Biobanken zijn overal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Biobanken zijn overal"

Transcriptie

1 Vol mensenkennis

2 Annual Special Issue van Time, 2009

3 Biobanken zijn overal

4 Biobanken zijn overal Nationaal en internationaal is er een groeiende behoefte aan grootschalige dataen biobanken ten behoeve van biomedisch onderzoek aan veelal nog onbegrepen complexe aandoeningen

5 Wat is een biobank? + + Informed Consent Biomateriaal Klinische data

6 Belangrijkste kenmerken van een biobank Grootschalige verzameling Humaan materiaal plus gerelateerde klinische gegevens Grote aantallen individuen Leidend tot big data Ten behoeve van medisch-wetenschappelijk onderzoek

7 Waarom biobanking? Vergroten van de onderzoekskansen (kwaliteit en efficiency) Verbeteren van de zorg voor toekomstige patiënten (diagnostiek, prognostiek, behandeling, preventie) Personalized medicine Tevens: aantrekkelijker voor subsidiegevers, sponsors en onderzoekers vergroten van wetenschappelijke impact faciliteren van internationale samenwerking mogelijkheden voor valorisatie

8 Waarom biobanking? Allen Roses, vice president GSK genetics Effectiviteit meeste geneesmiddelen: 30-50% van de patiënten Geneesmiddel Alzheimer 30% Kanker 25% Migraine 50% Osteoporose 50% Jicht 50% Depressie 25% Effectiviteit Zoeken naar factoren (genen, individuele karakteristieken) die effectiviteit kunnen voorspellen Bron: The Independent 8 december 2003

9 Waarom biobanking? David Cox, former senior Vice President, Pfizer Geef me DNA, serum, weefsel van 50 goed gekarakteriseerde patiënten met een slechte prognose 50 soortgelijke patiënten met een goede prognose En ik zal de genetische marker, het eiwit, het kenmerk vinden dat zorgt voor het onderscheid tussen deze twee groepen Dat zal ons de sleutel geven voor prognostische markers nieuwe behandelingen co-medicatie Bron: Biobank connects, Amsterdam, 2010

10 Waarom biobanking? David Cox vervolgd Hoe kom ik aan DNA, serum, weefsel van 2 x 50 goed gekarakteriseerde patiënten met uiteenlopende prognose? Grote verzamelingen biomateriaal van goed gekarakteriseerde patiënten = klinische biobank Vanzelfsprekend vanuit academische taakstelling Bron: Biobank connects, Amsterdam, 2010

11 Typen biobanken Materiaal van clinical trials en andere wetenschappelijke studies Afgeronde projecten (archief) Nieuwe projecten (prospectief)

12 Typen biobanken Materiaal van clinical trials en andere wetenschappelijke studies Populatie biobanken: steekproef van gezonde vrijwilligers Als onderdeel van cohortstudie met specifieke vragen (bijvoorbeeld ERGO studie) Speciaal met het oog op biobank benaderd (bijvoorbeeld Nijmegen Biomedical Study, Lifelines)

13 Typen biobanken Materiaal van clinical trials en andere wetenschappelijke studies Populatie biobanken: steekproef van gezonde vrijwilligers Klinische biobanken: afgeleid van de patiëntenzorg Restmateriaal (bijvoorbeeld PALGA) Speciaal met het oog op de biobank afgenomen (bijvoorbeeld Parelsnoer Instituut, Radboud Biobank)

14 Typen biobanken Materiaal van clinical trials en andere wetenschappelijke studies Populatie biobanken: steekproef van gezonde vrijwilligers Klinische biobanken: afgeleid van de patiëntenzorg Biobanken opgericht t.b.v. de klinische zorg (bijvoorbeeld Sanquin, orthopedische bot bank, opslag navelstrengbloed)

15 Uitgangspunten biobanking (1) Infrastructuur voor wetenschappelijk onderzoek (technology center) Vanzelfsprekend vanuit academische taakstelling In principe voor alle afdelingen van het Radboudumc Centrale voorziening van hoge kwaliteit Geborgd voor lange tijd Belangrijke rol voor de patiënt

16 Uitgangspunten biobanking (2) Per afdeling maatwerk met oog op toekomstig onderzoek (biomateriaal en klinische gegevens) Inclusie en afname op de afdeling Verwerking, opslag en uitgifte in centrale faciliteit Kwaliteit op alle gebieden (laboratorium, ICT, ethisch-juridisch, logistiek, procedures voor uitgifte) Maximaal afgestemd op internationale samenwerking Beschikbaar voor goede wetenschappelijke vraagstellingen

17 Instrumenten voor biobanking Dataset Biobanking reglement Patiënteninformatie en Informed Consent (IC) Biobank SOPs Biobank management systeem Pseudonimisation / TTP Kwaliteitsbewaking Communicatieplan

18 Dataset Wetenschappelijke doelstelling patiëntpopulatie biomateriaal Goed gedefinieerde algemene dataset met de relevante karakteristieken van de donoren Juiste balans vinden tussen te veel en te weinig, te gedetailleerd en te algemeen, hoge kwaliteit maar ook functioneel

19 Patiënteninformatie + IC (1)

20 Patiënteninformatie + IC (2) Algemeen consent (broad / general consent) Benaderen patiënten voorafgaand aan de inclusie Toetsing vóór aanvang van biobank bij aanvraag tot uitgifte

21 Biobank SOPs SOPs: kwaliteit en vergelijkbaarheid biomateriaal borgen Afgeleid van afspraken gemaakt in kader van PSI Vastgelegd in Afspraken Biomaterialen - Radboud Biobank Materiaalspecifieke afspraken voor: Bloed: EDTA bloed voor DNA / Serum / EDTA plasma / Citraat plasma Weefsel: biopt / resectie vries / paraffine Liquor / urine / feces RNA

