IN DIT NUMMER DIERFYSIOTHERAPIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IN DIT NUMMER DIERFYSIOTHERAPIE"

Transcriptie

1 PERIODIEK TIJDSCHRIFT DRIEENVIJFTIGSTE JAARGANG NO. 3, SEPTEMBER 2006 IN DIT NUMMER DIERFYSIOTHERAPIE EEN GEZAMENLIJKE UITGAVE VAN:

2 Periodiek tijdschrift drieenvijftigste jaargang no ISSN De Stichting Diergeneeskundig Memorandum, opgericht in 1953, stelt zich ten doel aan dierenartsen in binnen- en buitenland voorlichting te geven van wetenschappelijke en commerciële aard op veterinair gebied. Ter uitvoering van haar doelstelling is zij uitgeefster van het tijdschrift Diergeneeskundig Memorandum. De exploitatie van dit tijdschrift wordt financieel mogelijk gemaakt in Nederland door: Alfasan Diergeneesmiddelen B.V. te Woerden. Boehringer Ingelheim bv te Alkmaar en Intervet Nederland B.V. te Boxmeer Het Tijdschrift wordt gratis beschikbaar gesteld aan de praktiserende dierenartsen in Nederland, Postdoctorale veterinaire studenten in Utrecht kunnen het tegen een kleine vergoeding verkrijgen bij het Reductiebureau. Voor anderen bestaat de mogelijkheid zich te abonneren; de kosten van een abonnement bedragen: Voor Nederland 18,00 per jaargang. Voor het buitenland 25,50 per jaargang. Extra exemplaren of oudere uitgaven kunnen worden besteld d.m.v. een overschrijving à 7,50 per exemplaar voor Nederland of 9,00 voor het buitenland op een van onze rekeningen. Redactiecommissie J. Goudswaard, voorzitter J. Schrooyen, secretaris F. Hogerhuis (Alfasan Dierengeneesmiddelen B.V.) R. Schippers (Boehringer Ingelheim) J. Vernooij (Intervet Nederland) EEN GEZAMENLIJKE UITGAVE VAN: Redactie- en Administratieadres: Halderheiweg 11, 5282 SN Boxtel tel.: fax: e-m: website: de-em.nl Postbankrekening BIC PSTBNL21 IBAN NL60 PSTB Rabobank Boxtel BIC RABO NL2U IBAN NL50 RABO Verklaring: De Redactie en uitgeefster aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade, welke- direct of indirect- het gevolg mocht zijn van gebleken onjuistheden in de inhoud van de in dit tijdschrift opgenomen artikelen. Niets uit dit tijdschrift mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder schriftelijke toestemming van de Redactie. Opmaak en druk: Bloembergen Santee bv Nijmegen

3 Inhoudsopgave Dierfysiotherapie Van de redactie 1 Inhoudsopgave 3 Voorwoord Anke Vaessen 4 De auteurs 7 Voorwoord Voorzitter NVFD 11 Geschiedenis en opleiding van de dierfysiotherapie 13 Dierfysiotherapie hond 18 Hydrotherapie 31 Aankondiging symposium 41 Dierfysiotherapie paard 43 Werkveldanalyse en casus paard 52 Wervelkolomproblematiek bij het paard en FES 57 Dierfysiotherapie en de Wetenschap 59 Nawoord Voorzitter NVFD 68 D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 3

4 Voorwoord Anke Vaessen Wat is er meer op zijn plaats dan een Diergeneeskundig Memorandum, gewijd aan de Dierfysiotherapie, in het jaar 2006, het jaar dat het 4th International Symposium on Rehabilitation and Physical Therapy in Veterinary Medicine plaats zal vinden in Nederland? Voor het eerst zal dit 4-daagse World-Rehabsymposium in Europa, plaatsvinden, nadat drie maal Diergeneeskundige Faculteiten van Amerikaanse universiteiten het voortouw genomen hebben (Oregon State University, University of Tennessee, North Carolina State University). Een uitgebreidere toelichting op dit Symposium voor dierenfysiotherapeuten én dierenartsen met interesse in het bewegingsapparaat en de bijbehorende problematiek en revalidatie, treft u verderop in dit themanummer aan. Dat dit wereldsymposium in Nederland gaat plaatsvinden is niet toevallig. Nederland heeft een voorbeeldfunctie omdat het het eerste land ter wereld is waar het uitoefenen van fysiotherapie op dieren in 1992 bij wet in de WUD geregeld werd en waar een erkende opleiding tot stand kwam. Een uitgebreide terugblik en toelichting hierop vindt u in de bijdrage van de eerste voorzitter van de beroepsvereniging, May Römer-Bartels. In 1992 stond het beroep echter nog veel meer in de kinderschoenen. De dierenfysiotherapeut heeft duidelijk gewonnen aan professionaliteit. De Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Dieren, opgericht in 1989, werkt door het invoeren van een accreditatiesysteem en door het verzorgen van nascholingen aan een transparant en professioneel handelen van haar leden. De huidige voorzitter, Anne Marleen Van Hemel, zal de doelstellingen van de NVFD in haar voorwoord verder omschrijven. Ook het CDB, het Cursuscentrum Dierverzorging in Barneveld, waar de post-hbo opleiding tot dierenfysiotherapeut sinds 1999 is gehuisvest, maakt zich sterk voor hoogopgeleide dierenfysiotherapeuten. Het CDB organiseert tevens nascholingen voor dierenfysiotherapeuten die vaak ook toegankelijk zijn voor dierenartsen. Het samen volgen van cursussen geeft inzicht in elkaar s handelen en stimuleert en optimaliseert de samenwerking tussen dierenfysiotherapeut en dierenarts. De internationale cursus FES, Focus on the Equine Spine, is daar een voorbeeld van. Meer hierover leest u in de bijdrage van Solange Schrijer, mede-initiatiefneemster en inhoudelijk cursusleider van FES, in samenwerking met Tunna Morriën, dierenfysiotherapeut en praktijkdocente FES. In dit nummer van het Diergeneeskundig Memorandum zullen dierenfysiotherapeuten natuurlijk ook aangeven wat u als dierenarts van de dierenfysiotherapeut, naar wie u verwijst, kunt verwachten. Wat heeft deze paraveterinair aan bagage in huis en wat kan de meerwaarde van dierfysiotherapie zijn voor uw praktijk? Guy Blom zal de dierfysiotherapeutische mogelijkheden bij de behandeling van paarden toelichten, terwijl Michiel Moens het deel gezelschapsdieren voor zijn rekening zal nemen. Een heel hoofdstuk is gewijd aan de hydrotherapie, een interessante mogelijkheid bij het revalideren, waar in Nederland nog weinig gebruik van maken. Of heeft hydrotherapie geen toegevoegde waarde? Elma Bakker, dierenfysiotherapeut gezelschapsdieren D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 4

5 en voorstander van hydrotherapie, verdiept zich in de hydrotherapie. Is hydrotherapie wel te onderbouwen? In dit kader wil ik u zeker ook wijzen op het hoofdstuk over wetenschappelijk onderzoek door de gepromoveerde dierenfysiotherapeute Meike van Heel. Met het verschijnen van dit Diergeneeskundig Memorandum, gewijd aan de Fysiotherapie bij Dieren, mag ik concluderen dat de dierfysiotherapie het afgelopen decennium in Nederland een zeer professionele groei doorgemaakt heeft en dat er in het komende decennium een mooie toekomt weggelegd is voor de dierenfysiotherapeut én de dierenarts als samenwerkend team. Anke Vaessen-Degen, dierenfysiotherapeute, Sectorcoördinator Fysiotherapie bij Dieren, CDB Organizing committee 4th Rehabsymposium. D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 5

6 Equilis StrepE Houd droes buiten de deur Hoe goed paarden in de manege of stal ook worden verzorgd, droes ligt altijd op de loer. En als droes eenmaal binnen is, dan zal deze zeer besmettelijke ziekte zich vaak snel verspreiden. Tenzij er gevaccineerd is tegen droes. Dat kan nu met Equilis StrepE, het eerste vaccin tegen droes dat door de EU is toegelaten en droes buiten de stal houdt. Equilis StrepE bevat per dosis van 0,2 ml: levend deletie mutant Streptococcus equi stam TW ,0 tot 10 9,4 cfu. Indicatie: immunisatie van paarden, vanaf de leeftijd van 4 maanden, tegen Streptococcus equi ter vermindering van klinische symptomen en ter vermindering van het optreden van lymfknoopabcessen. Contra-indicaties: drachtige of zogende merries. Bijwerkingen: voorbijgaande zwelling van lip en mond. Reg NL UDD. Toediening uitsluitend door de dierenarts. Overige informatie: zie volledige bijsluiter. Intervet Nederland bv Postbus AB Boxmeer D.M. 53e Telefoon: jaargang No blz. 6 Fax:

