PIJN IN DE LIES - coxartrose -AVN - artritis - collumfractuur - radiculair syndroom L1-L2 PIJN IN DE BIL - uitstraling vanuit rug: spondylartropathie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PIJN IN DE LIES - coxartrose -AVN - artritis - collumfractuur - radiculair syndroom L1-L2 PIJN IN DE BIL - uitstraling vanuit rug: spondylartropathie"

Transcriptie

1 8 Chronisch pijnlijke heup M.R. Kruijt Spanjer en J.A.N. Verhaar Casus U ziet als huisarts een 52-jarige dame op uw spreekuur met reeds geruime tijd bestaande klachten van pijn rond de linkerheup, die toenemen in de tijd. Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Wat is de DD die in uw hoofd zit op het moment dat u deze gegevens leest? Welke grote groepen aandoeningen kunnen pijn rond het heupgewricht geven? Welke anamnestische gegevens helpen u differentieèren tussen deze groepen aandoeningen? Welke epidemiologische gegevens helpen u te differentieèren tussen de verschillende aandoeningen? Antwoord 1 Het gaat hier om een patieènte van middelbare leeftijd die al langer pijnklachten van de heup heeft. De reden van de verergering van deze klachten is u nog niet duidelijk. Meest voorkomende oorzaken bij iemand van middelbare leeftijd zijn coxartrose en een bursitis trochanterica. Antwoord 2 Tabel 8.1 geeft de uitgebreide DD van aandoeningen die kunnen leiden tot een chronisch pijnlijke heup.

2 142 Hoofdstuk 8 Tabel 8.1 Differentiaaldiagnose chronisch pijnlijke heup Algemene DD bij gewrichtsklachten Articulair Artrose Corpus liberum Artritis Specifieke DD bij heupklachten Coxartrose: j primair j secundair onder andere na ziekte van Perthes, epifysiolyse van de femurkop of dysplastische heup ontwikkeling (DHO) Osteochondritis dissecans (OD), synoviale chondromatose (1) Septisch Seronegatieve spondylartropathie (onder andere ziekte van Bechterew) Periarticulair Tendinopathie Peescalcificaties Snapping hip (coxa saltans) (2) Ligamentair Bursitis Trochanterica, subglutealis Wekedelenzwelling Neurogeen Vasculair Gegeneraliseerde bindweefselaandoening Radiculair syndroom L1-L2 (hernia nuclei pulposi (HNP), kanaalstenose) Occlusie a. femoralis/iliaca Reumatoõ.. de artritis (RA)en overige (poly)artritiden Ossaal Fractuur Collum, trochanter, acetabulum Osteomyelitis Bottumoren Avasculaire necrose (AVN)/osteochondrose Metastase, primaire tumor Femurkop Metabole botziekte Periarticulaire ossificaties (PAO) (3) (1)Synoviale chondromatose: benigne afwijking waarbij losse kraakbeenhaarden in de gewrichtsholte ontstaan door vorming en loslating van kraakbeenhaarden in het synovium; (2) Snapping hip: aandoening waarbij de tractus iliotibialis over de trochanter major verschiet; (3) PAO: abnormale botgroei rondom het heupgewricht (na operatie of fractuur).

3 Chronisch pijnlijke heup 143 PIJN IN DE LIES - coxartrose -AVN - artritis - collumfractuur - radiculair syndroom L1-L2 PIJN IN DE BIL - uitstraling vanuit rug: spondylartropathie PIJN LATERAAL - peescalcificaties -PAO - bursitis trochanterica bursa trochanterica tractus iliotibialis PIJN IN DE KNIE - referred pain : coxartrose Figuur 8.1 Zijaanzicht van het linkerbeen met de pijnregio's van de heup met de bijpassende aandoeningen Rechts staat een anatomische afbeelding met erin weergegeven de lokalisatie van de tractus iliotibialis en de onderliggende bursa trochanterica. AVN: avasculaire necrose. PAO: periarticulaire ossificaties. Antwoord 3 SpecieÈle anamnese Oorzaak: ± trauma (fractuur,wekedelenletsel of ligamentair letsel,acute bursitis trochanterica); ± overbelasting (coxartrose, snapping hip); ± spontaan ontstaan (artritis,chronische bursitis trochanterica,bottumor). Lokalisatie van de pijn (zie figuur 8.1): ± lateraal (bursitis trochanterica, PAO,peescalcificaties); ± in de lies (coxartrose, AVN,artritis,collumfractuur,radiculair syndroom L1- L2); ± in de bil (uitstralende pijn vanuit rug: spondylartropathie); ± in de knie (referred pain vanuit het heupgewricht; veel patieènten met coxartrose komen juist met pijnklachten van de knie); ± in de kuit na inspanning (vaatlijden; claudicatio intermittens). Aard van de pijn: ± zeurend (coxartrose,gegeneraliseerde bindweefselaandoening,(poly)artritis, AVN,bottumor);

4 144 Hoofdstuk 8 ± stekend (fractuur of pees- of spierruptuur); ± kloppend (acute bursitis); ± paresthesieeèn in onderbeen of voet (neurogeen),pijn bij hoesten,niezen of persen (HNP). Ernst van de pijn: ± kan de patieènt het gewricht nog bewegen en/of belasten en hoe lang bestaat deze situatie reeds; ± pijn uit laten drukken in een cijfer tussen 1 en 10. Dit maakt het gemakkelijker het beloop van de pijn in de tijd te volgen. Chronologie van de pijn (pijnbeloop en beõènvloeding gedurende de dag); ± ochtendpijn en -stijfheid (artritis,coxartrose,avn); ± startpijn en -stijfheid (coxartrose); ± pijn met name bij bewegen (coxartrose,tendinopathie) ± pijn in de kuit (claudicatio intermittens); ± toename in rust (artritis,osteomyelitis); ± nachtelijke pijn (maligniteit,ernstige coxartrose of osteomyelitis). Slotklachten (corpus liberum). Instabiliteit: ± patieènten klagen vaak over instabiliteit bij erge pijnscheuten wanneer de abductoren van de heup verzwakt of pijnlijk zijn (bursitis subglutealis). Ontstekingsverschijnselen: ± lokaal: zwelling,pijn,warmte,roodheid en functieverlies (acute bursitis). Bij een septische artritis van het diepgelegen heupgewricht zijn symptomen als zwelling,warmte en roodheid vaak afwezig; ± systemisch,zoals koorts en malaise (septische artritis,gegeneraliseerde bindweefselaandoening). Pijnbeleving: ± mate van beperking bij de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL); ± werk- en leefomstandigheden; ± psychische constitutie en cooèperatie patieènt. De pijnbeleving is,samen met de ernst van de pijn,de leeftijd van de patieènt en de aard en ernst van de roèntgenologische bevindingen belangrijk bij het stellen van de operatie-indicatie voor het plaatsen van een gewrichtsvervangende prothese. Algemene gegevens van de patieènt Leeftijd en geslacht: ± gevorderde leeftijd (artrose); ± menopauzale vrouwen (osteoporose). Voorgeschiedenis: ± trauma in het verleden (secundaire coxartrose, AVN,ligamentaire instabiliteit); ± DHO,epifysiolyse,septische artritis of ziekte van Perthes in het verleden (secundaire coxartrose, AVN); ± eerder deze gewrichtsklacht (RA,gegeneraliseerde bindweefselaandoening, artrose);