22 Biobank SOPs SOPs: kwaliteit en vergelijkbaarheid biomateriaal borgen Afgeleid van afspraken gemaakt in kader van PSI Vastgelegd in Afspraken Biomaterialen - Radboud Biobank De deelbiobank bepaalt wat er verzameld Materiaalspecifieke afspraken voor o.a. wordt. De Radboud Biobank faciliteert Bloed: EDTA bloed voor DNA / Serum / EDTA plasma / hierin door te zorgen voor een SOP die Citraat plasma geïmplementeerd wordt op het Weefsel: biopt / resectie vries / paraffine laboratorium (LKC, Genetica, Pathologie) Liquor / urine / feces

23 Radboud Biobank Centrale biobank faciliteit voor alle biobankactiviteiten Verzamelen biomateriaal plus bijbehorende klinische data Nieuwe deelbiobanken Historische verzamelingen Verzamelingen met restmateriaal

24 Zeggenschap Deelbiobank heeft de verzameling in het bezit De Radboud Biobank beheert de verzameling Overeenkomst tussen deelbiobank en Radboud Biobank, vastleggen: Inclusie Aard van de verzameling Wijze van beheer Opslag en Uitgifte

25 Business model Kosten voor inclusie en verzameling van materiaal en gegevens: voor rekening van de deelbiobank Kosten voor opwerking, invriezen en opslag: voor rekening van de Radboud Biobank Inrichten research database (ProMISe): Radboud Biobank Bij uitgifte: administratieve fee plus vergoeding, afhankelijk van: aard en hoeveelheid van het materiaal affiliatie van de aanvrager

26 Laboratoriumbeheer Radboud Biobank Dorine Swinkels Siem Klaver Jos van Steenoven afspraken biomaterialen, biobankbeheersysteem, projectopslag regelen Onno Arntz zitting in de CMO-light

27 Details Radboud Biobank

28 Nader gebruik lichaamsmateriaal Opgesteld door de Federatie Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FEDERA) Met medewerking van NPCF, VSOP, KNMG en biobankiers Implementatie in Radboudumc: brief RvB (5 maart 2014) Soortgelijke processen in andere UMC s; onderling overleg en afstemming

29 Uitgangspunten gedragscode 2011 Balans tussen zeggenschap van patiënten en voortgang medisch wetenschappelijk onderzoek Privacy bescherming Verantwoorde omgang met lichaamsmateriaal en medische gegevens Eigendom versus zeggenschap

30 Hoofdregel gedragscode 2011 Lichaamsmateriaal resteert uit diagnostiek/behandeling mag zonder expliciete toestemming van de patiënt gebruikt worden voor medisch wetenschappelijk onderzoek, mits: patiënten goed zijn geïnformeerd goede manier beschikbaar om bezwaar te kunnen maken beheer/gebruik van lichaamsmateriaal/medische gegevens goed geregeld (inclusief toetsing) Lichaamsmateriaal afgenomen voor onderzoek of biobank: informed consent nodig

31 Actuele situatie in het Radboudumc De patiënteninformatie over de geen bezwaarregeling is onvoldoende Er is geen ziekenhuisbreed systeem waarin bezwaar vastgelegd kan worden Het beheer is onvoldoende en er vindt niet altijd toetsing plaats

32 Kernpunten werkplan implementatie (1) Nieuwe patiënteninformatie: via folder en website Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal. Geen bezwaar? Een webportaal voor digitaal bezwaar maken tegen nader gebruik van medische gegevens/lichaamsmateriaal Bezwaar automatisch opgenomen in EPIC (koppeling aan alle beheersystemen: laboratoria, datawarehouse)

33 Kernpunten werkplan implementatie (2) Centraal beheer van lichaamsmateriaal en medische gegevens RvB: directeur Radboud Biobank Centraal Beheerder toezicht door Beleidsraad Radboud Biobank (met patiëntenvertegenwoordigers) alle (!) afdelingen die restmateriaal verzamelen/gebruiken onder toezicht van Centraal Beheerder o jaarlijkse rapportage (openbaar) o voorlichting aan alle afdelingen en medewerkers

34 Kernpunten werkplan implementatie (3) Toetsing van onderzoek dat gebruik wil maken van dit lichaamsmateriaal Commissie Mensgebonden Onderzoek CMO-light onafhankelijke toetsing aan uitgangspunten van Gedragscode Procedure stroomlijnen Naleving handhaven contactpersoon: Suzanne Heemskerk

35

De Radboud Biobank en patiëntenparticipatie

De Radboud Biobank en patiëntenparticipatie De Radboud Biobank en patiëntenparticipatie Symposium VSOP 17 juni 2011 Prof dr Gerhard Zielhuis, epidemioloog en biobankier Agenda Wat is en wat beoogt de Radboud Biobank? Welke belangenpartijen worden

Nadere informatie

Afspraken biomaterialen en SOPs Radboud Biobank

Afspraken biomaterialen en SOPs Radboud Biobank Afspraken biomaterialen en SOPs Radboud Biobank Versie 1.4 september 2013 Inhoud Inhoud... 2 1. Te verzamelen materiaal... 3 1.1 Implementatie van biobankafspraken... 3 1.2 Wijzigingsbeleid biobankafspraken...

Nadere informatie

INTEGRATIE ZORG & ONDERZOEK

INTEGRATIE ZORG & ONDERZOEK INTEGRATIE ZORG & ONDERZOEK Congres Architectuur in de Zorg 23 juni 2011 Maurits Ros: Managing director Parelsnoer initiatief Programma directeur EPD AMC Michael van der Zel: Healthcare information systems

Nadere informatie

Centrale Biobank UMC Utrecht. Fokke Terpstra

Centrale Biobank UMC Utrecht. Fokke Terpstra Centrale Biobank UMC Utrecht Fokke Terpstra Inleiding Parelsnoer Instituut Filosofie van biomaterialen Stappen in het proces Wat was het probleem? Afname materiaal t/m opslag Conclusies Parelsnoer Instituut

Nadere informatie

Implicaties van de code goed gebruik voor weefselbeheerders en pathologielaboratoria.

Implicaties van de code goed gebruik voor weefselbeheerders en pathologielaboratoria. Implicaties van de code goed gebruik voor weefselbeheerders en pathologielaboratoria. 1. Inleiding. Aan de tot standkoming van deze tweede editie heeft de NVVP meegewerkt en is samen met de vereniging

Nadere informatie

Bijlage I bij het Kaderreglement van het Parelsnoer Initiatief. Handleiding Parelspecifiek reglement

Bijlage I bij het Kaderreglement van het Parelsnoer Initiatief. Handleiding Parelspecifiek reglement Bijlage I bij het Kaderreglement van het Parelsnoer Initiatief Handleiding Parelspecifiek reglement Op grond van artikel 4 lid 17 van het Kaderreglement Parelsnoer Initiatief dient per Parel een reglement

Nadere informatie

Biobanking UMC UTRECHT-KADERREGLEMENT

Biobanking UMC UTRECHT-KADERREGLEMENT Biobanking UMC UTRECHT-KADERREGLEMENT Versie 19 juni 2013 Preambule Dit reglement beschrijft met inachtneming van toepasselijke nationale en internationale wet- en regelgeving de wijze waarop de Raad van

Nadere informatie

Gegeven voor de wetenschap Regulering van onderzoek met gegevens, lichaamsmateriaal en biobanken Preadvies VGR mr dr M.C. Ploem Referaat Jasper

Gegeven voor de wetenschap Regulering van onderzoek met gegevens, lichaamsmateriaal en biobanken Preadvies VGR mr dr M.C. Ploem Referaat Jasper Gegeven voor de wetenschap Regulering van onderzoek met gegevens, lichaamsmateriaal en biobanken Preadvies VGR mr dr M.C. Ploem Referaat Jasper Bovenberg Overzicht Huidige regels voor wetenschappelijk

Nadere informatie

Informatie voor donoren over UMC Utrecht Biobank: Maagtumoren

Informatie voor donoren over UMC Utrecht Biobank: Maagtumoren Informatie voor donoren over UMC Utrecht Biobank: Maagtumoren Datum: 09-09-2014 Versienummer: 2 Inleiding U bent in ons ziekenhuis onder behandeling in verband met een tumor van de maag. U bent gevraagd

Nadere informatie

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria.

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Waarover gaat deze folder en waarover niet? 1. Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: - een klein stukje uit uw

Nadere informatie

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal. Heeft u bezwaar?

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal. Heeft u bezwaar? Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal Heeft u bezwaar? Inleiding U bezoekt het Radboudumc voor onderzoek en/of behandeling. Om u zo goed mogelijk te kunnen onderzoeken en/of behandelen

Nadere informatie

Het gebruik van het EPD voor onderzoek. Congres Clinical Datawarehouse Marc Rietveld, 11 december 2013

Het gebruik van het EPD voor onderzoek. Congres Clinical Datawarehouse Marc Rietveld, 11 december 2013 Het gebruik van het EPD voor onderzoek Congres Clinical Datawarehouse Marc Rietveld, 11 december 2013 Even voorstellen Marc Rietveld Zelfstandig adviseur Parelsnoer UMC Utrecht Project Mondriaan Programma

Nadere informatie

Algemene procedure toetreding Parel tot het Parelsnoer Instituut

Algemene procedure toetreding Parel tot het Parelsnoer Instituut Algemene procedure toetreding Parel tot het Parelsnoer Instituut Versiebeheer Datum Versie Auteur(s) Aangebrachte wijzigingen 09-10-2014 0.1 Nicole van Scherrenburg Lay-out gewijzigd en documenten Join

Nadere informatie

Gebruik van lichaamsmateriaal en diagnostische gegevens voor wetenschappelijk onderzoek

Gebruik van lichaamsmateriaal en diagnostische gegevens voor wetenschappelijk onderzoek Gebruik van lichaamsmateriaal en diagnostische gegevens voor wetenschappelijk onderzoek Lichaamsmateriaal Van toepassing voor lichaamsmateriaal onderzocht in laboratorium klinische chemie en/of medische

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar?

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar? PATIËNTEN INFORMATIE Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal Geen bezwaar? Waarover gaat deze folder? Soms neemt een arts of verpleegkundige bij u wat lichaamsmateriaal af. Het ziekenhuis

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie PATIËNTEN INFORMATIE Afdeling Klinische Pathologie Waarover gaat deze folder en waarover niet? Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: een klein stukje uit uw huid, uw borstklier,

Nadere informatie

Samenwerking Medical Intelligence. UMC Utrecht Hyleco Nauta, Directeur Directie Informatie & Technologie

Samenwerking Medical Intelligence. UMC Utrecht Hyleco Nauta, Directeur Directie Informatie & Technologie Samenwerking Medical Intelligence UMC Utrecht Hyleco Nauta, Directeur Directie Informatie & Technologie Vertrekpunt samenwerking Medical Intelligence Veel ziekenhuizen implementeren EPD s Samenwerking

Nadere informatie

Samenwerking in academisch netwerkenrken

Samenwerking in academisch netwerkenrken Home no. 3 Juni 2015 Juridische aspecten Eerdere edities Verenso.nl Samenwerking in academisch netwerkenrken Goed gedrag in wetenschappelijk onderzoek Dr. Anke Persoon, coördinator UKON, afdeling ELG,

Nadere informatie

Gebruik van lichaamsmateriaal voor medisch onderzoek en onderwijs

Gebruik van lichaamsmateriaal voor medisch onderzoek en onderwijs Algemeen Gebruik van lichaamsmateriaal voor medisch onderzoek en onderwijs www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud De medische wetenschap... 3 Voorwaarden voor wetenschappelijk onderzoek met lichaamsmateriaal...

