Internetboekhouden Coen Seesing & Machiel Hoogerdijk 17 april 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internetboekhouden Coen Seesing & Machiel Hoogerdijk 17 april 2009"

Transcriptie

1 Coen Seesing & Machiel Hoogerdijk 17 april 2009

2 Heeft internetboekhouden invloed op de aanpak van de fiscale controle bij kleine organisaties die hiervan gebruik maken? Na grote verwachtingen in het verleden over de toepassing van internetboekhouden blijkt na een periode van de kat uit de boom kijken deze toepassing zijn plaats binnen de wereld van IT te hebben gevonden. Het financiële informatiesysteem is van essentieel belang voor de interne en externe informatiebehoefte van een organisatie. Beleidsbepalers op het gebied van fiscaal toezicht en IT-audit binnen de Belastingdienst vragen zich af of internetboekhouden invloed heeft op de fiscale controle. Ontwerp omslag: Romano Seesing, Hoogvliet (2009)

3 VOORWOORD Wij hebben deze scriptie geschreven ter afsluiting van onze Postgraduate IT-audit Opleiding aan de vrije Universiteit amsterdam. Het schrijven van deze scriptie was niet mogelijk geweest zonder de hulp van de volgende personen: Drs. Rob Christiaanse RA Rob was onze begeleider vanuit de VU. Wij zijn hem dankbaar voor zijn positieve inbreng, zijn kritische vragen en zijn praktijk gerichte aanpak. Arnold Roza RA Arnold was onze bedrijfscoach. Hij heeft ons tijdens discussies over internetboekhouden vaak op het juiste spoor gezet. Daarnaast heeft hij onze scriptie voorzien van vaktechnisch inhoudelijke opmerkingen en ervoor gezorgd dat wij binnen de gestelde kaders bleven opereren. Geïnterviewden In het kader van deze scriptie hebben wij een aantal personen mogen interviewen. Wij zijn hen dankbaar voor de tijd die zij hebben willen vrijmaken voor het geven van het interview. Het heeft ons inzicht gegeven hoe er in de praktijk invulling gegeven wordt aan internetboekhouden. De mensen om ons heen Het volgen van deze opleiding en het schrijven van de scriptie heeft ons veel tijd en inspanning gekost. Dit is soms ten koste gegaan van de besteedbare tijd voor de mensen om ons heen. Wij danken hen voor de tijd en steun die wij hiervoor hebben gekregen. April 2009 Machiel Hoogerdijk Coen Seesing I

4 INHOUD VOORWOORD... I INHOUD... II 1 INLEIDING Aanleiding Doelstelling van de scriptie Beperking Aanpak Indeling van de scriptie DE FISCALE CONTROLE Fiscale controle Het transactie- en schillenmodel Algemene Wet inzake Rijksbelastingen Kwaliteitsaspecten WAT IS INTERNETBOEKHOUDEN Internet Boekhouden Boekhoudsystemen Het klassieke boekhoudproces en model Softwareapplicaties waarmee de financiële administratie kan worden gevoerd Gerelateerde ICT diensten Betaling op basis van gebruik Samenvatting en conclusie(s) DE GEVOLGEN VAN INTERNETBOEKHOUDEN Internet Algemene risico s gebruikers en te treffen maatregelen Risico s website van aanbieder internetboekhouden en te treffen maatregelen Internet Service Provider Gevolgen voor de fiscale controle Gerelateerde ICT-diensten Risico s en te treffen maatregelen Gevolgen voor de fiscale controle Betaling op basis van gebruik Gevolgen voor de fiscale controle DE PRAKTIJK Beveiliging Internetverbinding II

5 De website Data centra General IT-controls Scheiding van omgevingen Change management Back-up en recovery Logging Efficiency vraagstuk Conclusie SAMENVATTING EN CONCLUSIE EEN BLIK NAAR DE TOEKOMST PERSOONLIJKE REFLECTIES LITERATUURLIJST III

6 1 INLEIDING Steeds meer bedrijven kiezen voor het uitbesteden van werkzaamheden die zij niet tot hun kernactiviteiten rekenen. Op het gebied van Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) is ook een duidelijke tendens naar uitbesteding (outsourcing) waarneembaar. Bedrijven worden steeds afhankelijker van ICT en hebben moeite om de ontwikkelingen op dit gebied bij te houden. In een hoog tempo worden ze geconfronteerd met nieuwe softwareproducten (en versies daarvan) en nieuwe hardware- en netwerktechnologie. De roep naar uitbesteding hiervan wordt steeds luider, vooral om beter grip te krijgen op de kosten. Application Service Providing (ASP) is een nieuwe vorm van uitbesteding van software en de daaraan gekoppelde dienstverlening, die deze roep probeert te beantwoorden. Deze tekst is te lezen in brochure nummer 5 uitgebracht door het ASPect project. Het ASPect project is een samenwerkingsverband tussen het Telematica Instituut, Syntens en brancheorganisaties gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken onder de vlag van Nederland gaat Digitaal. Het ASPect project heeft als doelstelling om Nederlandse MKB-ondernemingen te helpen bij het bestuderen van de mogelijkheden van ASP en het afwegen van de voor- en nadelen daarvan. Steeds meer bedrijven kiezen voor uitbesteding van de ICT, kleinere organisaties kiezen vooral ASP. Bij deze vorm wordt niet alleen de applicatie, maar ook de daaraan gekoppelde ICT diensten uitbesteed. Dit heeft gevolgen voor de inrichting van de organisatie en de bedrijfsprocessen die worden ondersteund door de software. Hieruit blijkt het belang voor IT-audit. De applicatie van de aanbieder van ASP wordt gebruikt voor het invoeren, verwerken en opslaan van gegevens voor de bedrijfsvoering. Zowel de interne informatievoorziening als de externe verslaggeving naar derden is gebaseerd op de gegevens die met de dienst zijn verwerkt. Voorbeelden van derden zijn de Kamer van Koophandel (KvK), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), banken en de Belastingdienst. De kwaliteit van de informatie naar derden, al dan niet op basis van wet- en regelgeving, is direct afhankelijk van de kwaliteit van de ASP-dienst. De ASP-dienst beïnvloedt daarnaast ook de naleving van overige verplichtingen, bijvoorbeeld het voldoen aan de fiscale bewaarplicht. De aangiften die de Belastingdienst ontvangt zijn steeds vaker gebaseerd op administraties die via internetboekhouden worden gevoerd. Volgens het ASPect project wordt 52% van de ASP omzet gerealiseerd met behulp van boekhoudapplicaties. In deze scriptie onderzoeken wij de invloed van ASP vanuit het oogpunt van de Belastingdienst. In 2003 maakte onderzoeksbureau Gartner bekend dat ASP zijn hoogtepunt in de hype cycle (Figuur 1) van aandacht rond het jaar 2000 bereikte. De ASP-markt blijkt na de hype minder zwaar getroffen te zijn dan gebruikelijk is bij nieuwe ontwikkelingen. Veel aanbieders zijn overeind gebleven. Gartner voorspelde in 2003 voor ASP een volwassenheid tussen 2005 en Figuur 1 De plaats van ASP in de hype-cycle 1

7 Het via internet ter beschikking stellen en gebruiken van financiële software is een vorm van ASP die in het spraakgebruik internetboekhouden wordt genoemd. Het gebruik van internetboekhouden is in Nederland de laatste jaren sterk gestegen. Dit blijkt uit een onderzoek van Heliview Research onder zeshonderd organisaties in Nederland. In mei 2005 maakt 1 procent van deze organisaties gebruik van deze vorm van ASP, in 2006 is dat 6,5 procent en in procent. Uit de cijfers van Gartner en Heliview blijkt dat inmiddels veel organisaties bekend zijn met het begrip ASP en dat zij deze vorm van uitbesteding van de ICT zien als een serieuze optie bij het maken van de keuze voor een softwareapplicatie en het beheer ervan. Waar wij in de scriptie spreken over accountant kan op die plek ook de term externe administrateur, boekhouder of financieel adviseur gelezen worden. Daar waar wij ASP gebruiken wordt Application Service Providing of Application Service Provider bedoeld. Om welke ASP het gaat blijkt uit de context. 1.1 Aanleiding Wij volgen de postdoctorale opleiding IT-audit aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. De opleiding wordt afgerond door het schrijven van een scriptie en een mondeling eindexamen. De landelijke commissie Vaktechniek EDP-audit 1 van de Belastingdienst (hierna commissie) heeft als doelstelling het behandelen van vraagstukken rondom geautomatiseerde gegevensverwerking (Electronic Data Processing) die van belang zijn in het toezichtproces van de Belastingdienst en bevordert de kwaliteit van EDP-audit werkzaamheden. Wij hebben de commissie gevraagd of zij een onderwerp kan aandragen waarvoor een studie of oriëntatie nodig is. De commissie heeft internetboekhouden genoemd als onderwerp. Reden hiervoor is dat commissie vermoedt dat het aanbieden van diensten via het internet de laatste jaren is toegenomen, maar inzicht in de gevolgen voor de fiscale controle ontbreekt. De commissie is geïnteresseerd in de gevolgen van internetboekhouden voor het fiscaal toezicht. Zij wil weten welke aanknopingspunten er zijn om het toezicht in te richten. In het bijzonder wil zij de rol van de EDPauditor bij de Belastingdienst hierin onderzoeken. De aanbieders van internetboekhouden richten zich vooral op de kleinere organisaties. Bij deze kleine organisaties is de omvang vaak onvoldoende om een goede functiescheiding te organiseren, een aparte automatiseringsorganisatie ontbreekt vaak. De huidige praktijk leert dat de Belastingdienst bij een kleine organisatie voor haar toezicht meestal onvoldoende kan steunen op general IT-controls. De commissie verwacht dat door het gebruik van internetboekhouden de Belastingdienst effectiever en efficiënter kan controleren. Mogelijk door het fiscale toezicht gedeeltelijk anders in te richten. Bovendien vinden ten aanzien van de inrichting van het toezicht binnen de Belastingdienst diverse ontwikkelingen plaats op tactisch en strategisch niveau, welke relevant zijn voor ons onderwerp. De Belastingdienst benadert belastingplichtigen en softwareontwikkelaars in de toekomst anders. Basis bij de benadering is samenwerking en transparantie. De Belastingdienst maakt afspraken met softwareontwikkelaars om het ontwikkelen van compliante applicaties te stimuleren. Applicaties zijn compliant als zij voldoen aan de richtlijnen van de Belastingdienst. Een werkgroep van de kennisgroep Vaktechniek EDP-audit heeft recent een aanpak voor de controle van softwarepakketten ontwikkeld. De aanpak geeft suggesties om een onderzoek bij een softwareontwikkelaar in te richten en algemene normen die de Belastingdienst stelt aan applicaties. De aanpak richt zich op standaardpakketten en standaardapplicaties. Ons onderzoek naar internetboekhouden en de invloed daarvan op de fiscale controle is een eerste stap tot een aanvulling op dit document. 1 De commissie Vaktechniek EDP-audit is een onderdeel van de Kennisgroep Vaktechniek Toezicht van de Belastingdienst. 2