5 Chronisch pijnlijke heup 145 ± andere gewrichten aangedaan (mono- of polyarticulair probleem,zie hoofdstuk 2,Pijnlijk of gezwollen gewricht,en hoofdstuk 9,Lage-rugklachten (ziekte van Bechterew)); ± alcoholgebruik (AVN) of obesitas (coxartrose). Familieanamnese: ± bijdragend bij de ziekte van Bechterew. Medicijngebruik: ± pijnstilling (mate van pijn) en effect van deze medicatie; ± corticosteroõèden (AVN,osteoporose,septische artritis). Woonsituatie en mantelzorg. Antwoord 4 Leeftijd en geslacht zijn belangrijke anamnestische gegevens bij heupklachten, en zullen de a-priori-kans op bepaalde aandoeningen redelijkerwijs beõènvloeden. De meest voorkomende oorzaak van pijn in de heup is een (chronische) bursitis. 1 Het is een aandoening die relatief vaker voorkomt bij jongeren. Artrotische afwijkingen van het heupgewricht zijn in hoge mate leeftijdsafhankelijk. Dat wil zeggen dat de prevalentie en incidentie toenemen met de leeftijd. Daarnaast is er een geslachtsafhankelijkheid. De prevalentie in Nederland stijgt van 3% bij 45 jaar tot 11% respectievelijk 15% bij mannen en vrouwen van 80 jaar. 2,3 Dit betekent dat de a-priori-kans,dat een oudere,vrouwelijke patieènt met heupklachten coxartrose heeft,aanzienlijk is. Bovendien neemt deze kans toe met de leeftijd. Gezien de toenemende vergrijzing en de sterke leeftijdsafhankelijkheid van coxartrose,zal deze aandoening qua omvang en kosten een (nog) belangrijke(r) rol gaan spelen in de aandoeningen van het bewegingsapparaat. Coxartrose dient,ongeacht de specifieke klachtenpresentatie,hoog in uw DD te staan. RA vertoont eveneens een piekincidentie op hogere leeftijd (50 tot 60 jaar), waarbij vrouwen twee- tot driemaal vaker de aandoening hebben dan mannen. De prevalentie bedraagt 1-1,5% (boven 40 jaar). 2,3 Een solitaire of primaire presentatie van RA van de heup is echter zeer ongebruikelijk,dus bij afwezigheid van andere aangedane gewrichten staat deze aandoening niet hoog in uw DD. Geschat wordt dat de totale prevalentie van spondylartropathieeèn,waarvan de ziekte van Bechterew de bekendste is,in Nederland 2 tot 3% bedraagt. Dit getal geldt voor personen van 20 jaar en ouder,waarbij kenmerkend voor de ziekte van Bechterew is dat de klachten vrijwel altijd voor het 40e levensjaar beginnen. Bij 30% van de gevallen van Bechterew is er een artritis van een groot gewricht,zoals heup,knie of schouder. 2 AVN heeft een tweetal grote groepen oorzaken,te weten de (post)traumatische en de niet-traumatische. De laatste komt bijvoorbeeld voor in het kader van een systemische ziekte,maar ook bij corticosteroõèdgebruik en overmatig alcoholgebruik. In het beginstadium kan de aandoening asymptomatisch verlopen. Hierdoor zijn geen harde cijfers van incidentie en prevalentie bekend. Voor de AVN na een fractuur worden incidenties van 10-25% vermeld,secundair aan epifysiolyse van de femurkop worden incidenties tot 30% vermeld. 4

6 146 Hoofdstuk 8 De incidentie en prevalentie van tumoren in en rond het heupgewricht is erg laag. In het algemeen kan men stellen dat de kans op een gemetastaseerde ziekte toeneemt met de leeftijd. Met name het mamacarcinoom (maar ook het prostaatcarcinoom) metastaseert naar de heupregio. Primaire bottumoren komen daarentegen vaker bij jongere patieènten voor. 2 Anamnese De 52-jarige mevrouw Benjamins kent u reeds jaren. Uit haar dossier blijkt dat zij de afgelopen jaren in wisselende frequentie melding heeft gemaakt van `spierpijn' in de heupregio, die door u tot nu toe symptomatisch met rust, en zo nodig, paracetamol is behandeld. Nu vertelt zij al sinds enige maanden in toenemende mate last te hebben van pijn in het linkerbeen, ter hoogte van de lies. De pijn is 's ochtends na het opstaan het hevigst, maar vermindert enigszins na wat `omkeutelen'. Later op de dag nemen de klachten weer toe. De periode van pijn en stijfheid houdt echter steeds langer aan, zodat zij nu eigenlijk al twee weken in haar dagelijks functioneren gehinderd wordt. De pijn straalt soms uit naar de laterale zijde van het bovenbeen, tot aan de knie. Ze ervaart mogelijk wat krachtsverlies, maar echte uitvalsverschijnselen, zoals een klapvoet, zegt ze niet te hebben. Mevrouw vertelt dat zij niet goed begrijpt waardoor de pijn ontstaan is. Zij ziet niets aan de heup en heeft naar eigen zeggen geen trauma van betekenis gehad. De rechterheup kan zij goed gebruiken, evenals de andere grote gewrichten. Er is geen pijn in de bilstreek. Wel kan zij al jaren haar rechterduim niet goed bewegen zonder pijn te krijgen, `maar dat zal wel slijtage zijn, nietwaar dokter?'. Patiė. nte heeft geen andere klachten, met name is zij de afgelopen periode niet afgevallen en heeft ze geen koorts of een andere ziekte gehad. Haar voorgeschiedenis vermeldt onder meer een uterusextirpatie wegens endometriose, hypertensie, surmenageklachten en buikklachten die u tot nu toe heeft geduid als irritable bowel syndrome (IBS). Mevrouw is postmenopauzaal. Als medicatie gebruikt zij een beátablokker. Ze gebruikt geen corticosteroõ.. den. Zij is getrouwd en heeft twee kinderen, die beiden het huis verlaten hebben. U weet dat zij hier veel moeite mee heeft en er is een periode geweest dat u haar ervan verdacht meer dan gemiddeld troost te zoeken in de fles. Vraag 5 Wat is naar aanleiding van deze anamnese uw DD? Antwoord 5 Het betreft hier een 52-jarige vrouw met in ernst toenemende gewrichtsklachten. Op basis van leeftijd,geslacht en de relatief langzame progressie van de reeds langer bestaande pijnklachten en beperkte beweeglijkheid,staat coxartrose van de linkerheup hoog in de DD. Ook een bursitis (trochanterica,subglutealis),vaak veroorzaakt door overbelasting of een afwijkend looppatroon,kan tot langdurige (pijn)klachten leiden met weinig tot geen begeleidende verschijnselen.

7 Chronisch pijnlijke heup 147 De klachten van een artritis van de heup zijn niet specifiek. Mede gezien het feit dat zij ook last heeft van haar duim staat een (poly)artritis in de DD. AVN kan eenzelfde presentatie hebben als coxartrose. Het ontbreken van een recent doorgemaakt trauma en het feit dat mevrouw Benjamins geen glucocorticoõèden gebruikt ontneemt in feite de basis aan deze mogelijkheid. Toch is deze aandoening op basis van de anamnese niet uit te sluiten,mede gezien het mogelijk excessief alcoholgebruik. De mogelijkheid van een neurologische oorzaak van de klachten,zoals een radiculair syndroom,moet nader onderzocht worden. U kunt op grond van de anamnese immers nog niet precies duiden waar de pijn zit,zodat de pijn die zich in de heupregio presenteert zonder aanvullende informatie zeer wel vanuit de rug afkomstig kan zijn. Gezien de leeftijd van patieènte en het ontbreken van rugklachten is de ziekte van Bechterew niet voor de hand liggend. U dient ook,vanwege de ernstige implicaties ervan,rekening te houden met de mogelijkheid van een primaire (maligne of benigne) dan wel metastatische bottumor. Boven de 50 jaar gaat de verdenking allereerst uit naar een metastase; primaire bottumoren zijn een stuk zeldzamer. Onwaarschijnlijk zijn osteomyelitis of een septische artritis vanwege het ontbreken van systemische klachten zoals koorts en algeheel ziek zijn. Hoewel er anamnestisch geen sprake lijkt te zijn van een trauma,is het belangrijk de mogelijkheid van een (geõènclaveerde) collumfractuur in de overweging mee te nemen. Niet altijd namelijk wordt de ernst van een val of stoot voldoende onderkend. Met name bij oudere vrouwen kan bovendien de sterkte van het skelet door osteoporose aanzienlijk afnemen,waardoor een gering trauma al tot een fractuur kan leiden. U komt tot de volgende DD: 1 coxartrose,primair of secundair; 2 bursitis trochanterica,subglutealis; 3 AVN; 4 radiculair syndroom; 5 artritis; 6 metastase; 7 fractuur (trochanter/mediale collum). Vraag 6 Wat is osteoporose eigenlijk? Antwoord 6 Vermindering van de botmassa is een normaal fysiologisch verschijnsel bij veroudering. Men spreekt van osteoporose als een dusdanige vermindering van de botmineraaldichtheid ontstaat dat daardoor de kans op een fractuur verhoogd is. In het overgrote deel van de gevallen is er geen aanwijsbare oorzaak voor deze afgenomen botdensiteit. Dit wordt primaire osteoporose genoemd,in tegenstelling tot de veel zeldzamere secundaire osteoporose,waarvoor een scala aan directe en indirecte oorzaken is beschreven,zoals corticosteroõèdgebruik.