7 De auteurs E.M. Bakker 1980 Afgestudeerd aan opleiding Fysiotherapie Jan van Essen, Amsterdam Maatschapslid Particuliere Praktijk Fysiotherapie in Amsterdam 1997 Opleiding Dierfysiotherapie afgerond Praktijk Dierfysiotherapie in Amstelveen Vanaf 2005 Praktijk Dierfysiotherapie en Aquatraining Harmelen Vanaf 1999 Secretaris NVFD Vanaf 2005 Stagebegeleidster cursisten dierfysiotherapie M. Römer-Bartels Studie diergeneeskunde (studie niet afgerond) Opleiding fysiotherapie te Utrecht, afgerond 1988 Cursus Dierfysiotherapie, een inleiding te Amsterdam, afgerond Relevante werkervaring: Fysiotherapeute in particuliere praktijk 1984-nu Dierenfysiotherapeute in Dierenkliniek Kerkelanden te Hilversum Mede-oprichter en voorzitter Nederlandse Verenigingvoor Fysiotherapie bij Dieren 1990-nu Praktijkdocent en examinator aan de opleiding fysiotherapie bij dieren 1999-nu Gastdocent aan de Akademie für Tierärztliche Fortbildung Meike van Heel In 1998 de opleiding Fysiotherapie succesvol afgesloten aan de Hogeschool Enschede met een afstudeer onderzoek, uitgevoerd aan het Roessingh Research and Development Centre, Enschede. Door dit afstudeerproject interesse gekregen in wetenschappelijk onderzoek hetgeen leidde tot een vervolgstudie bewegingswetenschappen aan de Universiteit van Maastricht. Tijdens deze studie 2 dagdelen per week gewerkt als humaan fysiotherapeut in een particuliere praktijk. In 2001 de studie bewegingswetenschappen succesvol afgerond aan de Faculteit der Diergeneeskunde te Utrecht met een afstudeeronderzoek naar effecten van speciaal hoefbeslag bij paarden. Vervolgens daar meegewerkt aan een FDA approved onderzoek naar een nieuwe pijnstiller voor het paard. Tussen november gepromoveerd aan de Faculteit der Diergeneeskunde te D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 7

8 Utrecht met een proefschrift getiteld: Distal limb development and effects of shoeing techniques on limb dynamics of today s equine athlete. Tijdens dit promotietraject in 2004 de opleiding fysiotherapie bij dieren afgerond. Tegenwoordig werkzaam als dierenfysiotherapeut en als manager innovation bij Mustad hoofcare, daarbij algemeen bestuurslid van de NVFD. Solange Schrijer 1988: Afgestudeerd aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding te Den Haag 1991: Afgestudeerd aan de Academie voor Fysiotherapie Thim van der Laan, Utrecht 1998: Afgestudeerd aan de vervolgopleiding Fysiotherapie bij Dieren, Stichting Leffelaer, Hogeschool Amsterdam 1998: Assistent-docentschap praktijk Onderzoek en Behandeling Paard aan de Opleiding voor Fysiotherapie bij Dieren te Barneveld Vanaf 1999: Full-time dierenfysiotherapeut bij paarden, verbonden aan de Dierenartsenpraktijk Bodegraven te Bodegraven 1999: Docentschap Onderzoek en behandeling paard aan de Opleiding voor Fysiotherapie bij Dieren 2000: Gastdocentschap Fysiotherapie bij Dieren aan de Faculteit der Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht en examinator aan de Opleiding voor Fysiotherapie bij Dieren te Barneveld Sinds 1999: Spreekster en gastdocente bij diverse nationale gelegenheden, sinds 2004 tevens internationaal 2005: Mede-oprichter en course leader van de internationale cursus voor dierenartsen en dierenfysiotherapeuten Focus on the Equine Spine D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 8 Guy Blom In 1979 begonnen met een manege voor IJslandse paarden welke nog steeds vol in bedrijf is. In 1987 afgestudeerd als humaan fysiotherapeut met als onderwerp voor de scriptie Massage bij Paarden. Direct betrokken bij de oprichting van de N.V.F.D. (Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Dieren) in 1990 en verbonden aan de opleiding voor Dierfysiotherapie. Nu verzorgd vanuit het C.D.B. in Barneveld. Sinds 1987 werkzaam in Brabant, Zijtaart, als dierenfysiotherapeut en humaan fysiotherapeut. Vanaf 1994 alleen nog fulltime werkzaam als dierenfysiotherapeut gespecialiseerd in paarden. Artikelen m.b.t. dierfysiotherapie verschenen in paardenbladen zoals o.a. de Hoefslag. Sindsdien verschillende gastdocentschappen o.a. Masterclass van het N.H.B.in Deurne en W.S.B., Wageningen Business School onderdeel van de Universiteit Wageningen. In 2005 betrokken bij de FES, Focus on the Equine Spine; gegeven vanuit het C.D.B. in Barneveld.

9 Tunna Morrien Opleiding : HBO Opleiding fysiotherapie aan de Hogeschool van Amsterdam 1999 t/m sept. 2001: Opleiding dierfysiotherapie op Cursuscentrum Dierverzorging Barneveld Werkzaamheden dierfysiotherapie - Vanaf september 2001 afgestudeerd dierenfysiotherapeut en sindsdien werkzaam als zodanig. - Docent onderzoek en behandeling paard aan de opleiding dierfysiotherapie bij Cursuscentrum Dierverzorging Barneveld - Examinator opleiding Dierfysiotherapie bij Cursuscentrum Dierverzorging Barneveld - Praktijkdocent cursus FES; Focus on the Equine Spine bij Cursuscentrum Dierverzorging Barneveld, start september Samenwerkingsverband met Dierenkliniek Emmeloord Sandra Vetter 1997: Afgestudeerd Internationale Academie voor Fysiotherapie Thim vd Laan 2002: Afgestudeerd te Barneveld dierfysiotherapie 2004: Geslaagd op het ICREO (osteopathie bij paarden) 2005: Nationaal kampioen amateurjockey Werk: Dierfysiotherapie bij paarden, vnl. in samenwerking met Paardenkliniek de Raaphorst/ Drs. v. Toor in Wassenaar. Met partner runnen van trainingsstal voor renpaarden in Wassenaar. P.M. Moens Diergeneeskunde Fysiotherapie Werkervaring: 1984 verpleegtehuis 1985-heden Ziekenhuis Fysiosport/sportcentrum Part. Praktijk gastdocent Hogeschool van Utrecht 2000-heden Revalidatie Dag Behandeling 1985-heden sportrevalidatie (specialiteit knie-schouder) paramedisch begeleider ATB team 2005-heden sportpoli ziekenhuis 2004-heden docent opleiding fysiotherapie bij dieren Auteur: Jaarboek van Fysiotherapie 1991 (knierevalidatie) Dos Winkel deel 4 ( Immobiliseren middels braces en tapen) Respond (vakblad) gastschrijver aangaande sportfysiotherapie D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 9

10 Met Metacam wint iedereen Hét NSAID voor de behandeling van chronische gewrichtsaandoeningen: COX-1 sparend 24 uur effectief Smakelijke, orale suspensie Nauwkeurig te doseren Onbeperkte behandelingsduur Orale suspensie D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 10 Product: Metacam, suspensie voor orale toediening. Werkzame bestanddelen: per ml 1,5 mg meloxicam in zoete, waterige suspensie. Indicatie: Verlichting van ontsteking en pijn in zowel acute als chronische aandoeningen van het bewegingsapparaat. Contra-indicaties: Niet gebruiken bij drachtige of melkgevende dieren. Niet voor gebruik bij dieren die lijden aan gastro-intestinale afwijkingen of bij dieren waarbij een individuele overgevoeligheid voor het product is gebleken. Niet gebruiken bij honden jonger dan 6 weken. Reg NL Kanalisatiestatus: UDA. Verdere informatie is op aanvraag beschikbaar. Boehringer Ingelheim bv, divisie Vetmedica, Postbus 8037, 1802 KA, Alkmaar. Telefoon: +31 (0)

11 Voorwoord Voorzitter NVFD Dit Diergeneeskundig Memorandum betekent een kleine mijlpaal in het 14- jarig bestaan van onze vereniging. Al jaren geleden werd de vereniging benaderd om een Memorandum te wijden aan dierfysiotherapie, maar de tijd was er nog niet rijp voor. De dierenfysiotherapeuten die wij benaderden om een kwalitatief goed verhaal te schrijven, wilden wel, maar waren nog te druk bezig met het lobbyen van de eigen praktijk. Voor een beroep in opkomst is dat begrijpelijk, maar jammer genoeg bleef daardoor de bekendheid met dierfysiotherapie bij dierenartsen beperkt. Om aan de slag te gaan in diergeneeskundig Nederland is een uitdaging. Dierenartsen die je als concurrent zien en vaak geen idee hebben welke mogelijkheden je als dierenfysiotherapeut hebt. Dierenartsen die om die reden ook niet kunnen of willen verwijzen, terwijl volgens de wet die verwijzing nodig is om dieren fysiotherapeutisch te mogen behandelen. Een conferencier die tot twee keer toe in zijn oudejaarsconference de dierfysiotherapie een zeer overbodige luxe noemt. Eigenaren die shoppen van de ene alternatieve therapie naar de andere... Je profileren kan alleen als je kwaliteit kunt leveren, als je de kans creëert om te laten zien wat je kan en wat je waard bent, en als je je kunt onderscheiden van de alternatieve therapeuten, die vaak zonder enige vorm van opleiding hun gang kunnen gaan. Dit doen wij middels een kwaliteitsbeleid. De NVFD hanteert een accreditatiesysteem, waarbij leden die zich professioneel bezig houden met dierfysiotherapie zich verplichten bij- en na te scholen. De NVFD organiseert ook zelf kwalitatief goede bij- en nascholingen. De NVFD heeft geld vrij gemaakt voor wetenschappelijk onderzoek. Door mee te denken wanneer veranderingen in de wet doorgevoerd worden en door open te staan voor signalen vanuit de diergeneeskunde en maatschappij participeert en anticipeert de NVFD. Het bevorderen van een optimale samenwerking en communicatie met dierenartsen is ook een belangrijk doel voor ons. Onbekend maakt onbemind, dus hierbij een Diergeneeskundig Memorandum, geheel gewijd aan dierfysiotherapie. Ik kan u als voorzitter, dit Diergeneeskundig Memorandum van harte aanbevelen. Vooroordelen staan een objectief oordeel over een mogelijke toegevoegde waarde van dierfysiotherapie bij de preventieve en curatieve zorg van het dier tenslotte in de weg. Anne Marleen Van Hemel Dierenfysiotherapeut Voorzitter NVFD De Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Dieren maakt zich daar sterk voor. D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 11