8 Internetboekhouden betekent dat de financiële software en opslag van data wordt uitbesteed. Ook bij uitbesteding van software en opslag van data moet de belastingplichtige blijven voldoen aan de eisen genoemd in de Algemene Wet inzake Rijksbelastingen (AWR). Dit betekent dat er maatregelen getroffen moeten worden die ervoor zorgen dat de beschikbaarheid, integriteit en controleerbaarheid van de data worden gewaarborgd. Het gebruik van internetboekhouden heeft gevolgen voor de inrichting en beheersing van de organisatie van een ondernemer. Deze organisatorische wijzigingen hebben invloed op de aandachtsgebieden en controlemogelijkheden van de IT-auditor en accountant. Omdat een aantal processen en beheersingsmaatregelen voor meerdere ondernemers bij één partij zijn ondergebracht wordt verwacht dat er efficiënter gecontroleerd kan worden. 1.2 Doelstelling van de scriptie De doelstelling van deze scriptie is antwoord geven op de vraag: Heeft internetboekhouden invloed op de aanpak van de fiscale controle bij kleine organisaties die hiervan gebruik maken? Om antwoord te geven op deze onderzoeksvraag beantwoorden we eerst de volgende subvragen: 1. Wat is internetboekhouden? 2. Wat zijn de specifieke kenmerken van boekhouden via internet ten opzichte van boekhouden met een applicatie in eigen beheer? 3. Wat zijn de gevolgen van deze kenmerken op de organisatie en de fiscale controle? 4. Hoe wordt door de ASP in de praktijk invulling gegeven aan de voor- en nadelen van internetboekhouden? 1.3 Beperking Wij beperken ons tot de Application Service Providers die zich richten op de financiële softwarepakketten, het zogenaamde internetboekhouden. Internetboekhouden kent meerdere vormen waarbij wij in de scriptie uitgaan van de meest zuivere vorm. Bij deze zuivere vorm van internetboekhouden heeft de ondernemer slechts een computer met besturingssysteem, een internetverbinding en een internet browser nodig om de applicatie te benaderen. De feitelijke verwerking en dataopslag vinden plaats op de server van de ASP. De zuivere vorm van internetboekhouden zetten wij af tegen de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden. Wij omschrijven de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden als het voeren van een financiële administratie door de ondernemer met een standaard boekhoudpakket dat op de eigen computer is geïnstalleerd. De ondernemer beheert dan zelf de hardware, applicatie en data. Het tegen elkaar afzetten van deze twee uiterste vormen moet leiden tot inzicht in de kenmerken van internetboekhouden. De gevonden kenmerken van internetboekhouden bepalen de richting van ons onderzoek en de reikwijdte van de scriptie. Wij beperken ons tot onderzoek van de gevolgen van deze kenmerken omdat deze onderscheidend zijn. In een analyse noemen wij de gevolgen voor de organisatie die gebruik maakt van internetboekhouden. Ook noemen wij de gevolgen voor een fiscale controle en aanknopingspunten om de fiscale controle anders in te richten. In het kader van onze scriptie beperken wij ons tot de kwaliteitsaspecten integriteit (van de data), beschikbaarheid en controleerbaarheid. 1.4 Aanpak Het onderzoek bestaat uit een literatuurstudie, deelname aan vergaderingen van vakgroepen binnen de Belastingdienst en het houden van interviews. 3

9 De literatuurstudie heeft als doel het verkrijgen van inzicht in het onderwerp internetboekhouden. Over het onderwerp internetboekhouden hebben wij geen boeken kunnen vinden. Uit de literatuurlijst blijkt dat wij daarom gebruik hebben gemaakt van artikelen aanwezig op het internet, waarin feiten en meningen over ASP en internetboekhouden worden weergegeven. Hiermee hebben wij de verschillen aan kunnen geven tussen de uiterste vorm van internetboekhouden en traditioneel geautomatiseerd boekhouden. Voor de theoretische en historische onderbouwing van de gevonden verschillen gebruiken wij de literatuur van de opleiding. Naast de literatuurstudie hebben wij deelgenomen aan vergaderingen van het landelijk overlegorgaan Horizontaal Toezicht Software Ontwikkelaars (HT SWO). Met de voorzitter van dit orgaan hebben wij nog afzonderlijke gesprekken gevoerd over internetboekhouden in relatie tot horizontaal toezicht en toekomstige ontwikkelingen. Daarnaast hebben wij onze theoretische beschouwing van de risico s en daarvoor getroffen beheersingmaatregelen in de praktijk in opzet afgestemd bij een tweetal aanbieders van internetboekhouden. 1.5 Indeling van de scriptie Om de geformuleerde onderzoeksvraag en de subvragen in de doelstelling van hoofdstuk 1 te beantwoorden hanteren wij de volgende indeling. In hoofdstuk 2 gaan wij in op de aanpak van de fiscale controle en de wettelijke kaders waaraan moet worden voldaan. Hieruit volgen kwaliteitsaspecten die wij hanteren voor het benoemen van de risico s van internetboekhouden. In hoofdstuk 3 volgt een theoretische uiteenzetting van het begrip internetboekhouden. Wij onderzoeken de overeenkomsten en verschillen tussen het internetboekhouden en de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden. De onderscheidende kenmerken stellen wij vast. Vervolgens behandelen wij in hoofdstuk 4 de gevolgen voor de organisatie vanuit deze specifieke kenmerken van internetboekhouden. De gevolgen kunnen positief of negatief van aard zijn. Het gebruik van internetboekhouden heeft indirect ook gevolgen voor de aanpak van de fiscale controle. De nadelen leiden tot risico s die met behulp van beheersingsmaatregelen moeten worden afgedekt. Hoe in de praktijk met deze risico s wordt omgegaan hebben wij in opzet vastgesteld door middel van interviews bij een tweetal aanbieders van internetboekhouden. De uitkomst hiervan is beschreven in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 zal een antwoord worden gegeven op de onderzoeksvragen zoals geformuleerd in paragraaf 1.2 Doelstelling van de scriptie. In hoofdstuk 7 kijken wij naar toekomst van internetboekhouden in relatie tot andere (technologische) ontwikkelingen. Wij sluiten de scriptie af met een persoonlijke reflectie. 4

10 2 DE FISCALE CONTROLE 2.1 Fiscale controle In november 2005 is in een speciale nieuwsbrief van de kennisgroep Vaktechniek van de Controle/EDP-audit/Internationale Controleactiviteiten van de Belastingdienst voor het eerst een complete visie op de aanpak, de inhoud en het proces van de fiscale controle uitgewerkt en beschreven. Binnen de Belastingdienst en misschien ook daarbuiten, is deze special geïntroduceerd en bekend geraakt als CAB (Controleaanpak Belastingdienst). De Belastingdienst heeft zich vier controledoelstellingen opgelegd, namelijk het vaststellen of: - alle transacties verantwoord zijn; - van de transacties de soorten gegevens volledig vastgelegd zijn; - de gegevens over de transacties juist verantwoord zijn; - de schattingsposten juist zijn. Belastingcontrole is een onderzoek naar de aanvaardbaarheid van de financiële verantwoording in een fiscale aangifte. Hierbij worden zowel de volledigheid van de verantwoording van de transacties als de juistheid van de verantwoorde transacties aan de orde gesteld. In de CAB spelen het transactiemodel en het schillenmodel een belangrijke rol. In de volgende paragraaf lichten wij deze modellen nader toe. 2.2 Het transactie- en schillenmodel Binnen de Belastingdienst wordt het transactiemodel (Figuur 2) veelvuldig gebruikt bij allerlei presentaties en interne stukken. Ook wij willen het transactiemodel gebruiken om een aantal zaken inzichtelijk te maken. Figuur 2 Het transactiemodel 5

11 In de Real World vinden de transacties plaats. Van deze transacties worden vastleggingen gemaakt die primaire vastleggingen worden genoemd. De organisatie gebruikt deze vastleggingen aangevuld met interne gegevens voor haar informatiebehoefte. Binnen organisaties genereren informatiesystemen informatie zoals jaarrekeningen, belastingaangiften en diverse overzichten. Deze informatie is aan interne en externe controle onderworpen. De administratieve organisatie en de daarin opgenomen interne beheersingsmaatregelen moeten ervoor zorgen dat de gegenereerde informatie betrouwbaar is. Bij elke overgang van de ene wereld naar de andere wereld is het steeds van belang om de volgende punten vast te stellen: - Zijn alle transacties vastgelegd? - Zijn alle gegevens over de transacties vastgelegd? - Zijn de vastleggingen over de transacties juist? Voor de beantwoording van onze onderzoeksvraag gaan wij er vanuit dat de volledigheid van de primaire vastleggingen is gewaarborgd. De daadwerkelijke beoordeling hiervan zien wij als een taak van de controlerende accountant. Tijdens een fiscale controle steunt de Belastingdienst op audit werkzaamheden die al door derden zijn uitgevoerd. Hierbij valt te denken aan de interne controlewerkzaamheden en controles die door de externe accountant zijn uitgevoerd. In de CAB wordt het schillenmodel (Figuur 3) gebruikt om dit te visualiseren. Figuur 3 Het schillenmodel 2.3 Algemene Wet inzake Rijksbelastingen In de Algemene Wet inzake Rijksbelastingen zijn in de artikelen 47 tot en met 56 verplichtingen ten dienste van de belastingheffing opgenomen waaraan een belastingplichtige moet voldoen. In deze artikelen worden, zonder hierbij volledig te willen zijn, de volgende onderwerpen geregeld: - de informatieverstrekking; - gegevensdragers bij derden; - de administratie; - de bewaarplicht. In het kort komen de verplichtingen neer op het volgende. Belastingplichtige is verplicht gegevens en inlichtingen te verstrekken die voor de belastingheffing van belang kunnen zijn. Deze verplichting geldt ook voor een derde bij wie zich gegevensdragers bevinden van de belastingplichtige. De belastingplichtige moet zijn administratie zodanig voeren dat te allen tijde de voor de belastingheffing van belang zijnde gegevens hieruit blijken. De boeken, bescheiden en andere gegevensdragers moeten 6

12 gedurende een periode van zeven jaar bewaard blijven. Daarnaast moeten de gegevensdragers zo worden bewaard en aangeleverd dat binnen een redelijke termijn controle hiervan mogelijk is. Deze wettelijke verplichtingen leiden tot kwaliteitsaspecten die in de volgende paragraaf worden benoemd. 2.4 Kwaliteitsaspecten Bij een fiscale controle wordt gekeken of de informatie die in de aangifte is verwerkt betrouwbaar is. Betrouwbaarheid is een kwaliteitsaspect. Met betrekking tot de kwaliteitsaspecten bestaat geen uniform standpunt. In de literatuur worden de kwaliteitsaspecten steeds weer anders ingedeeld en benoemd. Wij zullen ons richten op de kwaliteitsaspecten: - integriteit Tijdens de fiscale controle moet de volledigheid, juistheid en tijdigheid van de vastleggingen kunnen worden vastgesteld. - beschikbaarheid Alle gegevens die van belang zijn voor de belastingheffing moeten gedurende zeven jaar worden bewaard, en de gegevensdragers (en hun inhoud) dienen zodanig te worden bewaard, dat controle daarvan gedurende de gehele bewaartermijn binnen een redelijke termijn mogelijk is. - controleerbaarheid De cijfers in de belastingaangifte zijn traceerbaar tot aan de brondocumenten. Dit wil zeggen dat voor iedere transactie, die invloed heeft op de belastingaangifte, een controlespoor ( audit trail ) aanwezig moet zijn. In de literatuur wordt naast deze drie kwaliteitsaspecten ook het kwaliteitsaspect vertrouwelijkheid genoemd als onderdeel van de kwaliteitsindeling CIA(A). Deze afkorting is genoemd naar de beginletters van hun Engelse synoniemen confidentiality, integrity, availability en auditability. 7

13 3 WAT IS INTERNETBOEKHOUDEN In dit hoofdstuk wordt het begrip internetboekhouden nader uitgewerkt met behulp van de definitie van ASPect. In haar brochures gebruikt ASPect de volgende handzame definitie: Internetboekhouden is het via het internet, of andere datanetwerken, ter beschikking stellen van softwareapplicaties waarmee de financiële administratie kan worden gevoerd en het leveren van daaraan gerelateerde ICT-diensten, die betaald worden op basis van gebruik. Wij halen uit de definitie van internetboekhouden een vijftal kenmerken: - internet; - boekhouden; - softwareapplicaties waarmee de financiële administratie kan worden gevoerd; - gerelateerde ICT diensten; - betaling op basis van gebruik. Ieder kenmerk lichten wij in een aparte paragraaf toe vanuit de theorie. Het doel hiervan is aan te geven welke kenmerken van internetboekhouden verschillen of overeenstemmen met de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden. De gevonden verschillen vormen de basis voor de beantwoording van de subvraag Wat zijn de gevolgen van deze kenmerken op de organisatie en de fiscale controle?. 3.1 Internet Het kenmerk internet in de definitie van internetboekhouden veronderstellen wij als een algemeen bekend begrip. In deze paragraaf beschrijven wij dan ook niet de algemene werking van het internet, maar zoomen wij in op de specifieke aspecten van internet die het gebruik van internetboekhouden beïnvloeden. Gevolg van internetboekhouden is dat de boekhoudapplicatie en de verwerkte gegevens niet langer op de eigen computer staan, maar op afstand op een server van de ASP (Figuur 4). Het is nodig dat de gebruiker van internetboekhouden beschikt over de toegang tot het internet. Veelal maakt hij hiervoor gebruik van de diensten van een Internet Service Provider (ISP). Ook moet de computer van de gebruiker beschikken over een internetbrowser. De ASP die het internetboekhouden aanbiedt, zorgt voor een portaalsite waarmee toegang tot de juiste applicatie, functionaliteit en de data van de gebruiker wordt verleend. De applicatie en gegevens staan op een server van de ASP. De ASP zorgt voor authenticatie en identificatie van de gebruiker om de juiste administratie toe te wijzen. Isolatie van de verschillende administraties vormt een aandachtspunt voor de ASP. De ASP kan er voor kiezen om niet zelf een datacenter te beheren maar deze dienst op haar beurt weer in te huren. Figuur 4 Internetboekhouden 1 De specificaties van de technische infrastructuur wijken bij internetboekhouden af van de specificaties bij de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden. Het internet is daarom te bestempelen als specifiek kenmerk van internetboekhouden. 8

14 3.2 Boekhouden In hoofdstuk 2 geven wij aan dat de informatie die binnen een organisatie wordt vastgelegd een weerspiegeling moet zijn van de werkelijkheid. In het transactiemodel wordt de werkelijkheid aangeduid als de Real World. Het is de (financiële) administratie die mede verantwoordelijk is voor het product informatie. Het voeren van een financiële administratie wordt ook vaak boekhouden genoemd. Drs. R.M.J. Christiaanse RA en J.C. van Praat RE RA omschrijven in hun boek Inrichten en beheersen van organisaties de administratie van een onderneming als volgt: Het geheel van de systematisch vastgelegde en (zo nodig) bewerkte gegevens, gericht op het verstrekken van informatie. De financiële administratie betreft het op systematische wijze vastleggen en verwerken van gegevens met financiële gevolgen die voortkomen uit transacties met derden. Transacties worden ook wel omschreven als externe of interne bedrijfshandelingen. Het voeren van een financiële administratie is gericht op het verstrekken van informatie, waaronder interne financiële overzichten, jaarrekeningen en belastingaangiften. De eigen informatiebehoefte van de onderneming en die van belanghebbende derden bepalen welke gegevens in de administratie worden vastgelegd. Het onderscheid tussen interne en externe informatiebehoefte is relevant. De interne informatiebehoefte van de organisatie heeft betrekking op de besturing en beheersing van de bedrijfsonderdelen of afdelingen en de processen van de organisatie. De externe informatiebehoefte is vaak gebaseerd op wet- en regelgeving. Zoals de bepalingen in Titel 9 Boek 2 van Burgerlijk Wetboek en de verdere uitwerking in de richtlijnen voor de jaarverslaggeving als ook de fiscale bepalingen van artikel 52 van de Algemene Wet inzake Rijksbelastingen. Hierin zijn de administratieve verplichtingen van de ondernemer opgenomen. Na het vaststellen van de informatiebehoefte door de organisatie, volgt de keuze voor een administratief systeem. In de volgende twee subparagrafen geven wij een theoretische en semi-historische uiteenzetting van het onderwerp boekhouden. Het doel hiervan is om de invloed van technologische ontwikkelingen op de systematiek van het boekhouden vast te stellen Boekhoudsystemen In de definitie van administratie komt het woord systematisch voor. Dit heeft betrekking op het stelsel van werkwijzen of handelingen, ook wel aangeduid als boekhoudsysteem of boekhoudstelsel. De twee hoofdstelsels die wij onderkennen zijn het kameralistische stelsel en het commerciële stelsel. Bij het kameralistische stelsel staat het inkomen van een organisatie centraal. Zij wordt vooral toegepast door inkomensbestedende huishoudingen. Voorbeelden hiervan zijn publiekrechtelijke instellingen als de rijksoverheid, provincie en gemeente. Het commerciële stelsel is met name gericht op het vermogen van een organisatie. Zij wordt vooral toegepast door ondernemingen zoals productieof handelshuishoudingen. Het commerciële stelsel kent twee methoden, het enkel en dubbel boekhouden. Enkel boekhouden is het systeem waarin transacties dagelijks in dagboeken worden verwerkt. Uit deze dagboeken wordt direct de jaarrekening vervaardigd. Bij enkel boekhouden wordt geen grootboek gebruikt. Het enkelvoudig boekhouden is bij een handmatige verwerking minder arbeidsintensief en leidde in het verleden tot aanzienlijke tijdsbesparing. Dit is inmiddels achterhaald door technologische ontwikkelingen. Bij een geautomatiseerde verwerking kost het bijhouden van een grootboek nauwelijks of geen extra tijd. Dubbel boekhouden is het systeem waarbij de transacties worden verwerkt in twee registers, namelijk het grootboek en het journaal of dagboek. Met behulp van de journaalposten uit het dagboek wordt het grootboek samengesteld. Op basis van de grootboekrekeningen wordt de jaarrekening opgemaakt. Het dubbel boekhouden wordt tegenwoordig 9

15 in praktijk in vrijwel alle boekhoudingen toegepast en is de basis voor de manier waarop boekhoudapplicaties in Nederland zijn inricht. Bij het dubbel boekhouden gelden de volgende hoofdregels: - Elke transactie heeft minimaal betrekking op twee rekeningen. - Het totaal van de debetboekingen moet gelijk zijn aan het totaal van de creditboekingen. - Een bijzondere rekening betreft het eigen vermogen. Af- of toename van het (eigen) vermogen ontstaan als gevolg van de behaalde resultaten over een periode. Met behulp van de basisprincipes van het dubbel boekhouden kan de stap worden gemaakt naar het boekhoudproces en het daaruit voortvloeiende klassieke boekhoudmodel Het klassieke boekhoudproces en model De hierna opgenomen beschrijving van het boekhoudproces en boekhoudmodel komt overeen met het klassieke model dat al decennia in de praktijk wordt toegepast en in de literatuur wordt beschreven. Door de technologische ontwikkelingen is het boekhoudproces efficiënter geworden maar in wezen niet veranderd. Het boekhoudproces begint met het ordenen van de transacties en andere gebeurtenissen die invloed hebben op de financiële situatie van een organisatie. Als een organisatie een externe bedrijfshandeling verricht wordt een document (bijvoorbeeld factuur) ontvangen die de noodzakelijke gegevens bevat over die transactie. De organisatie bepaalt het type transactie en de rekeningen waarop de factuur wordt verantwoord. Registratie vindt plaats door verwerking in een zogenaamd dagboek. In het dagboek wordt aangegeven welke rekeningen in de volgende stap worden gedebiteerd en welke rekeningen worden gecrediteerd. Dit proces wordt journaliseren genoemd. De financiële feiten die zijn opgenomen in de dagboeken worden in de volgende fase administratief verwerkt in het grootboek. Het grootboek bevat per rekening een cumulatief overzicht van transacties. In moderne boekhoudapplicaties vindt de registratie van transacties of gegevensinvoer eenmalig plaats. Na het journaliseren vindt de verwerking van de transacties in het grootboek automatisch plaats. Ten opzichte van de registratie op papier heeft dit geleid tot het sneller verwerken en is de kans op fouten kleiner geworden. Na afloop van een periode zal de organisatie willen weten hoe zij er financieel voorstaat. Door het grootboek in te delen naar verschillende categorieën rekeningen kan zij dit inzichtelijk maken. Het vermogen kan zij specificeren met behulp van de zogenaamde balansrekeningen waaruit de aard en omvang van de bezittingen, schulden en het vermogen van de organisatie blijken. Uit de zogenaamde resultatenrekeningen blijkt de samenstelling van het resultaat over een periode in termen van kosten en opbrengsten. Het saldo leidt tot een toename of afname van het vermogen van de organisatie. Deze systematische werkwijze wordt aangeduid als het boekhoudkundig model. Een schematische werkgave hiervan is in Figuur 5 opgenomen. Figuur 5 Boekhoudkundig model (Bron: Inrichten en beheersen van organisaties / drs. R.M.J. Christiaanse RA en J.C. van Praat RE RA) 10