8 148 Hoofdstuk 8 Klinisch bestaat er een verdenking op osteoporose wanneer er een discrepantie bestaat tussen de ernst van het trauma en de aard van de fractuur. In deze gevallen is een botdichtheidsmeting (DEXA-scan) te adviseren. In geval van een fractuur wordt gesproken van symptomatische osteoporose. Heup- en polsfracturen zijn de meest voorkomende uitingen van osteoporose. Voor de heup worden fractuurprevalenties stijgend van 1 per 1000 inwoners bij 65 jaar tot 10 per 1000 inwoners bij 85 jaar gemeld. Een belangrijke factor hierbij is de toegenomen valkans met de leeftijd. De therapie bij osteoporose stoelt met name op preventie: voorkomen dat fracturen ontstaan door val- en stootrisico's te verminderen. Suppletie van calcium,vitamine D en bisfosfonaten kunnen zinvol zijn,zeker na een eerdere fractuur. Daarnaast is lichaamsbeweging effectief om de botopbouw te stimuleren. 1 Vraag 7 Waar let u met name op bij het LO bij iemand met een pijnlijke heup? Antwoord 7 Inspectie Looppatroon: ± antalgisch (verkorte standfase aangedane been); ± mankend (standfase van ene been korter dan van het andere been); ± gang van Duchenne (coxartrose,zie ook antwoord 8). Stand: ± bekkenscheefstand (beenlengteverschil is meetbaar met behulp van de `plankjesmethode',zie hoofdstuk 17,Een kind met een beenlengteverschil). Bekkenscheefstand kan ontstaan door contracturen,waarbij er een schijnbaar beenlengteverschil ontstaat; beoordeel dit dan ook met de patieènt in liggende positie. ± proef van Trendelenburg (coxartrose,zie ook antwoord 8); ± flexiecontractuur en in mindere mate beperking van adductie en endorotatie (ernstige coxartrose). Atrofie (inactiviteit door pijn,beperking en/of neurologische pathologie): ± omtrek musculus vastus medialis meten (20 cm boven knie). Littekens (eerdere operatie of trauma: secundaire artrose,instabiliteit). Zwelling: ± lateraal (bursitis trochanterica); ± diffuus (articulair). Roodheid (acute bursitis,septische artritis). Lokalisatie van de pijn (zie figuur 8.1). Laat de patieènt met een vinger de plaats van de pijn aanwijzen. Palpatie Verhoogde temperatuur van de huid (acute bursitis) is vrijwel afwezig bij septische artritis van de heup.

9 Chronisch pijnlijke heup 149 Zwelling: ± fluctuerend ter hoogte van trochanter major (soms bij bursitis trochanterica); ± hydrops (is bij het heupgewricht niet van buiten te zien). Drukpijn: ± peesaanhechtingen (enthesopathieeèn); ± trochanter major: j oppervlakkig: bursitis trochanterica; j diep: fractuur,maligniteit collum; ± asdrukpijn (femur- of collumfractuur,ernstige coxartrose). Perifere pulsaties (vaatlijden). Bewegingsonderzoek Test flexie,extensie,endo- en exorotatie en ab- en adductie,fixeer hierbij het bekken op de onderzoeksbank. ± Actief bewegingsonderzoek: j actieve bewegingsbeperking (oorzaak kan in gewricht zitten,maar ook in spieren of pezen). ± Passief bewegingsonderzoek: j passieve bewegingsbeperking (oorzaak voornamelijk in gewricht gelegen); j differentieer tussen capsulaire en niet-capsulaire bewegingsbeperking om te kunnen differentieèren tussen een articulaire,respectievelijk periarticulaire lokalisatie van de klacht; j capsulaire bewegingsbeperking van het heupgewricht: vooral afname endorotatie (coxartrose, AVN,artritis); j eindgevoel bewegingsexcursie: verend (corpus liberum),hard (coxartrose). ± Weerstands- en rektesten: j pijn bij aanspannen van de spieren zonder gewricht te bewegen (tendinopathie). Specifieke testen ± De handgreep van Thomas wordt toegepast om een flexiecontractuur van de heup vast te stellen. Dit gaat als volgt: de patieènt ligt in rugligging op de onderzoeksbank waarbij een heup maximaal wordt geflecteerd. Normaliter blijft het contralaterale been (in extensie) op de onderzoeksbank liggen. Bij een flexiecontractuur is dit niet mogelijk en zal er een compensatoire versterkte lumbale lordose optreden. De onderzoeker kan dit voelen met een hand onder de lumbale wervelkolom en kan de flexiecontractuur aan de contralaterale zijde vaststellen (zie ook hoofdstuk 17,Een kind met een beenlengteverschil,figuur 17.3). ± Bewegingsonderzoek rug: j beperkte ante- en retroflexie (ziekte van Bechterew); j beperkte lateroflexie (verhoogde spiertonus contralateraal,ziekte van Bechterew,aandoening SI-gewricht).

10 150 Hoofdstuk 8 Neurologisch onderzoek Motorische uitval (neuropathie). Sensibiliteitsstoornis (neuropathie). Reflexen: kniepeesreflex (KPR) en achillespeesreflex (APR). Wortelprikkelingstesten (radiculair syndroom): ± proef van LaseÁgue en omgekeerde proef van LaseÁgue; ± proef van Kemp. chronisch pijnlijke heup drukpijn op trochanter major geen drukpijn op trochanter major bursitis trochanterica abductie beperkt beperkt volgens capsulair patroon (endorotatie beperkt) niet afwijkend PAO (na eerdere fractuur of operatie) coxartrose artritis alleen pijn bij actief bewegingsonderzoek neurologisch onderzoek afwijkend bewegingsbeperking rug AVN corpus liberum snapping hip peescalcificaties radiculair syndroom ziekte van Bechterew lage rugklachten Figuur 8.2 Beslisboom lichamelijk onderzoek van de chronisch pijnlijke heup PAO: periarticulaire ossificaties. AVN: avasculaire necrose. Vraag 8 Wat is het teken van Trendelenburg,wat is de gang van Duchenne en wat betekenen ze? Antwoord 8 Het teken van Trendelenburg en de gang van Duchenne zijn beide aanduidingen voor afwijkingen bij het LO. Door pijn- en functiebeperking van het aangedane heupgewricht wordt dit gewricht vaak ontlast (bijvoorbeeld een stok aan de contralaterale zijde geeft een belastingsreductie van 50%). Dit zorgt ervoor dat de belangrijkste heupabductor (musculus gluteus medius) insufficieènt wordt en het bekken doorzakt naar de contralaterale zijde tijdens het lopen of in stand. Dit wordt zichtbaar bij de proef van Trendelenburg (zie figuur 8.3); men spreekt dan van `het teken van Trendelenburg'. Wanneer de patieènt dit `uitzakken' wil compenseren zal hij het zwaartepunt boven het aangedane heupgewricht willen verminderen door zijn romp boven het aangedane heupgewricht te verplaatsen; er ontstaat een kleinere hefboom ten opzichte van het scharnierpunt (heupgewricht). Gevolg is dat er een `waggelende' gang ontstaat waarbij de patieènt karakteristiek zijn romp heen en

11 Chronisch pijnlijke heup 151 weer verplaatst (de zogenaamde `gang van Duchenne'). Het is een functionele aanpassing van de gang om de belasting,en daarmee de pijn van het heupgewricht,te doen afnemen. Beide afwijkingen bij LO zijn dus aanwijzingen voor een (langer bestaande) heupaandoening. m. gluteus medius normaal teken van Trendelenburg Figuur 8.3 Proef vantrendelenburg Links de normale situatie en rechts een positieve proef van Trendelenburg (teken van Trendelenburg). Bevindingen LO U ziet een gezette dame met een biologische leeftijd ouder dan de kalenderleeftijd. Bij inspectie van rug en bekkenstand ziet u geen evidente afwijkingen. In het looppatroon blijkt sprake te zijn van een iets mankende gang met een verkorte standsfase links. Tevens valt u een atrofie van de musculus vastus medialis links op. De beenomvang rechts bedraagt 4 cm minder dan links op 20 cm boven de knie. Liggend op de onderzoekstafel is het been niet verkort en is er geen sprake van een endo- of exorotatiestand van het been; mevrouw krijgt haar linkerknie echter niet geheel plat op de onderzoekstafel. Bij palpatie vindt u een matig drukpijnlijke trochanter major links met pijn diep in de lies, zonder tekenen van ontsteking of fluctuatie. De peesaanhechtingen rondom de heup zijn niet pijnlijk. Bij passief bewegingsonderzoek vindt u een, ten opzichte van rechts, met 15 verminderde endorotatie, een met 20 verminderde flexie en een met 10 verminderde abductie, waarbij het `eindgevoel' pijnlijk is. Dit wil zeggen dat het laatste deel van het door u uitgevoerde bewegingstraject een pijnlijk gevoel ± en daardoor weerstand tegen de beweging ± bij de patiė. nt opwekt.

