Ervaringen met Welzijn Nieuwe Stijl

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ervaringen met Welzijn Nieuwe Stijl"

Transcriptie

1 Ervaringen met Welzijn Nieuwe Stijl

2 88 September 2012

3 Ervaringen met Welzijn Nieuwe Stijl Hoe maak je optimaal gebruik van het netwerk van de hulpvrager? Antwoorden uit de praktijk in Groningen 99

4 Colofon Tekst: Peter Verschuren en Ina Holtrop Vormgeving: Niels Knelis Meijer Deze uitgave is mogelijk gemaakt door: Nationaal Programma Ouderenzorg

5 Inhoudsopgave I Goud delven: laten zien wat je doet 5 Inleiding: over welk goud hebben we het? II Welzijn Nieuwe Stijl: koers zetten langs acht samenhangende bakens 7 De achtergrond van de omslag in het sociaal werk III Gronings goud, de opbrengst 12 Drie kenmerkende verhalen uit de praktijk IV Stofgoud 20 Meer voorbeelden van de nieuwe werkwijze V De omschakeling 25 Hoe ervaren de werkers het? VI Hoe benut je de kracht van het informele netwerk? 32 Echt goud, dat voor het oprapen ligt VII Wat is wat? 40 Toelichting op gebruikte namen en begrippen

6

7 I Goud delven: laten zien wat je doet In reactie op een erg kritisch rapport over het welzijnswerk in Rotterdam concludeerden in 2005 enkele welzijnswerkers: Blijkbaar laten we niet goed genoeg zien wat we doen. En vervolgens gingen ze daarmee aan de slag. Ze ontwikkelden een aanpak waarin hulpverlening, handelingsonderzoek en het naar buiten brengen van verhalen uit de praktijk van het maatschappelijk werk gecombineerd werden. Die aanpak kreeg de naam Goud Delven omdat de initiatiefnemers van mening waren dat de praktijkkennis van maatschappelijk werkers en kwetsbare bewoners goud waard is, en dat die kennis relatief makkelijk te delven is. Goud Delven is in de afgelopen jaren verder ontwikkeld en uitgegroeid tot een vaste waarde in het Rotterdamse welzijnswerk. De aanpak heeft twee keer de Marie Kamphuis Prijs gewonnen, die toegekend wordt aan succesvolle vernieuwende methoden in het welzijnswerk. Gronings Goud is de weerslag van een serie gesprekken die geïnspireerd is door de Rotterdamse aanpak. In vijf bijeenkomsten van twee uur besprak een vaste, divers samengestelde groep welzijnen zorgprofessionals onder leiding van een coach hun werk. >> 5

8 Daarbij ging de aandacht speciaal uit naar de wijze waarop ze invulling geven aan één van de bakens van Welzijn Nieuwe Stijl: het vinden van de juiste verhouding tussen formele en informele hulp. De deelnemers brachten casussen in, reageerden daarop, zochten samen naar de succesfactoren die uit de praktijkvoorbeelden naar voren kwamen en gaven elkaar adviezen. Op de bijeenkomsten werden aantekeningen gemaakt voor dit boekje. Ook zijn daarvoor enkele klanten gesproken en werkers geïnterviewd los van de bijeenkomsten. Het initiatief voor de bijeenkomsten is genomen door Ina Holtrop in het kader van haar Masterstudie Social Work aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. 8 De deelnemers aan de bijeenkomsten waren naast Ina Holtrop en gespreksleider Sharon Jongsma: Marieke van Barneveld, buurtwerker zorgondersteuning MJD Wobbe Cazemier, begeleider NOVO Heleen Damminga, nait soezen-verpleegkundige, TSN Joanna Goebertus, buurtwerker zorgondersteuning MJD Jannie Heemskerk, teamcoördinator / verpleegkundige NOVO Sieka Lantinga, buurtwerker zorgondersteuning MJD Petra Lok, nait soezen-verpleegkundige TSN Tine Masselman, Wmo-consulent gemeente Groningen Mariska Roossien, buurtwerker zorgondersteuning MJD Wouter Wever, buurtwerker zorgondersteuning MJD. Een bijdrage is verder geleverd door Robin Kleian, buurtmaatschappelijk werker en Janina Schnieders, opbouwwerker.

9 II Welzijn Nieuwe Stijl: koers zetten langs acht samenhangende bakens De gesprekken over de dagelijkse praktijk van het welzijnswerk in Groningen vonden plaats tegen de achtergrond van een omslag in het denken en doen. Sinds enkele jaren waait er een nieuwe wind in zorg- en welzijnsland waardoor de nadruk in toenemende mate verschuift van individuele zorg naar meer collectieve vormen van ondersteuning. Zelfredzaamheid en participatie komen daarbij centraal te staan en het nieuwe begrip samenredzaamheid geeft de omslag in denken helder weer: niet langer de overheid, maar de buurt of de familie moet zich in eerste instantie bekommeren om de kwetsbaren in de samenleving. Een nieuwe visie die voortkomt uit het idee dat de kosten van de zorg in bedwang gehouden moeten worden, maar ook uit het groeiende besef dat mensen gelukkiger zijn als ze zelf hun problemen oplosen of zich nuttig maken voor anderen. Wmo moet voor trendbreuk zorgen. De nieuwe aanpak is nauw verbonden aan de Wmo, de Wet maatschappelijke ondersteuning die vanaf 2007 in een aantal stappen wordt ingevoerd. De Wmo bestrijkt een breed terrein op het snijvlak van zorg, welzijn en participatie: >> 7

10 bevorderen van sociale samenhang, opvoedingsondersteuning, ondersteuning van mantelzorgers, informatie, advies en cliëntondersteuning, verslavingsbeleid, openbare geestelijke gezondheidszorg, huiselijk geweld en voorzieningen vóór en bevorderen ván het zelfstandig functioneren van mensen met een beperking. Een belangrijke trendbreuk die de Wmo tot stand wil brengen, is het vervangen van het recht van de individuele burger op zorg door de plicht van de gemeente om de zelfredzaamheid en de participatie in de samenleving van die burger te bevorderen. Waar voorheen de Algemene wet bijzondere ziektekosten (Awbz) ondersteuning regelde bij zaken als het huishouden, de activering en de dagbesteding, is het nu in de eerste plaats aan de burgers zelf om hiervoor de verantwoordelijkheid te nemen. De gemeente heeft daarbij de taak om de voorwaarden te scheppen waaronder dat mogelijk is. Participatie, eigen verantwoordelijkheid, mantelzorg en vrijwilligerswerk zijn daarmee kernbegrippen geworden in het zorg- en welzijnsbeleid. 12 Stimuleren en inspireren Nieuwe verhoudingen en nieuwe regels betekenen ook een nieuwe werkwijze. Zelfredzaamheid bevorder je niet met hulpverleners die meteen met oplossingen komen of met instellingen die elke hulpvraag zo definiëren dat zij er het juiste antwoord op hebben.

11 Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft daarom een stimuleringsprogramma gelanceerd onder de naam Welzijn Nieuwe Stijl. Het programma moet ervoor zorgen dat de mogelijkheden van de Wmo optimaal benut worden, en wil daarvoor stimuleren, inspireren en concrete handreikingen bieden. Wat werken volgens Welzijn Nieuwe Stijl inhoudt, is vertaald in acht punten, de acht bakens van Welzijn Nieuwe Stijl genoemd. Als je werkt volgens de 8 bakens, dan: 1. richt je je op de vraag achter de vraag. Wat is het werkelijke probleem? Dat onderzoek je samen met de burger. Je voorkomt dat het aanbod van de instelling de vraag stuurt. 2. kijk je nadrukkelijk naar de mogelijkheden van de burger. Je gaat na wat hij zelf kan (met hulp van de directe omgeving) en bepaalt daarna of verdere ondersteuning nodig is. 3. ga je erop af. Je benadert ook mensen die niet om ondersteuning kunnen, durven of willen vragen. 4. zorg je voor een optimale verhouding van informele en formele hulp. Je bekijkt wat het sociale netwerk van de burger kan doen en neemt dat niet over als professional. >> 9

12 5. doe je collectief wat collectief kan, en bied je individuele hulp als dit nodig is. 6. bied je samen met de andere betrokkenen de keten- en netwerkpartners een samenhangend en volledig pakket van ondersteuning, waarin de regie duidelijk is geregeld. 7. werk je resultaatgericht: met concrete doelen voor de korte en lange termijn en een plan om ze te halen. 8. heb je als professional de ruimte om te werken op basis van je eigen kennis, ervaring en vaardigheden. Een revolutionaire breuk met het verleden zijn de bakens van Welzijn Nieuwe Stijl niet: de richting die ze aangeven was in grote lijnen al de route waarlangs het welzijnswerk zich aan het ontwikkelen was. De bundeling in acht punten geeft wel helder de samenhang aan tussen de verschillende ontwikkelingen en helpt daardoor het proces versnellen. Een proces dat leidt tot hulpverleners die stimuleren dat de burger en zijn netwerk de problemen zelf oplossen, en die pas ingrijpen als het echt nodig is maar dan ook als de burger daar niet eerst zelf om gevraagd heeft. 10

13 Speciale aandacht voor verhouding formeel informeel Ondanks de samenhang tussen de bakens werd er in de gesprekken vooral op één ervan gefocust: de optimale verhouding tussen formele en informele hulp. De toelichting die het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport er in het stimuleringsprogramma op geeft, is de volgende: Het kenmerk van de Wmo is dat de participatie wordt bevorderd niet alleen door een beroep te doen op de eigen mogelijkheden van de burger of de inzet van professionals, maar ook op de inzet van sociale netwerken, vrijwilligersinitiatieven en wijkverbanden. In Welzijn Nieuwe Stijl wordt gezocht naar de optimale verhouding tussen wat burgers (onderling) zelf kunnen en wat professionals moeten. Ook dit baken betekent voor burgers, professionals en gemeenten een forse verandering van houding en aanpak, die breekt met de traditie van recht, of vanzelfsprekend een beroep kunnen doen op professionele ondersteuning. Het past bij Welzijn Nieuwe Stijl dat de professional zich terughoudend opstelt. Zijn of haar kracht ligt er juist in om samen met burgers te bezien op welke wijze de burgers zelf de problemen of klachten kunnen oplossen. Het probleemoplossend vermogen, zowel van individuen als groepen moet geactiveerd worden. Het voorkomt daarnaast structurele afhankelijkheid van de professional. Eenzaamheid kan mogelijk beter bestreden worden door het herstellen van sociale netwerken. 11

14 III Gronings Goud: de opbrengst Drie casussen die in de bijeenkomsten besproken zijn en een treffend beeld schetsen van de nieuwe werkwijze. Ik ga u helpen na te denken wie wat voor u kan doen Een alleenstaande 65 jarige man kwam met de vraag om hulp bij zijn pogingen om een ander huis te vinden. Hij woonde in een ééngezinswoning en had in toenemende mate moeite om trap te lopen en de tuin bij te houden. Hij vroeg hulp omdat hij zelf niet overweg kon met een computer en het inschrijven als woningzoekende en het reageren op vrijkomende huizen alleen via internet kan. In het gesprek maakte de man een verwarde indruk en bleek dat hij zijn administratie niet op orde had. 12 De man is een klein jaar ondersteund door de buurtwerker zorgondersteuning, die meteen in het begin duidelijk maakte hoe de hulpverlening in elkaar zit. Haar openingszin was: Wat is er aan de hand en wie kan u daarbij helpen? De man bleek een redelijk netwerk te hebben: een dochter in de VS, een dochter in Friesland, een zus en zwager en enkele kennissen in de Indische gemeenschap. Afgesproken werd dat hij zelf zijn zus zou vragen de inschrijving

15 bij Woningnet en de reacties op vrijkomende huizen te regelen. Voor de situaties waarin de zus niet snel genoeg zou kunnen reageren, werd de man gewezen op de diensten van Stip. Over het op orde brengen van de administratie werd in eerste instantie afgesproken dat hij ook dat aan zijn zus zou vragen. Later bleek die hulpvraag haar capaciteiten te boven te gaan en ook te moeilijk te zijn voor de dochter. De man is toen in contact gebracht met een vrijwilliger van het project Orde in de paperassen die de administratie op orde bracht en sindsdien eens in de twee maanden langskomt. De man was verward en kon heel moeilijk afspraken onthouden. Van beginnende dementie was echter geen sprake. Een oplossing werd gevonden in het advies een kalender aan te schaffen, daar alle afspraken direct na het maken in te noteren en bij de kalender ook alle papieren, bijvoorbeeld van het ziekenhuis, te bewaren. Dat hielp. >> 13

16 Na enkele maanden kreeg de man een geschikte seniorenwoning toegewezen. Een nieuw probleem was dat de man een grote zolder vol spullen had en niet erg bereid bleek daarvan afstand te doen. Ik wil helpen, zei de dochter, maar van mij neemt hij geen enkel voorstel aan om iets weg te doen. De buurtwerker schakelde een opruimvrijwilligster in die samen met de man en de dochter de zolder leeggehaald heeft. Toen moest er verhuisd worden. Ook daarbij werd de man verteld dat hij zelf in zijn kennissenkring hulp moet vragen. Uiteindelijk overwon hij de sterke schroom die hij eerst had en wist hij in zijn netwerk acht mensen te vinden die hielpen verhuizen. De buurtwerker heeft het contact inmiddels beëindigd met de conclusie dat de man in zijn nieuwe woning op zijn plek zit en een stuk zelfredzamer is geworden. Hij gaat naar ouderengym, heeft via Stip deelgenomen aan een cursus vergeetachtigheid de baas heeft onlangs een Ikeakast gekocht en zelf via Stip een klusser gevonden om hem in elkaar te zetten. 14 De conclusie in het gouddelvengesprek was: zó moet het. De man heeft zelf de regie behouden, hij heeft zijn vraagverlegenheid doorbroken, zijn zelfredzaamheid is vergroot en hij participeert meer. Dat succes is onder andere bereikt door de instelling van de buurtwerker ik ga u helpen na te denken wie wat voor u kan doen, door de mogelijkheden die er waren in het formele netwerk

17 (tijd en ruimte voor de buurtwerker), het informele netwerk (zus, dochter, kennissen) en het semi-formele netwerk (Stip, Orde in de paperassen, opruimvrijwilligster). En door de kennis en vaardigheden van de buurtwerker om de netwerken in optimale verhouding te laten samenwerken. Dat kun je niet maken voor je kleinkinderen Een 70-jarige man werd overgedragen van de maatschappelijk werker naar de buurtwerker zorgondersteuning. De concrete aanleiding was een huisvestingsvraag: de man woonde in bij zijn zoon die ging verhuizen naar Hoogezand waardoor de man met spoed eigen woonruimte zocht. Op de achtergrond speelden financiële problemen, het ontbreken van sociale contacten en de vrees terug te vallen in heroïneverslaving. De man was jaren verslaafd geweest en had een daarmee samenhangend detentieverleden. De buurtwerker is twee keer meegeweest naar het kantoor van een woningcorporatie om te laten zien hoe het reageren op vrijkomende woningen via de computer gaat. Daarna moest de man dat zelf doen. Een maand voordat zijn zoon zou verhuizen kreeg de man een seniorenwoning toegewezen. De verhuizing is verzorgd >> 15

18 door zijn kinderen. Voor de kosten die daarmee gepaard gingen deed de man een aanvraag bij de sociale dienst die afgewezen werd, wat tot veel onbegrip en boosheid leidde en tot bemiddeling van de buurtwerker. Na de verhuizing heeft de buurtwerker de sociale contacten ter sprake gebracht. De man gaf aan moeilijk contacten te kunnen leggen en niet terug te willen vallen op de contacten uit de wereld van de verslaafden. De buurtwerker overlegde met Humanitas over de inzet van een vrijwillige netwerkcoach. Dat kon, maar dan moest de man zelf bellen om zijn verzoek kenbaar te maken en een afspraak te maken. Het vergde enige overredingskracht voordat de man belde en het contact tot stand kwam. Een projectcoördinator van Humanitas is vervolgens met de beoogde vrijwilliger op huisbezoek geweest. In enkele gesprekken wist de netwerkcoach het vertrouwen te winnen van de man, die aangaf een nieuwe start te willen maken, contacten te willen opbouwen buiten het verslaafden-netwerk en graag wat te doen wilde hebben. 16 Een bezoek aan de vrijwilligersvacaturebank in de wijk volgde, waarna de man al snel twee dagdelen in de week aan de slag ging in het tuinteam in de wijk. Later meldde hij zichzelf voor een computercursus die hij onregelmatig bezoekt en ging hij op een

19 sportschool aan fitness doen. Ook helpt hij bij het kleurrijk buffet dat regelmatig in de wijk georganiseerd wordt. De vrijwilliger van Humanitas kwam een tijd lang eens per week op bezoek, later eens per twee weken. Binnenkort wordt het contact afgebouwd: ondersteuning van een netwerkcoach duurt in principe niet langer dan een jaar. Lukt het in die periode niet om de gewenste verandering tot stand te brengen, dan is er méér nodig dan wat een vrijwilliger kan bieden. De vrijwilliger die de man begeleidt is zeer te spreken over de man en de ontwikkeling die hij doormaakt. Hij is heel open en gemotiveerd om zijn situatie te verbeteren. Hij komt zijn afspraken na en laat het weten als dat niet lukt, bijvoorbeeld omdat hij zich er te agressief voor voelt. In het gesprek dat voor dit boekje met hem gevoerd is, was de man openhartig over zijn drugsverleden en zijn problemen met instanties: Ik ben geen spreker, voel me gauw beledigd. Als er iets moet gebeuren, en er wordt omheen gedraaid, zoals door de sociale dienst, dan kan ik daar niet tegen. Zijn vrijwilligerswerk is belangrijk voor hem: Dat geeft een doel: als ik beloof dat ik ergens zal zijn, dan ben ik er ook. En je maakt andere mensen blij, dat is mooi om te zien. Op de hulpverleningscontacten kijkt hij tevreden terug. De buurtwerker heeft goed voor me ingestaan. Ik heb later nog verschillende mensen naar haar verwezen. En de vrijwilligster houdt de boel bij. >> 17

20 Zou hij het alleen kunnen redden, zonder ondersteuning? Dat zou me een tijdje lukken, maar het gevaar van terugvallen in drugs blijft. Je vindt altijd wel een reden om weer terug te vallen. Maar dat wil ik niet. Dat kun je niet maken voor je kleinkinderen. 18 Wat kun je, en wat wil je doen? De man heeft zwaar overgewicht, lijdt aan suikerziekte, zit zonder werk en inkomen en leeft van de Wajong-uitkering van zijn veel jongere partner met een verstandelijke beperking. De tijd brengt hij vooral door met op de bank hangen en tv kijken. Hij was overgedragen aan de buurtwerker zorgondersteuning door de maatschappelijk werker. Daar was hij terecht gekomen na huiselijk geweld in de relatie met zijn zoon uit een eerder huwelijk. De zoon woont niet bij de man in huis, maar kwam er wel vaak, wat door de haat-liefde verhouding tussen hem en zijn vader veelvuldig tot problemen leidde. De buurtwerker adviseerde de man prioriteit te geven aan de bescherming van zijn jongste kind uit zijn huidige relatie. Het meemaken van de ruzies met je oudste zoon is schadelijk voor een klein kind. Het beste is als je voorlopig geen contact hebt met je zoon. Het advies was vooraf afgestemd met de hulpverleners van de zoon en de zoon zelf, en het werkte. De man volgde de raad op, wat tot rust in het gezin leidde.

21 In de huisbezoeken waren de vele computerschermen opgevallen die in het huis aanwezig zijn. De buurtwerker dacht daaraan toen de persoon uitviel die in het speeltuingebouwtje in de wijk computerlessen gaf. Ze stapte naar de man toe met de vraag of het iets voor hem was om in te vallen. Dat pakte prima uit (na aanpassingsproblemen de man werd bijvoorbeeld in de eerste les aangesproken op zijn persoonlijke hygiëne en pakte dat uitstekend op). De man vindt het werk geweldig en zijn partner vindt het fijn dat de man niet langer de hele dag thuis zit. Ook is zij hierdoor meer geïnteresseerd geraakt in zaken die in de wijk georganiseerd worden. De man scheert zich weer regelmatig, kleedt zich beter en maakt plannen om nog meer te gaan doen: bij mensen thuis helpen als ze problemen hebben met hun computer. In de bespreking van deze casus in de gouddelven-gesprekken kwam het werken met een netwerkschema ter sprake. Aan de hand daarvan heeft de buurtwerker de contacten van het gezin in kaart gebracht en samen met de man en vrouw geconcludeerd dat er ingezet moet worden op minder contacten met de familie en meer met anderen. Ook het grote belang van kijken naar wat mensen wél kunnen werd benadrukt. De situatie van mensen als deze man werd in het verleden altijd geproblematiseerd, er werd nooit gekeken naar wat ze kunnen. Nu hebben we veel aandacht voor de hobby s van mensen en stellen we al snel de vraag: Wat wil je doen? Wat vind je leuk? Juist ook bij mensen met forse problemen. 19

22 IV Ook veel andere voorbeelden illustreren het effect van de focus op het informele netwerk. Een selectie. Een Antilliaans gezin zorgt voor overlast. Op de hoek van de straat woont een andere Antilliaanse man, die veel aanzien heeft door zijn natuurlijk overwicht en de rust die hij uitstraalt. Zowel het gezin als de man (die elkaar niet goed kennen) zijn in beeld gekomen door de huisbezoeken die als onderdeel van Buurtwelzijn zijn afgelegd. Buurtmaatschappelijkwerk en opbouwwerk koppelen de mensen aan elkaar en dat werkt. De man spreekt het gezin aan als er overlast is. 20 Een man met een zenuwziekte die slecht ter been is en niemand kent in de buurt, moet spullen aan de straat zetten voor grofvuil. Door de huisbezoeken van buurtwerkers zijn twee wijkbe-

23 woners gevonden die wel iets willen doen voor andere bewoners. De buurtwerker geeft de telefoonnummers van de hulpvaardige buurtbewoners aan de man. Hij regelt de hulp verder zelf. De buurtbewoners hebben inmiddels regelmatig contact met de man. Een jonge man werkte als kok, maar is nu arbeidsongeschikt door MS. Hij meldt zich voor een woonvoorziening bij de Wmo-consulent. De voorziening wordt geregeld: verhuizing naar een aangepast appartement in een zorgcomplex. Vervolgens introduceert de Wmo-consulent de man bij de initiatiefgroep die een buurtrestaurant wil opzetten in de zorgvoorziening en bij Stip in de wijk. Inmiddels heeft de man enkele keren bij de buurtsoep geholpen, werkt hij mee aan het op te zetten restaurant en bekijkt hij samen met Stip wat hij nog meer kan doen om met zijn vaardigheden een netwerk in de buurt op te bouwen. 21

24 Netwerkpartner Elker (jeugd en opvoedhulp) vroeg een gezin te ondersteunen bij het aanvragen van een urgentie voor een benedenwoning. De man is geboren in Egypte, de moeder in Portugal. Er zijn twee kinderen (5 en 3 jaar), waarvan het oudste naar het Medisch Kinderdagverblijf gaat. De man heeft contact met een psycholoog voor aanhoudende klachten na een overval op zijn zaak. Met hulp van de psycholoog lukt het alsnog een verhuisurgentie te krijgen. Eerder was een aanvraag hiervoor afgewezen. Het gezin heeft een minimaal netwerk: er is maar één persoon die kan komen helpen verhuizen. Stichting Present heeft geen mensen beschikbaar op de verhuisdag. De buurtwerker wist dat mensen van de Refajakerk bereid zijn om wijkbewoners te helpen. Ze heeft hen benaderd en is het gezin verhuisd door de vriend en twee mensen vanuit de kerk. 22 Een vrouw van begin 70 wordt bij de Nait Soezen-verpleegkundige aangemeld door de wijkverpleging. Ze heeft hulp nodig bij het verwerken van ingrijpende recente gebeurtenissen. Haar man

25 is onlangs overleden na een lang ziekbed waarin de vrouw hem verpleegd heeft, en ze heeft een zware operatie ondergaan waarbij een goedaardige tumor uit haar hoofd is verwijderd. Ze is onzeker over haar lichamelijke situatie: durft niet meer te gaan wandelen, en over de rouwverwerking: Ik huil niet, klopt dat wel? De Nait Soezen-verpleegkundige bouwt in enkele bezoeken een band op en legt uit dat iedereen op zijn eigen manier rouwt. Via de huisarts regelt ze psychologische hulp bij de rouwverwerking en ze brengt de vrouw in contact met Humanitas die een vrijwilliger bereid vindt met haar te gaan wandelen. Een vrouw meldt zich bij de buurtwerker. Ze is jarenlang begeleid door NOVO en wil daar vanaf. Ze vindt dat ze haar zaken wel weer zelf kan regelen. Daarbij speelt de eigen bijdrage mee, die ze moet gaan betalen voor de begeleiding. Maar ook als daarvoor bijzondere bijstand is geregeld, wil ze alles zelf gaan doen. De buurtwerker spreekt met de vrouw af dat ze dat een half jaar >> 23

26 24 probeert en regelt ondersteuning door een vrijwilliger van Orde in de Paperassen. Voordat het half jaar om is, klopt de vrouw weer aan. Het klikt niet met de vrijwilliger: die wil dat ze te veel zelf doet. De buurtwerker neemt een paar keer samen met haar de papieren door en stelt dan voor de begeleiding maar weer door NOVO te laten lopen. Daar voelt de vrouw wel voor. Niet alle informele hulp is bij voorbaat goed. En soms moeten mensen er juist tegen beschermd worden. Een man met veel problemen is gescheiden en verhuisd. De buurtwerker treft bij haar bezoeken telkens een kameraad aan die niet bij de man inwoont, maar er logeert en er altijd is en weggaat als de hulpverlener komt. Zij weet niet goed of ze de bijdrage van de kameraad positief of negatief moet inschatten. Hij helpt, zegt de man. Maar wat de kameraad precies doet en hoe lang hij wil blijven, is vaag. De buurtwerker wil duidelijkheid krijgen en brengt de kwestie ter sprake met de vraag: Die man kan wat voor je betekenen. Is het een idee dat hij er in het volgende gesprek bij is?

27 V De Omschakeling Hoe zien de werkers het? Wat ervaren zij als ze het informele netwerk een prominente rol toedichten in het oplossen van problemen van hun cliënten. Het informele netwerk speelde eerder een rol, en is nu het uitgangspunt. Ik keek altijd al wie zit er in het netwerk? Nieuw is wel, dat het netwerk nu als uitgangspunt wordt genomen. Dat de focus erop wordt gelegd. Het sociale netwerk was één van de acht levensgebieden die we standaard bij langs gingen, maar vooral om te kijken of daarbij geen verstoringen waren. Niet als uitgangspunt om problemen op te lossen. Ik hoor van andere hulpverleners nogal eens ja maar hij kan niets. Ik blijf zeggen ik ga het niet voor hem oplossen. Ik leg altijd meteen uit hoe ik werk. Ik zeg: Ik kijk naar wat je zelf kunt en of er mensen in jouw omgeving zijn die je kunnen ondersteunen. Ik ga niet alles voor je oplossen. Er is nog veel te zendingswerk te doen... in de opleiding Ik ben twee jaar geleden afgestudeerd. In de opleiding ging het wel over het sociaal netwerk als systeem, niet als uitgangspunt. >> 25

28 De vraag was wat gaat er mis in het systeem? Niet hoe kan het netwerk mensen helpen? in de zorg Als iemand opgenomen wordt in een ziekenhuis vervallen alle rollen van het informele netwerk. Dan wordt nooit de vraag gesteld wie deed er al iets voor u? Dat is wel nodig. Want na het ziekenhuis komt iemand weer thuis. In het ziekenhuis wordt gefocust op de beperkingen, niet op de mogelijkheden. Er wordt voorbij gegaan aan de kracht van mensen. Misschien op dat moment wel praktisch, maar voor de lange termijn niet. 26 bij andere instellingen Andere instanties kijken nogal eens alleen naar de cliënt, ook als ik vertel dat er in het informele netwerk mensen zijn waarop een beroep gedaan kan worden. Je komt werkers tegen die bijna boos worden als ik voorstel ondersteuning te zoeken van de vrijwilligers van Orde in de Paperassen. Waarom zouden we, dat kunnen wij ook. Maar je merkt bij sommige organisaties ook wel dat ze graag willen, en dat ze ermee bezig zijn. Het werkt niet als er na de buurtwerker die sterk inzet op informele hulp en op het versterken van de eigen kracht een verpleegkundige oude stijl binnenkomt die zegt: Ik zie wat er aan de hand is en ik zal dat eens oplossen.

29 en bij de eigen organisatie. Bij ons is ook nog veel werk te verzetten. We zullen vooral goede voorbeelden moeten laten zien. Ik kom weleens werkers tegen die er niets mee hebben. Die hebben wel allemaal zelf een netwerk dat belangrijk voor hen is, een klankbord. Maar ze leggen de link met hun cliënten niet. Hulpverleners willen graag helpen. Liever dan dat ze mensen leren zichzelf te helpen. Niet altijd is het even gemakkelijk... Bij ons als Wmo-consulent komen mensen met een aanvraag voor een concrete voorziening. De procedure is er nog niet op ingesteld dat eerst gekeken wordt naar wat mensen en hun omgeving kunnen. Daar hebben wij dan last van. Ik heb iets aangevraagd. Waarom moet je langskomen en alles bekijken?, krijgen wij als consulent dan te horen. Ik zeg tegenwoordig: We gaan samen kijken naar wat u zelf kunt. Ik ben als verpleegkundige gewend om te zeggen wat kan ik voor u doen? Dat is moeilijk te veranderen. Mensen reageren verrast als je duidelijk maakt dat je hun problemen niet komt oplossen. Teleurgesteld, maar soms ook positief. Vaak hebben mensen al een verleden met hulpverleners die uitstraalden wij gaan het wel voor je oplossen en zijn ze juist teleurgesteld omdat het niet gebeurde. >> 27

30 28 Je hebt er tijd voor nodig, vrijheid om te handelen en vertrouwen. Je hebt de tijd nodig om er samen met de cliënt in te duiken. Je moet vertrouwen opbouwen. Je moet ook zelf het vertrouwen hebben dat het zo kan werken. Vertrouwen van de cliënt in mij, van mij in hem en in het netwerk. Je moet uitstralen dat je erin gelooft. Wat je ook nodig hebt, is geduld. Je moet aansluiten bij wat iemand in zijn mars heeft. Je moet het tempo volgen dat iemand aan kan. Dat gaat wellicht langzamer dan familielid 3 wanneer je zelf met een oplossing komt, maar de kans is groter dat het blijvend is en dus beter. Je moet de durf hebben mensen met elkaar te verbinden. Bewoners hebben vraagverlegenheid, maar professionals ook. Als professional moet je daar ook over heen stappen, en bewoners durven vragen en verbinden, en de regie vervolgens bij hen laten. organisatie 1 Een onmisbaar hulpmiddel: het netwerkschema. Door samen met de cliënt een netwerkschema in te vullen breng je zijn hele netwerk in kaart: wie staan er dichtbij je, wie wat verder af, welke contacten zijn verbroken maar misschien weer aan te halen? Ik begin altijd met dat schema. Ik zeg: Verwacht niet zoveel van mij. Ik wijs op het netwerkschema en zeg: Hier moet het uit komen. Pas als dat niet lukt, kijken we verder. >> k

31 vriend organisatie Een voorbeeld van een netwerkschema. In de circels en blokken worden de namen van personen en organisaties ingevuld. Het is mogelijk om circels bij te tekenen. ennis 2 vriend 2 kennis 1 vriend 3 familielid 1 familielid 2 vriend 1 Cliënt partner organisatie 2 organisatie 4 organisatie 3 29

32 Eerst kwam het netwerk gaandeweg de rit kijken. Nu meteen bij het begin. Ik neem het ingevulde formulier niet mee. Het blijft bij de klant. Het is zíjn netwerk. Ik leg uit dat ik de hulp niet bied. Daar ben ik te duur voor, zeg ik. En dat snappen ze wel. En ik zeg ook: Dit is gezonder, waarbij ik op het netwerkschema wijs. Deze mensen blijven in je leven, ik verdwijn weer. Ik heb onlangs met een man zijn netwerk in kaart gebracht. Hij heeft broers en zussen, maar zegt heel beslist die komen er bij mij nooit in. Misschien is daar wat aan te doen, maar dat heeft tijd nodig. Voordeel van de aanpak met het netwerkschema is wel dat je zoiets sneller helder krijgt. De conclusie na het invullen van het schema kan ook zijn dat het netwerk erg klein is. Dan roep ik de hulp in van een vrijwillig netwerkcoach. 30 Het sociaal netwerk kan vaak meer dan mensen denken. Je bent vooral bezig mensen te leren vragen. In 9 van 10 keer is het netwerk bereid te helpen. Ik was vorige week bij een gehandicapte man die voor een aanvraag bijzondere bijstand zijn nieuwe woning moest opmeten en een offerte moest maken. Dat kon hij niet zelf. In zijn netwerk had hij een stiefzoon en een neef. Daar heb ik niets aan, was zijn oordeel over hen. Ik vertelde dat ik het niet voor hem ging doen. Twee

Met elkaar voor elkaar

Met elkaar voor elkaar Met elkaar voor elkaar Publiekssamenvatting Oktober 2013 1 1 Inleiding Met elkaar, voor elkaar. De titel van deze notitie is ook ons motto voor de komende jaren. Samen met u (inwoners en beroepskrachten)

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Hebt u zorg nodig? Informatie over de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en het aanvragen van zorg

Hebt u zorg nodig? Informatie over de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en het aanvragen van zorg Hebt u zorg nodig? Informatie over de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en het aanvragen van zorg JANUARI 2010 INHOUDSOPGAVE Waar gaat deze folder over? Welke zorg hoort bij de AWBZ? Vijf zorgfuncties

Nadere informatie

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Welkom Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Inhoud Inrichting werkwijze wijkteams Leeuwarden Verdieping in schuldhulpverlening Verdieping

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Zelf doen wat kan en ondersteuning waar moet.

Zelf doen wat kan en ondersteuning waar moet. Zelf doen wat kan en ondersteuning waar moet. Op 1 januari 2015 wordt de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) van kracht. De zes Drechtsteden zijn dan verantwoordelijk voor de ondersteuning

Nadere informatie

Generalistisch werken- Hoe hoort het? Eelke Pruim Onderzoeker/Docent Viaa

Generalistisch werken- Hoe hoort het? Eelke Pruim Onderzoeker/Docent Viaa Generalistisch werken- Hoe hoort het? Eelke Pruim Onderzoeker/Docent Viaa Opbouw Generalistisch werken wat is het? Generalistisch werken lukt het? Generalistisch werken wat is het verschil? Generalistisch

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland

Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland Wmo Wie of wat is de Wmo? Wet maatschappelijke ondersteuning. Deze wet is op 1 januari 2007 ingevoerd. - Zorgt ervoor dat iedereen zo lang mogelijk

Nadere informatie

Het Sociaal Wijkteam doet wat nodig is. Gewoon doen wat nodig is. Wij zoeken naar praktische oplossingen. Dichtbij, in de wijk, samen met u.

Het Sociaal Wijkteam doet wat nodig is. Gewoon doen wat nodig is. Wij zoeken naar praktische oplossingen. Dichtbij, in de wijk, samen met u. Het Sociaal Wijkteam doet wat nodig is Wij zoeken naar praktische oplossingen. Dichtbij, in de wijk, samen met u. De Sociale Wijkteams in Nijmegen bouwen aan sociale netwerken in de wijk en ondersteunen

Nadere informatie

Van theorie naar de dagelijkse praktijk van de Wmo, De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl in Wielwijk

Van theorie naar de dagelijkse praktijk van de Wmo, De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl in Wielwijk Van theorie naar de dagelijkse praktijk van de Wmo, De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl in Wielwijk Pamela van der Kruk Interim manager WijkInformatiePunt en Sociaal Wijkteam Wielwijk INDELING PRESENTATIE

Nadere informatie

Het Signalerend. Toegankelijke. Activerende. Netwerk

Het Signalerend. Toegankelijke. Activerende. Netwerk Stean foar Stipe Visie op cliëntondersteuning zorg, welzijn en aangepast wonen Het Signalerend ignalerende Toegankelijke Effectieve Activerende Netwerk (dat stiet as in hûs!) Inleiding Sinds januari 2007

Nadere informatie

Welzijn Nieuwe Stijl Schoonhoven. Eric Lagendijk december 2011

Welzijn Nieuwe Stijl Schoonhoven. Eric Lagendijk december 2011 Welzijn Nieuwe Stijl Schoonhoven Eric Lagendijk december 2011 Programma Wat is Welzijn Nieuwe Stijl (WNS)? Traject Schoonhoven Verkenning welzijnsbeleid Burgerkracht/ Eigen kracht: how to do? Regionale

Nadere informatie

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing

Willem (59) Gerichte vraagverduidelijking, informatie en advies. Snel beeld van knelpunt, passende en gekantelde oplossing Willem (59) Willem heeft chronische rugklachten en kan niet meer werken. Hij is boos en neerslachtig omdat het hem niet lukt een hogere WAO-uitkering te krijgen. Hij vraagt MEE om hulp bij de aanvraag.