16 Wij concluderen dat de systematiek van het boekhouden de afgelopen decennia niet wezenlijk is veranderd. De technologische ontwikkelingen zijn met name van invloed geweest op de snelheid van verwerken en de opslagcapaciteit van gegevens. Het journaliseren op zich, waarbij debet gelijk moet zijn aan credit, is hetzelfde gebleven. Met behulp van de boekhoudkundige regels wordt in de volgende paragraaf aangegeven waaraan een softwareapplicatie waarmee de financiële administratie kan worden gevoerd in ieder geval moet voldoen. Ook wordt in grote lijnen aangegeven welke ontwikkelingen de functionaliteit van de boekhoudapplicatie de afgelopen jaren heeft doorgemaakt als gevolg van de techniek. 3.3 Softwareapplicaties waarmee de financiële administratie kan worden gevoerd De softwareontwikkelaar van een boekhoudapplicatie moet bij het maken van zijn functioneel en technisch ontwerp rekening houden met de hiervoor beschreven basisprincipes van het dubbelboekhouden. Door een juist ontwerp van de boekingsystematiek en het opnemen van application controls c.q. geprogrammeerde controles dwingt de ontwikkelaar af dat: - een journaalpost altijd minimaal twee rekeningen raakt en in evenwicht is; - het totaal aan debetboekingen gelijk is aan het totaal van de creditboekingen; - de boeking van een transactie in het dagboek automatisch leidt tot een boeking in het grootboek of subgrootboek. De applicatie zorgt voor een beheerste gegevensverwerking, waarmee het maken van fouten door gebruikers wordt voorkomen. Door de technologische ontwikkelingen stellen gebruikers wel steeds hogere eisen aan software applicaties. Een moderne applicatie zal op ieder moment een actuele en juiste proef/saldibalans kunnen genereren. Ook verwacht de gebruiker dat de applicatie de gegevens vanuit diverse gezichtspunten kan rangschikken. De organisatie voegt hiervoor naast de basisgegevens eventueel andere gegevens toe ( verrijken ) om te voorzien in de informatiebehoefte van de organisatie. Moderne applicaties ondersteunen de gebruiker in vergaande mate bij het toevoegen van deze extra elementen. Voorbeelden van deze elementen zijn kostenplaatsen, BTW-codes en logging van gebruikers. Door een toename van de verwerkingscapaciteit en verwerkingssnelheid komt batchverwerking steeds minder voor en worden transacties online real-time verwerkt. Daarnaast heeft met name de ontwikkeling van datanetwerken, de toename van de stabiliteit en snelheid hiervan, ervoor gezorgd dat de functionaliteit van (boekhoud)applicaties verder is vergroot. Al deze technologische ontwikkelingen hebben geleid tot boekhoudapplicaties zoals wij die tegenwoordig kennen met veel meer functionaliteit dan alleen een boekhoudkundige verwerking van gegevens. Hieronder geven wij een willekeurige opsomming van functionaliteiten die je tegenwoordig in moderne boekhoudapplicaties aantreft en die het gevolg zijn van technologische ontwikkelingen op het gebied van hardware en software: - Transacties kunnen online real-time worden verwerkt. - Vanuit de balans kan worden ingezoomd op mutaties en individuele boekingen (audit trail). - Er kan gestart worden in een nieuw boekjaar zonder eerst het vorige boekjaar te hoeven afsluiten. - Bankafschriften kunnen elektronisch ingelezen en afgeletterd worden. - Facturen en aanmaningen kunnen per worden verzonden. - Het (automatisch) kunnen exporteren en importeren van gegevens. - De standaard Auditfile in XML formaat kan aangemaakt worden. De functionaliteit wordt bepaald door de applicatie zelf. Wij onderkennen voor wat betreft de functionaliteit geen wezenlijk verschil tussen applicaties die via het internet worden aangeboden dan wel lokaal bij de organisatie zelf zijn geïnstalleerd. Het kenmerk softwareapplicaties waarmee een financiële administratie kan worden gevoerd uit de definitie van internetboekhouden is in deze twee 11

17 uiterste vormen gelijk aan elkaar. Het is de manier waarop de boekhoudapplicatie ter beschikking wordt gesteld die het verschil maakt. 3.4 Gerelateerde ICT diensten De gerelateerde ICT diensten hebben betrekking op het in stand houden van de technische infrastructuur in een organisatie en het in productie nemen en houden van de applicaties die van deze infrastructuur gebruik maken. Eerst lichten wij toe tot welke te verrichten activiteiten het beheer van ICT voorzieningen leidt. Vervolgens bespreken wij hoe een organisatie hier invulling aan kan geven. Vanuit de theorie onderkennen wij een drietal omgevingen en een viertal mogelijke organisatiestructuren. Deze mogelijke indelingen verschaffen inzicht in de gevolgen voor de general IT-controls. De traditionele wijze van geautomatiseerd boekhouden omschrijven wij als de aanschaf en installatie van een boekhoudpakket op de eigen computer(s). Met deze applicatie voert de organisatie de financiële administratie om aan de informatiebehoeften te kunnen voldoen. Daarnaast dienen er nog andere activiteiten plaats te vinden zoals systeembeheer, die naast het beheer van de informatiesystemen moeten zorgen voor een adequate invulling van de general IT-controls. Systeembeheer kan onder andere verantwoordelijk zijn voor: - het maken van back-ups; - het installeren en instellen van updates van het besturingssysteem; - het installeren en instellen van overige software en hardware; - het uitvoeren van wijzigingen in de applicatie en technische infrastructuur; - het opnieuw instellen van wachtwoorden; - het beantwoorden van technische vragen; - de beveiliging van het netwerk; - het documenteren van de werking van het systeem; - gemelde problemen onderzoeken en oplossen; - garanderen dat services permanent actief zijn. Bij internetboekhouden worden de bovenstaande taken, het voeren van de administratie en systeembeheer, verdeeld over twee of meer organisaties. De gebruiker voert met behulp van de applicatie zelf zijn of haar administratie. De ASP installeert het boekhoudpakket, gekocht of zelf ontwikkeld, op zijn eigen server(s) en verzorgt het systeembeheer. Ook de data van de boekhouding van haar klanten wordt door de ASP opgeslagen en beheerd. De mogelijkheid bestaat dat de ASP een deel van dit soort diensten inhuurt bij derden. Wij onderscheiden binnen een organisatie een drietal omgevingen, de ontwikkel-, de beheer- en de gebruikersomgeving. - De ontwikkelomgeving is de omgeving waarin de softwareapplicatie wordt ontwikkeld en getest tot een product dat voldoet aan alle daaraan te stellen eisen. - In de beheeromgeving wordt het onderhoud aan de hard- en software uitgevoerd en wordt er onder andere gezorgd voor de back-up en recovery van de data. Hier wordt middels de general ITcontrols gezorgd voor een omgeving waarin de applicatie betrouwbaar en continu werkt en blijft werken. - De gebruikersomgeving bevat alle activiteiten die gekoppeld zijn aan de eindgebruikers van de software. Hier vindt de invoer van de transacties plaats en worden opvragen van informatie gedaan. Op basis van deze drie omgevingen zijn een aantal organisatiestructuren denkbaar. De samenstelling van de organisatie wordt mede bepaald door: - het zelf bouwen of laten bouwen van een maatwerk applicatie of het kopen van een standaard applicatie; - het uitbesteden of zelf uitvoeren van het systeembeheer van de IT voorzieningen. 12

18 Vier mogelijke situaties hebben wij in Figuur 6 weergegeven. Figuur 6 Denkbare mogelijke organisatiestructuren bij ontwikkel-, beheer- en gebruikersomgeving Organisatiestructuur 1 In situatie 1 is de ontwikkeling en het gebruik en het beheer van de technische infrastructuur, software en de data in één organisatie aanwezig. De applicatie wordt in de vorm van maatwerk ontwikkeld voor de gebruikersomgeving. De organisatie kan klein van omvang zijn waarbij zowel de ontwikkeling van de applicatie, het beheer van de IT en het gebruik ervan door één persoon wordt gedaan. Naarmate de omvang van de organisatie toeneemt, wordt het mogelijk een betere scheiding tussen de ontwikkel-, beheer- en gebruikersomgeving te realiseren. Tussen de verschillende omgevingen worden contracten gesloten over de te leveren diensten en producten. Organisatiestructuur 2 In situatie 2 wordt de applicatie als maatwerk ontwikkeld op verzoek van één organisatie of wordt de applicatie ontwikkeld als een standaardpakket. Deze situatie doet zich voor bij de traditionele vorm van geautomatiseerd boekhouden waarbij een gekocht standaard boekhoudpakket wordt geïnstalleerd en beheerd binnen de eigen organisatie. Bij situatie 2 blijft het beheer en de general IT-controls in de organisatie waar ook de gebruikersomgeving zich bevindt. Bij organisaties van geringe omvang zal het moeilijk zijn om te zorgen voor een goede scheiding tussen de beheer- en gebruikersomgeving. Organisatiestructuur 3 In situatie 3 is de ontwikkeling, het beheer van de software en de data in één organisatie aanwezig. Dit zal zich voordoen bij internetboekhouden. De organisatie met alleen de gebruikersomgeving gaat gebruik maken de expertise van onafhankelijke derden. De general IT-controls worden buiten de organisatie gebracht waar de gebruikersomgeving zich bevindt. Hierdoor wordt een natuurlijke functiescheiding gecreëerd die normaliter bij kleine organisaties niet mogelijk is. De ASP waar de ontwikkel- en beheeromgeving zich bevinden moet een professionele organisatie met voldoende omvang zijn om te kunnen zorgen voor een goede scheiding tussen de ontwikkel- en beheeromgeving. Organisatiestructuur 4 In situatie 4 vindt de ontwikkeling van de software, het beheer van de software en data en het gebruik hiervan plaats bij verschillende organisaties. Hierdoor wordt de best mogelijke vorm van functiescheiding en scheiding van omgevingen bereikt. Deze situatie kan zich in theorie voordoen zowel bij internetboekhouden als ook bij de traditionele manier van boekhouden. Wij trekken de conclusie dat het kenmerk gerelateerde ICT-diensten uit de eerder genoemde definitie een kenmerk is waarmee internetboekhouden zich onderscheidt van de traditionele vorm van geautomatiseerd boekhouden. Het plaatsen van de applicatie, de gerelateerde ICT-diensten en de 13

19 general IT-controls bij een onafhankelijke derde heeft een natuurlijke functiescheiding tot gevolg. Deze functiescheiding is vaak niet mogelijk binnen kleine organisaties waar met de traditionele vorm van geautomatiseerd boekhouden wordt gewerkt. 3.5 Betaling op basis van gebruik Bij de traditionele vorm van geautomatiseerd boekhouden wordt betaald voor een cd/dvd waarop de installatiebestanden staan van de applicatie. In de leveringsvoorwaarden is te lezen dat alleen het recht van gebruik (een licentie) is gekocht. Als de software wordt gekocht dan is formeel het eigendom verkregen van de broncode van de applicatie en dat zal niet de bedoeling zijn van de softwareontwikkelaar. De cd/dvd is alleen een hulpmiddel om de applicatie op de eigen pc geïnstalleerd te krijgen (Figuur 7). Daarnaast zal bij het installeren met de cd/dvd van de applicatie op meerdere computers van de organisatie voor meerdere licenties betaald moeten worden. Figuur 7 Traditioneel geautomatiseerd boekhouden 1 Naast het hulpmiddel cd/dvd is het tegenwoordig ook mogelijk om tegen betaling via het internet de beschikking te krijgen over de installatiebestanden van een applicatie (Figuur 8). Afhankelijk van de leverancier is de aanschaf van de licentie gebonden aan een bepaalde gebruiksduur. Het komt ook voor dat de licentie geldt voor onbepaalde duur. Figuur 8 Traditioneel geautomatiseerd boekhouden 2 Bij internetboekhouden wordt ook betaald voor het gebruik van de applicatie. Het grote verschil met de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden is dat er geen installatiebestanden ter beschikking worden gesteld. De applicatie is geïnstalleerd op een server van de ASP en de invoer en opvraag van data vindt plaats via het internet (Figuur 9). 14

20 Figuur 9 Internetboekhouden In de definitie van internetboekhouden zijn de zinsneden ter beschikking stellen van en die betaald worden op basis van gebruik opgenomen. Het kenmerk betaling op basis van gebruik ziet niet alleen toe op het gebruiksrecht van de applicatie maar heeft ook betrekking op de daaraan gerelateerde ICT diensten. Het ter beschikking stellen van de boekhoudapplicatie en de daaraan gerelateerde ICT diensten kunnen niet los van elkaar gezien worden. Het betreft één dienst waarvoor periodiek een vast bedrag of op basis van daadwerkelijk gebruik betaald wordt. Bij internetboekhouden wordt betaald voor het aantal gebruikers of wordt er betaald voor daadwerkelijk gebruik, dit verschilt per leverancier. In paragraaf 3.3 hebben wij al aangegeven dat de manier waarop de boekhoudapplicatie ter beschikking wordt gesteld het verschil maakt. De betaling voor het gebruik van de applicatie hangt nauw samen met de manier waarop de applicatie ter beschikking wordt gesteld. Bij de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden wordt een substantieel bedrag betaald voor het gebruiksrecht over een relatief lange periode met aanvullende betalingen voor verlengingen van eenzelfde periode. Bij internetboekhouden wordt betaald voor kortere perioden, meestal een vast bedrag per maand met een minimum van een bepaald aantal maanden. Wij vinden het dan ook gerechtvaardigd om te stellen dat het kenmerk betaling op basis van gebruik een kenmerk is waarmee internetboekhouden zich onderscheidt van de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden. 3.6 Samenvatting en conclusie(s) In dit hoofdstuk hebben wij een vijftal kenmerken uit de definitie van internetboekhouden gehaald. Wij concluderen dat voor wat betreft de functionaliteit er geen wezenlijk verschil is tussen een boekhoudapplicatie geïnstalleerd op de computer van de gebruiker en een boekhoudapplicatie die wordt gebruikt bij internetboekhouden. In beide gevallen moet de inrichting van de applicatie voldoen aan boekhoudkundige regels zoals die al decennia lang gelden. Daarnaast moeten de application controls zorgen voor een beheerste gegevensverwerking waarmee de juistheid en volledigheid van de informatie kan worden gewaarborgd. Het kenmerk softwareapplicaties waarmee een financiële administratie kan worden gevoerd uit de definitie van internetboekhouden is in deze twee uiterste vormen gelijk aan elkaar. Het is de manier waarop de boekhoudapplicatie ter beschikking wordt gesteld die het verschil maakt. De functionaliteit van een boekhoudapplicatie moet zo zijn geregeld dat de controleerbaarheid van de vastgelegde transacties is gewaarborgd. Het achterlaten van een controlespoor moet worden afgedwongen door maatregelen die zijn opgenomen in de applicatie. Deze maatregelen moeten voorkomen dat gegevens worden gewijzigd, verwijderd of verdicht. Het kwaliteitsaspect controleerbaarheid kent op applicatieniveau dus geen specifieke risico s die het gevolg zijn van internetboekhouden. Het kenmerk gerelateerde ICT-diensten is een kenmerk waarmee internetboekhouden zich onderscheidt van de traditionele vorm van geautomatiseerd boekhouden. Het plaatsen van de applicatie, de gerelateerde ICT-diensten en de general IT-controls bij een onafhankelijke derde heeft een natuurlijke functiescheiding tot gevolg. Deze functiescheiding is vaak niet mogelijk binnen kleine organisaties waar met de traditionele vorm van geautomatiseerd boekhouden wordt gewerkt. Uit de 15

21 conclusies in de voorgaande paragrafen blijkt dat naast gerelateerde ICT-diensten ook de kenmerken internet en betaling op basis van gebruik zijn aan te merken als specifieke kenmerken van internetboekhouden. De onderscheidende kenmerken leiden tot nieuwe risico s voor de organisatie die gebruik gaat maken van internetboekhouden. De organisatie moet beheersingsmaatregelen treffen die deze risico s afdekken of verminderen. In het hoofdstuk 4 bespreken wij de gevolgen van deze kenmerken voor de ondernemer die gebruik maakt van internetboekhouden en de aanpak van de fiscale controle. 16

22 4 DE GEVOLGEN VAN INTERNETBOEKHOUDEN In het vorige hoofdstuk hebben we aangegeven welke kenmerken van boekhouden via het internet afwijken van de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden. Wij geven voor deze kenmerken van internetboekhouden aan welke gevolgen zij hebben voor de organisatie die hiervan gebruik gaat maken. De gevolgen hiervan kunnen positief of negatief van aard zijn. Het gebruik van internetboekhouden heeft indirect ook gevolgen voor de aanpak van de fiscale controle. In de volgende paragrafen bespreken wij per kenmerk de eventuele voor- en nadelen hiervan voor de organisatie. Van de geconstateerde nadelen benoemen wij de daaruit voortvloeiende risico s. Daarbij geven wij aan welke gevolgen dit heeft voor de kwaliteitsaspecten waaraan de informatie moet voldoen die via internetboekhouden wordt opgeleverd. Vanuit fiscaal oogpunt ligt de nadruk op integriteit en beschikbaarheid van de data. Indirect wordt bij het beschrijven van de risico s soms toch het kwaliteitsaspect vertrouwelijkheid aangehaald. Het kwaliteitsaspect vertrouwelijkheid is voor een ondernemer van wezenlijk belang en is vaak verweven met het kwaliteitsaspect integriteit. Voor de geconstateerde risico s moet de organisatie beheersingsmaatregelen treffen. Welke maatregelen er getroffen moeten worden beschrijven wij vanuit de algemene normenkaders of best practices. Vervolgens stellen wij vast of de voordelen voor de organisatie en de te treffen beheersingsmaatregelen door de organisatie samen bijdragen tot een efficiëntere aanpak van de fiscale controle. 4.1 Internet Voordelen Een voordeel van het gebruik van een applicatie via het internet is dat gebruikers overal en altijd toegang hebben tot de applicatie. Het bevordert de mobiliteit van de werknemers in de organisatie. Een laptop of pda met internetbrowser is voldoende om de applicatie te kunnen benaderen. Voor de organisatie kan dit leiden tot een efficiëntere uitvoering van de werkzaamheden. Een ander voordeel is dat de accountant plaats en tijdstip onafhankelijk toegang kan krijgen tot de administratie van zijn klant. Hierdoor wordt het voor de accountant makkelijker om frequenter de administratie te monitoren en te corrigeren. Een bijkomend voordeel is dat er geen verschillende versies van de administratie ontstaan. Bij de traditionele manier van geautomatiseerd boekhouden komt het voor dat de ondernemer een back-up van zijn administratie naar zijn accountant stuurt. De accountant controleert en corrigeert de administratie, maakt hiervan een nieuwe back-up en stuurt deze naar de ondernemer die van deze back-up zijn actuele administratie maakt. In de tussenliggende periode mag de ondernemer geen mutaties invoeren. Doet hij dit wel, dan gaat deze invoer bij het terugzetten van de accountant back-up verloren. Bij internetboekhouden bestaat maar één versie van de administratie waarin zowel de ondernemer als de accountant werken hiermee wordt dit verlies van gegevens voorkomen. In het algemeen voldoet een ASP beter aan de eisen die gesteld worden aan beveiliging rondom het gebruik van internet dan de gemiddelde kleine organisatie. Voor de risico s en gevaren die internet met zich meebrengt zal een ASP goede voorzieningen moeten treffen. De (grotere) ASP s zijn professionele en gespecialiseerde partijen die deskundig personeel in dienst hebben en gebruik maken van fysiek en softwarematig zwaar beveiligde datacenters waar bedrijfsgegevens van klanten veilig worden opgeslagen. Nadelen Hoewel ervan uitgegaan mag worden dat een ASP er alles aan doet om de veiligheid op orde te hebben, zijn zij door hun omvang en vele klanten een potentieel doelwit voor aanvallen van buitenaf. 17