12 Met Metacam wint iedereen Geneesmiddel voor veilige ontstekingsremming en pijnstilling bij bewegingsproblemen Snel en effectief Eenmaal daags Smakelijke siroop Gemakkelijk over het voer Nauwkeurig te doseren

13 Geschiedenis en opleiding van de dierfysiotherapie Het ontstaan De geschiedenis van de dierfysiotherapie in Nederland begint in Het eerste tastbare bewijs van het bestaan van dierfysiotherapie in ons land is de themadag dierfysiotherapie, georganiseerd door de Stichting Academie voor Paramedische Beroepen Leffelaar op 22 maart Het programma op de uitnodiging zag er simpel en eigenlijk vrij onaantrekkelijk uit: na de ontvangst met koffie een welkomstwoord door drs. H. Noordhof, directeur van de Academie. Daarna een inleiding van deze themadag door L. Bos of F. Poel, fysiotherapeuten. De rest van het programma bestond uit achtereenvolgens pauze, vervolg, pauze, vervolg, pauze, vervolg en sluiting. In tegenstelling tot wat dit programma deed vermoeden, werd het een fantastische dag. De deelnemers aan deze dag bleken vrijwel allemaal fysiotherapeuten te zijn die zich al enige tijd meer of minder frequent met fysiotherapie bij dieren bezig hielden. Er kwam die dag een pony het zaaltje aan de De Lairessestraat binnen. Er werd gepraat over de mogelijkheden van Ultra Korte Golf (UKG), een apparaat uit de fysiotechniek, bij honden met heupdysplasie. En er werden onder elkaar vooral veel ervaringen uitgewisseld. Terugkijkend weet ik niet eens of die dag zelf zoveel om het lijf had, maar het enthousiasme van de deelnemers was overweldigend. Dat viel ook de directeur van de Academie Leffelaar op en bij de afsluiting van de themadag hield hij een pleidooi voor de oprichting van een werkgroep, met als doel het verder ontwikkelen van het vak. Achteraf blijkt dat hij de situatie goed heeft ingeschat, want deze werkgroep is de aanzet geweest tot wat de dierfysiotherapie in Nederland nu is. Landelijke Werkgroep Dierfysiotherapie In 1986 was er al sprake van een werkgroep dierfysiotherapie van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) en de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD). Deze werkgroep hield zich voornamelijk bezig met beleid en naar buiten toe was het niet duidelijk of dat resultaat had opgeleverd. Het doel van de door drs. Noordhof voorgestelde werkgroep was dan ook om vanuit de praktijk handen en voeten te geven aan de dierfysiotherapie in Nederland. Op 14 januari 1987 vond de eerste vergadering plaats van de Landelijke Werkgroep Dierfysiotherapie. Ongeveer dertig fysiotherapeuten, die allemaal al hun eerste schreden in de dierfysiotherapie hadden gezet, kwamen daarvoor bij elkaar in Amsterdam. Tijdens deze vergadering werden de doelen van de werkgroep geformuleerd en de werkwijze werd omschreven. Dat het een werkgroep met serieuze bedoelingen en grootse plannen was, bleek wel uit de doelen die toen werden opgesteld: - Een bijdrage leveren aan de invoering van de dierfysiotherapie op verantwoorde wijze - Uitwisselen van ervaring - Vergroten van de expertise van de leden - Bekendheid geven aan de dierfysiotherapie - Organiseren van bijeenkomsten en cursussen/workshops - Streven naar formele erkenning van de dierfysiotherapie Bij de werkwijze werd onder meer vastgesteld dat er alleen op verwijzing van een dierenarts gewerkt zou worden en dat er altijd een verslag naar de dieren- D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 13

14 arts gestuurd zou worden, ook als er geen positieve resultaten te melden waren. Er werd een protocolformulier opgesteld dat alle leden hanteerden bij de patiënten die ze behandelden. Aan de hand van dat ingevulde formulier werden de patiënten gezamenlijk doorgesproken en zo leerde men van elkaar. Met dat leren groeide ook het zelfvertrouwen binnen de groep en er werd besloten dat het tijd was de kennis te delen met anderen. Er werd het plan opgevat om een cursus dierfysiotherapie te organiseren. Deze cursus werd ondergebracht bij de Stichting Bijscholing Academie Leffelaar. De cursus Fysiotherapie bij dieren; een inleiding bestond uit 10 cursusdagen en begon op 29 januari Er deden 32 fysiotherapeuten aan mee. De docenten waren dierenartsen, waarvan enkele van de Faculteit Diergeneeskunde, en fysiotherapeuten. Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Dieren (NVFD) Met het groeiende zelfvertrouwen van de leden van de werkgroep, groeide ook het besef dat de werkgroep een meer officieel karakter nodig had om een volwaardige gesprekspartner te kunnen zijn van de officiële instanties, zoals de KNMvD, het KNGF en het toenmalige Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV). Er werden statuten opgesteld en bij de notaris vastgelegd en op 16 maart 1989 vond de oprichtingsvergadering plaats van de Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Dieren (NVFD). Eén van de onderwerpen die meteen aan bod kwamen was de Wet op de Uitoefening van de Diergeneeskunde (WUD), waar een Besluit Paraveterinairen aan toegevoegd zou worden. Een afvaardiging van de NVFD ging gesprekken aan met het Ministerie van LNV om de inhoud van het Besluit Paraveterinairen vast te stellen. Er werd een leerplancommissie benoemd en er werd onderhandeld over de overgangsregeling, die zou gaan gelden na het van kracht worden van de wet. Maar ook de meer normale zaken die een jonge beroepsvereniging bezig kunnen houden, gingen niet aan de NVFD voorbij. Er werd een Huishoudelijk Reglement opgesteld, er werden nascholingen georganiseerd en er werd een PR-commissie in het leven geroepen. Er kwam een logo, er werd over tarieven gesproken, er werden lezingen verzorgd en de stand van de NVFD verscheen op beurzen. Een steeds terugkerend dilemma was: hoe brengen we het bestaan van onze beroepsgroep onder de aandacht van de dierenartsen? De individuele leden deden goed werk, maar de algemene reactie op de mededeling ik ben dierenfysiotherapeut was nog steeds heel lacherig. Langzamerhand kwamen er stukjes in de pers, maar de trend bleef om daarbij vooral de extreme voorbeelden te benadrukken. Een geslaagde behandeling van een hond of paard haalde de pers niet, maar de papegaai, die weer op zijn stok kon zitten, of de kip, die weer eieren legde, was voor de media blijkbaar interessanter. Wettelijke status Het aanpassen van de Wet op de Uitoefening van de Diergeneeskunde duurde lang. Uiteindelijk was het een veel langer traject dan wij van te voren in onze onschuld gedacht hadden. Het zou nog tot 1 augustus 1992 duren voordat de WUD met het Besluit Paraveterinairen van kracht werd. Maar dan is Nederland wel het eerste land ter wereld waar dierfysiotherapie een wettelijke status heeft. Dierfysiotherapie is nu voorbehouden aan dierenartsen en dierenfysiotherapeuten. Dierenartsassistenten en andere niet-dierenfysiotherapeuten komen er dus in Nederland niet meer aan te pas. Een dierenfysiotherapeut staat omschre- D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 14

15 ven als een fysiotherapeut die de opleiding dierfysiotherapie met goed gevolg heeft afgelegd. Na het behalen van dit diploma dient men zich te registreren bij de Rijksdienst voor de Keuring van Vee en Vlees (RVV) om als erkend dierenfysiotherapeut aan het werk te kunnen gaan. Bij de wet is geregeld dat dierenfysiotherapeuten uitsluitend dieren behandelen op verwijzing van een dierenarts. Daar staat tegenover dat de dierenfysiotherapeut zelfstandig te werk gaat en zelf de behandeldoelen bepaalt en een behandelplan opstelt. Deze verantwoordelijkheid vroeg om een gedegen vooropleiding en die kwam er ook. De cursus werd gaandeweg langer en intensiever om uiteindelijk de huidige vorm te bereiken. De duur is nu iets meer dan een jaar. Er is 1 lesdag per week is en er zijn stagedagen, waarin minimaal 36 patiënten worden gezien. Er moet een patiëntencasus worden geschreven en het eindexamen bestaat uit het onderzoeken en behandelen van een hond en een paard. In Nederland is er één door het Rijk erkende opleiding, deze is ondergebracht bij het Cursuscentrum Dierverzorging Barneveld. Naarmate de tijd verstreek en de vakkennis van de dierenfysiotherapeut toenam, nam ook de professionaliteit waarmee gewerkt werd toe. De NVFD haakte daar op in en ging een onderscheid maken tussen dierenfysiotherapeuten die professioneel wilden werken en geregeld nascholingen volgden en dierenfysiotherapeuten die geen nascholingen volgden. De eerste categorie dierenfysiotherapeuten wordt nu op de website van de NVFD vermeld om het eigenaren en dierenartsen gemakkelijk te maken een dierenfysiotherapeut in de buurt te vinden. Meerdere dierenartsen werken intussen meer of minder intensief samen met een dierenfysiotherapeut. Een samenwerking waarin dierenarts en dierenfysiotherapeut elkaar aanvullen en versterken. De stap naar wetenschappelijk onderzoek is nog groot voor Nederlandse dierenfysiotherapeuten, maar wordt schoorvoetend gemaakt. Inmiddels is een Nederlandse dierenfysiotherapeut gepromoveerd aan de Faculteit Diergeneeskunde en een ander is het promotietraject ingegaan in samenwerking met de Faculteit Diergeneeskunde en het Universitair Medisch Centrum (UMC), beide te Utrecht. Dierfysiotherapie in het buitenland Als in Nederland in 1986 de eerste themadag dierfysiotherapie wordt gehouden, is in Amerika het boek Physical Therapy for Animals van Ann H. Downer al 8 jaar uit. Maar dat betekende niet dat dierfysiotherapie daar al op grote schaal beoefend werd. Jaren heeft het zelfs een zieltogend bestaan geleid, tot er langzaam eind vorige eeuw weer een opleving plaatsvond. Doordat alle staten hun eigen jurisdictie hebben, is in Amerika een gecompliceerde situatie ontstaan. Dierfysiotherapie mag vanzelfsprekend door dierenartsen uitgevoerd worden en, in tegenstelling tot de situatie in Nederland, gebeurt dat in Amerika ook op vrij aanzienlijke schaal. Ook dierenartsassistenten houden zich bezig met dierfysiotherapie, al dan niet na het volgen van een cursus en al dan niet begeleid door een dierenfysiotherapeut. Dierfysiotherapie door fysiotherapeuten is nog maar in één staat legaal, in New Mexico. In de andere staten is het verboden of zijn er zogenaamde verlengde arm constructies mogelijk, dat wil zeggen dat het wel uitgevoerd mag worden onder de hoede van een dierenarts. Daar staat tegenover dat Amerika wél complete revalidatieklinieken heeft voor dieren, met zwembaden en al. Er is een opleiding voor fysiotherapie bij honden, er werken dierenfysiotherapeuten aan de verschillende veterinaire faculteiten en er wordt onderzoek gedaan. De D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 15

16 dierenfysiotherapeuten zijn verenigd in de Animal Physical Therapy Special Interest Group van de American Physical Therapy Association. In West Europa, bestaan in onze buurlanden grote verschillen. België, bijvoorbeeld, kent nog geen grote markt voor dierfysiotherapie, maar er is wel een opleiding van het Instituut Recyclage Specialisatie Cursussen-Wetenschappelijk Instituut Nazorg in de Gezondheids- Sector (IRSK-WINGS) in samenwerking met de Universiteit van Gent, voor dierenartsen en fysiotherapeuten. Overigens worden daar de praktijklessen hond gegeven door een Nederlandse dierenfysiotherapeut. Sinds jaar en dag komen er ook Vlaamse fysiotherapeuten naar Nederland om hier opgeleid te worden. In Duitsland zijn het tot nu toe voornamelijk dierenartsen die zich professioneel en legaal bezighouden met dierfysiotherapie. Zij kunnen een cursus dierfysiotherapie volgen, georganiseerd door de Akademie für Tierärztliche Fortbildung. Ook daar is één van de docenten een Nederlandse dierenfysiotherapeut. De dierenartsen die ook fysiotherapie bedrijven hebben zich verenigd in de Arbeitsgemeinschaft Physiotherapeutisch Arbeitender Tierärzte (APAT). Er is voor fysiotherapeuten een cursus die zich alleen richt op het behandelen van paarden en er komt op niet al te lange termijn een cursus fysiotherapie voor honden, naar Nederlands voorbeeld en met gebruikmaking van de Nederlandse lesstof. Ook daar zal één van de docenten Nederlands zijn en de praktijkdocenten worden in Nederland getraind. Ook voor niet-fysiotherapeuten zijn er cursussen dierfysiotherapie. De vakkundigheid van de mensen die daar worden opgeleid, is echter niet erg groot. Deze ontwikkeling is de Duitse Bundestierärztekammer een doorn in het oog en is er mede de oorzaak van dat de cursussen voor fysiotherapeuten zijn ontwikkeld. Engeland heeft een goede opleiding en de dierfysiotherapie is er goed georganiseerd. Het niveau is vergelijkbaar met, zo niet hoger dan in Nederland. Het is mogelijk een Masters te doen aan het Royal Veterinary College in London. De dierenfysiotherapeuten werken er, net als in Nederland, op verwijzing van een dierenarts. De vraag naar dierfysiotherapie is groot en de samenwerking tussen dierenartsen en dierenfysiotherapeuten goed. Vooral de hydrotherapie heeft in Engeland een grote vlucht genomen. De beroepsvereniging is de Association of Chartered Physiotherapists in Animal Therapy (ACPAT). In Zwitserland bestaat er een opleiding georganiseerd door de Zwitserse beroepsvereniging, het Schweizerischer Verband für Tierphysiotherapie (SVT- PT), en ook hier speelt een Nederlandse dierenfysiotherapeut een belangrijke rol. De markt moet nog grotendeels ontgonnen worden, er zijn al wel enkele zeer serieuze dierenfysiotherapeuten aan het werk en er is een intensieve samenwerking met het Tierspital Zürich (Abt. Kleintierchirurgie). Oostenrijk heeft een opleiding fysiotherapie bij dieren aan de Universiteit van Wenen. Deze opleiding is alleen toegankelijk voor dierenartsen en diergeneeskundestudenten in het laatste studiejaar. Voor fysiotherapeuten, ziekenverzorgenden, dierverzorgers en dierenartsassistenten is er een cursus dierfysiotherapie aan de Universiteit van Wenen, waarna men dieren mag behandelen volgens een, door de dierenarts vastgesteld, behandelplan. In Frankrijk is een opleiding dierfysiotherapie en osteopathie bij paarden georganiseerd door l Institut Français de Kinésiologie Appliquée (IFKA), die toegankelijk is voor dierenartsen en fysiotherapeuten. Het is onbekend of er een opleiding dierfysiotherapie bij honden is. De dierenartsen hebben lange tijd erg afwijzend gestaan tegenover dierfysiotherapie, maar het tij is hier gelukkig D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 16

17 aan het keren. Vooralsnog lijkt de markt voor osteopathie groter dan voor dierfysiotherapie. Sinds een jaar of tien heeft dierfysiotherapie ook in Italië voet aan de grond gekregen. Er bestaan klinieken voor dierfysiotherapie voor gezelschapsdieren in verschillende grote steden. Er is een opleiding georganiseerd door La Scuola Italiana di Fisioterapia Veterinaria (S.I.F.V.). Spanje heeft een aantal enthousiaste mensen, zowel dierenartsen als fysiotherapeuten, die zich bezig houden met dierfysiotherapie. Er is belangstelling getoond voor de Nederlandse opleiding en er is een start gemaakt met onderhandelingen over het gebruik van de Nederlandse lesstof. In Zweden bestaat een opleiding in modules, die toegankelijk is voor dierenartsen en fysiotherapeuten en gegeven wordt aan de Universiteit in Uppsala. Van Denemarken is alleen bekend dat er dierenfysiotherapeuten zijn, van Finland ook, maar van Noorwegen is helaas geen informatie te achterhalen. Tot zover de informatie over West Europa. Canada heeft al jaren een vereniging van dierenfysiotherapeuten, de Canadian Horse and Animal Physical Rehabilitation Association (CHAP). Er is ook een opleiding. De regels in de staten onderling zijn verschillend. In Australië is het mogelijk aan de Universiteit van Queensland een Masters opleiding te doen. Desondanks is de dierfysiotherapie daar relatief nieuw. Zuid Afrika had al een beroepsvereniging in 1987, de South African Association of Physiotherapy in Animal Therapy (SAAPAT). Na een zieltogend bestaan van jaren, is deze vereniging in 1996 nieuw leven ingeblazen. De dierfysiotherapie staat in Zuid Afrika op hoog niveau, het wordt alleen door fysiotherapeuten uitgeoefend en het vak is er wettelijk erkend. De toekomst Hoewel dit al een indrukwekkende lijst van landen is, waar de dierfysiotherapie bestaansrecht heeft, is deze lijst ongetwijfeld verre van compleet. De toestand verandert voortdurend, doordat ook in de niet genoemde landen individuele enthousiaste fysiotherapeuten of dierenartsen zich inzetten om van dierfysiotherapie een vak te maken. Op de internationale symposia in de afgelopen jaren waren er, behalve uit de bovengenoemde landen, ook deelnemers uit Brazilië, Israël, Argentinië en Japan. De dierfysiotherapie is een boeiend vak, waarin nog veel te ontdekken valt. Het is dus ook een groeiend vak, waar op een integere manier mee om moet worden gegaan. Het is niet alléén zaligmakend, maar een waardevolle aanvulling op de diergeneeskunde. Samen kunnen dierenarts en dierenfysiotherapeut veel voor het dier doen. Van 26 tot 29 oktober vindt in Arnhem het 4th International Symposium on Rehabilitation and Physical Therapy in Veterinary Medicine plaats. Dé kans voor dierenartsen en dierenfysiotherapeuten om elkaar te ontmoeten en van elkaar te leren. De ontwikkeling staat nog lang niet stil. Het is een uitdaging voor beide beroepsgroepen om daaraan mee te doen. May Romer-Bartels, Dierenfysiotherapeut, medeoprichter en oud voorzitter NVFD D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 17

18 Dierfysiotherapie hond VOORWOORD De ontwikkeling binnen de diergeneeskunde en de veranderende maatschappij, maakt dat fysiotherapie bij kleine huisdieren, en honden in het bijzonder, een steeds belangrijkere rol is gaan spelen. In de humane geneeskunde is de fysiotherapie een alom gerespecteerde discipline, die bij problemen aan het houdings- en bewegingsapparaat, bij sportletsels, na trauma s, postoperatief en in de preventieve sfeer, zijn waarde heeft bewezen. Nieuwe knieën, nieuwe heupen en voorste kruisband reconstructies zijn in de humane geneeskunde onlosmakelijk verbonden aan een revalidatie traject. Vernieuwde hoogwaardige operatietechnieken maken, dat de patiënt, de omgeving en de werkgever een hoog verwachtingspatroon hebben van het resultaat. De nieuwe specialistische zorg bij kleine huisdieren, de operatietechnieken, vernieuwde medicaties en beeldende diagnostiek vragen ook om meer specialistische nazorg. De vraag om specialistische nazorg komt niet alleen vanuit de veterinaire wereld, maar ook van de diereigenaren zelf. De hond vervult, anders dan vroeger, een meer prominente, emotionele rol binnen het gezin. De eigenaren van de hond verwachten na een medische ingreep dat hun lievelingsdier beter beweegt en in ieder geval minder pijn heeft. De dierenfysiotherapeuten zijn verheugd met de toenemende aandacht die de veterinaire wereld heeft voor hun beroep. INLEIDING De dierenarts en dierenfysiotherapeut beïnvloeden allebei het meest wezenlijke van de hond namelijk: het bewegen. De manier waarop beide disciplines invloed uitoefenen op het bewegen van de hond is echter anders. Door middel van opereren, corrigeren, lokaal toedienen van ontstekingsremmers of het geven van medicijnen probeert de dierenarts de primaire oorzaak van het probleem te verhelpen. De dierenarts legt met de behandeling de basis voor herstel en beter functioneren. Het is niet anders dan in de humane wereld, waar een arts, bijvoorbeeld bij een tenniselleboog, lokaal infiltreert met ontstekingsremmers of rust voorschrijft. De fysiotherapeut ziet een probleem (lokale stoornis) als een disfunctioneren van een schakel binnen een bewegingsketen. Deze lokale stoornis is een onderdeel van een bewegingsketen en heeft daardoor gevolgen voor de belasting van de andere structuren. Bij de tenniselleboog bijvoorbeeld, zal de fysiotherapeut kijken hoe de arm in z n functie beweegt (bv. duwen, trekken, service bij tennis) en wat de invloed is van de stoornis op de belastbaarheid van D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 18

19 andere structuren (spieren, gewrichten) binnen de bewegingsketen. Om succes te hebben met de behandeling en recidivering te voorkomen, zal ook onderzocht moeten worden of de oorzaak van de klacht niet elders binnen de bewegingsketen gelegen is. Hoe vaak wordt niet bij nader onderzoek een verstoorde coördinatie (slechte techniek) of een verminderde mobiliteit van de nek, schouder of pols waargenomen. Er wordt ook gekeken of de verminderde belastbaarheid van de elleboog ontstaan is door vegetatieve stoornissen. Bij een tenniselleboog zou dit kunnen ontstaan door problemen in de cervicale wervelkolom (C6-C7), inklemmen van het vaatzenuwstelsel door een te hoge spiertonus rond de plexus brachialis en door stress. Na een uitgebreid onderzoek waarbij al deze aspecten bekeken worden, wordt een behandelplan opgesteld. Bij de dierenfysiotherapeut gaat dit niet anders! Dit artikel is bedoeld om inzage te geven in de mogelijkheden die fysiotherapie bij kleine huisdieren kan bieden, de werkwijze van de dierenfysiotherapeut en de visie achter de behandeling. Wanneer dierfysiotherapie? Als een hond problemen heeft aan het houdings- en bewegingsapparaat en onvoldoende reageert op een veterinaire behandeling dan kan dat altijd een patiënt voor de fysiotherapeut zijn. De fysiotherapeut heeft na de 4 jarige studie tot humaan therapeut en de 2 aanvullende jaren dierfysiotherapie kennis van de meest voorkomende pathologieën aan het houdings- en bewegingsapparaat en weet herstel processen in te schatten. Als u een hond verwijst naar de dierenfysiotherapeut dan zal deze op grond van de verwijsdiagnose, de anamnese en het lichamelijk onderzoek een fysiotherapeutische diagnose formuleren. Aan de hand van de diagnose wordt een behandelplan gemaakt. De verwijzende dierenarts wordt op de hoogte gehouden van de vorderingen van de patiënt. Als de behandeling start, gaat de fysiotherapeut een resultaatverplichting aan. Dit wil zeggen, dat het doel is om met een optimale, minimale inspanning een maximaal resultaat te bereiken. Mede omwille van kostenbeheersing wordt het aantal behandelingen zo laag mogelijk gehouden en de eigenaar wordt geleerd hoe hij de behandeling zelf kan voortzetten. Meestal zijn 1-5 sessies toereikend. Verwijzing: Fysiotherapeuten werken uitsluitend op verwijzing van de dierenarts. Op de verwijzing staat meestal de medische verwijsdiagnose geschreven. Voor de prognose en behandeling is het ook van belang om zoveel mogelijk informatie over doorgemaakte problemen en diagnostische bevindingen van de dierenarts te ontvangen. Alleen zo kan samen met de dierenarts aan een zo optimaal mogelijk functionerend houdings- en bewegingsapparaat gewerkt worden. Fysiotherapeutisch onderzoek: Het onderzoek is de basis van een goede behandeling en is in opbouw te vergelijken met het veterinaire onderzoek. Het onderzoek bestaat uit: anamnese, oppervlakkige palpatie, inspectie in stand en in beweging, functieonderzoek, specifiek onderzoek (neurologie, stabiliteit, spierfunctie) en diepe palpatie. Na het onderzoek, probeert een dierenfysiotherapeut uitspraken te doen m.b.t. de volgende vragen: 1. Welke stoornis is aanwezig; wat is de aandoening (ziekte) of het gelaedeerde weefsel of orgaan van de patiënt? 2. Welke factoren waren bepalend voor het ontstaan van de aandoening of de weefsel- of orgaanlaesie van de patiënt? D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 19

20 2. Welke fysiotherapeutische doelstellingen gelden voor deze patiënt? 3. Door middel van welke strategie zijn deze doelen te bereiken? 4. Welke fysiotherapeutische middelen worden toegepast? Een goede ganganalyse is erg belangrijk. De symmetrie, soepelheid van bewegen, de coördinatie en de belasting worden bij de inspectie beoordeeld. Passief onderzoek cervicale wervelkolom. Het gaat hier om een vrijwillige beweging waarbij geen kracht gebruikt wordt. 3. Is er sprake van een normaal of afwijkend beloop van de aandoening of van de weefsellaesie. Waaruit bestaat de afwijking in het beloop en wat zijn de hierop van invloed zijnde factoren geweest? Hierna kunnen de volgende vragen worden beantwoord: 1. Is de verwijzing terecht? (zijn er fysiotherapeutische contra-indicaties, komen het veterinaire en fysiotherapeutische beeld overeen?) De behandeling: De dierenfysiotherapeut doet een behandelvoorstel, waarin hij aangeeft, met welk middel hij de behandelbare grootheden (symptomen) gaat behandelen. Veel voorkomende en nader te bespreken symptomen zijn: 1. Pijn 2. Arthrogene problematiek 3. Spierproblematiek 4. Neurologie Ad.1 Pijn Problemen aan het houdings- en bewegingsapparaat zijn bij honden vaak gerelateerd aan pijn. Een afwijkende houding of looppatroon is vaak terug te voeren op: gewrichtspijn (arthritiden, artrose, synovitiden), spierpijn en postoperatieve pijn. Nociceptieve afferenten (pijnprikkels) uit de structuren als gewrichten en spieren, verminderen de proprioceptie en prestatie van de motoneuronen. De gevolgen hiervan manifesteren zich in hypertone en hypotone spieren. Hiermee kunnen de coördinatiestoornissen en bewegingsbeperkingen van de biomechanica en gewrichtswerking verklaard worden. De gelijktijdige segmentale prikkeling van de sympathische zijhoorncellen wekt een segmentaal-reflectorisch complex op, dat aan de reflexzones waar te nemen is. Zo kun je bijvoorbeeld bij heuppathologie (L2-L3), aan L2-L3 gerelateerde huidzones, bindweefselzones, spierzones, periost- en insertiezones waarnemen. Als pijn langer blijft bestaan, verhoogt de stress de sympatische activiteit in het lichaam met een hogere spiertonus en verminderde doorbloeding in de spieren D.M. 53e jaargang - No. 3 blz. 20

informatie om droes onder controle te houden

informatie om droes onder controle te houden informatie om droes onder controle te houden Wat is droes? Droes is een besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Streptococcus equi. Droes kan voorkomen bij paarden en pony s van elke

Nadere informatie

Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma

Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma Hans Allaart Fysiotherapeut Sport Fysiotherapeut Orthopedische Manueel Th. Dryneedling Hans Allaart Fysiotherapeut Sport Fysiotherapeut Orthopedische Manueel Th. Dryneedling Fysiotherapie na acceleratie

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

Opleiding Matrix-kleurentherapie

Opleiding Matrix-kleurentherapie www.instituutblokdijk.nl Opleiding Matrix-kleurentherapie Instituut Blokdijk Dr. Berlagelaan 5 5622 HA Eindhoven OPLEIDING MATRIX- KLEURENTHERAPIE Het is een 3-jarige opleiding + Medische basiskennis Deze

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS)

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Het verloop, de symptomen en de behandeling Centrum voor Revalidatie Inleiding Uw arts heeft bij u de diagnose Complex Regionaal Pijn Syndroom

Nadere informatie

Fysiotherapie bij dieren

Fysiotherapie bij dieren Fysiotherapie Fysiotherapie is het toepassen van fysische prikkels teneinde stoornissen in het houdings- en bewegingsapparaat te voorkomen of te verbeteren. Onder deze fysische prikkels worden verstaan

Nadere informatie

Wat zijn segmentale relaties?

