ademhaling en hoorbare ademhaling aan te

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn

Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn Kritische reflectie over alternatieve geneeswijzen voor rugpijn N. Fraeyman Maart 2012 1 Scope van de presentatie 1. Afbakening van het onderwerp 2. Alternatieve therapieën en rugpijn 3. Bestuderen van

Nadere informatie

The RIGHT food is the best medicine

The RIGHT food is the best medicine The RIGHT food is the best medicine Nutritie Support Team : Dr G..Lambrecht, E. Museeuw, N. Baillieul Dienst gastro-enterologie: Dr. G. Deboever Dr. G. Lambrecht Dr. M. Cool Inhoud Ondervoeding Voedingsbeleid

Nadere informatie

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek?

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek? Deze kaart geeft een overzicht van beschikbare feiten en geneesmiddelenonderzoek. De kaart is tot stand gekomen op basis van literatuuronderzoek, interviews en denksessies met deskundigen. Met dank aan

Nadere informatie

Dagelijkse dosis visolie verbetert de prestaties van leerlingen bij nationale examens

Dagelijkse dosis visolie verbetert de prestaties van leerlingen bij nationale examens Onderzoek naar niewe medicijnen duurt jaren en doorloopt een aantal verschillende stadia. Tenslotte worden de medicijnen op mensen getest in klinische trials. Bij stap 1 wordt de veiligheid getest op gezonde

Nadere informatie

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010 Dirk Ubbink Evidence Based Surgery Workshop 2010 Jaarlijks: 20.000 tijdschriften 17.000 nieuwe boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties per dag!

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

11-01-13. Introductie (1) Best Practices binnen de antroposofische gezondheidszorg. Introductie (2) Methode. Ordening. Respons

11-01-13. Introductie (1) Best Practices binnen de antroposofische gezondheidszorg. Introductie (2) Methode. Ordening. Respons Introductie (1) 1. Inventarisatie best practices bij beroepsgroepen (Joop Hoekman) Best Practices binnen de antroposofische gezondheidszorg 2. Gebruik best practices en voortgezet onderzoek bij kunstzinnige

Nadere informatie

Early Warning & Rapid Response Systems

Early Warning & Rapid Response Systems Early Warning & Rapid Response Systems in search of the holy grail Dr. Joris Fuijkschot Algemeen kinderarts Symposium MUMC+ 22 oktober 2015 inhoud Wat weten we? Trends in outcome kinderreanimatie Wat doen

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma

Wat is astma? Wat is astma? Basis Cursus Astma bij Kinderen. Dilemma s bij behandeling van kinderen met astma Basis Cursus Astma bij Kinderen Wat is astma? Anneke Landstra Mariëlle Pijnenburg Maarten Kuethe Wim van Aalderen Wat is Normale luchtweg Matig/ernstig astma gezond fataal astma Dilemma s bij behandeling

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie