Strategy Background Papers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Strategy Background Papers"

Transcriptie

1 03 april 2013 Goud is een verzekering, geen belegging Er zijn nog vaste waarden. Als papiergeld wordt gewantrouwd, vlucht men naar goud. Voor een ounce goud werd op 5 september 2011, bij een van de dieptepunten van de euro-crisis, een recordprijs van 1898 $ per ounce neergeteld. Sedertdien is de aantrekkingskracht gebleven. Goud is niettemin een minderwaardige belegging. Het brengt alvast geen rente of dividend op. Het rendement komt enkel van een eventuele prijsstijging. De ontwikkeling van de goudprijs sluit op langere termijn nauw aan bij die van andere grondstoffen (metalen). Nochtans is goud niet schaars en is het economisch belang zeer marginaal. De monetaire rol van goud is al lang uitgespeeld (op 15 augustus 1971 euthaniseerde President R. Nixon een lange doodstrijd van de goudstandaard). Een andere hardnekkige mythe is dat het edelmetaal bescherming biedt tegen inflatie. Niets is minder waar. Integendeel, er zijn voldoende redenen om een trendmatige daling van de reële goudprijs te verwachten. Een faire goudprijs ligt rond 600 dollar per ounce. Er is maar een goede reden om goud in een beleggingsportefeuille op te nemen: als verzekering tegen oorlog, revolutie of het ineenstorten van het geldsysteem. Wie daarop wil inspelen, let evenwel niet op de prijs. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in de VS heeft de goudprijs zijn negatieve trend, waarin het meer dan twintig jaar gevangen zat, doorbroken. De haussebeweging in de periode paste in een ruimere context van een come back van de grondstoffen. Maar vooral de kredietcrisis en later de eurocrisis - de vrees voor het ineenstorten van de financiële sector - dreef in beleggers massaal naar het edelmetaal. Het was misschien geen vaste, dan toch een tastbare waarde op een ogenblik dat giraal geld geen zekerheid meer bood. De goudprijs steeg spectaculair tijdens de eerste fase van de kredietcrisis, nl. van 637 USD/ounce 1 eind maart 2007 tot 993 USD midden Nadien bleef ze lange tijd rond dat niveau schommelen. Het uitdiepen van de financieel-economische crisis (met het hoogtepunt in het debacle van Lehmann Brothers op 15 september 2008) had, eigenaardig genoeg, nog weinig impact. Een nieuwe opmars werd pas in maart 2009 ingezet, merkwaardig genoeg rond de tijd dat het sentiment op de financiële markten kantelde. Op 5 september 2011 werd met een prijs van 1898 $/ounce een nieuw record gevestigd. Dat was niet toevallig naar aanleiding van een nieuw dieptepunt in de Griekse schuldencrisis (akkoord van Europa dat onderhandelingen met de banken over een vrijwillige schuldherschikking mag worden opgestart en straatgeweld in Athene, dat zal uitmonden in de val van de regering Papandreou). 1) Troy ounce = 31,103 gram. De term karaat verwijst bij edele metalen naar de zuiverheid en wordt in 24sten uitgedrukt. De meeste juwelen hebben een goudgehalte van 18 (75%) tot 20 (83%) karaat. De Zuidafrikaanse goudmunt Kruegerrand heeft een zuiverheid van 22 karaat en weegt daardoor iets zwaarder dan 1 ounce, de Canadese Mapple Leaf 24 karaat (0,999). Strategy Background Papers

2 Sedertdien is er nauwelijks sprake van ontspanning. Niemand ontkent dat de wereld vol risico s is, maar die risico s zijn niet nieuw, minder acuut zelfs dan in de ijzige winter van if de stormachtige lente van 2012 (Grexitfobie) en in vele andere segmenten van de financiële markten is een afnemende risicoaversie merkbaar. Allicht trekt het edel metaal nu vooral momentumbeleggers aant, die zich gesterkt voelen in het magere rendement van vastrentende activa. Hun geloof in goud onderbouwen ze door een diepgeworteld conjunctuurpessimisme, het deflatiespook, de op til zijnde hyperinflatie (monetaire financiering van de begrotingstekorten), andere vloekprofetiën en wordt gesterkt door de stijging van de goudprijs zelf. Niet alleen risicoaversie wordt aangehaald als drijfveer van de prijshausse van de jongste jaren. Andere factoren moeten een fundamenteel opwaartse trend rechtvaardigen. Er is de sterke vraag vanuit Azië tegen de achtergrond van een teruglopende mijnproductie, in lijn met de ontwikkeling van andere metalen. Goud wordt, net zoals andere grondstoffen overigens, gezien als een volwaardig beleggingsalternatief in een omgeving van lage absolute rendementen en als bescherming tegen inflatie. De huidige beleidsmix van excessieve begrotingstekorten en een agressieve monetaire politiek van nul-rente en massieve liquiditeitsinjecties kunnen op termijn slechts tot inflatie leiden, al dan niet bewust nagestreefd door de overheden van het Westen. De centrale banken uit de Emerging markets (met de Chinese op kop) zouden het beu zijn papieren dollars op te potten en hun groeiende internationale reserves meer in goud willen aanhouden. Heeft goud een (nieuwe) toekomst? Is goud opnieuw beleggingswaardig geworden? Is goud niet het goede (schaarse) geld in tegenstelling tot het slechte (overvloedige) girale geld? Is de vlucht naar reële activa een nieuwe trend of slechts een zeepbel, die wacht om doorprikt te worden? Rente noch dividend Goud heeft altijd al een zekere aantrekkingskracht uitgeoefend. Vooral op diegenen die papieren ( a fortiori girale ) beleggingen wantrouwen of de voorkeur geven aan waardevaste en fysiek tastbare beleggingsvormen. Aan goud kleven vele mythes. Een eerste nuchtere vaststelling is alvast dat goud een steriele belegging is. Het keert rente noch dividend uit. Het beleggingsresultaat is volledig afhankelijk van een eventuele prijsstijging. Hoe langer de beleggingshorizon, des te belangrijker dit mankement wordt. Dit argument heeft natuurlijk sterk aan kracht ingeboet, nu de rentevoeten historisch laag zijn en inflatie niet aan de orde is. Die lage opportuniteitskost verklaart meteen waarom goud vandaag zoveel aantrekkingskracht uitoefent. Een grondstof als een andere Een belegging in goud is vergelijkbaar met een andere belegging in een grondstoffenmarkt. Goud gedraagt zich ook almaar meer als een gewone grondstof. De correlatie tussen de prijsontwikkeling op de goudmarkt en een brede maatstaf van de algemene prijsontwikkeling op de grondstoffenmarkten is de voorbije jaren gestegen. Grafiek Goud- en grondstoffenprijzen (in USD) /01/98 7/01/00 7/01/02 7/01/04 7/01/06 7/01/08 7/01/10 7/01/12 Goud Industriële metalen Strategy Background Papers

3 Marginalisering Het economische belang van goud is heel beperkt en neemt nog af. De jaarlijkse omzet op de goudmarkt (exclusief speculatieve en intermediaire transacties) bedroeg vele jaren slechts 40 tot 50 miljard USD. Recentelijk is dat volume aangezwollen tot 200 à 250 miljard USD., Het leeuwendeel van het aanbod wordt opgenomen door de juwelenindustrie (gemiddeld 55% in de periode ). In deze sterk conjunctuurgevoelige sector in het Westen is de vraag sterk inkomenselastisch herstelde de vraag naar goud pas in 2004, na een vrij scherpe daling tussen 2000 en De goudvraag uit de juwelenindustrie piekte in 2007 en daalde in de crisisjaren 2008, 2009 en alweer in Daardoor lag de goudvraag vanuit de juwelenindustrie in 2012 meer dan een vijfde onder het piekniveau van Ook in de juwelenindustrie is goud als grondstof op zijn retour 2. Arbeidskosten (ontwerp en artistieke creatie) en kosten voor andere (niet altijd even edele) grondstoffen winnen aan belang. Azië (voornamelijk India en China) is een belangrijke speler (zie verder). Buiten de juwelenindustrie vindt goud zijn weg naar allerlei toepassingen in de industrie (ongeveer 12% van de eindvraag), voornamelijk elektronica 3. Die afzetmarkt is regressief, want goud wordt verdrongen door alternatieve producten. De beleggingsmarkt, in de vorm van goudstaven (rechtstreeks of onrechtstreeks via ETF s) en munten, staat ten slotte in voor 33% van de eindvraag. Het belang van de ETF s is de jongste jaren sterk gegroeid was het jaar van de sterkst aangroei. De voorbije twee jaar groeide de markt nog wel, maar veel beperkter. De bewering dat zij een tijdbom leggen onder de goudmarkt is fel overdreven. Zij zijn geen echt nieuw beleggingsinstrument (vroeger bestonden reeds goudrekeningen ) en hun belang blijft relatief bescheiden in vergelijking tot rechtstreekse beleggingen in fysiek goud (verhouding van ongeveer 1 op 6). Het monetaire belang van goud is al lang geschiedenis. Tot in 1971 fungeerde goud op een of ander manier als anker van het internationaal monetair stelsel, rechtstreeks onder de goudstandaard in de 19de eeuw, en onrechtstreeks onder de goudwisselstandaard (via de dollar) in de periode Alleen de uitgifte van gelegenheidsmunten, die overigens zelden betaalkracht hebben, is een nostalgische echo van dit verleden. Voor centrale banken is het aanhouden van goud als bestanddeel van de internationale reserves niet langer evident. Lang geleden wikkelden de centrale banken hun onderlinge vorderingen af via goudtransacties, maar ten tijde van de goudwisselstandaard verdrong de dollar het goud als clearinginstrument. De VS ontraadde eerst, ontmoedigde later en verhinderde uiteindelijk zelfs het gebruik van goud. Voor vele centrale banken is goud in vergelijking met deviezen een minderwaardig actief (geen rente, opslag- en beveiligingskosten, ) en bovendien niet geschikt voor interventies op de gelden wisselmarkten. Geen wonder dat de centrale banken van de industrielanden hun goudreserves de voorbije jaren systematisch hebben afgebouwd. Zij verkochten de afgelopen tien jaar jaarlijks netto gemiddeld 400 ton goud. Deze verkopen 4 van de centrale banken hebben sinds 1989 een bijna permanent karakter aangenomen, ondanks steeds terugkerende geruchten dat ze daarmee zouden stoppen. Hooguit is het tempo waarin de Westerse centrale banken hun goudreserves afbouwen de jongste jaren verminderd. De centrale banken van China, Rusland, Mexico en Saoedi- Arabië zijn de belangrijkste aankopers van goud. Sedert een vijftal jaar acceleert hun ritme van goudaccumulatie. Die opbouw van hun goudvoorraad krijgt veel ruchtbaarheid, maar is slechts de weerspiegeling van hun omvangrijke overschotten op de betalingsbalans en een diversificatie van de geaccumuleerde deviezenreserves. De resultante van de (afnemende) goudverkopen door de centrale banken uit de Oude 2) Kijkend naar mijn dochters verdringt hout goud. 3) De belangrijkste fysieke eigenschappen van goud zijn de goede electrische en thermische geleiding en de uitzonderlijk hoge graad van inertie (wat betekent dat het element zich niet gemakkelijk bindt aan andere elementen en daardoor lange tijd populair was in de tandheelkunde). 4) De vijf belangrijkste netto-verkopers zijn de centrale banken in de EMU, Zwitserland, het VK en het IMF. De EMU is meer gesloten dan de afzonderlijke lidstaten ooit zijn geweest. De deelnemende centrale banken hebben nu (veel) meer internationale reserves dan strikt noodzakelijk voor de financiering van de buitenlandse handel. Over een tijdspanne van tien jaar hebben de centrale banken van de eurozone hun goudberg met 13% afgekapt. Frankrijk was de grootste verkoper, maar ook Duitsland (toch een havik inzake monetair beleid) en België deden mee. De Italiaanse centrale bank was zo wat de enige, die geen goud verkocht.. Strategy Background Papers

4 Wereld en de (toenemende) goudaankopen door deze in de Nieuwe Wereld is de centrale banken gezamenlijk vanaf 2010 netto-aankopers van goud zijn geworden. Als beleggingsinstrument is goud vooral populair in (vooral Aziatische) opkomende landen, en/of in landen een sterk onderontwikkeld financieel systeem, waar weinig alternatieven voor handen zijn. Niet het beleggingsresultaat is het belangrijkste motief, maar beveiliging van het vermogen tegen (financiële en politieke) instabiliteit of crises. Een goudbelegging gebeurt er meestal in de vorm van juwelen. India is de voornaamste speler, China de tweede. Met de stijgende welvaart van een groeiende middenklasse mag een aanhoudende sterke vraag naar juwelen uit deze hoek van de wereld worden verwacht. Dat is het voornaamste argument voor diegenen, die in de huidige hoge goudprijzen een fundamenteel onevenwicht zien in een sterke vraag bij een slinkend aanbod. Nochtans mogen de jongste trends niet zomaar geëxtrapoleerd worden. Een verder sterke toename van de welvaart gaat gepaard met meer politieke stabiliteit, de uitbouw van een rechtsorde, ontplooiing van een modern financieel systeem, uitbouw van kapitaalmarkten, Kortom, er komen alternatieven voor het oppotten van goud. Het recente verleden heeft bovendien geleerd dat deze middenklasse prijsbewust is geworden. De prijshausse van de voorbije jaren heeft een levendige goudhandel doen ontstaan. Oude juwelen worden even gemakkelijk verkocht ls nieuwe gekocht. Dit betekent dat een combinatie van meer welvaart, meer vertrouwen in het eigen institutioneel kader en hoge goudprijs even zeer het aanbod kan don stijgen als de juwelenvraag ondersteunen. Niet schaars Het is een mythe dat goud een schaars goed zou zijn. Goud wordt namelijk niet verbruikt, maar (her)gebruikt. Goud verdwijnt niet in het productieproces. Recyclage is belangrijk en elke gram die wordt opgedolven, dikt de goudberg aan. De bovengrondse wereldvoorraad bedraagt vandaag naar schatting circa ton. Dat goud ligt opgestapeld in de kluizen van de centrale banken (circa ton), van particulieren (in de vorm van juwelen, circa ton en goudstaven & -munten, circa ton), investeringsfondsen (de ETF s, circa ton) en musea. Het groeit aan een tempo van om en bij de 1,4% per jaar aan. In 2012 lag de wereldgoudvoorraad 45 keer hoger dan de eindvraag van een jaar. Er zijn weinig sectoren die op dergelijke ruime en vlot mobiliseerbare voorraden kunnen rekenen. Strategy Background Papers

5 Wie in goud belegt, mag niet hopen op een terugkeer van de goudstandaard. Het agressieve monetaire beleid in het Westen met een overvloed aan kwantitatieve versoepeling door de Fed., de ECB, de Bank of England en de Bank of Japan heeft de populariteit van goud versterkt. De bazooka s van geldcreatie hebben het inflatierisico sterk verhoogd en de mythe, dat goud de ideale bescherming tegen dat risico zou zijn, is nu eenmaal taai. Opmerkelijk is dat her en der gepleit wordt voor een terugkeer naar de goudstandaard. Dat zou moeten voorkomen dat in de toekomst excessen in de kredietverlening de wereldeconomie opnieuw in een recessie zouden onderdompelen. Fiduciair stelsel Wat Geld zo uniek maakt, is zijn wezen van Drie-eenheid. Geld is tegelijkertijd een rekenmiddel (een bruin brood kost 2,10 euro, een boek 21 euro), een betaalmiddel en een opslagmiddel van waarde, koopkracht of vermogen (met 210 euro kan ik gedurende honderd dagen elke dag een brood kopen en/of gedurende tien maanden elke maand een boek) Net zoals de christelijke God duldt Geld geen concurrentie. Als in een land twee geldstelsels circuleren, treedt altijd specialisatie op. Het meest betrouwbaar geachte geld neemt de rol op zich van bewaarder van vermogen en verdwijnt in de kous. Het andere dient voor transacties en blijft als enige circuleren. Geld is dus een natuurlijk monopolie. Vandaar dat de emissie van geld een staatsaangelegenheid is. De Amerikaanse president R. Nixon beëindigde op 15 augustus 1971 formeel de comateuze toestand van de goud(wissel)standaard. Sindsdien heeft geld op geen enkele manier nog een dekking. Het heeft op zich geen intrinsieke waarde, maar geeft zelf waarde aan activa, goederen en diensten (rekenmiddel). Zijn waarde ligt erin dat iedereen het overal binnen het gebied van de muntunie en altijd (ook als uitgestelde koopkracht, vandaar zijn functie van stockage van vermogen) als betaalmiddel aanvaardt. Universeel aanvaard zijn, dat verwerf je alleen als het vertrouwen van het publiek niet geprikkeld wordt. Het vertrouwen in Geld steunt op verschillende pijlers. Sommige van die pijlers zijn overeind gebleven en misschien zelfs sterker uit de crisis gekomen. Bijvoorbeeld het charisma van de centrale bankiers (groter destijds bij Greenspan dan bij de huidige Fed-voorzitter Bernanke, maar groter bij de huidige ECB-voorzitter Draghi dan bij zijn voorganger Trichet), maar ook de onafhankelijkheid van de centrale bank (de Duitse Bundesbank laat niet na dit te etaleren). Andere pijlers hebben averij opgelopen. De stevigheid en de geloofwaardigheid van de privébanken, die almaar belangrijker geworden zijn in het proces van geldcreatie, heeft een forse deuk gekregen. De regelgever had de grotere rol van de banken in het proces van geldcreatie toegelaten (kredietverlening en geldschepping gaan samen) en in ruil het bankentoezicht verscherpt. Dat heeft gefaald. Het bankentoezicht heeft de bankencrisis niet kunnen voorkomen. Met kwantitatieve versoepeling ( de drukpersen draaien op volle kracht ) wordt een andere belangrijke pijler van het vertrouwen beschadigd. Het charisma van de centrale banken is onder meer gestoeld op omvang van hun (goud)reserves. Ook al is er sinds het opheffen van de goudwisselstandaard geen dekking meer van geld door goud en/of andere deviezenreserves - zelfs niet gedeeltelijk of indirect - de centrale banken bleven hun reserves koesteren. Goud is steriel (levert geen rente op, integendeel, de opslagkosten zijn relatief hoog) en lomp (niet handig om te tussenbeide te komen op de wissel- en de geldmarkten). Goud inruilen voor deviezenreserves was in het post-goudstandaardtijdperk een rationele beslissing geweest, maar werd niet op grote schaal doorgevoerd (zi hoger). Al het goud in de kluizen van de centrale banken moest het publiek een veilig gevoel geven. Met QE is alle schijn verdwenen. Of er nu veel of weinig geld in omloop is, gouddekking is er niet. Strategy Background Papers

6 Terugkeer naar de goudstandaard is ondenkbaar Nu het publieksvertrouwen in de status van geld op de proef wordt gesteld, rijst de roep naar een hervorming van het internationaal geldwezen. Nostalgici pleiten wel eens voor een herstel van de goudstandaard. Dat is volkomen ondenkbaar. Er zijn ten minste zeven redenen waarom dat zo is. De belangrijkste zijn reden 6 en 7, de overige dienen om het getal zeven mooi rond te maken. 1. Het belang van de goudsector in termen van bijdrage tot het wereld-bbp of werkgelegenheid is verwaarloosbaar. Het is niet rationeel het geldbeleid te laten afhangen van het wel en wee in een marginale sector of de geldgroei te laten verstoren door sociale onrust of natuurrampen, die de goudproductie verstoren. 2. Via de centrale banken is de uitgifte van geld een staatsmonopolie. Een goudstandaard werkt vlotter als de goudmijnen staatsbedrijven zijn dan als ze in privébezit zijn. In een goudstandaard blijft de nominale goudprijs bevroren, wat de rendabiliteit van de goudmijnen schaadt en investeringen ontmoedigt. Nog een reden om de goudmijnen te nationaliseren. 3. Slechts een klein deel van de goudproductie gebeurt in het veilige Westen (23% van de wereldproductie in Noord-Amerika en Australië, 37% in China, Zuid-Afrika, Rusland en Peru samen). Is het Westen bereid die landen een rol toe te bedelen in hun geldbeleid? 4. Europa heeft al lang geen goudmijnen of kolonies met goudmijnen meer. Europa kan alleen goud verwerven als onderpand van zijn geldgroei door op structurele basis overschotten op zijn betalingsbalans te genereren. Dat geldt ook voor Japan. Het vereist een wat meer deflatoir economisch beleid in Europa en Japan dan in de landen met goudmijnen. 5. Een goudstandaard op wereldschaal impliceert een stelsel van vaste wisselkoersen. Op zijn beurt vergt dat een heel grote convergentie van het macro-economisch, monetair en budgettair beleid. Niet zo vergaand als in een muntunie, maar toch veel strikter dan het vrijblijvend overleg binnen de G20 dat wij vandaag kennen. Daar is de wereld niet rijp voor. Een niet onbelangrijk technisch detail. Er stelt zich een probleem bij het bepalen van de (bilaterale) pariteiten tussen de munten van de wereld. De huidige nationale verhoudingen tussen geldhoeveelheid en de marktwaarde van de goud- en deviezenreserves zijn niet compatibel met de actuele wissel- en goudkoersen. Hoe zoiets oplossen? Een fikse opwaardering van de ene munt tegenover de andere? Inkrimping van de geldhoeveelheid in sommige regio s? 6. De goudstandaard is van nature instabiel. In een goudstandaard is papieren en giraal geld tegen een vaste koers inwisselbaar voor fysiek goud (muntstukken en staven). Het publiek blijft papiergeld aanhouden zolang het vertrouwen onaangetast blijft. De minste beschadiging (en ooit gebeurt dat) zet een zichzelf versterkend vernietigingsproces in gang. Papiergeld wordt ingeruild voor goud. Centrale banken zien hun goud wegvloeien naar de privékluizen en ontvangen in ruil massaal papieren geld. Ze moeten kiezen tussen twee opties: het verdedigen van de goudstandaard of het verdedigen van het geldwezen. In het eerste geval moet ze het opgestapelde papieren geld vernietigen, daarmee een recessie uitlokken en de vlucht naar goud aanmoedigen. In de tweede optie brengt zij het papieren geld terug in circulatie, in een poging de economie vlot te trekken. De goudwaarde van het geld in omloop is echter verminderd (de centrale banken zagen hun goudreserve Strategy Background Papers

7 slinken). Een devaluatie dringt zich op. Merk op dat in beide gevallen de speculanten (de goudoppotters) de winnaars zijn. Dit gegeven draagt bij tot de inherente instabiliteit van het systeem, verklaart de hoge frequentie van de crisissen in de goudstandaard en waarom goud in ons collectief geheugen de ultieme waarde is. 7. Essentieel in een goudstandaard is dat de goudbinding onwrikbaar vast wordt gehouden in een een-op-een-relatie. De jaarlijkse goudproductie bedraagt ongeveer ton. Hiervan wordt zo n ton verwerkt in de juwelen- en elektronica-industrie. De goudreserves van de centrale banken bedragen samen ongeveer ton. Als de centrale banken de totaliteit van de restproductie opzuigen (wat past binnen de logica van een goudstandaard), kunnen hun gezamenlijke reserves aan een tempo van ongeveer 3-3,5% per jaar stijgen. Dat kan wat meer zijn via het stelselmatig opkopen van privébezit, maar een gewaarborgd jaarlijks stijgingstempo van 4 à 4,5% is toch al een ruime inschatting. Dat is meteen het plafond van toegelaten geldgroei en het maximum aan de nominale trendgroei van het wereld-bbp. Die maximum trendgroei moet verdeeld worden over inflatie en reële groei, de reële groei spreiden over de Oude (moet minder zijn) en de Nieuwe Wereld (kan dan wat meer zijn) Inderdaad, een mooi recept voor een gewaarborgd deflatoir beleid op wereldvlak. Daarbij moet Europa en Japan nog iets meer deflatoir optreden (zie reden 4) Herinvoeren van de goudstandaard is dus ondenkbaar. Gezien de goudverkopen door de Westerse centrale banken en het IMF is ook duidelijk dat dit geen denkpiste is, die in internationale monetaire kringen opgang maakt. Paradox Beleggers in goud trekken maar beter niet de kaart van een terugkeer naar de goudstandaard. Op korte termijn kan dat de belangstelling voor goud misschien aanwakkeren, maar daarna is goud een absoluut steriele belegging. In het kader van een goudstandaard voeren de centrale banken immers actieve interventies uit om de goudprijs stabiel te houden. Zo bleef de goudprijs in de periode schommelen binnen een nauwe band van 1% rond 35 USD per ounce, de officiële pariteit die in juli 1944 was vastgelegd. Zevenentwintig jaar van weinig of veel inflatie bleef de goudprijs nominaal constant, althans in USD. Een vaste waarde, dat wel, maar een bescherming tegen inflatie? Geenszins. Het totale, nominale rendement van een goudbelegging tijdens een goudstandaard was 0,00%, minder dan wat ook. Het werd pas positief na het opheffen van de standaard en toen de dollar devalueerde tegenover goud. Zolang een goudstandaard succesvol is, biedt goud een nulrendement. Een positief rendement kan pas geput worden uit een crisis, met dank aan een devaluatie. Beleggers in goud moeten ook beseffen dat in een goudstandaard het goudbezit door particulieren aan banden wordt gelegd. Ook dat is de ervaring van de goudwisselstandaard. Aan de Amerikaanse burgers werd in de loop der jaren almaar grotere beperkingen opgelegd op de inwisselbaarheid van dollars voor goud. Zo kwam er een verbod voor Amerikanen om goud te kopen (tenzij verwerkt in juwelen) en werden de toegestane goudaankopen door de centrale banken buiten de VS gelimiteerd. Toen de VS op de regels op dit vlak andermaal wilden aanscherpen, stuitte dat op luid verzet van Frankrijk en ontplofte het kruitvat. Wie in goud gelooft, hoopt dus beter niet op een rol van betekenis voor het edel metaal. Strategy Background Papers

8 De mijnproductie stagneert. Ze is bovendien weinig prijselastisch, omdat de oude mijnen uitgeput raken en het nieuwe goud steeds meer opgedolven wordt als bijproduct bij de ontginning van andere ertsen 5. Hierdoor kan de goudprijs lange tijd (maar niet eeuwig) fors de productiekost overstijgen. De gemiddelde kostprijs om goud op te delven bedraagt momenteel 600 USD per ounce, de marginale kost 900 USD. De productiekost steeg de voorbije vijf jaar behoorlijk snel, zo n +15% per jaar. Energie is de belangrijkste kostenfactor, want opdelven en raffinage vergt het fysiek verplaatsen van enorme massa s gesteente (5 gram/ton is een goed gemiddelde). Dit verklaart meteen een zeker verband tussen de ontwikkeling van de goud- en de olieprijs. uit, De opwaardering van goud in de periode onmiddellijk na het opheffen van de goudwisselstandaard in 1971, heeft tot investeringen in nieuwe mijnen geleid met een verdubbeling van de wereldproductie in de jaren De mijnproductie piekte rond Daarna bleef ze schommelen rond het niveau van ton/jaar 6. Dit gegeven vormt de basis van de thesis van het slinkend aanbod. Het gaat echter voorbij aan de vaststelling dat de ondergrondse reserves evenmin schaars zijn als de bovengrondse. De bewezen reserves worden op ton geschat, ongeveer 10 jaar de huidige wereldwijde mijnproductie 7. Daarnaast kan de mijnproductie dus bijna grenzeloos worden aangevuld met andere aanbodbronnen. Dat gebeurt ook. Mijnproductie staat in voor 70-75% van de eindvraag, de rest wordt geleverd door recyclage van oud goud. Recuperatie is sterk prijselastisch, zodat het globale goudaanbod veel prijselastischer is dan het aanbod bij andere grondstoffen. Geen bescherming tegen inflatie In de jaren 1970 ontstond de mythe dat goud (en andere grondstoffen) een goede bescherming zouden bieden tegen inflatie. Twee olieschokken lagen toen mee aan de basis van het inflatieprobleem. Niet alleen olie kende een spectaculaire prijsstijging, ook andere grondstoffen (metalen) stegen fors in prijs. De goudmarkt verkeerde in de periode midden midden 1980 in een zeepbel. Hetzelfde deed zich voor in de periode begin juli De sterke wereldconjunctuur (en vooral de explosieve groei in China) leidde tot een sterke vraag naar energie, metalen en agrarische grondstoffen. Het aanbod kon niet volgen, want in de jaren 1990 werd de primaire sector als te weinig toekomstgericht beschouwd om investeerders aan te trekken. Olie, palmolie, koper en goud werden spectaculair duurder en deden de inflatie fors oplopen. Dat legde de kiem voor een ware inflatieparanoia. Volledig onterecht overigens, want er was geen sprake van een prijs-kostenspiraal. Kortom, prijsstijgingen van grondstoffen kunnen inflatie veroorzaakten, maar inflatie doet de prijzen van de grondstoffen niet stijgen. Grafiek Ontwikkeling van de reële goudprijs Bretton Woods in USD in EUR 5) Ter illustratie: Zuid-Afrika, dat in 1980 nog instond voor meer dan helft van de wereldmijnproductie, leverde in 2011 nog slechts 7,1% van de wereldproductie en moest daardoor China (13,2%), Australië (10,1%) en de VS (8,8%) laten voorgaan. 6) In 2011 en 2012 steeg de goudmijnproductie wel zeer sterk. Nieuwe mijnen werden geopend, uit bestaande mijnen werd meer opgehaald. 7) Een merkwaardig stabiel cijfer in de tijd, alsof nieuwe vondsten perfect overeenstemmen met het opgedolven erts. De prijshausse van het voorbije decennium zal allicht de zoektocht naar nieuwe ertslagen aanmoedigen. Strategy Background Papers

9 Er is geen statistisch verband tussen inflatie en de prijsstijging van goud. Over de periode lag de volatiliteit van de nominale prijsschommelingen van het goud (in dollartermen: 20,7% op jaarbasis) even hoog als deze van de reële prijsschommelingen (19,4%). Een regressie van de prijswijziging van goud over de inflatie (zesmaandswijzigingen in de periode ) wijst op een (zwak) positief verband als de periode van de zeepbel in de schatting wordt betrokken, maar een (beperkt) negatief verband, als we ons beperken tot de periode , dat is de periode tussen de twee grote rally s. In beide gevallen is de verklaringskracht van de regressie ondermaats. Hoe dan ook, er zijn betere alternatieven als hedge tegen inflatie dan goud, bijvoorbeeld inflatiegeïndexeerde obligaties of gewoon geldmarktpapier. Grafiek 3 100% 80% 60% 40% 20% 0% -20% -40% -60% 26/02/97 26/02/00 Correlatie van de goudprijs (in USD) 26/02/03 26/02/06 26/02/09 26/02/12 met Grondstoffenindex (CBR) met VIX met AUD/CHF Vluchthaven? De goudmarkt is een enge markt. Daardoor is ze hypergevoelig voor speculatieve bewegingen. Goud is veel minder een veilige vluchthaven dan algemeen wordt beweerd. De correlatie van de prijsontwikkeling van goud met risicobarometers als de VIX 8 of de AUD/CHF-wisselkoers 9 is onstabiel, niet altijd positief en zeker lager dan de correlatie met de prijsschommelingen in een brede grondstoffenindex (zie grafiek 3). Dat benadrukt onze stelling van ontedeling van het metaal. Wanneer het onveiligheidsgevoel niet extreem is, biedt goud geen gegarandeerde bescherming tegen een verhoogde risicoaversie. Bij extreme crises, wanneer gevreesd wordt voor een ineenstorting van het financieel systeem (zoals tijdens de kredietcrisis van 2008 en de eurocrisis daarna) en het vertrouwen in papieren activa zoek is, biedt goud als ultiem waardevast goed een uitweg. Alternatieven (vastgoed, diamant, kunst ) zijn veel minder liquide en missen de gestandaardiseerde verschijningsvorm van goud. Als het vertrouwen in papiergeld volledig is weggeveegd, kan goud zelfs opnieuw een monetaire rol gaan spelen. Dat zal dan wel tijdelijk zijn, maar ondertussen is waarde overgebracht naar een nieuw tijdperk. 8) Impliciete volatiliteit op de optiemarkten. 9) Een stijging van de CHF wordt geassocieerd met toenemende risicoaversie, een stijgende AUD met dalende risicoaversie. Strategy Background Papers

10 Kan goud een strategische positie in een portefeuille innemen? Wie bevreesd is voor het systeemrisico of dat de hemel wel eens op onze hoofden kan vallen, kan best wat goudmunten aanhouden. Los hiervan kan men zich afvragen of het zin heeft goud in een portefeuille op te nemen. Twee voorwaarden moeten vervuld zijn om een activaklasse in een beleggingsportefeuille op te nemen. De verwachte return moet voldoende interessant zijn in verhouding tot het risico en de bijdrage van het actief moet via diversificatie het globale risico van de portefeuille voldoende verminderen, zonder de verwachte return aan te tasten. Risico-returnverhouding Goud gedraagt zich meer en meer als een gewone grondstof (zie hoger). Op langere termijn zal de ontwikkeling van de goudprijs ongeveer gelijke tred houden met de inflatie. Niet meer en misschien zelfs minder. Op lange termijn is de trend van de reële prijzen van grondstoffen eerder dalend. Dat kan worden verklaard door technologische ontwikkelingen en een stijgende productiviteit, waardoor de ontwikkeling van de productiekosten achterblijft op de algemene prijsontwikkeling. Overigens is het een economische wet dat over de lange termijn de inflatie in de dienstensector hoger ligt dan in basissectoren. De stelling dat schaarste en uitputting van de voorraden hun reële prijzen moeten ondersteunen, berust op een mythe, zeker in het geval van goud. De verwachte return voor grondstoffen, op lange termijn en los van de actuele situatie, is dus de verwachte inflatie op lange termijn. Dat is zeker minder dan de te verwachten nominale obligatierente op lange termijn, die bovenop de inflatie een premie bevat, die samenhangt met de economische groei. Die verwachte return is ook lager dan de verwachte langetermijnreturn voor aandelen, die op zijn beurt een positieve risicopremie bevat bovenop de risicovrije rente. De volatiliteit van de goudprijs (in USD) wordt op 20,5% geschat (zie hoger). In EUR is die volatiliteit vergelijkbaar (19,5%) en zeker niet lager dan van toonaangevende beursindices (vergelijk: 15,8% voor de S&P500 of 17,5% voor de BEL20 over dezelfde periode ). Een activaklasse met een verwachte return die lager ligt dan van cash en met een risicograad die hoger ligt dan deze van aandelen, is geen beleggingsinstrument die naam waardig. Strategy Background Papers

11 Activaspreiding Goud moet al een zeer sterk diversificatievermogen bezitten om deze handicap te overwinnen. Grafiek A toont aan dat goud daar niet in slaagt. De correlatie van de goudprijs met de koersen van aandelen en obligaties mag dan laag zijn, extreem laag is ze niet. De stelling dat de goudprijs stijgt als de beurzen dalen, moet ook als een mythe worden afgedaan: de correlatie tussen de goudprijs en de aandelenkoersen kan even goed positief als negatief zijn. Grafiek 2 toont een eerder mager verband tussen de goudprijs en andere maatstaven van risicoaversie. Zelfs in extreme omstandigheden (dagen dat de beurzen crashten) hoeft de goudprijs niet per se te stijgen % 40% 20% 0% -20% -40% -60% -80% -100% Correlatie van de goudprijs (in EUR) tussen MSCI-Europe en de STRN Duitse body Bund tussen goud (in EUR) en MSCI-Europe tussen Goud (in EUR) en de Duitse Bund Grafiek A Grafiek B v e r w a c h t r e n d e m en t 9% 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% Cash Risico & verwacht rendement Obligaties (EUR) 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% risico Obligaties (USD) Aandelen Goud Kan goud dan nooit in een beleggingsportefeuille worden opgenomen? Als onderdeel van een benchmark van een beleggingsportefeuille niet. Tijdelijk kan om tactische redenen soms wel posities worden ingenomen. Als grondstof zoals vele andere kan goud een laatcyclische opportuniteit zijn. In die fase van de cyclus, waarin een sterke vraag en een hoge capaciteitsbezettingsgraad inflatoire spanningen uitlokken, zijn grondstoffen vaak de eersten die in prijs stijgen. Vooruitzichten De goudmarkt is een smalle markt met veel spelers met uiteenlopende belangen. Het formuleren van vooruitzichten op korte termijn is dan ook erg speculatief, want de markt kan gemakkelijk verstoord worden. De prijshausse in het recente verleden werd niet langer aangedreven door vraag-aanbodspanningen (dat was wel zo in de periode ), wel door een buitensporige vrees voor het systeemrisico (zeer prominent in de periode maart 2007 midden 2008), in combinatie met een sterke appetijt voor reële activa. De lage rente en een lange periode van prijsstijgingen deden de populariteit van reële activa in het algemeen en van grondstoffen en goud in het bijzonder oplaaien. Prijsstijgingen trokken nieuwe beleggers aan, die de prijzen verder opdreven. Omdat de return van deze beleggingsvormen zuiver een zaak van prijsstijgingen is, moten steeds nieuwe geïnteresseerden worden overhaald. Argumenten zijn er genoeg om te overtuigen: past performance, de lage rente, de ontsporing van de overheidsfinanciën, het einde van de euro, deflatie- en depressiescenario s, hyperinflatierisico s Energie genoeg om de trein nog een tijd te doen voortrazen, maar om steeds nieuwe beleggers te overtuigen moeten de doemscenario s aan zwartgalligheid winnen. Creativiteit is niet eindeloos. Zwarter dan zwart bestaat immers niet. In de veronderstelling dat de doemscenario s niet bewaarheid worden, d.i. dat op korte termijn het gematigd economisch herstel niet omslaat in een nieuwe Grote Recessie, zou het logisch zijn dat de trein tot stilstand komt. Het uitblijven van verdere prijsstijgingen op zich kan nieuwe intredingen ontmoedigen en de beleggers van het eerste uur aanzetten tot winstnemingen. In razendsnel tempo kan een omgekeerde beweging worden ingezet. Goudbeleggers via ETF s zijn de gedoodverfde aanstekers van die beweging (omdat deze categorie beleggers in papiergoud beleggen en niet direct in fysiek goud, hebben zij geen diepgeworteld wantrouwen tegen papiergeld en papieren beleggingen). De vraag rijst of de onderliggende vraag-aanbodverhoudingen sterk genoeg zijn om een dam op te werpen tegen de neerwaartse beweging. Het antwoord is: neen. 10) Ter illustratie (en voor wat het waard is): Gerekend vanaf begin 1974 kende de Amerikaanse beurs 88 (mini-)crashes, gedefinieerd als een daling van de S&P500 met meer dan 3% op een dag (25 hiervan deden zich voor tussen oktober 2008 en maart 2009). Op slechts 56% van die dagen steeg de goudprijs. Omgekeerd, in dezelfde periode was de beurs 92 dagen in ware euforie (een koersstijging met meer dan 3%). Slechts in 61% van de gevallen ging dat samen met een daling van de goudprijs. Strategy Background Papers

12 Natuurlijk bestaat het risico dat de doemscenario s ingelost worden. Een derde alternatief is echter evenzeer denkbaar. Het is het scenario dat de conjunctuur in het Westen sneller en krachtiger opklaart dan momenteel wordt verwacht, dat de rente sneller stijgt dan algemeen wordt aangenomen en dat de centrale banken hun verkopen opnieuw starten. De vluchtweg zal smal zijn. Op lange termijn mag worden verwacht dat de goudprijs hooguit de inflatie volgt (zie hoger), maar niet vanaf het huidige niveau, maar vanaf een lager ( USD/oz?), dat beter aanluit bij zijn economische waarde. Goud levert dus een minderwaardig beleggingsresultaat in vergelijking met de obligatierente. Wie in goud belegt, let niet op de prijs (en omgekeerd) Ongetwijfeld bevat de huidige prijs een (allicht aanzienlijke) premie voor het (allicht nog niet geheel geweken) systeemrisico. De kredietcrisis en de eurocrisis hebben de kredietwaardigheid en de solvabiliteit van de Westerse banken ondermijnd en van tijd tot tijd kwam her en der hun liquiditeit onder druk. De overheden zijn altijd (en met succes) tussenbeide gekomen om de depositohouders uit de tocht te zetten, desnoods door banken te nationaliseren. De centrale banken blijven met hun programma s van kwantitatieve versoepeling de financiële markten met liquiditeit overspoelen. Het regelgevend kader wordt verstrengd. Allicht is de lont uit het kuitvat. Misschien is papiergeld vandaag veiliger dan ooit. Wie zich wil beschermen tegen de normale economische risico s van een forse rentestijging of een beurscrash is beter af met cash dan met goud. Goud is alleen interessant als verzekering tegen een crisis. Geen tijdelijke, maar een crisis die het economische en financiële weefsel verwoest. Het gaat om oorlog, revolutie, ineenstorting van het geldsysteem. Dan bestaat namelijk wel het risico dat geld zijn functie van betaalmiddel verliest en een ander ruilmiddel die rol noodgedwongen overneemt. Hopen dat het dan opnieuw goud zal zijn. Voor wie zich hier tegen wil indekken, stelt zich niet de vraag of de goudprijs de komende maanden of jaren zal stijgen of dalen. Dat is van geen tel. Hij of zij koopt dan evenmin papiergoud (zoals ETF s) of aandelen van goudmijnen, maar fysiek goud 11, liefst niet in grote staven maar in kleine coupures, bijvoorbeeld munten van hooguit een ounce ) In dergelijke woelige tijden is het niet gegarandeerd dat de tegenpartij van papiergoud zijn verplichtingen kan honoreren. 12) Even zwaar, even volumineus, maar gemakkelijker verhandelbaar in een omgeving van chaos. Mazout, suiker of brood koop je dan gemakkelijker in ruil voor een paar goudmunten dan voor een goudstaaf. De premies waaraan gangbare stukken worden verhandeld, zijn verwaarloosbaar. Deze publicatie komt tot stand op de afdeling Strategie (AAX) van KBC Asset Management NV (KBC AM). Noch de mate waarin de voorgestelde scenario s, risico s en prognoses de marktverwachtingen weerspiegelen, noch de mate waarin zij in de realiteit zullen tot uiting komen, kunnen worden gewaarborgd. De prognoses zijn indicatief. De gegevens in deze publicatie zijn algemeen en louter informatief. Ze mogen niet worden beschouwd als beleggingsadvies conform de Wet van 6 april 1995 inzake secundaire markten, het statuut van en het toezicht op beleggingsondernemingen, de bemiddelaars en beleggingsadviseurs. KBC AM en KBC Bank kunnen niet aansprakelijk worden gesteld voor de juistheid of de volledigheid ervan. Redactie beëindigd 28 maart Voor inlichtingen en informatie betreffende de inhoud van deze publicatie: Luc Van Heden, tel. 02/ , Correspondentieadres: KBC Asset Management NV, APC, Havenlaan 6, B-1080 Brussel, Fax: 02/ Tel.: 02/ Verantwoordelijke uitgever: Dirk Thiels, Havenlaan 6, B-1080 Brussel. Foto's: Strategy Background Papers

Strategy Background Note

Strategy Background Note Wie in goud belegt, let niet op de prijs (en omgekeerd) Strategy Background Note Strategy Background Note Er zijn nog vaste waarden. Als papiergeld wordt gewantrouwd, vluchten beleggers naar goud. Voor

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers december 2013 Beleggen in grondstoffen Grondstoffen zijn, in tegenstelling tot aandelen en obligaties, voortdurend aanwezig in ons dagelijkse leven: benzine voor de wagen, goud en zilver voor juwelen,

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk 2 Wat is het geheim en de essentie van goed beleggen? Je moet anticiperen op de werkelijkheid van morgen en wat die voor gevolgen heeft voor

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Het 1 e kwartaal van 2015.

Het 1 e kwartaal van 2015. 1 Het 1 e kwartaal van 2015. Achteraf bezien was het eerste kwartaal van 2015, vooral in Europa, uiterst vriendelijk voor beleggers. Hoewel door Invest4You, ondanks de jubelverhalen in de pers een zekere

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen?

Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen? Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen? Het komt eigenlijk op het volgende neer: goud wint aan populariteit, maar de onderliggende aandelen doen dat helemaal niet! De goudprijs staat bijna 2000 USD per

Nadere informatie

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en.

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en. Edelmetalen Watch Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research Van pessimist naar optimist 18 februari 2016 Georgette Boele Co-ordinator FX & Precious Metals Strategy Tel: +31 20 629 7789 georgette.boele@nl.abnamro.com

Nadere informatie

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan?

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan? Beleggen in 2013 1. Op 18 december publiceerden wij een gedachtewisseling over beleggen in 2013. Op basis hiervan hebben wij in ons team onze visie op beleggen voor het nieuwe jaar opgesteld. De Andreas

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Jaarbericht ABC 2013

Jaarbericht ABC 2013 Jaarbericht ABC 2013 Terugblik De wereldeconomie maakte zich in 2013 op voor de tweede fase van groeiherstel na de crisis van 2008-2010. De groei van de wereldeconomie bedroeg over 2013 circa 3%, vergelijkbaar

Nadere informatie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie Zeer defensief ingsstrategie Beleggingsklimaat Ontwikkeling en vooruitzichten beleidsrente VS 1,5 EMU 0,5 12-2010 12-2011 12-2012 12-2013 12-2014 12-2015 Ontwikkeling en vooruitzichten tienjaarsrente 5,0

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 Beleggingsdoelstelling Het BIF Active Multi Allocation Fund streeft naar een rendement gelijk aan of hoger dan zijn benchmark. Het investeringsproces

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012 Kwartaal Update Gold&Discovery Fund januari 2012 In de eerste maand van dit jaar steeg goud bijna 11%, zilver 21%, terwijl de koperprijs 12% steeg. De waarde van onze portfolio steeg zelfs circa 18%. Hiermee

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingsstrategie. Zeer Dynamisch. ingsstrategie

Beleggingsstrategie. Zeer Dynamisch. ingsstrategie Zeer Dynamisch ingsstrategie Beleggingsklimaat Ontwikkeling en vooruitzichten beleidsrente 1,5 VS EMU 1,5 0,5 0,5 11-2010 11-2011 11-2012 11-2013 11-2014 11-2015 11-2016 Ontwikkeling en vooruitzichten

Nadere informatie

Economic Research. Notes

Economic Research. Notes Economic Research Notes Jaargang 3 - nr. 11 Juli 5 Het effect van de gestegen olieprijzen op economische groei en inflatie U bent al KBC-Online-cliënt? Dan kunt u gratis Economic Research Notes ontvangen

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2015

Maandbericht Beleggen Maart 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 maart 2015 Maandbericht Beleggen Maart 2015 februari maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Ongewijzigde

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen?