23 Kwaadwillende derden kunnen vanaf een willekeurige locatie niet goed beveiligde bedrijfsgegevens benaderen en deze vervolgens openbaar maken. Internet betekent dat een ondernemer gebruik maakt van een zogenaamde Internet Service Provider (ISP) die zorgt voor de internetverbinding. Als een ondernemer bij het afsluiten van een contract geen rekening houdt met de benodigde capaciteit en de beschikbaarheid van de verbinding kan dit nadelige gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van de boekhoudapplicatie en data die bij de ASP op de server draait. De nadelen van het gebruik van een boekhoudapplicatie via het internet zorgen voor risico s waarmee een ondernemer rekening moet houden. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de risico s waarvoor de ondernemer zelf beheersingsmaatregelen moet treffen en risico s waarvan hij moet vaststellen of de ASP en ISP hiervoor maatregelen hebben getroffen Algemene risico s gebruikers en te treffen maatregelen Het gebruik van internet is een onderscheidend kenmerk tussen de traditionele vorm van geautomatiseerd boekhouden en internetboekhouden. Het gebruik van internet en de daaraan gerelateerde risico s gelden niet alleen voor internetboekhouden. Bij internetboekhouden moet de ondernemer zich hiervan bewust zijn en passende maatregelen treffen. In de Code voor informatiebeveiliging 2 wordt aangegeven dat: - er maatregelen behoren te worden getroffen voor detectie, preventie en herstellen die beschermen tegen virussen, spyware, bots en andere gevaren afkomstig van derden op het internet; - er geschikte procedures moeten worden ingevoerd die het bewustzijn van de gebruikers vergroten. Als voorbeeld refereren wij hierbij aan de algemeen bekende campagne 3x kloppen van de Nederlandse banken waarbij de gebruikers van internetbankieren worden gewezen op de te nemen beveiligingsmaatregelen. Algemeen bekend is dat als er contact wordt gemaakt met het internet er beveiligingsmaatregelen (Figuur 10) moeten worden getroffen zoals: - het installeren en inrichten van een firewall; - het gebruik van een virusscanner die regelmatig wordt geüpdate; - het versturen van vertrouwelijke informatie zoals gebruikersnaam en wachtwoord via een beveiligde internetverbinding, zoals een Virtual Privat Netwerk (VPN) of Hypertext Transfer Protocol Secure (https) verbinding; - het dichten van beveiliginggaten van besturingsysteem en webbrowser via updates van de betreffende ontwikkelaar. Figuur 10 Internetboekhouden 2 2 Code voor informatiebeveiliging: NEN-ISO/IEC 17799:2005, IDT; paragraaf

Uw bedrijf en het afrekensysteem

Uw bedrijf en het afrekensysteem 2007 Uw bedrijf en het afrekensysteem 12345 1. Waarom deze brochure? Wanneer u gebruikmaakt van een afrekensysteem doet u dat omdat u het belangrijk vindt de (primaire) transacties, zoals de verkopen,

Nadere informatie

info@zeker-online.nl www.zeker-online.nl Drs L. (Bert) F.G. Tuinsma RA, voorzitter 10 december 2013

info@zeker-online.nl www.zeker-online.nl Drs L. (Bert) F.G. Tuinsma RA, voorzitter 10 december 2013 info@zeker-online.nl www.zeker-online.nl Drs L. (Bert) F.G. Tuinsma RA, voorzitter 10 december 2013 2 Boekhouden in de cloud!! 3 Aanbod te over: 4 5 Hoe betrouwbaar en veilig is online administratieve

Nadere informatie

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden

ICT Accountancy. Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden ICT Accountancy Praktijkdag Webwinkels en Boekhouden Thema Betrouwbaar Administreren Misbruik Afrekensystemen Misbruik Afrekensystemen Internationaal probleem Veel oplossingsrichtingen Overleg Belastingdienst

Nadere informatie

Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie met name pijnpunt binnen MKB

Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie met name pijnpunt binnen MKB Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie met name pijnpunt binnen MKB Onderzoek IS Interned Services wijst uit: Back-up en archivering van bedrijfsinformatie

Nadere informatie

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet Exact Online Uw financiële cockpit op internet Eenvoudig online boekhouden Een onderneming staat of valt met haar financiële beleid. Met inzicht in de omzet, winst en cashflow nu en in de toekomst. Een

Nadere informatie

Zekerheid in de Cloud. ICT Accountancy praktijk dag: Cloud computing 27 mei 2014

Zekerheid in de Cloud. ICT Accountancy praktijk dag: Cloud computing 27 mei 2014 Zekerheid in de Cloud ICT Accountancy praktijk dag: Cloud computing 27 mei 2014 Agenda - Wat speelt zich af in de Cloud - Cases - Keurmerk Zeker-OnLine - Wat is het belang van de accountant en het administratiekantoor

Nadere informatie

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces Geleerd in vorige presentaties Module 3 Gegevens verwerken Les 2. Leer het boekhoudproces Business Plan op 1 A4 Budget in 5 stappen Uurtarief / DGA-salaris Papieren en digitale archief ordnersysteem Btw-administratie

Nadere informatie

Inhoud in vogelvlucht

Inhoud in vogelvlucht Inhoud in vogelvlucht Over de auteur... xiii Inleiding... 1 Deel I: Waarom boekhouden? De basis... 5 Hoofdstuk 1: Boekhouden moet je doen... 7 Hoofdstuk 2: Een duik in de basisbegrippen... 17 Hoofdstuk

Nadere informatie

Een checklist voor informatiebeveiliging

Een checklist voor informatiebeveiliging Door: De IT-Jurist Versie: 1.0 Datum: juli 2015 Hoewel bij de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is betracht, kan De IT-Jurist niet aansprakelijk worden gehouden voor de gevolgen van eventuele

Nadere informatie

Mensink ICT Advocatuur Nieuwsbrief Oktober 2013

Mensink ICT Advocatuur Nieuwsbrief Oktober 2013 Escrow van SAAS en Cloud diensten. Marketingtechnisch niet meteen een lekkere zin om een nieuwsbrief mee te beginnen. Zeker drie woorden die nogal wat vragen oproepen. SAAS (software as a service) en Cloud

Nadere informatie

Module 3 Gegevens verwerken

Module 3 Gegevens verwerken Geleerd in vorige presentaties Module 3 Gegevens verwerken Les 1. Richt je boekhouding in Business Plan op 1 A4 Budget in 5 stappen Uurtarief / DGA-salaris Papieren en digitale archief ordnersysteem Btw-administratie

Nadere informatie

Normenkader RitRegistratieSystemen

Normenkader RitRegistratieSystemen Normenkader RitRegistratieSystemen Eigenaar: Belastingdienst/Landelijk Coördinatiecentrum Auto (LCA) Document versie: 1.30 Publicatiedatum: 19 april 2013 Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1 Opdracht... 3 1.2 Doel...

Nadere informatie

NK Internetboekhouden

NK Internetboekhouden Praktijkcase NK Internetboekhouden 15 december 2005 Versie: 3.0 (Definitief), 12-12-2005 Opgesteld door: Onderzoeksbureau GBNED Gerard Bottemanne www.gbned.nl Onderzoeksbureau GBNED Alle rechten voorbehouden

Nadere informatie

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Aanleiding 3 2. Structureel / incidenteel 3 3. Opdrachtgever 3 4. Opdrachtnemer 3 5. Relevante wet- en regelgeving 3 6.

Nadere informatie

Het aanbieden van de financiële transacties vanuit Compad Bakkerij aan een financieel pakket zijn:

Het aanbieden van de financiële transacties vanuit Compad Bakkerij aan een financieel pakket zijn: Compad Bakkerij Financiële koppeling Document beheer Versie Datum Status Auteur(s) Opmerking 1.0 16 november 2012 Definitief Carol Esmeijer 1.1 15 januari 2013 Definitief Carol Esmeijer Schermafdrukken

Nadere informatie

Een overzicht van veel voorkomende gebeurtenissen en van de vastlegging daarvan:

Een overzicht van veel voorkomende gebeurtenissen en van de vastlegging daarvan: De balans opmaken De boekhouding kan worden gedefinieerd als een informatieverzameling, waarin de omvang en de samenstelling van het vermogen en van de mutaties daarin zijn vastgelegd. Boekhouden houdt

Nadere informatie

Implementatiemodellen online werken

Implementatiemodellen online werken Gerard Bottemanne, onderzoeksbureau GBNED www.ictaccountancy.nl Twee uitersten: 1. Software en gegevens lokaal 2. Software en gegevens bij ASP aanbieder Eerst begrippen voor de beeldvorming.. De begrippen

Nadere informatie

Internetopgaven hoofdstuk 3

Internetopgaven hoofdstuk 3 Internetopgaven hoofdstuk 3 IO.3.1 IO.3.2 IO.3.3 IO.3.4 Y. van de Voort wil periodiek informatie uit de boekhouding halen. Daarbij maakt zij gebruik van een kolommenbalans. Welke uitspraak over de kolommenbalans

Nadere informatie

Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten

Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten Naam vragenlijst: Vertrouwelijk Inleiding In het kader van de Verordening op de Kwaliteitstoetsing (RA s) is het accountantskantoor geselecteerd voor

Nadere informatie

Secretariaat: ECP Postbus 262 2260 AG Leidschendam 070-4190309 INHOUD

Secretariaat: ECP Postbus 262 2260 AG Leidschendam 070-4190309  INHOUD Secretariaat: ECP Postbus 262 2260 AG Leidschendam 070-4190309 jelle.attema@ecp.nl http://www.keurmerkafrekensystemen.nl/ INHOUD INHOUD... 1 INLEIDING... 2 DOEL... 2 BEGRIPPEN... 2 AANDACHTSGEBIED EN BEGRENZING...

Nadere informatie

de basis van bedrijfsadministratie

de basis van bedrijfsadministratie hoofdstuk 1 de basis van bedrijfsadministratie In het eerste hoofdstuk wordt inzicht gegeven in het voeren van een administratie. Hierbij worden de basisbegrippen zoals de balans, resultatenrekening en

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht met de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht met de Belastingdienst gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W Onderwerp Convenant Horizontaal Toezicht met de Belastingdienst Portefeuillehouder J.J. Nobel Collegevergadering 16 oktober 2012 Inlichtingen Miranda Koster (023 567

Nadere informatie

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Basisonderwijs (Dr. Digi), Noordhoff Uitgevers

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Basisonderwijs (Dr. Digi), Noordhoff Uitgevers Bijlage 1 bij de Bewerkersovereenkomst Noordhoff Uitgevers Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Basisonderwijs (Dr. Digi), Noordhoff Uitgevers Noordhoff Uitgevers is een educatieve uitgeverij die verschillende

Nadere informatie

XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u?

XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u? XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u? Makkelijker, sneller, betrouwbaarder en dus goedkoper aan administratieve verplichtingen voldoen! www.xbrlvoorondernemers.nl BESPAREN OP UW ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002.

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002. Gesloten openheid Beleid informatiebeveiliging gemeente Leeuwarden 2014-2015 VOORWOORD In januari 2003 is het eerste informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld voor de gemeente Leeuwarden in de nota Gesloten

Nadere informatie

Administratief toezicht grondstromen. Arno Don, VROM-IOD

Administratief toezicht grondstromen. Arno Don, VROM-IOD Administratief toezicht grondstromen Arno Don, VROM-IOD Waarom administratief toezicht? Administratie- en registratieverplichting in wet & regelgeving Bedrijfsactiviteiten laten sporen na in de administratie

Nadere informatie

Onderzoeksbureau GBNED Cloud computing en pakketselectie. Door Gerard Bottemanne, GBNED. 29-11-2012 ICT Financials

Onderzoeksbureau GBNED Cloud computing en pakketselectie. Door Gerard Bottemanne, GBNED. 29-11-2012 ICT Financials Door Gerard Bottemanne, GBNED 29-11-2012 ICT Financials Soort pakket Stand alone > Best of Breed Losstaand (beste) financieel administratiesysteem Attentiepunten: - Meer leveranciers (systeembeheer) -

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

AccountView Go Workflow documenten handleiding

AccountView Go Workflow documenten handleiding AccountView Go Workflow documenten handleiding Workflow AccountView Go Pagina 1 van 12 Inhoud 1 Business Case... 3 1.1 Maandelijkse rapporten... 3 1.1.1 BTW Aangifte... 3 1.1.2 Openstaande posten debiteuren...