Wat zijn segmentale relaties? 5 Wat zijn segmentale relaties? Samenvatting Tussen de ingewanden, het verborgene, en het waarneembare lichaam bestaan relaties en interacties die hun basis hebben in de segmentale innervatie. Een aandoening

Nadere informatie

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering Soepeler Bewegen bewegen met met heup- reuma en knieartrose Tips om zelf uw klachten te verminderen en informatie over wat de fysiotherapeut voor u kan doen Wat is artrose? Artrose is een aandoening van

Nadere informatie

Ligamentaire laesie enkelgewricht

Ligamentaire laesie enkelgewricht Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Kerkweg 45a 4102 KR Zijderveld Telefoon 0345-642618 Fax 0345-641004 E-mail vriesfysio@planet.nl Internet www.fysiodevries.nl Ligamentaire

Nadere informatie

Ligamentair letsel kniegewricht

Ligamentair letsel kniegewricht Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Kerkweg 45a 4102 KR Zijderveld Telefoon 0345-642618 Fax 0345-641004 E-mail vriesfysio@planet.nl Internet www.fysiodevries.nl Ligamentair letsel

Nadere informatie

Artrose in de schouder

Artrose in de schouder Afdeling: Onderwerp: Orthopedie Bij schouderartrose is er sprake van slijtage in het schoudergewricht. Pijn in de schouder, voortdurend aanwezig of alleen als u uw arm wilt bewegen, kan wijzen op artrose.

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

Een niet-medicamenteuze pijnbehandeling Patiënteninformatie

Een niet-medicamenteuze pijnbehandeling Patiënteninformatie Transcutane Electrische Neuro-Stimulatie (TENS) Een niet-medicamenteuze pijnbehandeling Patiënteninformatie Inhoudsopgave Wat is TENS?...3 Hoe werkt TENS?...3 Bij welke pijnklachten helpt TENS?...4 Zo

Nadere informatie

Gratis open inloopspreekuur

Gratis open inloopspreekuur 1 augustus 2012 In dit nummer Hierbij ontvangt u de nieuwsbrief van Praktijk chiropractie Stegeman. Wij houden u met deze nieuwsbrief op de hoogte Sport Tips Inloopspreekuur Blessures voorkomen van belangrijke

Nadere informatie

Fysius werkt samen met u aan een leven zonder rugpijn.

Fysius werkt samen met u aan een leven zonder rugpijn. Rugpijn? Rugpijn is niet vanzelfsprekend Volgens het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft 1 op de 5 volwassenen last van terugkerende rugklachten. Dit zijn 2,6 miljoen mensen die

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling van artrose en artritis

Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Orthopedische casuïstiek Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Redactie: Dos Winkel Met bijdragen van: Marc Martens Anke Smets Pat Wyffels Bohn

Nadere informatie

Opleiding Thermografie bij Dieren

Opleiding Thermografie bij Dieren International Centre for Equine Thermographic Diagnostics Cursusjaar 2015 / 2016 Opleiding Thermografie bij Dieren ICETD Website : www.icetd.com Email : info@icetd.com Tel. 0031 6 51830315 Wat is thermografisch

Nadere informatie

Dorine Erkens. GuashaTherapeut.nl VOORWOORD

Dorine Erkens. GuashaTherapeut.nl VOORWOORD VOORWOORD In dit e-book leg ik uit wat Guasha Therapie is en wat het voor je kan betekenen. Guasha Therapie is nog onbekend in Nederland. Met het schrijven en delen van dit e- book wil ik laten zien hoe

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

Orthopedie. Frozen shoulder

Orthopedie. Frozen shoulder Orthopedie Frozen shoulder De schouder De schouder is een kogelgewricht. Het wordt gevormd door de kop van de bovenarm en de kom van het schouderblad. Het schoudergewricht is omgeven door het gewrichtskapsel,

Nadere informatie

Meer informatie over fysiotherapie of een registerfysiotherapeut bij u in de buurt vindt u op www.defysiotherapeut.com

Meer informatie over fysiotherapie of een registerfysiotherapeut bij u in de buurt vindt u op www.defysiotherapeut.com Meer informatie over fysiotherapie of een registerfysiotherapeut bij u in de buurt vindt u op www.defysiotherapeut.com Uitgave: Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie, Amersfoort Met de fysiotherapeut

Nadere informatie

Sportief bewegen met reumatoïde artritis. Reumatoïde artritis

Sportief bewegen met reumatoïde artritis. Reumatoïde artritis Sportief bewegen met reumatoïde artritis Reumatoïde artritis Sportief bewegen met reumatoïde artritis...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een

Nadere informatie

Fysiotherapie na een hernia-operatie

Fysiotherapie na een hernia-operatie Fysiotherapie na een hernia-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis maart 2015 pavo 0292 Inleiding U bent in het Albert Schweitzer ziekenhuis geopereerd aan een hernia in uw rug. In deze folder willen wij

Nadere informatie

Patello-Femoraal Pijn Syndroom. Pijn rondom de knieschijf door verkeerde sporing

Patello-Femoraal Pijn Syndroom. Pijn rondom de knieschijf door verkeerde sporing Patello-Femoraal Pijn Syndroom Pijn rondom de knieschijf door verkeerde sporing Evt. Inhoudsopgave Inleiding De functie van de knieschijf De oorzaak van het Patello-Femoraal Pijn Syndroom. Het klachtenbeeld.

Nadere informatie

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische afdeling

Schouderoperatie. oefeningen en richtlijnen. Paramedische afdeling Paramedische afdeling Schouderoperatie oefeningen en richtlijnen Inleiding U heeft van uw behandelend arts te horen gekregen dat u een operatie krijgt aan uw schouder. Het doel van de operatie is het wegnemen

Nadere informatie

Artrose bij hond en kat Wat is artrose en hoe ontstaat het?

Artrose bij hond en kat Wat is artrose en hoe ontstaat het? Artrose bij hond en kat Wat is artrose en hoe ontstaat het? Een gewricht bestaat uit 2 botten die bedekt zijn met kraakbeen. Het gewricht wordt bij mekaar gehouden door een gewrichtskapsel en gewrichtsbanden.

Nadere informatie

Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie

Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Sport-Fysiotherapie R. de Vries en Medische Trainings Therapie Kerkweg 45a 4102 KR Zijderveld Telefoon 0345-642618 Fax 0345-641004 E-mail vriesfysio@planet.nl Internet www.fysiodevries.nl/ Frozen shoulder

Nadere informatie

snijlijn snijlijn Hebt u nog vragen? Artrose in de schouder Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk Wat is artrose?

snijlijn snijlijn Hebt u nog vragen? Artrose in de schouder Maak meer wetenschappelijk onderzoek mogelijk Wat is artrose? Schouderartrose Artrose in de schouder Bij schouderartrose is er sprake van slijtage in het schoudergewricht. Pijn in de schouder, voortdurend aanwezig of alleen als u uw arm wilt bewegen, kan wijzen op

Nadere informatie

Kynologische Opleidingen

Kynologische Opleidingen Kynologische Opleidingen Basisopleiding Kynologisch Masseur Gediplomeerd Kynologisch Sportmasseur & Gediplomeerd Kynologisch Shiatsumasseur Kynologisch Sportmassagetherapeut & Kynologisch Shiatsutherapeut

Nadere informatie

A-specifieke lage rugpijn

A-specifieke lage rugpijn A-specifieke lage rugpijn A-SPECIFIEKE LAGE RUGPIJN INLEIDING Lage rugpijn komt veel voor. Bij de meeste mensen worden geen duidelijke afwijkingen gevonden. Artsen spreken dan over a-specifieke lage rugpijn.

Nadere informatie

Pleistert pijn weg Directe pijnbestrijding zonder medicijnen waar het nodig is

Pleistert pijn weg Directe pijnbestrijding zonder medicijnen waar het nodig is Pleistert pijn weg Directe pijnbestrijding zonder medicijnen waar het nodig is www.takecare.nl - www.takecare.be Wat is de Pain Away MCT Patch? De Pain Away MCT Patch is een set van twee zelfklevende elektrodepleisters

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit PATIËNTEN INFORMATIE Hypermobiliteit 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder willen wij de behandeling van klachten ten gevolge van hypermobiliteit in ons revalidatiecentrum toelichten. Inleiding Ten gevolge

Nadere informatie

De klikkende heup. (Coxa Saltans)

De klikkende heup. (Coxa Saltans) De klikkende heup (Coxa Saltans) De klikkende heup Wanneer uw heup een klikkende beweging maakt, is dat meestal pijnloos en onschuldig. Als u echter pijnklachten heeft, kunt u de orthopedisch chirurg om

Nadere informatie

De voorste kruisbandreconstructie

De voorste kruisbandreconstructie Afdeling: Onderwerp: Fysiotherapie De voorste kruisbandreconstructie 1 De voorste kruisbandreconstructie 2 De Voorste Kruisbandreconstructie De knie: De meeste mensen zien een knie als een simpel scharniergewricht

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Equilis StrepE, gevriesdroogd vaccin voor suspensie voor injectie, voor paarden 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

Nadere informatie

BIJSLUITER. Ketodolor 100 mg/ml oplossing voor injectie voor paarden, runderen en varkens

BIJSLUITER. Ketodolor 100 mg/ml oplossing voor injectie voor paarden, runderen en varkens BIJSLUITER Ketodolor 100 mg/ml oplossing voor injectie voor paarden, runderen en varkens 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK

Nadere informatie

Inleiding Wat is artrose De oorzaken van artrose

Inleiding Wat is artrose De oorzaken van artrose Artrose 1237 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u artrose heeft, een vorm van reuma. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. Vragen over de aandoening zelf en over de behandeling. Maar misschien

Nadere informatie

Revalideren thuis versus Health4Horses

Revalideren thuis versus Health4Horses Revalideren thuis versus Health4Horses Thuis: Energiecontrole Bij het thuis stappen en koelen staan paarden nagenoeg de gehele dag op stal. Vanwege de voorgeschreven boxrust krijgen ze voor een langere

Nadere informatie

Verantwoording Reader en opzet cursus. FysioFase

Verantwoording Reader en opzet cursus. FysioFase Verantwoording Reader en opzet cursus FysioFase Cursus jaar 2007-2008 Beroepsopdracht van Marc Altyzer & Opleiding fysiotherapie Hogeschool van Amsterdam Inhoud...3...4 Algemene toestand...4 Lokale stoornissen...4

Nadere informatie

Opleiding Thermografie bij Dieren

Opleiding Thermografie bij Dieren International Centre for Equine Thermographic Diagnostics Cursusjaar 2013 Opleiding Thermografie bij Dieren Hans Arendse / Fenella Doesburg Website : www.icetd.com Email : info@icetd.com Tel. 0031 6 34002463

Nadere informatie

Spier- en gewrichtspijn

Spier- en gewrichtspijn Spier- en gewrichtspijn Spierpijn na het sporten, een zweepslag, een verzwikte enkel, een gekneusde pink... Door een verkeerde beweging of door extra inspanning kunt u plotseling pijn aan spieren of gewrichten

Nadere informatie

Lage rugklachten. www.gzcdiemenzuid.nl

Lage rugklachten. www.gzcdiemenzuid.nl Lage rugklachten Introductie De lage rug is het gebied ter hoogte van de onderste 5 lendenwervels (lumbale wervels) en de overgang met het heiligbeen (lumbo-sacrale overgang). De lendenwervelkolom bestaat

Nadere informatie

Inhoud. Wat is osteoarthritis?