12 152 Hoofdstuk 8 De test van Thomas is positief; er is sprake van een flexiecontractuur van de linkerheup. De beweeglijkheid van de thoracolumbale wervelkolom is niet verminderd. De proeven van LaseÁgue en Kemp zijn beide negatief. KPR en APR zijn symmetrisch opwekbaar. De perifere pulsaties zijn evident aanwezig. U onderzoekt eveneens de andere voorkeurslokalisaties van RA (zie hoofdstuk 2, Pijnlijk of gezwollen gewricht). Behalve een rechterduim die een beperkte adductie en een benige verdikking ter hoogte van het carpometacarpale (CMC)gewricht vertoont, vindt u hiervoor echter geen aanwijzingen. Vraag 9 Vraag 10 Hoe luidt nu uw DD? Welke verdere diagnostiek wilt u bij deze patieènt aanvragen? Antwoord 9 De anamnese en bevindingen bij LO lijken de diagnose coxartrose te bevestigen. Voor deze diagnose pleiten het langzaam progressieve karakter van de klachten,de leeftijd en het geslacht van patieènte. De bij het passief bewegingsonderzoek gevonden duidelijk verminderde endorotatie,en de verminderde abductie en flexie passen eveneens bij dit beeld,aangezien de bewegingsbeperking capsulair lijkt te zijn. Bovendien is er ook nog een flexiecontractuur. Naast de coxartrose blijft AVN vooralsnog niet uit te sluiten omdat u dit klinisch niet kunt differentieèren van coxartrose. U heeft geen ontstekingsverschijnselen waargenomen,de peesaanhechtingen zijn niet drukpijnlijk,en er is geen sprake geweest van een trauma; er zijn dan ook geen aanwijzingen voor een fractuur. Gezien het feit dat slechts eâeân gewricht betrokken is,staat een polyartritis zoals RA minder op de voorgrond. Tenslotte,op basis van de afwezige neurologische symptomen en rugklachten kunt u deze diagnosen uitsluiten. Samenvattend ziet de DD er nu als volgt uit: 1 coxartrose; 2 AVN; 3 metastase. Antwoord 10 Op basis van de anamnese en LO kunt u de diagnose coxartrose stellen. Echter,om te achterhalen of deze coxartrose niet secundair is ontstaan,bijvoorbeeld ten gevolge van AVN,is aanvullend onderzoek aangewezen. Om bovendien de mogelijkheid van een niet-ontdekte metastase (of minder waarschijnlijk; een primaire bottumor) uit te sluiten,en natuurlijk ter bevestiging van de diagnose coxartrose,laat u een AP-roÈntgenfoto maken van de heupen beiderzijds en het bekken. Hiermee kunt u bovendien de progressie van de coxartrose radiologisch vervolgen.

13 Chronisch pijnlijke heup 153 A. B. L R Figuur 8.4 RÎntgenopname AP bekken (A) van de gepresenteerde patiė. nt en een voorbeeld van avasculaire necrose (AVN) van de femurkop (B) Vraag 11 Beschrijf wat u ziet op de roèntgenfoto. Antwoord 11 De kenmerkende afwijkingen van artrose bij radiologisch onderzoek zijn de volgende (ezelsbrug: `Oude Vrouwen Slijten Sneller'). ± Osteofytvorming. ± Versmalling gewrichtsspleet. ± Subchondrale sclerose. ± Subchondrale cysten. Aanvullend onderzoek De door u aangevraagde rȯ. ntgenopnames (figuur 8.4A)laten een beeld zien dat past bij de door u reeds klinisch gestelde diagnose coxartrose. Er worden geen aanwijzingen voor een tumor in het heup- en bekkengebied gevonden. Evenmin wijst de opname in de richting van een AVN. Bij AVN zijn verdikking en afvlakking van de anterosuperieure heupkop zichtbaar. In het late stadium van deze aandoening treedt een volledige destructie op van de heupkop. U besluit dan ook af te zien van verdere diagnostiek en mevrouw Benjamins voor coxartrose te behandelen. Vraag 12 Vraag 13 Vraag 14 Waar moet u aan denken bij het interpreteren van de roèntgenopname van een patieènt met de verdenking artrose? Wat vertelt u aan de patieènte over het ontstaan van coxartrose? Wat is uw therapie bij deze heupklacht?

14 154 Hoofdstuk 8 Antwoord 12 U moet eraan denken dat de ernst van de klachten soms slecht correleert met de mate van artrose op de roèntgenfoto. Daarbij komen in een vroeg stadium van de artrose nog geen roèntgenologisch waarneembare afwijkingen voor. Omgekeerd heeft 70% van alle personen ouder dan 65 jaar klinische of radiologische kenmerken van artrose,terwijl slechts een deel klachten heeft. Antwoord 13 De laatste jaren lijkt er een consensus te zijn ontstaan met betrekking tot het ontstaan van artrotische gewrichtsaandoeningen in het algemeen en coxartrose in het bijzonder. Een aantal predisponerende factoren wordt min of meer unaniem als oorzakelijk van belang geacht. Hieronder volgt een overzicht van genoemde factoren. ± Algemeen: j overgewicht,zowel direct door mechanische (over)belasting van gewricht als indirect,doordat het vetweefsel een overmaat aan IGF produceert. IGF wordt geacht bij te dragen aan het ontstaan van artrotische gewrichtsafwijkingen; j erfelijke factoren (mogelijk defect in de kraakbeenstofwisseling). ± Biomechanisch: j gewrichtsbeschadigingen in het verleden zijn geassocieerd met het ontstaan van artrose; j overgewicht (zie algemeen); j congenitaal: DHO,spierzwakte. De symptomatologie van artrose bestaat uit: (langzaam) progressieve pijnklachten,bewegingsbeperking en een toenemende mate van stijfheid. Deze stijfheid treedt met name op na een periode van rust: startstijfheid. Soms treedt er uitstralende pijn op naar bovenbeen en knie. De patieènte in deze casus vertoont,zowel bij de anamnese als bij het LO een groot aantal van de bovenbeschreven kenmerken; de door haar gepresenteerde pijnklachten zijn min of meer pathognomonisch voor coxartrose. Het is moeilijk uitspraken te doen over de invloed van individuele factoren die haar ziektebeloop bepaald hebben,al lijkt de factor adipositas bij deze patieènte van belang. Antwoord 14 In eerste instantie kiest u voor een conservatieve behandeling van de artrose. Er bestaan immers nog een aantal conservatieve beleidsopties die de klachten kunnen verminderen: ± gewichtsvermindering: vermindering van de belasting van het gewricht; ± gebruik van hulpmiddelen: stok aan contralaterale zijde; ± oefentherapie: versterken van de spierkracht; ± medicamenteuze therapie: pijnstilling. Pijnstilling is zowel direct symptomatisch als indirect van belang om de vicieuze cirkel waarin patieènten zich vaak bevinden te doorbreken. Pijn leidt namelijk tot een verminderd gebruik van de heup,maar tegelijkertijd neemt

15 Chronisch pijnlijke heup 155 hierdoor de spierkracht rond het heupgewricht af waardoor de belasting en functionaliteit afneemt en de pijn juist toeneemt. De pijnstilling kan in eerste instantie bestaan uit paracetamol. Als de klachten hierdoor echter niet effectief worden bestreden kan men een NSAID overwegen. Bij bewezen gastro-intestinale bezwaren,zoals maag- en duodenale ulcera kunt u kiezen voor additionele ulcusprofylaxe in de vorm van een combinatiepreparaat van diclofenac met misoprostol of een separate vorm van orale zuurremming naast het NSAID. In het laatste stadium van coxartrose kan een gewrichtsvervangende prothese geplaatst worden. Het stellen van de operatie-indicatie is (kort) behandeld bij het onderdeel `pijnbeleving' van antwoord 3. Beschouwing Mevrouw Benjamins is door u gedurende enige jaren op symptomatische wijze naar tevredenheid behandeld. De pijnmedicatie (paracetamol en een NSAID)deden haar klachten verminderen en vergrootten de functionaliteit waardoor de ADL beperkingen hanteerbaar waren. Bovendien heeft ze met enig succes door middel van `bejaardengymnastiek' zowel extra lichaamsbeweging gekregen als een matige gewichtsreductie bereikt. Nu u haar weer ziet op uw spreekuur, blijkt dat de grenzen van een conservatieve behandeling bereikt zijn; de pijnklachten nemen toe en de functionaliteit van het heupgewricht neemt duidelijk af. In goed overleg besluit u patiė. nte door te verwijzen naar de orthopedisch chirurg om te beoordelen of zij in aanmerking komt voor een gewrichtsvervangende heupprothese. Dit is inderdaad het geval; enkele maanden later wordt bij haar een totaleheupprothese geplaatst. Verwijzingen 1 Elders P,Keimpena JC van,petri H,Matser A,Pigmans V,Bolhuis A et al. NHG standaard osteoporose. Huisarts Wet 1999;42: Bijlsma JWJ,Voorn ThB. Reumatologie. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; Diagnostisch Kompas: voorlichting over aanvullende diagnostiek. Uitgave van de Commissie Aanvullende Diagnostiek van het College voor zorgverzekeringen. Ziekenfondsraad. Amstelveen: Ziekenfondsraad; Castro WHM,Jerosch J,Grossman TW. Examination and diagnosis of musculoskeletal disorders. Stuttgart: Thieme; 2001.

16 156 Hoofdstuk 8 Overige bronnen Canale ST. Campbell's operative orthopedics. St Louis: Mosby-Year Book; Doherty M,Dougados M. Evidence-based management of osteoarthritis: practical issues relating to the data. Best Practice and Research in Current Rheumatology 2001;15: Kalunian KC,Brion PH. Classification and diagnosis of osteoarthritis. In: Rose BD. UpToDate UpToDate; Wellesley: Kramer WLM. Handleiding chirurgisch onderzoek. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; Meer J van der,stehouwer CDA,Ottolander GJH den. Interne geneeskunde. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; 1996.

Scoringslijst voor de praktijk 11. PIJNLIJKE HEUP

Scoringslijst voor de praktijk 11. PIJNLIJKE HEUP 11. PIJNLIJKE HEUP Algemene gegevens Classificatiecode(s) : Doelstelling : Toetsen of de kandidaat in staat is: - de gegevens te verzamelen die nodig zijn voor de diagnostiek bij een volwassen patiënt

Nadere informatie

Casus 1. Department of Orthopedic surgery University Medical Centre Groningen

Casus 1. Department of Orthopedic surgery University Medical Centre Groningen Man 49 jaar Manager van de dorpssupermarkt bij een grote keten, die bij onderbezetting volop meewerkt bij lossen (tillen, dragen), vakkenvullen (buigen, bukken), kassadienst en vaak achter de balie staat.

Nadere informatie

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51 Heupartrose (coxartrose) Een gezond heupgewricht heeft gladde kraakbeenoppervlakten die vrij over elkaar glijden en een soepele en pijnvrije beweeglijkheid van de heup toe laten. Slijtage van gewrichtskraakbeen

Nadere informatie

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider 17 2 Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider Jef Michielsen Introductie Deze casus toont het kenmerkende verhaal van een patiënt die al jaren

Nadere informatie

Lagerugklachten met pijn in het linkerbeen en de linkervoet bij een 70-jarige man

Lagerugklachten met pijn in het linkerbeen en de linkervoet bij een 70-jarige man 15 2 Lagerugklachten met pijn in het linkerbeen en de linkervoet bij een 70-jarige man Koos van Nugteren Introductie Pijn in een been kan allerlei oorzaken hebben. Hij kan veroorzaakt worden door een aandoening

Nadere informatie

Lichamelijk onderzoek

Lichamelijk onderzoek Hoofdstuk 3 Lichamelijk onderzoek Het lichamelijk onderzoek omvat de volgende onderdelen: -- inspectie in rust -- passief en actief uitgevoerd onderzoek naar de beweeglijkheid van de cervicale wervelkolom,

Nadere informatie

Rugpoli in Enschede. Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant

Rugpoli in Enschede. Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant Rugpoli in Enschede Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant Stellingen Bij een langer bestaand LRS is een MRI van de LWK aangewezen Ik (huisarts) verwijs nu zelf voor een MRI

Nadere informatie

Prof. Dr. P.F. de Vries Robbé arts, Klinisch Redeneren, Medische Informatiekunde UMCN Dr. J.H.M. van der Straaten arts, UMCN

Prof. Dr. P.F. de Vries Robbé arts, Klinisch Redeneren, Medische Informatiekunde UMCN Dr. J.H.M. van der Straaten arts, UMCN Casus 23N Fase A Titel Door de rug gegaan. Onderwerp Lage rugpijn Inhoudsdeskundige Prof. Dr. P.F. de Vries Robbé arts, Klinisch Redeneren, Medische Informatiekunde UMCN Dr. J.H.M. van der Straaten arts,

Nadere informatie

Osteoarthrose, Osteoarthritis, arthrose, artrose Ontsteking is niet de oorzaak maar het gevolg van het proces itt. Reumatoide artritis

Osteoarthrose, Osteoarthritis, arthrose, artrose Ontsteking is niet de oorzaak maar het gevolg van het proces itt. Reumatoide artritis Osteo-Artrose Osteoarthrose, Osteoarthritis, arthrose, artrose Ontsteking is niet de oorzaak maar het gevolg van het proces itt. Reumatoide artritis Artrose Hoe ziet normaal kraakbeen eruit? Hoe werkt

Nadere informatie

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak Dr Mike Tengrootenhuysen Inleiding Heup Knie FAI Coxartrose Meniscusscheur Voorste kruisband Bursitis ruptuur Patellofemorale klachten Gonartose trochanterica

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling van artrose en artritis

Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Orthopedische casuïstiek Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Redactie: Dos Winkel Met bijdragen van: Marc Martens Anke Smets Pat Wyffels Bohn

Nadere informatie

Toetsstation. Onderzoek bij rugklachten

Toetsstation. Onderzoek bij rugklachten Toetsstation Onderzoek bij rugklachten Alg lgeme mene gegevens Classificatiecode(s) L02, L86, L31 Doelstelling Toetsen of de kandidaat in staat is: - de gegevens te verzamelen die nodig zijn voor de diagnostiek

Nadere informatie

Knieproblemen: samenwerking met de fysiotherapeut

Knieproblemen: samenwerking met de fysiotherapeut Knieproblemen: Samenwerking met de fysiotherapeut 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op NHG Standaard Niet-traumatische knieproblemen bij kinderen en adolescenten van juni 2009 en op NHG Standaard

Nadere informatie

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Onderzoek lage rug en heup core stability The Fifa 11 + Epidemiologie - 60-90% van alle mensen maakt een keer een episode van aspecifieke lage rugpijn door - Incidentie

Nadere informatie

Casusschetsen Orthopaedie

Casusschetsen Orthopaedie Interline Casusschetsen Orthopaedie 25 maart 2002 Casusschets 1 Man, 18 jaar, amateurvoetballer, maandag op spreekuur. Afgelopen zondag bij voetbal een valgisatieletsel. Hij heeft pijn aan de mediale zijde

Nadere informatie

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 Rugklachten bij turnen Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 www.smautrecht.nl www.estherschoots.nl Wat gaan we doen: Rugbelasting bij turnen Turnen en rugklachten: epidemiologie Aandoeningen van de

Nadere informatie

Artrose: nieuwe inzichten. Margreet Kloppenburg. 7 maart 2009

Artrose: nieuwe inzichten. Margreet Kloppenburg. 7 maart 2009 Artrose: nieuwe inzichten. Margreet Kloppenburg 7 maart 2009 Onderwerpen van de presentatie Wat is artrose? In het onderzoek naar artrose in het LUMC MRI van waarde bij artrose? Behandeling van artrose?

Nadere informatie

Antwoordformulieren open vragen

Antwoordformulieren open vragen Antwoordformulieren open vragen Bloktoets : 5O07 Datum : 9 april 0 Aanvang : Studentnummer : Studentnaam :. 9 APRIL 0 Sint Radboud Een coronale doorsnede Een transversale doorsnede 9 APRIL 0 Sint Radboud.

Nadere informatie

Scoringslijst voor de praktijk

Scoringslijst voor de praktijk Stichting Verenigde Universitaire Huisartsopleidingen Domus Medica, Postbus 20072, 3502 LB UTRECHT tel. (030) 280 60 90; fax (030) 280 60 99 internet: www.svuh.nl Scoringslijst voor de praktijk 2. SCHOUDERKLACHTEN

Nadere informatie

Rugklachten. www.fysiotherapie4all.nl info@fysiotherapie4all 076-5657133

Rugklachten. www.fysiotherapie4all.nl info@fysiotherapie4all 076-5657133 Rugklachten De wervelkolom bestaat uit de nekwervels, borstwervels, lendenwervels, heiligbeenwervels en het staartbeen. Op deze site staat een specifiek artikel over nekklachten geschreven en daarom worden

Nadere informatie

NVAB Richtlijn Klachten aan Arm, Nek of Schouder. Werk en KANS. 11-5-2015 Hoge School Leiden. Dr. Leo. A.M. Elders

NVAB Richtlijn Klachten aan Arm, Nek of Schouder. Werk en KANS. 11-5-2015 Hoge School Leiden. Dr. Leo. A.M. Elders NVAB Richtlijn Klachten aan Arm, Nek of Schouder 1 11-5-2015 Hoge School Leiden Dr. Leo. A.M. Elders Werk en KANS Tel: 06-55741585 E-mail: info@nvka.nl Inhoud presentatie Schouderklachten /SAPS Epidemiologie

Nadere informatie

Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013

Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Fysiologische veranderingen MSK BOT OSTEOPOROSE Matrix van vooral type 1 collageen,

Nadere informatie

Bewegingsapparaat, 'het jonge kind'

Bewegingsapparaat, 'het jonge kind' Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat, 'het jonge kind' M.A. Witlox 20-5-2015 Inhoud Vogelvlucht Ontwikkeling en groei As en stand Heup Wervelkolom Voet 1 Team kinderorthopaedie Prof.