Nadere informatie

Beschrijving van een aantal praktijk gevallen en de werkwijze van het toegangsmodel

Beschrijving van een aantal praktijk gevallen en de werkwijze van het toegangsmodel Bijlage 3 : Beschrijving van een aantal praktijk gevallen en de werkwijze van het toegangsmodel Voorbeeld 1 vanuit de 0 e lijn van zorg en ondersteuning Casus: Een onderhoudsmedewerker van woningbouwstichting

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

Niet alles verandert in de zorg

Niet alles verandert in de zorg Over wat blijft en wat er verandert in de zorg 15 september 2014, Hercules Diessen Niet alles verandert in de zorg. Gelukkig maar! Er gaat veel veranderen in de zorg. Maar er blijft gelukkig ook veel hetzelfde;

Nadere informatie

Het keukentafelgesprek

Het keukentafelgesprek Het keukentafelgesprek Informatie over het keukentafelgesprek Waarom een keukentafelgesprek? De Wmo heeft andere uitgangspunten dan de AWBZ. De AWBZ kent een recht op zorg. Er zijn landelijke richtlijnen

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo)

Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo) Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo) Het kabinet wil dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Daarvoor is het belangrijk dat zorg en maatschappelijke ondersteuning zo dicht mogelijk

Nadere informatie

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Almelo, juli 2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 In 2006 is Scoop gestart met het bezoeken van 75-plussers in de gemeente

Nadere informatie

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten?

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten? Ik heb een vraag...... over zorg, huiselijk geweld en kindermishandeling, hulp en ondersteuning, opvoeding en jeugdhulp, ziekenhuisopname, beschermd wonen, schulden, werkloosheid, mijn arbeidsbeperking

Nadere informatie

Workshop Introductie Wmo. Lesprogramma. Ontwikkelingen

Workshop Introductie Wmo. Lesprogramma. Ontwikkelingen Workshop Introductie Wmo Wmo-werkplaats Groningen-Drenthe 28 juni 2012 Lies Korevaar Lesprogramma Kennismaking en uitleg programma Wat is de Wmo? Doelen en uitgangspunten van de Wmo Uitwerking Wmo in de

Nadere informatie

Ambthuis. Wonen Welzijn Zorg en behandeling. Woonzorgcentrum. Appartementen te huur. Groepswonen

Ambthuis. Wonen Welzijn Zorg en behandeling. Woonzorgcentrum. Appartementen te huur. Groepswonen Ambthuis Woonzorgcentrum Appartementen te huur Groepswonen Wonen Welzijn Zorg en behandeling Welkom in het Ambthuis In het centrum van het stadje Bredevoort staat het Ambthuis. Wonen in het Ambthuis betekent

Nadere informatie

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Versie: 31 maart 2014 1. Inleiding: Wij kunnen ons in Nederland gelukkig prijzen met een van de sterkste sociale stelsels ter wereld.

Nadere informatie

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP Vanaf 2015 krijgt de gemeente er zorgtaken bij. Een deel van de zorg die nu via het zorgkantoor vanuit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) loopt, gaat

Nadere informatie

Bedankt voor het meedoen aan deze peiling. Het invullen duurt ongeveer 10 minuten. Succes!

Bedankt voor het meedoen aan deze peiling. Het invullen duurt ongeveer 10 minuten. Succes! Peiling: uw mening over de aanpak van eenzaamheid Welkom Bedankt voor het meedoen aan deze peiling. Het invullen duurt ongeveer 10 minuten. Succes! Vraag 1 Ik ben werkzaam bij / zet mij in voor de volgende

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT HOE ZIET UW PRAKTIJK ERUIT? Veel cliënten zien hun probleem als een individueel probleem en komen

Nadere informatie

Sociale wijkteams en wijkpilots in Nijmegen

Sociale wijkteams en wijkpilots in Nijmegen Sociale wijkteams en wijkpilots in Nijmegen Budgetaanvraag NIM - Tandem Linda Jansen ZZGzorggroep Els Bremer projectbureau MAAT Opzet van deze workshop Introductie : hoe transformeren Korte aftrap: wat

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

Wmo 2015 Gemeente Zeist

Wmo 2015 Gemeente Zeist Wmo 2015 Gemeente Zeist Het veranderende zorgaanbod voor ouderen, mantelzorgers en mensen met dementie. Dinsdag 14 oktober 2014 Even voorstellen Naam: Judith van Leeuwen Functie: accountmanager Wmo bij

Nadere informatie

De KrimpenWijzer is er voor al uw vragen en ondersteuning op het gebied van welzijn, zorg, opvoeden en opgroeien.

De KrimpenWijzer is er voor al uw vragen en ondersteuning op het gebied van welzijn, zorg, opvoeden en opgroeien. De KrimpenWijzer is er voor al uw vragen en ondersteuning op het gebied van welzijn, zorg, opvoeden en opgroeien. Zit u niet lekker in uw vel en wilt u hier wat aan veranderen? Vindt u het moeilijk om

Nadere informatie

Bijlagen. Ga na wanneer de indicatie van de cliënt afloopt. Heeft hij recht op het overgangsrecht? Kan er een aanbod gedaan worden vanuit de gemeente?

Bijlagen. Ga na wanneer de indicatie van de cliënt afloopt. Heeft hij recht op het overgangsrecht? Kan er een aanbod gedaan worden vanuit de gemeente? Informatie voor mantelzorgers (en begeleiders) Mantelzorgers zijn alle mensen uit de omgeving van de cliënt die aan de cliënt hulp en zorg verlenen. Dat kan op verschillende gebieden en in verschillende

Nadere informatie

U heeft zorg nodig. Hoe regelt u dat?

U heeft zorg nodig. Hoe regelt u dat? U heeft zorg nodig. Hoe regelt u dat? U wilt zorg die betaald wordt uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). U kunt daar altijd een aanvraag voor doen. Het CIZ (Centrum indicatiestelling zorg)

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Ik heb een vraag over. zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk...

Ik heb een vraag over. zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk... Ik heb een vraag over zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk... 1 Ik heb een laag inkomen en vind het moeilijk om werk te vinden... Ik wil me

Nadere informatie

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014.

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Zie ook http://www.amsterdam.nl/zorg-welzijn/zorg-ouderen/ Algemeen: Wat betekenen de bezuinigingen

Nadere informatie

Algemene informatie Wmo

Algemene informatie Wmo Algemene informatie Wmo Informatie over de Wmo Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de Wmo. Wmo betekent Wet maatschappelijke ondersteuning. Veel mensen met een beperking krijgen daar mee te maken. Het

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 5 > Maakt u zich zorgen over een kind? 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen van Kinderbescherming

Nadere informatie

redenen om voor Sociaal Werkers te kiezen.

redenen om voor Sociaal Werkers te kiezen. 10 redenen om voor te kiezen. ociaal Werkers hebben een uiterst belangrijke rol in de participatiesamenleving. De effecten van het werk van deze professionals zijn niet voor iedereen even zichtbaar. Wel

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Workshop Krimpcafe XL Maatwerk op lokaal niveau. Jaap Ikink. 12 juni 2014

Workshop Krimpcafe XL Maatwerk op lokaal niveau. Jaap Ikink. 12 juni 2014 Workshop Krimpcafe XL Maatwerk op lokaal niveau Jaap Ikink 12 juni 2014 Maatwerk voor Sociale Wijkteams Waarom sociale wijkteams? Uitdaging op lokaal niveau! Adviezen voor beleid?! Maatwerk voor Sociale

Nadere informatie

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen

De Driestroom Begeleiding bij zelfstandig wonen De Driestroom voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding bij zelfstandig wonen Begeleiding bij zelfstandig wonen Woont u zelfstandig of wilt u zelfstandig gaan wonen? Heeft u daar begeleiding

Nadere informatie

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg?

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Zo regelt Heerlen de toegang tot de Wmo, jeugdhulp en participatie Bent u professional in de zorg of heeft u in uw (vrijwilligers)werk met de zorg te maken? Wilt

Nadere informatie

Gerry Broersma Opbouwwerker Miks Welzijn, Joure www.miks-welzijn.nl

Gerry Broersma Opbouwwerker Miks Welzijn, Joure www.miks-welzijn.nl Assen, 19 april 2011 Gerry Broersma Opbouwwerker Miks Welzijn, Joure www.miks-welzijn.nl en Sjoerd IJdema Adviseur Partoer Centrum Maatschappelijke ontwikkelingen Fryslân. www.partoer.nl Inhoud Welzijn

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers Wmo-werkplaats Twente Scholingshandleiding voor cursist en trainer Samenwerken met vrijwilligers De vrijwilliger als vanzelfsprekende partner in zorg en welzijnswerk juli 2011 Saxion. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug Dit beleid is in eerste instantie opgesteld voor intramurale cliënten van ISZ De Brug. De vertaalslag naar extramurale cliënten moet nog worden gemaakt. Inleiding

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Algemene brochure. voor mensen met een beperking. MEE maakt meedoen mogelijk

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Algemene brochure. voor mensen met een beperking. MEE maakt meedoen mogelijk MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Algemene brochure voor mensen met een beperking MEE maakt meedoen mogelijk 1 Colofon Tekst en samenstelling Eenvoudig Communiceren Amsterdam Afd. Communicatie

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Leren & Werken

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Leren & Werken MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Leren & Werken Steeds opnieuw raak ik mijn baan kwijt. Waar ligt dat nou aan? Welke vervolgopleiding zou iets voor mij zijn? Is er voor mij extra ondersteuning

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

met de wmo doet iedereen gewoon mee

met de wmo doet iedereen gewoon mee De Wet maatschappelijke ondersteuning eenvoudig verteld Dit boekje met informatie over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) legt de belangrijkste onderdelen van de Wmo uit. Wilt u meer weten over

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Nieuwsbrief nr. 3, september 2013 Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Amstelveen, donderdagochtend 29 augustus om 7.45 uur s ochtends op het plein voor het raadhuis. Een vriendelijk

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Collectief en preventief werken in sociale teams vanuit samenlevingsopbouw

Collectief en preventief werken in sociale teams vanuit samenlevingsopbouw Collectief en preventief werken in sociale teams vanuit samenlevingsopbouw Hanzehogeschool Groningen, 2016 Lectoraat Rehabilitatie, Wmo-werkplaats Noord Lies Korevaar, lector rehabilitatie & Ria Barenkamp,

Nadere informatie

Veranderingsprocessen en vernieuwing in het sociale domein. Marike Hafkamp, MSc Apeldoorn, 30 oktober 2014

Veranderingsprocessen en vernieuwing in het sociale domein. Marike Hafkamp, MSc Apeldoorn, 30 oktober 2014 Veranderingsprocessen en vernieuwing in het sociale domein Marike Hafkamp, MSc Apeldoorn, 30 oktober 2014 1 De landelijke ontwikkelingen Regeerakkoord: Decentralisaties naar gemeenten: 1. AWBZ begeleiding,inkomensondersteuning,

Nadere informatie

Vangnetteam Parkstad. Secretariaat Meldpunt: T 045 573 65 99 Bezoekadres: Raadhuisstraat 3, 6444 AA Brunssum

Vangnetteam Parkstad. Secretariaat Meldpunt: T 045 573 65 99 Bezoekadres: Raadhuisstraat 3, 6444 AA Brunssum Secretariaat Meldpunt: Vangnetteam Parkstad Extra ondersteuning voor wie dat gebruiken kan... 1 2 3 4 5 9 10 6 Soms kunnen mensen wel eens wat extra hulp gebruiken. Al vinden veel mensen het lastig om

Nadere informatie

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Utrecht.nl Nieuwe taken voor de gemeente; wat betekent dat voor u? Buurtteams in 2015 Vanaf 1 januari 2015 kunt u

Nadere informatie

Op een bepaald moment moet je accepteren, dat je niet alles meer zelf kunt.

Op een bepaald moment moet je accepteren, dat je niet alles meer zelf kunt. Het mooiste van mijn beroep GEVEN VAN LIEFDE ÉN ZORG één druk op de knop PERSOONLIJK ALARM Lekker makkelijk! MAALTIJDSERVICE Op een bepaald moment moet je accepteren, dat je niet alles meer zelf kunt.

Nadere informatie

Zorg na ziekenhuisopname

Zorg na ziekenhuisopname Zorg na ziekenhuisopname Zorg nodig na ontslag uit het ziekenhuis? Wat zijn de mogelijkheden? Wat kunt u alvast zelf regelen? Wat kan het Transferpunt Zorg voor u betekenen? Inleiding Wellicht heeft u

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Tot slot: Meer doelmatigheid van het professionele aanbod valt te verkrijgen door het kritisch doorlichten

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Tijd: 2 ½ uur Sociale Wijkteam leden Een collectieve leerbijeenkomst staat in het teken van participatie van jongeren die

Nadere informatie

Zo regelt Den Haag de maatschappelijke ondersteuning

Zo regelt Den Haag de maatschappelijke ondersteuning Zo regelt Den Haag de maatschappelijke ondersteuning Alles over uw rechten en plichten en de aanvraagprocedure binnen de Wmo 2015 Ondersteuning voor thuiswonende Hagenaars Vanaf 1 januari 2015 zijn gemeenten

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen Beleidsnotitie Hulpdienst Nijmegen 2012-2016 2 INLEIDING Stichting Hulpdienst Nijmegen is een vrijwilligersorganisatie die zinvolle en nuttige ontmoetingen organiseert tussen vrijwilligers, hulpbehoevenden

Nadere informatie

Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015

Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015 Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015 De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) is er op gericht dat gemeenten

Nadere informatie

De leden van het Platform Maatschappelijke Ondersteuning hebben over dit Beleidsplan wel een aantal algemene opmerkingen/adviezen.