Nadere informatie

Keuzeproces voor het inrichten van een gerobotiseerd opslagsysteem. Gerard van Duijnhoven UMC St Radboud, Nijmegen Afdeling Genetica

Keuzeproces voor het inrichten van een gerobotiseerd opslagsysteem. Gerard van Duijnhoven UMC St Radboud, Nijmegen Afdeling Genetica Keuzeproces voor het inrichten van een gerobotiseerd opslagsysteem Gerard van Duijnhoven UMC St Radboud, Nijmegen Afdeling Genetica Inhoud Genetica Radboud Biobank Manuele sample opslag Geautomatiseerd

Nadere informatie

Hoe kijken we naar het DNA van een patiënt?

Hoe kijken we naar het DNA van een patiënt? Hoe kijken we naar het DNA van een patiënt? Ies Nijman UMC Utrecht Dept of Genetics, Centre for Molecular Medicine Center for Personalized Cancer Treatment (CPCT), Hartwig Medical Foundation 1994 DNA sequenties,

Nadere informatie

DTL focus meeting Ongoing initiatives to establish automated links between clinical care and clinical research

DTL focus meeting Ongoing initiatives to establish automated links between clinical care and clinical research DTL focus meeting Ongoing initiatives to establish automated links between clinical care and clinical research UMC Utrecht Robert Veen, projectleider Research Data Platform Programma Research ICT EPD s

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Exoomsequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod:

Nadere informatie

Informatie over Exoom sequencing

Informatie over Exoom sequencing Informatie over Exoom sequencing Exoom sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod: Om de

Nadere informatie

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing 1. Huidige situatie Beschrijving pathologische revisie Procesbeschrijving Digitale uitwisseling 2. Knelpunten pathologische verwijzing Procesverbetering

Nadere informatie

Multi-disciplinair onderzoek onder families met een hoog risico op borst- en ovariumkanker getest voor een BRCA1 of BRCA2 mutatie

Multi-disciplinair onderzoek onder families met een hoog risico op borst- en ovariumkanker getest voor een BRCA1 of BRCA2 mutatie Multi-disciplinair onderzoek onder families met een hoog risico op borst- en ovariumkanker getest voor een BRCA1 of BRCA2 mutatie Judith de Lange, Rosemarie Wijnands, Floor van Leeuwen, Maartje Hooning,

Nadere informatie

Clinical Trials in Nederland: op weg naar topkwaliteit DCTF Congres 3 oktober 2012 Lunteren. M.P.W. Lamberti, BA Algemeen Directeur

Clinical Trials in Nederland: op weg naar topkwaliteit DCTF Congres 3 oktober 2012 Lunteren. M.P.W. Lamberti, BA Algemeen Directeur Clinical Trials in Nederland: op weg naar topkwaliteit DCTF Congres 3 oktober 2012 Lunteren M.P.W. Lamberti, BA Algemeen Directeur Maastricht UMC-Holding MUMC-Holding CTCM BPCM MI Groningen Utrecht Nijmegen

Nadere informatie

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Inhoud Inleiding 3 Een verzoek om erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting 3 Wachten op de uitslag 3 Kosten 4 Het doel van

Nadere informatie

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar?

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? U bezoekt VU medisch centrum (VUmc) voor onderzoek en/of behandeling. In een ziekenhuis

Nadere informatie

Biobank Alzheimercentrum

Biobank Alzheimercentrum Informatiebrochure Biobank Alzheimercentrum Informatiebrochure Biobank VUmc Alzheimercentrum Amsterdam, september 2015 Geachte heer/mevrouw, U wordt bij het VUmc Alzheimercentrum onderzocht in verband

Nadere informatie

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing 2 Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing Algemene informatie Exoom Sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over

Nadere informatie

Informed consent in het UMCG bij wetenschappelijk onderzoek

Informed consent in het UMCG bij wetenschappelijk onderzoek Informed consent in het UMCG bij wetenschappelijk onderzoek Student: Lisanne van der Molen Begeleider: Drs. Lidia van Huizen, Senior Adviseur Kwaliteit UMCG Datum: juni 2013 Inhoudsopgave Inleiding..3

Nadere informatie

embryo kwaliteit bij BRCA1 of BRCA2 mutatie draagsters

embryo kwaliteit bij BRCA1 of BRCA2 mutatie draagsters Toelichting bij informatie folder Informatie voor IVF/PGD patiënten Deze informatie folder is bedoeld voor alle IVF/PGD patiënten die geschikt zijn voor deelname aan dit onderzoek. Dit zijn de patiënten

Nadere informatie

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE MB2948 Brochure: Klinische studies l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM U kreeg deze brochure omdat u meer wilt weten over klinische studies. We informeren u daarom over

Nadere informatie

Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal

Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal Patiëntenvoorlichting afdelingen KCL, MML en pathologie. Nader gebruik Soms neemt een arts of verpleegkundige bij u wat lichaamsmateriaal voor onderzoek af. Soms

Nadere informatie

Nader gebruik lichaamsmateriaal

Nader gebruik lichaamsmateriaal Universitair Medisch Centrum Commissie Mensgebonden Onderzoek Nader gebruik lichaamsmateriaal Hoofdstuk Patiënt en zorg Toelichting Het voorschrift Nader gebruik Lichaamsmateriaal is gebaseerd op de Code