Nadere informatie

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering Soepeler Bewegen bewegen met met heup- reuma en knieartrose Tips om zelf uw klachten te verminderen en informatie over wat de fysiotherapeut voor u kan doen Wat is artrose? Artrose is een aandoening van

Nadere informatie

De totale heupprothese

De totale heupprothese De totale heupprothese Bekken Heupkom Heupkop Heuphals Bovenbeen Figuur 1: De heup, vooraanzicht De heupprothese Als u een versleten heup heeft, kan dat erg pijnlijk zijn. In veel gevallen is pijn de voornaamste

Nadere informatie

Totale heupprothese polikliniekversie

Totale heupprothese polikliniekversie Totale heupprothese polikliniekversie Orthopedie Beter voor elkaar De totale heupprothese De heupprothese Als u een versleten heup heeft, kan dat erg pijnlijk zijn. In veel gevallen is pijn de voornaamste

Nadere informatie

Overbelastingsblessures van de knie. Beleid bij topsporters

Overbelastingsblessures van de knie. Beleid bij topsporters Overbelastingsblessures van de knie Beleid bij topsporters Lateraal Tractus ileotibialis frictie syndroom Degeneratieve laterale meniscuslaesie Strain/tendinopathie biceps femoris LCL-laesie Entrapment

Nadere informatie

Lage rugklachten achtergronden casusschetsen voor begeleider/presentator

Lage rugklachten achtergronden casusschetsen voor begeleider/presentator Lage rugklachten achtergronden casusschetsen voor begeleider/presentator Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd Hoogeveen september 2009 1 Casusschets

Nadere informatie

Klinisch uur orthopedie: de knie

Klinisch uur orthopedie: de knie Klinisch uur orthopedie: de knie (zinvol onderzoek door de huisarts ) Rob Ariës, orthopeed, Peter van der Lugt, Mariët Bosselaar, huisartsen Leerdoel Beter inzicht in differentiaal diagnostiek Beter inzicht

Nadere informatie

Injecties in en rondom grote gewrichten. Bas Knobben Orthopedisch chirurg

Injecties in en rondom grote gewrichten. Bas Knobben Orthopedisch chirurg Injecties in en rondom grote gewrichten Bas Knobben Orthopedisch chirurg Injecties, waarom? Pijnafname Ontstekingsremmend Diagnosticum Waar injecteren? Bursa Peesschede Gewricht Op de pijnlijke plek? Wat

Nadere informatie

Inleiding Wat is artrose De oorzaken van artrose

Inleiding Wat is artrose De oorzaken van artrose Artrose 1237 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u artrose heeft, een vorm van reuma. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. Vragen over de aandoening zelf en over de behandeling. Maar misschien

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL LUMBAAL RADICULAIR SYNDROOM

TRANSMURAAL PROTOCOL LUMBAAL RADICULAIR SYNDROOM TRANSMURAAL PROTOCOL LUMBAAL RADICULAIR SYNDROOM WERKAFSPRAKEN Anamnese en onderzoek: Radiculair syndroom (1) Stop Kracht < graad 4: Mictiestoornissen (2) Binnen 1 dag verwijzen naar neuroloog Uitvalsverschijnselen

Nadere informatie

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programmacommissie: Organisatie: B.A.C. Dijkmans en A.E. Voskuyl P.W.B. Nanayakkara Voordrachten Doel: onderwijs en state of the art Voorzitter B.A.C.

Nadere informatie

Claudicatio intermittens

Claudicatio intermittens V-III Claudicatio intermittens Inleiding Deze richtlijnen betreffen alleen de arteriële claudicatio intermittens en niet de veneuze en neurogene claudicatio intermittens. Ze zijn gebaseerd op de consensus

Nadere informatie

Casus 2. Vrouw van 22 jaar Zij is net afgestudeerd als kapster, sinds een half jaar werkzaam bij groot kappersbedrijf.

Casus 2. Vrouw van 22 jaar Zij is net afgestudeerd als kapster, sinds een half jaar werkzaam bij groot kappersbedrijf. Vrouw van 22 jaar Zij is net afgestudeerd als kapster, sinds een half jaar werkzaam bij groot kappersbedrijf. Klachten: Heeft knieklachten m.n. links al langere tijd, die nu zij aan het werk is zijn toegenomen.

Nadere informatie

Lipoedeem is een ophoping van vet en vocht. In deze folder leest u hier meer over.

Lipoedeem is een ophoping van vet en vocht. In deze folder leest u hier meer over. Lipoedeem Informatie en behandeling Lipoedeem is een ophoping van vet en vocht. In deze folder leest u hier meer over. Wat is lipoedeem? Lipoedeem betekent letterlijk vetzwelling. Het is een chronische

Nadere informatie

Post-Op braces S t a b i l i s e r e n e n i m m o b i l i s e r e n p r o d u c t i n f o r m a t i e

Post-Op braces S t a b i l i s e r e n e n i m m o b i l i s e r e n p r o d u c t i n f o r m a t i e Post-Op braces t a b i l i s e r e n e n i m m o b i l i s e r e n p r o d u c t i n f o r m a t i e OT TO BOCK POT- OP BRCE --------------------------- eer en meer worden bij postoperatieve of posttraumatische

Nadere informatie

Nog vragen? Artrose van de knie De knie Wat is een artrotische knie?

Nog vragen? Artrose van de knie De knie Wat is een artrotische knie? Artrose van de Knie Artrose van de knie Bij artrose van de knie is er sprake van slijtage. Er zijn drie vormen die het kniegewricht kunnen aantasten. In deze folder leest u over de mogelijkheden van een

Nadere informatie

50207 Bewegingsapparaat **herhaaltoets** 9 juli 2014 10.00 uur

50207 Bewegingsapparaat **herhaaltoets** 9 juli 2014 10.00 uur Radboudu c Faculteit der Medische Wetenschappen Bloktoets Datum Aanvang 5007 Bewegingsapparaat **herhaaltoets** 9 juli 04 0.00 uur Deze tentamenset kunt u na afloop meenemen Het ANDERE deel ingevuld inleveren

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De totale heupprothese (nieuwe heup)

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De totale heupprothese (nieuwe heup) De totale heupprothese (nieuwe heup) DE TOTALE HEUPPROTHESE (NIEUWE HEUP) INLEIDING Binnenkort krijgt u een nieuwe heup. Deze folder geeft informatie over het heupgewricht en de behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Ischias is een vorm van zenuwpijn, beginnend in de heup en verdergaand langs de achterzijde van het been tot aan de voet, veroorzaakt door

Nadere informatie

Gewrichten in beweging 14 maart WDH Breda

Gewrichten in beweging 14 maart WDH Breda Gewrichten in beweging 14 maart WDH Breda Anne van Vegchel SGA West-brabant CV 2000-2006 geneeskunde Utrecht 2007-2011 sportgeneeskunde Utrecht 2008-2012 clubarts eredivisieploeg handbal 2008-heden bondarts

Nadere informatie

Richtlijn DIABETISCHE NEUROPATHIE

Richtlijn DIABETISCHE NEUROPATHIE Richtlijn DIABETISCHE NEUROPATHIE Editie 2003 Richtlijn Diabetische Neuropathie pagina 1 Verantwoording en aansprakelijkheid De Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) heeft deze richtlijnen en adviezen met

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur Schoudersklachten: 1. Toelichting Deze verdiepingsmodule is gebaseerd op de NHG Standaard van oktober 2008 (tweede herziening). De anatomie van de schouder is globaal wel bekend bij de huisarts. Veelal

Nadere informatie

De klikkende heup. (Coxa Saltans)

De klikkende heup. (Coxa Saltans) De klikkende heup (Coxa Saltans) De klikkende heup Wanneer uw heup een klikkende beweging maakt, is dat meestal pijnloos en onschuldig. Als u echter pijnklachten heeft, kunt u de orthopedisch chirurg om

Nadere informatie

Hypermobiliteitssyndroom. Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie

Hypermobiliteitssyndroom. Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie Hypermobiliteitssyndroom Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie Veralgemeende pijnklachten? Recidiverende gewrichtsblokkages? Recidiverende gewrichts(sub)luxaties?