Nadere informatie

THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL. Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV

THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL. Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV Wat is Cloud Op het moment dat content uit het eigen beheer c.q. toezicht verdwijnt

Nadere informatie

Controletechnische functiescheiding

Controletechnische functiescheiding Controletechnische functiescheiding A3040^1. Controletechnische functiescheiding drs. A.J.A. Hassing RE RA 1 1 Inleiding A3040 ^ 3 2 Functies A3040 ^ 4 2.1 Beschikken A3040 ^ 4 2.2 Bewaren A3040 ^ 4 2.3

Nadere informatie

%RHNKRXGVRIWZDUHMDDUJHOHGHQHQQX %RHNKRXGHQEOLMIWERHNKRXGHQPDDUGHWHFKQLHN]RUJWYRRUYHHOYHUDQGHULQJHQ

%RHNKRXGVRIWZDUHMDDUJHOHGHQHQQX %RHNKRXGHQEOLMIWERHNKRXGHQPDDUGHWHFKQLHN]RUJWYRRUYHHOYHUDQGHULQJHQ %RHNKRXGVRIWZDUHMDDUJHOHGHQHQQX %RHNKRXGHQEOLMIWERHNKRXGHQPDDUGHWHFKQLHN]RUJWYRRUYHHOYHUDQGHULQJHQ 25 januari 2006 Onderzoeksbureau GBNED, Gerard Bottemanne Toen begin jaren 80 de PC de markt ging domineren

Nadere informatie

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen

Horizontaal toezicht. Samenwerken vanuit vertrouwen Horizontaal toezicht Samenwerken vanuit vertrouwen 12345 "Bij gaat het om wederzijds vertrouwen tussen belastingplichtige en Belastingdienst, het scherper naar elkaar aangeven wat ieders verantwoordelijkheden

Nadere informatie

certificering HET ADMINISTRATIEPAKKET

certificering HET ADMINISTRATIEPAKKET co 2 -administratie ketenverantwoordelijkheid aanbesteding certificering MVO HET ADMINISTRATIEPAKKET Wat levert digitalisering me op? En wat kost het me? Een boekhoudpakket hoeft niet duur te zijn. Toch

Nadere informatie

Het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum, gelet op artikel 14 van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens;

Het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum, gelet op artikel 14 van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens; Het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Winsum, gelet op artikel 14 van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens; besluit vast te stellen de navolgende Beheerregeling

Nadere informatie

Checklist calamiteiten

Checklist calamiteiten Checklist calamiteiten Op grond van de Voorbeeld Samenwerkingsovereenkomst Volmacht dienen gevolmachtigde assurantiebedrijven te beschikken over een calamiteitenplan. Het calamiteitenplan moet erin voorzien

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Normen voor betrouwbare afrekensystemen Conferentie Afrekensystemen 31 oktober 2007

Normen voor betrouwbare afrekensystemen Conferentie Afrekensystemen 31 oktober 2007 Normen voor betrouwbare afrekensystemen Conferentie Afrekensystemen 31 oktober 2007 B.G.A.M. van der Zwet RA Visie Op nationaal en Europees niveau wordt gewerkt aan een standaard voor betrouwbare afrekensystemen.

Nadere informatie

zorgeloos werken in de cloud

zorgeloos werken in de cloud metacom cloud functionele mogelijkheden zorgeloos werken in de cloud vanmeijel.nl bouwen kan simpeler Metacom is één van de meest bedrijfskritische applicaties binnen uw organisatie. De beschikbaarheid,

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015 Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord Accountantsverslag 2014 april 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aard en reikwijdte van de werkzaamheden 3. Bevindingen naar aanleiding van de eindejaarscontrole

Nadere informatie

Cursusadministratie Software. Whitepaper

Cursusadministratie Software. Whitepaper Cursusadministratie Software Huur of Koop Whitepaper Januari 2011 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding: Koop versus huur... 3 Hoofdstuk 1... 4 1.1 Belangrijke trends bij SaaS-applicaties... 4 1.2

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Twinfield conversie. Mogelijkheden en stappenplan. versie 2.3. Mei 2011. Twinfield International NV De Beek 9-15 3871 MS Hoevelaken Nederland

Twinfield conversie. Mogelijkheden en stappenplan. versie 2.3. Mei 2011. Twinfield International NV De Beek 9-15 3871 MS Hoevelaken Nederland Twinfield conversie Mogelijkheden en stappenplan versie 2.3 Mei 2011 Twinfield International NV De Beek 9-15 3871 MS Hoevelaken Nederland Twinfield Conversie versie 2.3 Mei 2011 p1/6 Introductie Twinfield

Nadere informatie

Alfresco Document Management

Alfresco Document Management Pagina 1 van 6 Alfresco Document Management Efficiënter kunnen (samen)werken, altijd en overal kunnen beschikken over de benodigde informatie en geen zorgen hoeven maken over IT en back-up? Lagere kosten

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. en de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. en de Belastingdienst Fiscaal dienstverleners convenant Partijen, Niehof Van der Meulen Accountants V.O.F. gevestigd te Dordrecht,

Nadere informatie

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. en de Belastingdienst

Convenant Horizontaal Toezicht. tussen. PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. en de Belastingdienst Convenant Horizontaal Toezicht tussen PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. en de Belastingdienst Fiscaal dienstverlenersconvenant Partijen, PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. gevestigd

Nadere informatie

finast Brochure financiële software Grootboek

finast Brochure financiële software Grootboek Brochure De meeste systemen verlangen te veel en te complexe handelingen bij het invoeren en opvragen van de benodigde gegevens. Dat wil zeggen veel tijdverlies. FINAST ontzorgt. FINAST is een pakket wat

Nadere informatie

VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD

VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD Cloud storage. Back-up in de cloud. Er zijn verschillende benamingen voor diensten die computergebruikers in staat stellen om hun documenten en

Nadere informatie

Handboek voor intermediairs

Handboek voor intermediairs Handboek voor intermediairs Over het handboek Over XBRL is de afgelopen jaren al veel gesproken en geschreven. In veel gevallen ging het dan over uitleg van de techniek achter XBRL en ontwikkelingen in

Nadere informatie

Agenda. Controleaanpak belastingdienst. Denkmodellen Pre planning Volledigheidscontroles. Juistheidscontroles 20-5-2016

Agenda. Controleaanpak belastingdienst. Denkmodellen Pre planning Volledigheidscontroles. Juistheidscontroles 20-5-2016 Webinar Deloitte De Leidraad en de CAB staan ook op de internetsite van de belastingdienst 1 Agenda Controleaanpak belastingdienst Denkmodellen Pre planning Volledigheidscontroles Juistheidscontroles Steekproef

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

1. Uw boekhouding praktisch en overzichtelijk opzetten en inrichten... 1

1. Uw boekhouding praktisch en overzichtelijk opzetten en inrichten... 1 Inhoudsopgave Voorwoord... VII 1. Uw boekhouding praktisch en overzichtelijk opzetten en inrichten... 1 1.1. Is een boekhouding verplicht?... 1 1.1.1. Waarom een boekhouding?... 1 1.1.2. Wat zit in een

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding...1-5 Definities... 6 Aard van de controledocumentatie...7-8 Vorm, inhoud en omvang van de controledocumentatie...9-24

Nadere informatie

Beveiligingsbeleid Stichting Kennisnet

Beveiligingsbeleid Stichting Kennisnet Beveiligingsbeleid Stichting Kennisnet AAN VAN Jerry van de Leur (Security Officer) DATUM ONDERWERP Disclaimer: Kennisnet geeft geen enkele garantie, met betrekking tot de geschiktheid voor een specifiek

Nadere informatie

Digitale documenten in het klein-mkb: Handreiking voor compliance en toezicht. Seminar Open Document Lifecycle: van vorm naar inhoud.

Digitale documenten in het klein-mkb: Handreiking voor compliance en toezicht. Seminar Open Document Lifecycle: van vorm naar inhoud. Digitale documenten in het klein-mkb: Handreiking voor compliance en toezicht Seminar Open Document Lifecycle: van vorm naar inhoud Patrick Frijns Inhoud 1. Archiveren: wat en hoe lang? 2. Conversie en

Nadere informatie

Uw geautomatiseerde administratie en de fiscale bewaarplicht

Uw geautomatiseerde administratie en de fiscale bewaarplicht Uw geautomatiseerde administratie en de fiscale bewaarplicht Als ondernemer moet u alle gegevens uit uw geautomatiseerde administratie bewaren die belangrijk zijn voor de belastingheffing. Deze fiscale

Nadere informatie

EasyAdmin Versie 0.1

EasyAdmin Versie 0.1 EasyAdmin Versie 0.1 Boekhouden in Excel Handleiding 08 juli 2007 Inhoudsopgave : 1. Inleiding... 3 2. Installatie & Opstarten... 4 3. De Admininstratie... 5 4. Deel I: Registreren van de financiële feiten...