Nadere informatie

SEMINAR 4 NOVEMBER 2014

SEMINAR 4 NOVEMBER 2014 SEMINAR 4 NOVEMBER 2014 Professioneel opzetten en uitvoeren van klinisch onderzoek www.deresearchmanager.nl Striksteeg 7 7411 KR Deventer 0570 594 789 info@deresearchmanager.nl Innovatief klinisch onderzoek,

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: VC9 Proefpersonen- en aansprakelijkheidsverzekering (centraal) Distributielijst : STZ Datum : 10-03-2014 Revisiedatum : 10-03-2015 Veranderingen ten opzichte van eerdere

Nadere informatie

RISK BASED MONITORING IIS FROM AN ACADEMIC PERSPECTIVE; SURGICAL SPECIALTIES

RISK BASED MONITORING IIS FROM AN ACADEMIC PERSPECTIVE; SURGICAL SPECIALTIES RISK BASED MONITORING IIS FROM AN ACADEMIC PERSPECTIVE; SURGICAL SPECIALTIES 8 Oktober 2014, DCTF Onderzoeksbureau Divisie Heelkundige Specialismen UMC Utrecht Marianne van Es-Gulinck, arts, F.F.P.M. RISK

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: U9 Monitoren Distributielijst : STZ Datum : 15-10-2012 Revisiedatum : 15-10-2013 Veranderingen ten opzichte van eerdere versies Versiedatum Hoofdstuk Versiedatum Hoofdstuk

Nadere informatie

Pathologieonderzoek. Wat gebeurt er met uw gegevens?

Pathologieonderzoek. Wat gebeurt er met uw gegevens? Pathologieonderzoek Wat gebeurt er met uw gegevens? In deze digitale folder geven wij u informatie over het onderzoek van weefsel of cellen die bij u zijn afgenomen. Dit onderzoek gebeurt in het pathologie.

Nadere informatie

BROK staat voor Basiscursus Regelgeving en Organisatie voor Klinisch onderzoekers.

BROK staat voor Basiscursus Regelgeving en Organisatie voor Klinisch onderzoekers. VEELGESTELDE VRAGEN OVER DE BROK CURSUS Wat is de BROK cursus? BROK staat voor Basiscursus Regelgeving en Organisatie voor Klinisch onderzoekers. Aan de uitvoering van mensgebonden onderzoek worden door

Nadere informatie

Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie monitor

Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie monitor Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie monitor 1. Gegevens aanvrager Naam + Voorletters:... Adres:... Postcode + Woonplaats:.... Geboortedatum:... Geboorteplaats:... Werkzaam bij: Organisatie + Afdeling:...

Nadere informatie

(Industrie geïnitieerd) Onderzoek in de STZ Omgeving' Joep Dille (j.dille@isala.nl) Manager wetenschapsbureau Isala klinieken, Zwolle

(Industrie geïnitieerd) Onderzoek in de STZ Omgeving' Joep Dille (j.dille@isala.nl) Manager wetenschapsbureau Isala klinieken, Zwolle (Industrie geïnitieerd) Onderzoek in de STZ Omgeving' Joep Dille (j.dille@isala.nl) Manager wetenschapsbureau Isala klinieken, Zwolle Take home message Ga op zoek naar wat mensen drijft en sluit daarbij

Nadere informatie

Onderzoek in dienst van de zorg

Onderzoek in dienst van de zorg Surf Academy 12 September 2012 Onderzoek in dienst van de zorg Erik Flikkenschild landelijk ICT coördinator en regievoering flikkenschild@parelsnoer.org http://www.parelsnoer.org/ Improving health by sharing

Nadere informatie

Werken met gecodeerde data in a biobank, Hebben we TTP wel nodig?

Werken met gecodeerde data in a biobank, Hebben we TTP wel nodig? Werken met gecodeerde data in a biobank, Hebben we TTP wel nodig? Peter Riegman WEON Coreon sessie Holiday Inn Ijmuiden Seaport Beach 10 Juni 2011 Presentation Type biobank Procedures Data Vastleggen Data

Nadere informatie

Nog geen geneesmiddel. Stand van zaken in het onderzoek: Wat hebben we al geleerd? Hoe het begon. De getallen. Goed nieuws: Deltaplan Dementie

Nog geen geneesmiddel. Stand van zaken in het onderzoek: Wat hebben we al geleerd? Hoe het begon. De getallen. Goed nieuws: Deltaplan Dementie Stand van zaken in het onderzoek: Wat hebben we al geleerd? Wiesje M. van der Flier 25 november 2013 Nog geen geneesmiddel Fatalisme: er komt nooit een geneesmiddel we weten nog bijna niets je kunt net

Nadere informatie

3 april 2014 Partnership in Clinical Trials Martijn Griep, PhD Associate Director Kwaliteit en Naleving Janssen GCO Benelux, Tilburg

3 april 2014 Partnership in Clinical Trials Martijn Griep, PhD Associate Director Kwaliteit en Naleving Janssen GCO Benelux, Tilburg Ideale site ideale samenwerking in clinical trials 3 april 2014 Partnership in Clinical Trials Martijn Griep, PhD Associate Director Kwaliteit en Naleving Janssen GCO Benelux, Tilburg MICROSOFT CORPORATION

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: A4 Publicatie Distributielijst : STZ Datum : 20-03-2014 Revisiedatum : 20-03-2015 Veranderingen ten opzichte van eerdere versies Versiedatum Opmerkingen Versiedatum