De leden van het Platform Maatschappelijke Ondersteuning hebben over dit Beleidsplan wel een aantal algemene opmerkingen/adviezen. Skagerrakstraat 1a Platform 7202 BZ Zutphen Maatschappelijke T: 06-10306511 Ondersteuning E: : platformmo@gmail.com W: www.platformgcz.com College van Burgemeester en Wethouders Postbus 41 7200 AA Zutphen

Nadere informatie

Eenzaamheid onder ouderen

Eenzaamheid onder ouderen Eenzaamheid onder ouderen Een inventarisatie van de stand van zaken en van een mogelijke aanpak in Ede (versie 31 oktober 2011) Op 3 februari 2011 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen over eenzaamheid

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk Vrijwillige hulp

Vrijwilligerswerk Vrijwillige hulp Vrijwilligerswerk Mantelzorg Vrijwillige hulp Burenhulp Maak samen het verschil. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil. Hun inzet op het gebied van onder andere cultuur, zorg, sport, natuur

Nadere informatie

Zelfredzaamheid, eigen kracht en de rol van kerken: Kansen & grenzen Verslag bijeenkomst maandag 16 november 2015

Zelfredzaamheid, eigen kracht en de rol van kerken: Kansen & grenzen Verslag bijeenkomst maandag 16 november 2015 Who Cares! Zelfredzaamheid, eigen kracht en de rol van kerken: Kansen & grenzen Verslag bijeenkomst maandag 16 november 2015 Op deze bijeenkomst gingen we in gesprek over de kansen en de grenzen ten aanzien

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Ik sta er niet meer alleen voor!

Ik sta er niet meer alleen voor! Ik sta er niet meer alleen voor! Zelfredzaamheid en eigen kracht zijn centrale begrippen in onze participatiesamenleving. Eén gezin, één plan, één hulpverlener is al uitgangspunt van beleid. Daaraan wordt

Nadere informatie

Betekenis voor beroepsonderwijs

Betekenis voor beroepsonderwijs Betekenis voor beroepsonderwijs Paul Vlaar Landelijk overleg Wmo-werkplaatsen Opbouw inleiding Transities sociale domein Wat zijn Wmo-werkplaatsen? Waar zitten werkplaatsen en wat doen zij? Urgentie van

Nadere informatie

U heeft zorg nodig. Hoe regelt u dat?

U heeft zorg nodig. Hoe regelt u dat? U heeft zorg nodig. Hoe regelt u dat? U wilt zorg die betaald wordt uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). U kunt daar altijd een aanvraag voor doen. Het CIZ (Centrum indicatiestelling zorg)

Nadere informatie

De Werkwijze. van de William Schrikker. Jeugdbescherming. bij een Voogdijmaatregel

De Werkwijze. van de William Schrikker. Jeugdbescherming. bij een Voogdijmaatregel De Werkwijze Illustrations Dick Bruna Copyright Mercis bv. 1990 van de William Schrikker Jeugdbescherming bij een Voogdijmaatregel 0208 WSS voogdijmaatregel binn:01/05 WSS-broch. voogd. binn 28-02-2008

Nadere informatie

Dagbesteding Psychogeriatrie

Dagbesteding Psychogeriatrie Dagbesteding Psychogeriatrie Contact: Stichting Rosengaerde Pastoriestraat 1 7721 CT DALFSEN Telefoon algemeen (0529) 431541 Telefoon keuken (0529) 432514 Fax (0529) 432937 e-mail Internet Info@rosengaerde.nl

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Hoe word ik als cliënt geïnformeerd over de veranderingen? Met een brief van de gemeente Met een persoonlijk gesprek in 2015

Nadere informatie

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij

De bibliotheek actief in het sociale domein. Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij De bibliotheek actief in het sociale domein Veranderende wetten en de rol van de bibliotheek daarbij Programma Wetten op een rij: Wet Langdurige Zorg (Wlz) Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (Wmo

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

Op 1 januari 2015 verandert ons zorgstelsel. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt dan vervangen door vier wetten:

Op 1 januari 2015 verandert ons zorgstelsel. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt dan vervangen door vier wetten: Op 1 januari 2015 verandert ons zorgstelsel. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt dan vervangen door vier wetten: 1. De Wet langdurige zorg (Wlz) voor 24 uur intensieve zorg en toezicht

Nadere informatie

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Als je ouders uit elkaar gaan is dat heel ingrijpend. Vaak verandert er nogal wat in je leven. Een rechter wil hierover met je praten tijdens een kinderverhoor.

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Inovum

Mantelzorgbeleid Inovum Paginanummer: 1 / 5 Mantelzorgbeleid Inovum 1. Doel Geven van duidelijkheid over wie mantelzorgers zijn, wat het verschil is tussen mantelzorgers en vrijwilligers en hoe Inovum en mantelzorgers elkaar

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

SAMEN KIEZEN VOOR EEN WIJKGERICHTE AANPAK

SAMEN KIEZEN VOOR EEN WIJKGERICHTE AANPAK SAMEN KIEZEN VOOR EEN WIJKGERICHTE AANPAK SAMEN KIEZEN VOOR EEN WIJKGERICHTE AANPAK Gezonde mensen zijn gelukkiger en productiever, presteren beter en hebben minder zorg nodig. Investeren in gezondheid,

Nadere informatie

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS MODULES: EIGEN KRACHT VAN DE CLIËNT EN ZIJN SYSTEEM INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN COMBINEREN VAN FORMELE

Nadere informatie

mensen hebben mensen nodig

mensen hebben mensen nodig mensen hebben mensen nodig mensen hebben mensen nodig Dat vinden we bij Mosae Zorggroep. Vanuit vijf locaties en een eigen thuiszorgorganisatie. Met ruim 600 mensen in dienst en 300 vrijwilligers verzorgen

Nadere informatie

Samen leven is samen doen

Samen leven is samen doen Samen leven is samen doen Nu Erwin van het CJG langs komt, begrijpt mijn moeder mij beter. Lucas * Hogere rekening De economie draait stroef. Ook de gemeente Heerenveen moet de broekriem aanhalen. De belangrijkste

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Bijlage 1 Vragenlijst websurvey

Bijlage 1 Vragenlijst websurvey Bijlage 1 Vragenlijst websurvey Wmo monitor 2011 - uw organisatie Vraag 1 Welk type organisatie vertegenwoordigt u? (meerdere antwoorden mogelijk) Professionele organisaties Welzijnsorganisatie Vrijwilligerscentrale

Nadere informatie

Iedereen doet mee Dorpen en wijken leefbaar Vrijwilligers aan zet Geluk is

Iedereen doet mee Dorpen en wijken leefbaar Vrijwilligers aan zet Geluk is Iedereen doet mee Dorpen en wijken leefbaar Vrijwilligers aan zet Welzijnsdiensten in Zuidwest-Drenthe en Noordwest-Overijssel Welzijn MensenWerk ondersteunt groepen bewoners en organiseert activiteiten

Nadere informatie

We zijn in de buurt. Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis

We zijn in de buurt. Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis We zijn in de buurt Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis We zijn in de buurt Over het beleidsplan 2013-2017 van Partis Over Partis Partis is de Brede Welzijnsinstelling in Sint-Michielsgestel. Partis

Nadere informatie

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Zorg voor Zorgen dat! Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet

Nadere informatie

Toegang Sociaal Domein & Sociaal wijkteam Velsen

Toegang Sociaal Domein & Sociaal wijkteam Velsen Toegang Sociaal Domein & Sociaal wijkteam Velsen Toegang (Harry Verheul, senior beleidsadviseur Werk, Inkomen en Zorg) Sociaal wijkteams (Inger Poorta, projectleider) Toegang sociaal domein in de gemeente

Nadere informatie

Opleidingsprogramma De Wmo-professional

Opleidingsprogramma De Wmo-professional Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma De Wmo-professional Gekanteld werken Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet helpen

Nadere informatie