Nadere informatie

Artrose in de heup. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Artrose in de heup. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Artrose in de heup In deze folder vindt u informatie over artrose (gewrichtsslijtage) in de heup en de behandeling daarvan. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Het heupgewricht

Nadere informatie

Scholing praktijkassistenten 4 en 5 september 2013. Een heupvol programma. Dr. Tom van Raaij Dr. Carina Gerritsma

Scholing praktijkassistenten 4 en 5 september 2013. Een heupvol programma. Dr. Tom van Raaij Dr. Carina Gerritsma Scholing praktijkassistenten 4 en 5 september 2013 Een heupvol programma Dr. Tom van Raaij Dr. Carina Gerritsma Introductie Wie zijn wij / wie zijn jullie? Wat willen jullie van ons leren? Hoe delen we

Nadere informatie

Ulcus van de onderste extremiteit. V.N.Chigharoe aios chirurgie

Ulcus van de onderste extremiteit. V.N.Chigharoe aios chirurgie Ulcus van de onderste extremiteit V.N.Chigharoe aios chirurgie Casus 55 jr meneer VG: DM 2(15 jr), HT, teenamputaties li voet, DM retinopathie Intoxicaties: roken+ Presenteert met een niet genezende ulcus

Nadere informatie

Voet- en enkelartrose

Voet- en enkelartrose Voet- en enkelartrose Orthopedie Beter voor elkaar Orthopedie: zorg voor beweging De orthopedisch chirurg houdt zich binnen de geneeskunde bezig met patiënten die problemen hebben met hun bewegingsapparaat.

Nadere informatie

Bewegingsanalyse bij een patiënt met coxartrose

Bewegingsanalyse bij een patiënt met coxartrose Bewegingsanalyse bij een patiënt met coxartrose Beets S, Gilst van N, Stal R Hogeschool van Amsterdam, Nederland 17 mei 2013 Abstract Inleiding: Bij dit onderzoek is er voor gekozen om de doelgroep, patiënten

Nadere informatie

INTERLINE PIJNBEHANDELING DEEL II EN III CASUSSCHETSEN

INTERLINE PIJNBEHANDELING DEEL II EN III CASUSSCHETSEN INTERLINE PIJNBEHANDELING DEEL II EN III Okt 2003 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Jongedame van 19 jaar Bij paardrijden gevallen, een uur geleden. Mank lopend, pijn rechter bil. Het lijkt een contusie, geen

Nadere informatie

HAND EN POLS. CFM Welters Regiomaatschap Plastische Reconstructieve en Handchirugie

HAND EN POLS. CFM Welters Regiomaatschap Plastische Reconstructieve en Handchirugie HAND EN POLS CFM Welters Regiomaatschap Plastische Reconstructieve en Handchirugie Maatschap plastische chirurgie Hand- en Polsklachten - Voorkomen - 125 per 1000 personen - Huisarts ziet gemiddeld 8 op

Nadere informatie

Antwoordformulieren open vragen

Antwoordformulieren open vragen Antwoordformulieren open vragen Herhaaltoets : 5O07 Datum : 3 juli 0 Aanvang : Studentnummer : Studentnaam :. 3 JULI 0 Sint Radboud Een transversale doorsnede van het bekken 3 JULI 0 Sint Radboud. Medische

Nadere informatie

Slijmbeursontsteking van de heup

Slijmbeursontsteking van de heup Slijmbeursontsteking van de heup Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is een slijmbeursontsteking van de heup?... 1 3 Welke behandelingen zijn mogelijk?... 3 4 Belangrijk... 3 5 Voorbereiding... 3 6 Dagopname...

Nadere informatie

Compagnonscursus 2012

Compagnonscursus 2012 Compagnonscursus 2012 Artritis: Aankomen of afblijven? Marcel Posthumus Reumatologie-Klinische Immunologie Martini Ziekenhuis Groningen Inhoud Reumatologie-Klinische Immunologie Martini Ziekenhuis Mono-artritis

Nadere informatie

Lieven De Wilde, MD, PhD Alexander Van Tongel, MD Department of Orthopedic Surgery Gent University Hospital

Lieven De Wilde, MD, PhD Alexander Van Tongel, MD Department of Orthopedic Surgery Gent University Hospital Klinisch onderzoek van de schouder Lieven De Wilde, MD, PhD Alexander Van Tongel, MD Department of Orthopedic Surgery Gent University Hospital Klinisch onderzoek van de schouder 12 stappen Stap 1: Anamnese

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 16L Fase A Titel Kniepijn Onderwerp Laesie mediale meniscus linker knie. Inhoudsdeskundige Dr. P.D.S. Dijkstra, orthopedisch chirurg Technisch verantwoordelijke Drs. S. Nadery Drs. E.M. Schoonderwaldt

Nadere informatie

Bewegingsapparaat bij het ouder worden

Bewegingsapparaat bij het ouder worden Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat bij het ouder worden Sandrine Bours Reumatoloog MUMC+ Agenda Inleiding Osteoporose Artrose Artritis Reumatoïde artritis Jicht Inleiding Skelet nodig

Nadere informatie

www.fysiomaatwerkveghel.nl bron: Reade, centrum voor reumatologie en revalidatie, Module Stabilo voorlichting knieartrose Wat is artrose?

www.fysiomaatwerkveghel.nl bron: Reade, centrum voor reumatologie en revalidatie, Module Stabilo voorlichting knieartrose Wat is artrose? Wat is artrose? Artrose is een aandoening, waarbij het gewrichtskraakbeen in kwaliteit achteruit gaat. Het kan zich in alle gewrichten voordoen. Toch zijn er bepaalde gewrichten waarin het vaker voorkomt.

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

Lage Rugproblemen. informatiebrochure voor patiënten

Lage Rugproblemen. informatiebrochure voor patiënten Lage Rugproblemen informatiebrochure voor patiënten Geachte patiënt, Deze brochure kwam tot stand door de samenwerking van de diensten Fysische Geneeskunde van ZNA. De brochure informeert u op eenvoudige

Nadere informatie

Casus Meisje met heup/bekkenklachten

Casus Meisje met heup/bekkenklachten Casus Meisje met heup/bekkenklachten Casus Verwijzing via osteopaat Meisje, 14 jaar; normaal BMI Sinds 9 maanden klachten rechterheup/ bekkengebied. Sinds kort is pijn verplaatst naar linkerzijde. Elke

Nadere informatie

Heupartroplastieken en chirurgische interventies na collumfractuur. Ellis Bos Physician assistant orthopedie

Heupartroplastieken en chirurgische interventies na collumfractuur. Ellis Bos Physician assistant orthopedie Heupartroplastieken en chirurgische interventies na collumfractuur. Ellis Bos Physician assistant orthopedie Epidemiologische gegevens bij heup# Er zijn +/- 2,2 miljoen ouderen in Nederland (> 65 jaar).

Nadere informatie

Richtlijnen voor de diagnose en behandeling van lage rugpijn vanuit het SIgewricht

Richtlijnen voor de diagnose en behandeling van lage rugpijn vanuit het SIgewricht Richtlijnen voor de diagnose en behandeling van lage rugpijn vanuit het SIgewricht AUW Prof. Dr. G. Stassijns Fysische Geneeskunde en revalidatie Voorkomen Klachten Uitstralingsgebied Out Conservatieve

Nadere informatie

Orthopedie. CMC 1 prothese/ Duimbasis prothese

Orthopedie. CMC 1 prothese/ Duimbasis prothese Orthopedie CMC 1 prothese/ Duimbasis prothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw duim. Er wordt een prothese in het duimbasisgewricht geplaatst. In deze folder vindt u informatie over het duimbasisgewricht,

Nadere informatie

Diagnostiek aan de schoudergordel. Model orthopedische geneeskunde ( James Cyriax) (Dos winkel)

Diagnostiek aan de schoudergordel. Model orthopedische geneeskunde ( James Cyriax) (Dos winkel) Diagnostiek aan de schoudergordel Model orthopedische geneeskunde ( James Cyriax) (Dos winkel) Doorsnede art. humeri bicepspees, loopt door bovenkant van kapsel en voorkomt inklemming van kapsel in gewrichtsspleet

Nadere informatie

Artrose in de schouder

Artrose in de schouder Afdeling: Onderwerp: Orthopedie Bij schouderartrose is er sprake van slijtage in het schoudergewricht. Pijn in de schouder, voortdurend aanwezig of alleen als u uw arm wilt bewegen, kan wijzen op artrose.

Nadere informatie

Onstabiel gevoel Last bij stappen

Onstabiel gevoel Last bij stappen Naam: Datum: Leeftijd: 37 jaar Geslacht: M/V Beroep: bediende Adres: Telefoonnummer: / Hobby: joggen, zwemmen (totaal: 3u/week) Hoofdprobleem: Onstabiel gevoel en last ter hoogte van de rechter enkel Lichaamsdiagram

Nadere informatie

Schouderpathologie voorde huisarts

Schouderpathologie voorde huisarts Schouderpathologie voorde huisarts Linda Cervenka Ellen de Wit Ron Onstenk April 2012 Schouderklachten?? Nekklachten Radiculaire klachten CTS Infectieus Polymyalgia Schouder/POB klachten Gecombineerd Schouder

Nadere informatie

SERIE VISIES OP GENEZING: ARTROSE

SERIE VISIES OP GENEZING: ARTROSE SERIE VISIES OP GENEZING: ARTROSE ARTROSE, OORZAKEN EN BEHANDELWIJZEN Inhoud Introductie.... 3 1 Wat is artrose?......... 3-4 2 Wat zijn de oorzaken?... 4 3Behandelingen......5-6 2 Introductie Een overtuiging

Nadere informatie

Algehele richtlijnen statusvoering en correspondentie

Algehele richtlijnen statusvoering en correspondentie Algehele richtlijnen statusvoering en correspondentie Uitgangspunt is dat de status volledig ingevuld wordt en dat er aandacht wordt besteed aan een goede verslaglegging. De status is een document waar

Nadere informatie

Klinisch redeneren. Programma 10-6-2010

Klinisch redeneren. Programma 10-6-2010 Klinisch redeneren bij schouderklachten Fysio4deel, 28 mei 2010 dr. A de Gast orthopedisch chirurg Diakonessen Ziekenhuis Utrecht/Zeist Programma Anatomie en biomechanica 15.00 tot 16.1515 uur Koffie/thee

Nadere informatie

D. Bewegingsapparaat. Inhoudsopgave 01 D 02 D 03 D 04 D 05 D 06 D 07 D 08 D 09 D 10 D 11 D 12 D 13 D 14 D 15 D 16 D 17 D 18 D 19 D

D. Bewegingsapparaat. Inhoudsopgave 01 D 02 D 03 D 04 D 05 D 06 D 07 D 08 D 09 D 10 D 11 D 12 D 13 D 14 D 15 D 16 D 17 D 18 D 19 D D. Bewegingsapparaat nhoudsopgave 1 D 2 D 3 D 4 D 5 D 6 D 7 D 8 D 9 D 1 D 11 D 12 D 13 D 14 D 15 D 16 D 17 D 18 D 19 D 2 D 21 D 22 D 23 D 24 D Osteomyelitis... 1 Primaire bottumor... 1 Botmetastasen met

Nadere informatie

10.00-10.40 state of the art SPA dr I.E. van der Horst (30 min spreektijd)

10.00-10.40 state of the art SPA dr I.E. van der Horst (30 min spreektijd) Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II Geachte collegae, Op 27 juni is de ROIG over reumatologie gepland. Bij deze ontvangt u het programma. Het is de bedoeling dat een AIOS uit het genoemde

Nadere informatie

Knie Artrose. Saskia Wiersma- Tuinstra. Orthopedisch chirurg. www.rijnlandorthopedie.nl

Knie Artrose. Saskia Wiersma- Tuinstra. Orthopedisch chirurg. www.rijnlandorthopedie.nl Knie Artrose Saskia Wiersma- Tuinstra Orthopedisch chirurg 1 Inleiding q Artrose meest voorkomende gewrichtsaandoening in Nederland q Gonartrose meest voorkomende beroepsziekte aan de onderste extremiteit

Nadere informatie

Het kinesitherapeutisch dossier in het ICF-kader:

Het kinesitherapeutisch dossier in het ICF-kader: Het kinesitherapeutisch dossier in het ICF-kader: Casus Musculoskeletale kinesitherapie Stap 1: voorschrift en aanmelding K. H. Vrouw, 51 jaar Gehuwd, geen kinderen meer ten laste Oefent geen beroep uit,

Nadere informatie

Onderwijsprogramma Het Patient Partners onderwijsprogramma is vooral gericht op het leren herkennen van reumatoïde artritis in een vroeg stadium.

Onderwijsprogramma Het Patient Partners onderwijsprogramma is vooral gericht op het leren herkennen van reumatoïde artritis in een vroeg stadium. De patiënt-docenten van de Stichting Onderwijsprogramma Patient Partners zetten zich in voor een vroege herkenning en behandeling van reumatoïde artritis (RA). Hierdoor kan onherstelbare gewrichtsschade

Nadere informatie

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd.

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. CVRM-scholing 2010. Drs. Arno M. Wiersema Vaatchirurg, Boven-IJ ziekenhuis Amsterdam Inleiding Nieuwe standaard 2003. Verschil is: behandeling

Nadere informatie

huisartsennascholing 10 sept 2013

huisartsennascholing 10 sept 2013 huisartsennascholing 10 sept 2013 -polyneuropathie -restless legs syndrome Joost van Oostrom Afdeling Neurologie Rijnstate Programma (2x) WAAROM moeten we hier iets over weten WAT moeten we hierover weten

Nadere informatie

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje Gerian Huitema orthopedisch chirurg Komen minder vaak voor dan letsels van het perifere skelet Leiden tot aanzienlijke invaliditeit en de slechtste functionele uitkomsten (Hu et al 1996, Fisher et al 2006).

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE Doelstellingen Vroege opsporing van chronische destructieve gewrichtsziekte om door vroegtijdige behandeling schade te beperken Verbetering van de service aan huisartsen

Nadere informatie

Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA)

Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA) Versie 2016 1. WAT IS JUVENIELE SPONDYLARTROPATHIE/ENTHESITIS GERELATEERDE ARTRITIS

Nadere informatie

Is het wel een carpaal tunnel syndroom? Cathelijne Gorter de Vries Neuroloog 30-03-2016

Is het wel een carpaal tunnel syndroom? Cathelijne Gorter de Vries Neuroloog 30-03-2016 Is het wel een carpaal tunnel syndroom? Cathelijne Gorter de Vries Neuroloog 30-03-2016 Disclosures spreker (potentiële) belangenverstrengeling geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Inhoud. Wat is osteoarthritis?

Inhoud. Wat is osteoarthritis? Inhoud Osteoarthritis Welke gewrichten worden aangetast? Pijn en ongemak Synoviaal vocht Beschikbare behandelingen Fermathron TM Hoe werkt het? De behandeling Wie hebben er baat bij? Wat kunt u doen? 3

Nadere informatie

Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis)

Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis) Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis) Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis) Anatomie

Nadere informatie

Netwerk Orthopedie KETENPROTOCOL TOTALE KNIEPROTHESE. In het protocol zijn de volgende meetinstrumenten, scoringslijsten en testen opgenomen:

Netwerk Orthopedie KETENPROTOCOL TOTALE KNIEPROTHESE. In het protocol zijn de volgende meetinstrumenten, scoringslijsten en testen opgenomen: Netwerk Orthopedie KETENPROTOCOL TOTALE KNIEPROTHESE Mei 2015 Het keten protocol Het protocol moet bijdragen aan het verhogen van de kwaliteit, eenduidigheid en uniformiteit van de fysiotherapeutische

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn... 1

Nadere informatie

Bursitis, tendinitis en enthesitis/enthesopathie

Bursitis, tendinitis en enthesitis/enthesopathie Reumatologie Bursitis, tendinitis en enthesitis/enthesopathie i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inleiding De reumatoloog heeft de diagnose bursitis, tendinitis of enthesitis/enthesopathie bij

Nadere informatie

Orthopedie. Enkelprothese

Orthopedie. Enkelprothese Orthopedie Enkelprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw enkel. Er wordt een enkelprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over de enkel, de aanleiding voor de operatie, de

Nadere informatie

Orthopedie. Polsprothese

Orthopedie. Polsprothese Orthopedie Polsprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw pols. Er wordt een polsprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over de pols, de aanleiding voor de operatie, de operatie,

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 12L Fase A Titel Tak op de weg. Onderwerp Radiuskopfractuur Inhoudsdeskundige Dr. P.A. van Luijt, traumatoloog Technisch verantwoordelijke E. Beekhuizen, COO ontwikkelaar Opleidingsniveau studenten

Nadere informatie

Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer

Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer 9 2 Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer Dos Winkel en Koos van Nugteren Introductie Het verhaal van een topvoetballer met acute

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 1. 4 Pathogenese 29 4.1 Inleiding 29 4.2 Verminderde passieve stabiliteit 29 4.2.1 De bevalling 29 4.2.

Inhoud. Voorwoord 1. 4 Pathogenese 29 4.1 Inleiding 29 4.2 Verminderde passieve stabiliteit 29 4.2.1 De bevalling 29 4.2. Inhoud Voorwoord 1 1 Anatomie 5 1.1 Inleiding 5 1.2 Bouw van het bekken 5 1.3 Relatie tussen bekken en rug 5 1.4 Beweeglijkheid van de bekkengewrichten 6 1.5 Bekkenpijn of rugpijn? 9 2 Wat is instabiliteit?

Nadere informatie