Nadere informatie

Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie datamanager

Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie datamanager Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie datamanager 1. Gegevens aanvrager Naam + Voorletters:... Adres:... Postcode + Woonplaats:.... Geboortedatum:.... Geboorteplaats:.... Werkzaam bij: Organisatie +

Nadere informatie

Een gedeelde data infrastructuur voor biomedisch onderzoek

Een gedeelde data infrastructuur voor biomedisch onderzoek Data4lifesciences Een gedeelde data infrastructuur voor biomedisch onderzoek Verantwoord omgaan met wetenschappelijke data vergt veel van onderzoekers. De hoeveelheid data is enorm toegenomen en er worden

Nadere informatie

Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen

Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen Is biomedische wetenschappen studeren in Nijmegen misschien iets voor jou? Ik wil relevant zijn: bijdragen aan de gezondheid van mensen Gezondheidszorg heeft

Nadere informatie

Duurzame resultaten beginnen bij de bloedafname. Dr Frans A.L van der Horst Klinisch Chemicus Dutch Collaborative Biobank

Duurzame resultaten beginnen bij de bloedafname. Dr Frans A.L van der Horst Klinisch Chemicus Dutch Collaborative Biobank Duurzame resultaten beginnen bij de bloedafname Dr Frans A.L van der Horst Klinisch Chemicus Dutch Collaborative Biobank Biobanken: Waar gaat het om? Voorbeeld: Personalized medicin Matige selectief geneesmiddel

Nadere informatie

Bazaar Informatievoorziening in de zorg

Bazaar Informatievoorziening in de zorg Bazaar Informatievoorziening in de zorg Dinsdag 28 januari 2014 Toegang tot Data #TTD Datamanagement en hergebruik van data Bazaar 28-1-2014: Hoe zorgen we samen voor een betere en duurzame informatievoorziening

Nadere informatie

Rechten en plichten. van patiënt en zorgverlener. Sterk in beweging

Rechten en plichten. van patiënt en zorgverlener. Sterk in beweging Rechten en plichten van patiënt en zorgverlener Sterk in beweging Inhoudsopgave Wet op Geneeskundige Behandelovereenkomst (WGBO) 3 Rechten en plichten van patiënten 3 Rechten patiënt 3 Plichten patiënt

Nadere informatie

Beschrijving DCTF Werkgroep Workflow

Beschrijving DCTF Werkgroep Workflow Beschrijving DCTF Werkgroep Workflow Fase 1: Identificatie en selectie van een issue waarvoor mogelijk een werkgroep dient te worden opgericht 1. Het DB zet een portfolio management op ten aanzien van

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure SOP: V9 Initiatievisite Auteur Naam: Functie instelling/afdeling Judie van den Elshout Staffunctionaris Wetenschapsbureau Wetenschapsbureau / Cluster Leerhuis Handtekening:...

Nadere informatie

INFORMATIEBLAD. Maart 2011

INFORMATIEBLAD. Maart 2011 INFORMATIEBLAD AANMELDING TRIALBUREAU/DATACENTRUM Maart 2011 Kanker zo snel mogelijk terugdringen en onder controle brengen. We zijn er voor mensen die leven met kanker en de mensen die met hen samenleven.

Nadere informatie

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Inhoud Inleiding 2 Een verzoek om erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting 2 Wachten op de uitslag 2 Het doel van erfelijkheidsonderzoek

Nadere informatie

Welkom bij de Radboud Apotheek

Welkom bij de Radboud Apotheek Welkom bij de Radboud Apotheek Voor wie? De Radboud Apotheek is er voor: alle patiënten van het Radboudumc die niet (meer) zijn opgenomen bezoekers medewerkers inwoners van de regio Nijmegen U kunt er

Nadere informatie

Stand van zaken. Ondertussen ruim 27.000 familieleden met FH gevonden. Database met 65.000 individueen uit 5.000 stambomen

Stand van zaken. Ondertussen ruim 27.000 familieleden met FH gevonden. Database met 65.000 individueen uit 5.000 stambomen Van naar Start van de StOEH Ontwikkeld door de afdeling geneeskunde van het AMC 1994 Initiatiefnemers: Prof. dr. J.J.P Kastelein Dr. Ir. J.C. Defesche 1994-2001 700 1000 FH patienten / jaar April 2003

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: U10 Audit Distributielijst : STZ Datum : 19-06-2014 Revisiedatum : 19-06-2015 Veranderingen ten opzichte van eerdere versies Versiedatum Opmerkingen Versiedatum Opmerkingen

Nadere informatie

SEMINAR 4 NOVEMBER 2014

SEMINAR 4 NOVEMBER 2014 SEMINAR 4 NOVEMBER 2014 Professioneel opzetten en uitvoeren van klinisch onderzoek www.deresearchmanager.nl Striksteeg 7 7411 KR Deventer 0570 594 789 info@deresearchmanager.nl Ontwikkeling Afdeling Innovatie

Nadere informatie

Van Samenwerking tot Valorisatie in Translationeel Diabetes Onderzoek

Van Samenwerking tot Valorisatie in Translationeel Diabetes Onderzoek Centrum voor Medische Innovatie Van Samenwerking tot Valorisatie in Translationeel Diabetes Onderzoek Bart Keymeulen M.D. Ph.D. Hoofd Klinische Studies van Center for Beta Cell Therapy in Diabetes Senior

Nadere informatie

W08: DNA aflezen gebruiken en delen: hoe ver ga jij? Roel Hermsen Hubrecht Instituut Kirsten Renkema UMC Utrecht

W08: DNA aflezen gebruiken en delen: hoe ver ga jij? Roel Hermsen Hubrecht Instituut Kirsten Renkema UMC Utrecht W08: DNA aflezen gebruiken en delen: hoe ver ga jij? Roel Hermsen Hubrecht Instituut Kirsten Renkema UMC Utrecht Ik ben hier als: Workshop = doen! 1. Biologie docent 2. TOA 3. Bovenbouw docent middelbare

Nadere informatie

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek?