Nadere informatie

Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs

Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs Convenant tussen de Belastingdienst en Alfa Accountants en Adviseurs ----------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

3NELåKANåOOKåBETROUWBAAR METå!CCEPTå&INANCIEEL

3NELåKANåOOKåBETROUWBAAR METå!CCEPTå&INANCIEEL !CCEPTå!UTOMATISERING 3NELåKANåOOKåBETROUWBAAR METå!CCEPTå&INANCIEEL - / / ) %æ#) * & %2 3 De boeken bijhouden in een mooie, moderne en snelle omgeving? Accept Financieel is dé complete software voor iedere

Nadere informatie

Uw geautomatiseerde administratie en de fiscale bewaarplicht

Uw geautomatiseerde administratie en de fiscale bewaarplicht administratie en de fiscale bewaarplicht Als ondernemer moet u alle gegevens uit uw geautomatiseerde administratie bewaren die belangrijk zijn voor de belastingheffing. Deze geldt in principe voor een

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

Strategisch accountant/ boekhouder

Strategisch accountant/ boekhouder Strategisch accountant/ boekhouder Doc-it-Easy Doc-it-Easy kiest voor slimme samenwerking Doc-it-Easy Inhoud Inleiding Kmo en ondernemer willen strategisch advies 7 Tips om als accountant/ boekhouder een

Nadere informatie

Cloud computing als administratieve dienstverlening. Van boekhoudfabriek tot advieskantoor

Cloud computing als administratieve dienstverlening. Van boekhoudfabriek tot advieskantoor Cloud computing als administratieve dienstverlening Van boekhoudfabriek tot advieskantoor Onderwerpen 1. Kort voorstellen 2. Verschillen traditioneel kantoor en accountantskantoor van de toekomst 3. Welke

Nadere informatie

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Versie 2.1 Datum : 1 januari 2013 Status : Definitief Colofon Projectnaam : DigiD Versienummer : 2.0 Contactpersoon : Servicecentrum Logius Postbus 96810

Nadere informatie

Administrateur. Context. Doel. Rapporteert aan/ontvangt hiërarchische richtlijnen van: Directeur dienst Afdelingshoofd

Administrateur. Context. Doel. Rapporteert aan/ontvangt hiërarchische richtlijnen van: Directeur dienst Afdelingshoofd Administrateur Doel Realiseren van beheersmatige, adviserende en managementondersteunende administratieve werkzaamheden ten behoeve van de instelling, dan wel onderdelen daarvan, binnen vastgestelde procedures

Nadere informatie

Werkplek Online Iedereen de zekerheid van een flexibele, veilige en toekomstvaste werkplek

Werkplek Online Iedereen de zekerheid van een flexibele, veilige en toekomstvaste werkplek Werkplek Online Iedereen de zekerheid van een flexibele, veilige en toekomstvaste werkplek U wilt maximale vrijheid in het inrichten van uw werkplek, zonder kopzorgen, maar wel betrouwbaar en veilig. Met

Nadere informatie

MEDEWERKER FINANCIËN voor 36 per week voor bepaalde tijd

MEDEWERKER FINANCIËN voor 36 per week voor bepaalde tijd Interne- en externe oproep Ondersteunende Diensten Afdeling Financiën Kinderen en jeugdigen hebben het recht om op een humane en evenwichtige manier op te groeien. De hulpvraag van de cliënt is het uitgangspunt

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167

Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167 Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167 Gebruikershandleiding Back-up Online Pagina 1 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Installatie... 4 2.1 Installatie

Nadere informatie

Uw geautomatiseerde administratie en de fiscale bewaarplicht

Uw geautomatiseerde administratie en de fiscale bewaarplicht administratie en de fiscale bewaarplicht Als ondernemer moet u alle gegevens uit uw geautomatiseerde administratie bewaren die belangrijk zijn voor de belastingheffing. Deze geldt in principe voor een

Nadere informatie

INVENTARISATIEFORMULIER CYBER VERZEKERING

INVENTARISATIEFORMULIER CYBER VERZEKERING INVENTARISATIEFORMULIER CYBER VERZEKERING A - Algemeen 1. Naam bedrijf :. 2. Datum oprichting :. 3. Contactpersoon :. 4. Hoofdadres :. 5. Postcode/plaats :. 6. Telefoon :. 7. Webadres :. 8. Bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Excel Controller. Handleiding voor Exact/Grote Beer journalisering XML Formaat in Excel.xls

Excel Controller. Handleiding voor Exact/Grote Beer journalisering XML Formaat in Excel.xls Handleiding voor /Grote Beer journalisering XML Formaat in Excel.xls /Grote Beer boekingen in Excel Auteur(s) M.S. van Dam Date of creation 03-02-2011 Voorwoord Het Excel bestand journalisering in Excel.xls

Nadere informatie

SaaS / ASP PIANOo. 20 april 2009, Amsterdam. drs. Arne Smedema a.smedema@mitopics.nl

SaaS / ASP PIANOo. 20 april 2009, Amsterdam. drs. Arne Smedema a.smedema@mitopics.nl SaaS / ASP PIANOo 20 april 2009, Amsterdam drs. Arne Smedema a.smedema@mitopics.nl Onafhankelijk IT-advies vanuit de combinatie van technische, bedrijfskundige en juridische expertise Agenda Even voorstellen

Nadere informatie

Gedragscode Privacy RRS

Gedragscode Privacy RRS Gedragscode ten behoeve van ritregistratiesystemen Gedragscode Privacy RRS Onderdeel van het Keurmerk RitRegistratieSystemen van de Stichting Keurmerk Ritregistratiesystemen (SKRRS) Versie no 4: 1 juli

Nadere informatie

De Exact MKB Cloud Barometer: Kansen in de Cloud voor het MKB. Peter Vermeulen Pb7 Research i.o.v. Exact

De Exact MKB Cloud Barometer: Kansen in de Cloud voor het MKB. Peter Vermeulen Pb7 Research i.o.v. Exact De Exact MKB Cloud Barometer: Kansen in de Cloud voor het MKB Peter Vermeulen Pb7 Research i.o.v. Exact Veldwerk Doel van de Exact MKB Cloud Barometer Hoeveel waarde haalt het MKB uit de cloud? Hoe kunnen

Nadere informatie

Excel Controller. Handleiding voor Davilex Business Account journalisering in Excel.xls

Excel Controller. Handleiding voor Davilex Business Account journalisering in Excel.xls Handleiding voor Account journalisering in Excel.xls Account Memoriaal boekingen in Excel Auteur(s) G. Buurmans Date of creation 22-02-2011 Voorwoord Het Excel bestand Account journalisering in Excel.xls

Nadere informatie

Waarom is Financial Fitness zo belangrijk? Een paar voorbeelden:

Waarom is Financial Fitness zo belangrijk? Een paar voorbeelden: Waarom is Financial Fitness zo belangrijk? Een paar voorbeelden: Tussentijds actueel inzicht Wij zijn van mening dat tussentijdse cijfers van cruciaal belang zijn bij het nemen van beslissingen. Dit inzicht

Nadere informatie

Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne

Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne Ondanks de belofte die extensible Business Reporting Language (XBRL) inhoudt, blijft het gebruik ervan beperkt. Softwareontwikkelaars

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INHOUDSOPGAVE Paragraaf Inleiding... 1-3 Definities... 4 Gebeurtenissen die zich vóór de datum van de controleverklaring

Nadere informatie

Privacyreglement Artikel 1 Toepasselijkheid Artikel 2 Verstrekken persoonsgegevens Artikel 3 Doeleinden gebruik

Privacyreglement Artikel 1 Toepasselijkheid Artikel 2 Verstrekken persoonsgegevens Artikel 3 Doeleinden gebruik Privacyreglement Artikel 1 Toepasselijkheid 1. Dit Privacyreglement is van toepassing op de verwerking van alle persoonsgegevens die op enigerlei wijze aan Pappenheim Re-integratie & Outplacement zijn

Nadere informatie

Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014

Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014 Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Installatie procedure vanuit de installatie-email 4 2.2 Installatie procedure

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Beveiliging en bescherming privacy

Beveiliging en bescherming privacy Beveiliging en bescherming privacy Beveiliging en bescherming privacy Duobus B.V. Nieuwe Boteringestraat 82a 9712PR Groningen E info@duobus.nl I www.duobus.nl September 2014 2 Voorwoord Als organisatie

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Cloud Computing, een inleiding. ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren. Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce.

Cloud Computing, een inleiding. ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren. Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce. Cloud Computing, een inleiding ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren 10 december 2013 Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce.com 10 december 2013 1 Kenmerken van Cloud

Nadere informatie

Installatie Remote Backup

Installatie Remote Backup Juni 2015 Versie 1.2 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Kenmerken... 3 Beperkingen... 3 Gebruik op meerdere systemen... 3 Systeemeisen... 4 Support... 4 Installatie...

Nadere informatie

Internetboekhouden. met Lyncs e-boekhouden. www.lyncs.nl e-boekhouden@lyncs.nl

Internetboekhouden. met Lyncs e-boekhouden. www.lyncs.nl e-boekhouden@lyncs.nl Internetboekhouden met Lyncs e-boekhouden www.lyncs.nl e-boekhouden@lyncs.nl Met Lyncs e-boekhouden kunt u vanaf elke locatie, op elk gewenst moment, met een beveiligde verbinding, uw financiële administratie

Nadere informatie

2014 9 Knots Solutions BV

2014 9 Knots Solutions BV FinMaster FinMaster is een online applicatie speciaal ontwikkeld voor u: de ondernemer. Het biedt u de mogelijkheid om uw financiële- en verkoopadministratie te registreren en te beheren. FinMaster bevat

Nadere informatie

Privacyreglement Volgens de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp)

Privacyreglement Volgens de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) Privacyreglement Volgens de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) 1. Begripsbepaling 1.1. Persoonsgegevens Alle gegevens die herleidbaar zijn tot een individuele natuurlijke persoon. 1.2. Zorggegevens

Nadere informatie

Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties. Informatiebeveiliging

Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties. Informatiebeveiliging Seminar Trends in Business & IT bij woningcorporaties Informatiebeveiliging Agenda Rondje verwachtingen Even voorstellen.. Informatiebeveiliging waarom? Stand van zaken bij corporaties Informatiebeveiliging

Nadere informatie

Compad Store Automation

Compad Store Automation Compad Store Automation Document beheer Versie Datum Status Auteur(s) 1.0 9 maart 2012 Definitief Carol Esmeijer 1.1 12 april 2012 Concept Carol Esmeijer 1.2 15 april 2015 Concept Carol Esmeijer Inleiding

Nadere informatie

Huisartsenpraktijk Bender Overschie, januari 2013 Auteur: P.P.M. Bender versie: 1.0

Huisartsenpraktijk Bender Overschie, januari 2013 Auteur: P.P.M. Bender versie: 1.0 Huisartsenpraktijk Bender Overschie, januari 2013 Auteur: P.P.M. Bender versie: 1.0 Informatiebeveiling Zie ook het Privacyregelement 1. Beroepsgeheim De huisartsen, psycholoog en POH s hebben als BIG

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF JULI 2009

NIEUWSBRIEF JULI 2009 NIEUWSBRIEF JULI 2009 Graag willen wij u op de hoogte houden rondom ons softwarepakket. Controle database Om op een eenvoudige wijze te controleren of uw database foutieve of dubbel ingevoerde gegevens

Nadere informatie

TO CLOUD OR NOT TO CLOUD

TO CLOUD OR NOT TO CLOUD TO CLOUD OR NOT TO CLOUD DE VOOR- EN NADELEN VAN DIGITALE FACTUURVERWERKING IN DE CLOUD Organisatie Easy Systems B.V. Telefoon +31 (0)318 648 748 E-mail info@easysystems.nl Website www.easysystems.nl Auteur

Nadere informatie

Aanwijzing Controleprotocol Forensische Zorg 2011

Aanwijzing Controleprotocol Forensische Zorg 2011 Forensische Zorg 2011 Gefactureerde DB(B)C s 2011 en in 2011 afgesloten maar nog niet gefactureerde DB(B)C s Inhoud 1. Inleiding 2. Accountantsonderzoek 3. Procedures van onderzoeken 4. Inhoud van het

Nadere informatie