Inhoud. Wat is osteoarthritis? Inhoud Osteoarthritis Welke gewrichten worden aangetast? Pijn en ongemak Synoviaal vocht Beschikbare behandelingen Fermathron TM Hoe werkt het? De behandeling Wie hebben er baat bij? Wat kunt u doen? 3

Nadere informatie

Dry Needling. Informatie voor patiënten

Dry Needling. Informatie voor patiënten Dry Needling Informatie voor patiënten Wat is dry needling? Dry needling is een nieuwe behandelmethode van de fysiotherapeut. Door middel van een speciale techniek worden spieren aangeprikt en raken op

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

Fysiotherapie Schiedam

Fysiotherapie Schiedam Fysiotherapie Schiedam Wie zijn wij? Fysiotherapie Van Zuilichem is een organisatie met meerdere vestigingen in Noord-Brabant en Zuid-Holland. Eén van onze locaties is Schiedam, waar wij u graag verder

Nadere informatie

Opleiding Integrale Massage en Ontspanningsmassage

Opleiding Integrale Massage en Ontspanningsmassage Opleiding Integrale Massage en Ontspanningsmassage De opleiding integrale massage van Positive Touch is een opleiding voor mensen die van massage hun beroep willen maken en zich op een inspirerende manier

Nadere informatie

Artrose van de voet en enkel

Artrose van de voet en enkel Artrose van de voet en enkel Bij voet- en enkelartrose is er sprake van slijtage in het enkel- of een voetgewricht. Pijn bij (het opstarten van) bewegen, pijn in rust, zwellingen en bewegingsbeperkingen

Nadere informatie

Haperende vinger (trigger finger) Behandeling door de plastisch chirurg

Haperende vinger (trigger finger) Behandeling door de plastisch chirurg Haperende vinger (trigger finger) Behandeling door de plastisch chirurg Inleiding De plastisch chirurg heeft met u besproken dat u behandeld wordt aan uw haperende vinger, ook wel trigger finger genoemd.

Nadere informatie

Reumachirurgie. Sterk in beweging

Reumachirurgie. Sterk in beweging Reumachirurgie Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 De operatieve mogelijkheden 4 Is reumachirurgie overal mogelijk? 5 Wat gebeurt er na de operatie? 6 Eerder opereren om erger te voorkomen 6 De Sint Maartenskliniek

Nadere informatie

Artrose in de schouder

Artrose in de schouder Artrose in de schouder Bij schouderartrose is er sprake van slijtage in het schoudergewricht. Pijn in de schouder, voortdurend aanwezig of alleen als u uw arm wilt bewegen, kan wijzen op artrose. Bijkomende

Nadere informatie

Ykja, is een IJslander, een merrie van 13 jaar oud en roodbont. Ze wordt gebruikt om recreatief te rijden, ze staat dag en nacht in een paddock.

Ykja, is een IJslander, een merrie van 13 jaar oud en roodbont. Ze wordt gebruikt om recreatief te rijden, ze staat dag en nacht in een paddock. Verslag Paard Ykja Inhoudsopgave 1. Vooraf bekende gegevens...3 2. Onderzoek...3 a. Protocol...3 Anamnese:...3 Inspectie in stand:...4 Oppervlakkige palpatie:...4 Inspectie in beweging:...4 Herhaling oppervlakkige

Nadere informatie

Lid VvOCM. Praktijk voor oefentherapie Cesar. Putten Garderen Voorthuizen

Lid VvOCM. Praktijk voor oefentherapie Cesar. Putten Garderen Voorthuizen Lid VvOCM Praktijk voor oefentherapie Cesar Putten Garderen Voorthuizen Introductie Dit is de informatiefolder van de praktijk voor oefentherapie Cesar in Putten en Garderen. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

HAD U DIT VERWACHT? Novem bij mastitis verbetert ook de vruchtbaarheid. Novem 20 De langwerkende pijnstiller en ontstekingsremmer

HAD U DIT VERWACHT? Novem bij mastitis verbetert ook de vruchtbaarheid. Novem 20 De langwerkende pijnstiller en ontstekingsremmer HAD U DIT VERWACHT? Novem bij mastitis verbetert ook de vruchtbaarheid Novem 20 De langwerkende pijnstiller en ontstekingsremmer 1 MASTITIS LEIDT TOT VERMINDERDE VRUCHTBAARHEID EN HEEFT IMPACT OP HET BEDRIJFSRENDEMENT

Nadere informatie

HET BEROEPSPROFIEL VAN DE MERIDIAAN - KLEURENTHERAPEUT

HET BEROEPSPROFIEL VAN DE MERIDIAAN - KLEURENTHERAPEUT HET BEROEPSPROFIEL VAN DE MERIDIAAN - KLEURENTHERAPEUT NEDERLANDSE BEROEPSVERENIGING MERIDIAAN- KLEURENTHERAPIE Dit beroepsprofiel is vastgesteld in de ledenvergadering van 21 april 2007. Beroepsprofiel

Nadere informatie

Bewegen via het Brein. Bewust uw lichaam onbewust leren gebruiken

Bewegen via het Brein. Bewust uw lichaam onbewust leren gebruiken Bewegen via het Brein Bewust uw lichaam onbewust leren gebruiken Denken, voelen en handelen Verkeerd gebruik van ons lichaam kan leiden tot klachten zoals rug-, nek- en hoofdpijn en hernia. Om deze klachten

Nadere informatie

De stijve schouder. (frozen shoulder)

De stijve schouder. (frozen shoulder) De stijve schouder (frozen shoulder) De stijve schouder, frozen shoulder De stijve schouder of frozen shoulder (capsulitis adhaesiva) is een aandoening waarbij het gewrichtskapsel is verdikt en verschrompeld

Nadere informatie

Nog vragen? Artrose van de knie De knie Wat is een artrotische knie?

Nog vragen? Artrose van de knie De knie Wat is een artrotische knie? Artrose van de Knie Artrose van de knie Bij artrose van de knie is er sprake van slijtage. Er zijn drie vormen die het kniegewricht kunnen aantasten. In deze folder leest u over de mogelijkheden van een

Nadere informatie

Later word ik dierenarts!

Later word ik dierenarts! Later word ik dierenarts! Hengelosestraat 290 7521 AM Enschede 053-4345777 www.dierenartsenpraktijktonnema.nl info@dierenartsenpraktijktonnema.nl 1 2 Dierenarts zijn, wat betekent dat eigenlijk? De opleiding

Nadere informatie

Sportfysiotherapie > gericht op blessurepreventie en - behandeling. Manuele therapie > behandeling van klachten aan wervelkolom en/of gewrichten

Sportfysiotherapie > gericht op blessurepreventie en - behandeling. Manuele therapie > behandeling van klachten aan wervelkolom en/of gewrichten In goede handen Specialismen Sportfysiotherapie > gericht op blessurepreventie en - behandeling Manuele therapie > behandeling van klachten aan wervelkolom en/of gewrichten Oedeemtherapie > gespecialiseerde

Nadere informatie

Arm uit de kom / schouderluxatie

Arm uit de kom / schouderluxatie Arm uit de kom / schouderluxatie Orthopedie Beter voor elkaar Arm uit de kom Schouderluxatie is het uit de kom gaan van de bovenarm. Dat betekent dat het bovenarmdeel van het schoudergewricht niet meer

Nadere informatie

maakt bijzondere revalidatie toegankelijk Patiëntenfolder Behandeling van spasticiteit aan huis

maakt bijzondere revalidatie toegankelijk Patiëntenfolder Behandeling van spasticiteit aan huis >>>> maakt bijzondere revalidatie toegankelijk Patiëntenfolder Behandeling van spasticiteit aan huis 1 2 >>>> Wat is spasticiteit? In deze brochure kunt u lezen wat spasticiteit is en hoe de symptomen

Nadere informatie

Grensverleggende praktijken: de beperkingen

Grensverleggende praktijken: de beperkingen 20 Grensverleggende praktijken: de beperkingen In de vorige uitgave van de Assistent werd een gemiddelde werkdag van een dierenarts assistent geschetst. De handelingen die beschreven werden, mogen echter

Nadere informatie

Pilates workshops met Ton Voogt & Michael Fritzke 14 en 15 oktober 2016

Pilates workshops met Ton Voogt & Michael Fritzke 14 en 15 oktober 2016 Pilates workshops met Ton Voogt & Michael Fritzke 14 en 15 oktober 2016 Op 14 en 15 oktober organiseert Frits van der Werff Pilatesstudio internationale pilatesworkshops met master trainer teachers Ton

Nadere informatie

Tandheelkunde. Inspectie en palpatie van de mondholte

Tandheelkunde. Inspectie en palpatie van de mondholte Tandheelkunde Inspectie en palpatie van de mondholte Inspectie en palpatie van de mondholte Inleiding Dieren met gebitsaandoeningen komen vaak voor in de dierenartsenpraktijk. Vaak zijn de eigenaren hier

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hydrotherapie

Patiënteninformatie. Hydrotherapie Patiënteninformatie Hydrotherapie Inhoud Inleiding... 3 Wat is hydrotherapie?... 3 Hydrotherapie: voor wie?... 4 Hoe verlopen de hydrotherapiesessies?... 4 Wat zijn de voordelen van hydrotherapie?... 4

Nadere informatie

Kruisbandherstel d.m.v.