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Inhoud Pagina Inleiding... 2 Medisch wetenschappelijk onderzoek... 3 Waarom zou u meedoen... 4 Onderzoeksfasen... 5 Medisch Ethische Commissie...

Nadere informatie

Henk Jan Out, Paul van Meurs en Rudolf van Olden. Van eerste humane toediening tot algemeen gebruik

Henk Jan Out, Paul van Meurs en Rudolf van Olden. Van eerste humane toediening tot algemeen gebruik VII 1 Introductie tot de farmaceutische geneeskunde................................ 1 Henk Jan Out, Paul van Meurs en Rudolf van Olden I Van eerste humane toediening tot algemeen gebruik 2 Exploratory

Nadere informatie

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers Nascholing Jordanie Rick Brouwer Klinische chemie Meting van endogene biomarkers in lichaamsvloeistoffen routine chemie, hematologie, endocrinologie, immunologie,

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Een inleiding NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

De rol van de verpleegkundige binnen Medischwetenschappelijk

De rol van de verpleegkundige binnen Medischwetenschappelijk De rol van de verpleegkundige binnen Medischwetenschappelijk onderzoek Moderator Mevr. R.C.A. Veldhoen-Tijben 1st author / speaker Miriam Gelderloos Co-author Erna Helmantel Belangenverklaring In overeenstemming

Nadere informatie

Niet-Invasief Prenataal Testen: Nevenbevindingen, regionale en landelijke resultaten en een blik vooruit

Niet-Invasief Prenataal Testen: Nevenbevindingen, regionale en landelijke resultaten en een blik vooruit Niet-Invasief Prenataal Testen: Nevenbevindingen, regionale en landelijke resultaten en een blik vooruit Dr BHW Faas Laboratorium Specialist Klinische Genetica Radboud Universiteit Nijmegen Afdeling Genetica

Nadere informatie

INFORMATIEFOLDER PAGODE -ONDERZOEK

INFORMATIEFOLDER PAGODE -ONDERZOEK PAGODE stap 2: verhoogde aldosteron renine ratio, versie 07/2014 1 INFORMATIEFOLDER PAGODE -ONDERZOEK ACHTERGROND Ongeveer de helft van de mensen tussen de 35 en 70 jaar heeft een te hoge bloeddruk. Hoge

Nadere informatie

Aanmelden WMO-plichtig onderzoek

Aanmelden WMO-plichtig onderzoek Aanmelden WMO-plichtig onderzoek 1. Doel Het beschrijven van de procedure die gevolgd wordt bij het aanmelden van onderzoek dat onder de WMO valt en waarbij ZGV optreedt als deelnemend centrum. Voordat

Nadere informatie

AANVRAAG VOOR GEBRUIK TE MAKEN VAN HET PROSPECT ONDERZOEK OF HAAR DEELONDERZOEKEN Versie 12 december 2002

AANVRAAG VOOR GEBRUIK TE MAKEN VAN HET PROSPECT ONDERZOEK OF HAAR DEELONDERZOEKEN Versie 12 december 2002 1. ALGEMENE ASPECTEN Aanvrager (achternaam, voorvoegels, voorletters) Adres afdeling Universiteit Adres stad 0.nl Datum indiening aanvraag jaar maand dag(=prospect nummer) Acronym project Start datum Eind

Nadere informatie

Gedragscode verantwoord omgaan met lichaamsmateriaal ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek

Gedragscode verantwoord omgaan met lichaamsmateriaal ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek Gedragscode verantwoord omgaan met lichaamsmateriaal ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek Opgesteld door de FEDERA in samenwerking met: NPCF en VSOP BBMRI-NL versie 12def in platte tekst INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Ethisch toetsen van sociaalwetenschappelijk. Prof.dr. Cilia Witteman

Ethisch toetsen van sociaalwetenschappelijk. Prof.dr. Cilia Witteman Ethisch toetsen van sociaalwetenschappelijk onderzoek Prof.dr. Cilia Witteman 1 Aanleiding voor het oprichten van de Ethische Commissie Gedragswetenschappen (ECG) aan de Faculteit Sociale Wetenschappen

Nadere informatie

Center for Medical Imaging North-East Netherlands

Center for Medical Imaging North-East Netherlands Center for Medical Imaging North-East Netherlands CMI NEN - University of Twente Branch Prof. Dr G.P. Vooijs CMI Supervisory Board MIRA: Institute for Biomedical Technology and Technical Medicine University

Nadere informatie

Brochure ExomeScan. Whole Exome Sequencing. Achtergrond

Brochure ExomeScan. Whole Exome Sequencing. Achtergrond Brochure Whole Exome Sequencing De laatste jaren is er een schat aan informatie gepubliceerd over de genetische achtergrond van overerfbare en somatische aandoeningen. In grootschalige Next Generation

Nadere informatie

Op weg naar snelheid in het lab, door herinrichting, high throughput, biobanking en tracing. Neurogenetics Unit, UMCUtrecht. P.

Op weg naar snelheid in het lab, door herinrichting, high throughput, biobanking en tracing. Neurogenetics Unit, UMCUtrecht. P. Op weg naar snelheid in het lab, door herinrichting, high throughput, biobanking en tracing Neurogenetics Unit, UMCUtrecht PSodaar Problemen: Eigen laden onderzoekers Losse excel bestanden Codering samples

Nadere informatie

Brochure ExomeScan. Whole Exome Sequencing. Achtergrond

Brochure ExomeScan. Whole Exome Sequencing. Achtergrond Brochure Whole Exome Sequencing De laatste jaren is er een schat aan informatie gepubliceerd over de genetische achtergrond van overerfbare en somatische aandoeningen. In grootschalige Next Generation

Nadere informatie

Oncologische zorg bij ouderen

Oncologische zorg bij ouderen Oncologische zorg bij ouderen Balanceren tussen over- en onderbehandeling Johanneke Portielje, HagaZiekenhuis Kring ouderenzorg AMC & partners 12 juni 2013 mamma carcinoom

Nadere informatie

Sneldiagnostiek pulmonale hypertensie

Sneldiagnostiek pulmonale hypertensie Sneldiagnostiek pulmonale hypertensie Inleiding In overleg met uw huisarts of behandelend arts bent u verwezen naar de polikliniek van het Kenniscentrum Pulmonale Hypertensie Radboudumc.. Deze verwijzing

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Exoomsequencing is een techniek voor erfelijkheidsonderzoek, die kan worden gebruikt om de oorzaak van erfelijke slechthorendheid

Nadere informatie

Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op?

Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op? Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op? 1 INHOUD PSIE programma Antistoffen Ontstaan en Risico Achtergrond Rhc-screening Doel Rhc-screening Evaluatiestudie Rhc-screening Opzet Inclusies

Nadere informatie

van Code tot praktijk

van Code tot praktijk Stappenplan: van Code tot praktijk Gedragscode in VUmc-praktijk Professionalisering omgang lichaamsmaterialen Workshop Best Practices, Code Goed Gebruik 29 juni 2012, Utrecht José Koevoets en Michel Paardekooper,

Nadere informatie

Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie. Focused on What Really Matters 1

Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie. Focused on What Really Matters 1 Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie Focused on What Really Matters 1 Gepersonaliseerde kankertherapie - hoe het werkt nucleus met gezond DNA

Nadere informatie

G E D R A G S C O D E 2 0 1 1

G E D R A G S C O D E 2 0 1 1 G E D R A G S C O D E 2 0 1 1 S t a p p e n p l a n Werkconferentie Best Practices Mw. José Koevoets Dr. Michel Paardekooper FEDERA, COREON, VU medisch centrum 1 Project Biobank Lichaamsmaterialen VUmc

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer. Diagnose

De ziekte van Alzheimer. Diagnose De ziekte van Alzheimer Bij dementie is er sprake van een globale achteruitgang van de cognitieve functies, zoals het geheugen of de taalfuncties. Deze achteruitgang leidt tot functionele beperkingen in

Nadere informatie

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose Informatiebrief voor de patiënt in tweede instantie Informatiebrief over de studie naar Geachte mevrouw / mijnheer, Op het moment dat u deze brief leest bent u herstellende van klachten waarvoor u werd

Nadere informatie

Secondary use of human biological materials for scientific research

Secondary use of human biological materials for scientific research This presentation is the intellectual property of the author/presenter. Contact mk.schmidt@nki.nl for permission to reprint and/or distribute. Secondary use of human biological materials for scientific

Nadere informatie

Deelname aan medischwetenschappelijk. onderzoek

Deelname aan medischwetenschappelijk. onderzoek Deelname aan medischwetenschappelijk onderzoek In het Radboudumc worden patiënten behandeld en verpleegd, zoals in elk ziekenhuis. Maar daarnaast wordt hier medisch-wetenschappelijk onderzoek gedaan.

Nadere informatie

Hebon. Cohort studie onder families met een verhoogd risico op borst- en eierstokkanker met als doel:

Hebon. Cohort studie onder families met een verhoogd risico op borst- en eierstokkanker met als doel: Hebon studie Judith de Lange, Rosemarie Wijnands, Thea Mooij, Evert-Ben van Veen, Jan Oosterwijk Floor van Leeuwen, Maartje Hooning, Peter Devilee, Matti Rookus Hebon Cohort studie onder families met een

Nadere informatie

Onderzoeksdata in het UMCU. Michiel Vuurboom Aafke Jongsma Robert Veen

Onderzoeksdata in het UMCU. Michiel Vuurboom Aafke Jongsma Robert Veen Onderzoeksdata in het UMCU Michiel Vuurboom Aafke Jongsma Robert Veen Inhoud Agenda Inleiding/context Medical Intelligence Research IT programma UMCU Parelsnoer Architectuur Reuma parel Discussie en vragen

Nadere informatie

Gelet op artikel 2, eerste lid, onder a, en 5 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen;

Gelet op artikel 2, eerste lid, onder a, en 5 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen; Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van, houdende regels ten aanzien van stamceltransplantatie (Regeling stamceltransplantatie) Den Haag De Minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

de erkende METC's Datum Betreft lichaamsmateriaal

de erkende METC's Datum Betreft lichaamsmateriaal > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag de erkende METC's Datum Betreft lichaamsmateriaal Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340 78 34 www.minvws.nl Inlichtingen

Nadere informatie

Sonneborn Refined Products. Robert Hogendoorn

Sonneborn Refined Products. Robert Hogendoorn Van DCS naar workflow aanpak: management van beslissingsdata en kennisborging in systemen Sonneborn Refined Products Robert Hogendoorn 9 december 2011 www.humiq.nl 1 Agenda Kennismaken Project aanleiding

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Inleiding. Achtergrond van het DNA-onderzoek

Inleiding. Achtergrond van het DNA-onderzoek 6 Inleiding naar biologisch vaderschap, moederschap, ouderschap of andere familierelaties kan worden uitgevoerd wanneer er verschil van mening of twijfel bestaat omtrent de biologische verwantschap. Bijvoorbeeld

Nadere informatie