Kruisbandherstel d.m.v. Kruisbandherstel d.m.v. operatie Voorste kruisbandruptuur VKB-ruptuur) Vaak worden we geconfronteerd met een hond die plotseling of geleidelijk is gaan manken met een of beide achterbenen. Zeer frequent

Nadere informatie

Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen. Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli

Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen. Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli Inhoud Cijfers Wat gebeurt er in het ziekenhuis? Typen hoofdpijn Spanningshoofdpijn

Nadere informatie

PRAKTISCH KANKER BIJ HUISDIEREN

PRAKTISCH KANKER BIJ HUISDIEREN PRAKTISCH KANKER BIJ HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren De diagnose kanker bij uw geliefde huisdier komt hard aan.

Nadere informatie

Artrose van de voet en enkel

Artrose van de voet en enkel Artrose van de voet en enkel ARTROSE VAN DE VOET EN ENKEL INLEIDING Bij voet- en enkelartrose is er sprake van slijtage in het enkel- of een voetgewricht. Pijn bij (het opstarten van) bewegen, pijn in

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder INSTABILITEIT VAN DE SCHOUDER Inleiding De schouder is een zeer beweeglijk gewricht. De kom is klein en vlak en de kop relatief groot, zodat grote bewegingsuitslagen mogelijk

Nadere informatie

Lipoedeem is een ophoping van vet en vocht. In deze folder leest u hier meer over.

Lipoedeem is een ophoping van vet en vocht. In deze folder leest u hier meer over. Lipoedeem Informatie en behandeling Lipoedeem is een ophoping van vet en vocht. In deze folder leest u hier meer over. Wat is lipoedeem? Lipoedeem betekent letterlijk vetzwelling. Het is een chronische

Nadere informatie

Gewrichtspijn bij katten. Ernstig onderschat! Hoe komt het dat we het niet zien?

Gewrichtspijn bij katten. Ernstig onderschat! Hoe komt het dat we het niet zien? Gewrichtspijn bij katten Ernstig onderschat! Een kat komt altijd op zijn pootjes terecht Zo luidt het spreekwoord en zoals ieder spreekwoord bevat het veel waarheid. Echter wat niet vermeld wordt is de

Nadere informatie

Neurorevalidatie bij Centraal Neurologische Aandoeningen

Neurorevalidatie bij Centraal Neurologische Aandoeningen Cursusinformatie Neurorevalidatie bij Centraal Neurologische Aandoeningen Overeenkomsten in symptomen en paramedische interventies Ontwikkeling en coördinatie : Frans van der Brugge Maart 2015 1 Algemene

Nadere informatie

Duizeligheid. Havenziekenhuis

Duizeligheid. Havenziekenhuis Duizeligheid In deze folder leest u wat duizeligheid precies inhoudt. De oorzaken van duizeligheid worden beschreven. En u kunt lezen hoe duizeligheid in het ziekenhuis wordt onderzocht. Tenslotte wordt

Nadere informatie

BIJSLUITER Bovilis IBR Marker Live, suspensie voor injectie voor rund

BIJSLUITER Bovilis IBR Marker Live, suspensie voor injectie voor rund BIJSLUITER Bovilis IBR Marker Live, suspensie voor injectie voor rund 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN

Nadere informatie

Orthopedie. Cuff repair

Orthopedie. Cuff repair Orthopedie Cuff repair Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder: de afgescheurde pees in uw schouder wordt hersteld. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit

Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit De actieve stabiliteit wordt gewaarborgd door de rug- en buikspieren en de tussen het bekken en de onderste extremiteiten uitgespannen musculatuur. Belangrijkste

Nadere informatie

Osteopathie. Presentatie Passage Bergentheim

Osteopathie. Presentatie Passage Bergentheim Osteopathie Presentatie Passage Bergentheim Inhoud vragen positie zorg praktijk opleiding enquete Motivatie Uitgebreide interesse in het begrijpen van het functioneren van het menselijk lichaam Anatomie

Nadere informatie

Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Zuyderland Revalidatie

Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Zuyderland Revalidatie Multidisciplinair Aspecifiek Rugpijn Spreekuur (MARS) Inleiding U bent doorverwezen naar het Multidisciplinair aspecifiek lage rugpijn screeningsteam (MARS) bij. Binnen dit team wordt samen met u bekeken

Nadere informatie

ALS Centrum Nederland

ALS Centrum Nederland ALS Centrum Nederland In deze brochure vertellen wij over ALS (amyotrofische laterale sclerose) en over ALS Centrum Nederland. Wij spreken over ALS maar bedoelen dan ook PSMA (progressieve spinale musculaire

Nadere informatie

De kijkoperatie. (Artroscopie)

De kijkoperatie. (Artroscopie) De kijkoperatie (Artroscopie) De kijkoperatie Als u een aandoening in uw knie heeft, kan de orthopedisch chirurg een kijkoperatie adviseren. Met deze ingreep kan de diagnose vaak beter worden gesteld.

Nadere informatie

Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie)

Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie) Fysiotherapie bij CRPS-1 (posttraumatische dystrofie) Deze folder geeft u informatie over de behandeling van Complex Regionaal PijnSyndroom, type 1 (CRPS-1), ook wel bekend als posttraumatische dystrofie.

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling van de voet

Onderzoek en behandeling van de voet Onderzoek en behandeling van de voet Orthopedische casuïstiek Onderzoek en behandeling van de voet Redactie: Dos Winkel Met bijdragen van: Patty Joldersma Marc Martens Irma Pelgrim Bohn Stafleu van Loghum

Nadere informatie

Naam van de opleiding : Freedom from Addiction Naam van de docent (en) : Dr Robert Dee McDonald Henk de Vos

Naam van de opleiding : Freedom from Addiction Naam van de docent (en) : Dr Robert Dee McDonald Henk de Vos Studie plan Naam van de opleiding : Freedom from Addiction Naam van de docent (en) : Dr Robert Dee McDonald Henk de Vos Totale duur van de opleiding 3 dagen Totaal aantal dagen 3 Totaal aantal uren 24

Nadere informatie

FIA: Fibromyalgie In Actie

FIA: Fibromyalgie In Actie FIA: Fibromyalgie In Actie Groepsbehandeling fibromyalgie Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 Fibromyalgie 3 Voor wie is deze behandeling? 3 Wat is het doel van het behandelprogramma? 3 Screening 4 Intake

Nadere informatie

International College for Research on Equine Osteopathy BROCHURE OPLEIDING DIEROSTEOPATHIE. www.icreo.com

International College for Research on Equine Osteopathy BROCHURE OPLEIDING DIEROSTEOPATHIE. www.icreo.com International College for Research BROCHURE OPLEIDING DIEROSTEOPATHIE 2 Wat is osteopathie? Osteopathie is een geneeswijze, die op het einde van de 19e eeuw door Dr. A.T. STILL in de U.S.A. ontdekt werd.

Nadere informatie

Advies- en behandelcentrum. Fysiotherapie. Verbeteren van uw dagelijks bewegen

Advies- en behandelcentrum. Fysiotherapie. Verbeteren van uw dagelijks bewegen Advies- en behandelcentrum Fysiotherapie Verbeteren van uw dagelijks bewegen Advies- en behandelcentrum Fysiotherapie is één van de vakgroepen van het Advies- en behandelcentrum, dat deel uitmaakt van

Nadere informatie

U I T S P R A A K 1 4-3 0 5

U I T S P R A A K 1 4-3 0 5 U I T S P R A A K 1 4-3 0 5 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep van [naam], appellante tegen het Bestuur van de Faculteit Campus Den Haag, verweerder

Nadere informatie

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Ischias is een vorm van zenuwpijn, beginnend in de heup en verdergaand langs de achterzijde van het been tot aan de voet, veroorzaakt door

Nadere informatie

Voorste kruisband reconstructie

Voorste kruisband reconstructie Voorste kruisband reconstructie Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan de knie. Hierbij zal de afgescheurde/beschadigde voorste kruisband worden vervangen. Hiervoor wordt een pees gebruikt die op

Nadere informatie

Inhoud Bewegen, november 2012. Inleiding. 3 Inleiding. 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen

Inhoud Bewegen, november 2012. Inleiding. 3 Inleiding. 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen Bewegen Bewegen Inhoud Bewegen, november 2012 3 Inleiding 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen 7 Hoe kunt u bewegen? 7 Oefenen 8 Licht intensief bewegen 8 Matig

Nadere informatie

Voorste kruisbandreconstructie

Voorste kruisbandreconstructie Voorste kruisbandreconstructie Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een voorste kruisbandreconstructie op de afdeling Orthopedie van het Radboudumc. In deze folder kunt u

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid Nr. 484 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

esogetics VO LG E N S P E TE R M A N D E L

esogetics VO LG E N S P E TE R M A N D E L esogetics ENERGIE REFLECTOR OLIE VO LG E N S P E TE R M A N D E L Instituut voor Kleurenpunctuur Mr. P. N. Arntzeniusweg 80 1098 GS Amsterdam tel.: 020-4687865 fax.: 020-4688384 info@kleurenpunctuur.nl

Nadere informatie

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach 2 Wat is het EOCP Het Europees Opleidingscentrum Paardencoaches is hét opleidingcentrum voor mensen die willen coachen met paarden of al paardencoach zijn. Het

Nadere informatie