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? 1. Precies een jaar geleden schreven we over het inflatiefenomeen dat altijd zijn kop opsteekt na periodes van recessie. Onze conclusie was dat nieuwe

Nadere informatie

Grondstoffen en beleggingsportefeuilles

Grondstoffen en beleggingsportefeuilles 30 Oktober 2015 Grondstoffen en beleggingsportefeuilles Door de marktomstandigheden tijdens de zomer hadden we een publicatie over het onderwerp grondstoffen even geparkeerd. Het marktherstel van oktober

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen April 2015

Maandbericht Beleggen April 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 22 april 2015 Maandbericht Beleggen April 2015 maart april + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Futures Trading Commission.

Futures Trading Commission. => We hebben op korte termijn een long positie in USD en een short positie in EUR Over minstens één aspect van de Amerikaanse economie zijn "stieren en beren" het eens: namelijk dat de dollar, de meest

Nadere informatie

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT]

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT] Pensioenfondsen en inflatiebeleggingen: een overzicht Door Stefan Ormel, Directeur Vastrentende Waarden bij First Investments Stefan Ormel (1977) heeft jarenlange ervaring in het beheren van integrale

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012 Visie Van Lanschot 2012 BeterBusiness Haarlem, 19 april 2012 Welkom Frank Olde Agterhuis Directeur Van Lanschot Bankiers Haarlem Programma 16.40 tot 17.30 uur Visie Van Lanschot 2012 Slechte economie,

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Go with the flow. 2 April 2015

Go with the flow. 2 April 2015 2 April 2015 Go with the flow De financiële markten hebben een bewogen 1 e kwartaal achter de rug. Met name Centrale Bank acties hebben grote geldstromen ( flows ) op gang gebracht die tot sterke marktbewegingen

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

=> We zijn niet langer onderwogen in grondstoffen, maar blijven afwachtend. Industriële metalen: onderwogen => Neutraal

=> We zijn niet langer onderwogen in grondstoffen, maar blijven afwachtend. Industriële metalen: onderwogen => Neutraal => We zijn niet langer onderwogen in grondstoffen, maar blijven afwachtend. Industriële metalen: onderwogen => Neutraal De Standard & Poor's GSCI Spot-index van 24 grondstoffen is deze maand met 0,5% gestegen

Nadere informatie

Hete winter. 11 januari 2016

Hete winter. 11 januari 2016 11 januari 2016 Hete winter Het is tot nu toe niet alleen een hete winter wat het weer betreft. Verhitte emoties op de beurs zorgden voor een zwak slot van 2015 en een zeer slechte start van het nieuwe

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Wall Street of niet, dat is de vraag

Wall Street of niet, dat is de vraag Wall Street of niet, dat is de vraag 1. Beleggers hebben geen leuke tijd achter de rug. 2011 was een moeilijk beleggingsjaar. Het begon goed, alsof het ingezet herstel na het bloedbad van 2008/2009 zich

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 2015

BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 2015 BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : Europa Griekenland heeft een akkoord kunnen bereiken met zijn schuldeisers waardoor de rentevoeten in

Nadere informatie

Economische Berichten nr. 42 20 oktober 2015

Economische Berichten nr. 42 20 oktober 2015 Economische Berichten nr. oktober UPDATE VOORUITZICHTEN WERELDECONOMIE Wereldeconomie groeit aan twee snelheden De wereldeconomie gaat in door een periode van groeivertraging. De verzwakkende groeidynamiek

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

5 voorspellingen voor 2015

5 voorspellingen voor 2015 Maart 2015 Wim Meulemeester Beleggingsexpert Het jaar 2014 was een verrassend beleggingsjaar. Alhoewel een lage rente in de lijn der verwachtingen lag, werden heel wat experts verrast door de forse daling

Nadere informatie

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen 25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4 Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen Het is alweer ruim twee jaar geleden, dat Mario Draghi een verdere verdieping van de crisis in Europa afwendde. Hij deed dat

Nadere informatie

{loadposition Plus500-grafiek-zilver} BEKIJK HIER DE TECHNISCHE ANALYSE VAN ZILVER. Prijs van Zilver

{loadposition Plus500-grafiek-zilver} BEKIJK HIER DE TECHNISCHE ANALYSE VAN ZILVER. Prijs van Zilver {loadposition Plus500-grafiek-zilver} BEKIJK HIER DE TECHNISCHE ANALYSE VAN ZILVER Prijs van Zilver Zilver is een edelmetaal wat zich mag verheugen in een toenemende populariteit onder beleggers. Als beleggingsobject

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

april MARKTCOMMENTAAR

april MARKTCOMMENTAAR april 2015 MARKTCOMMENTAAR INHOUDSOPGAVE Inleiding 2 In het kort 3 INLEIDING Zelfs al is de situatie ongewoon, het is uiteindelijk niet verwonderlijk dat er bepaalde onvoorziene bewegingen worden waargenomen.

Nadere informatie

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop.

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop. T T A M Een vermogen 249 keer verhogen sinds 1900 Ondanks twee wereldconflicten en de grote crisis van de jaren dertig, verhoogde de reële waarde (na inflatie) van een globale aandelenportefeuille 249

Nadere informatie

We onderwegen grondstoffen (industriële metalen en olie). Maar we beschouwen goud en andere edele metalen nog altijd als veilige vluchtwaarden.

We onderwegen grondstoffen (industriële metalen en olie). Maar we beschouwen goud en andere edele metalen nog altijd als veilige vluchtwaarden. We onderwegen grondstoffen (industriële metalen en olie). Maar we beschouwen goud en andere edele metalen nog altijd als veilige vluchtwaarden. Grondstoffen daalden in december het sterkst in drie maanden

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven Philips Pensioenfonds heeft de uitvoering van het Philips flex pensioen uitbesteed aan Hewitt Associates Outsourcing B.V. U kunt bij Hewitt Associates terecht met al uw pensioenvragen. De gegevens van

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Een onderneming van de KBC-groep Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Drie valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 5 juni Sectorcommentaar Vastgoed Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor beursgenoteerd vastgoed zijn volgens ons voor zowel

Nadere informatie

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Samenvatting Hoofdpunten In het derde kwartaal zorgden twijfels over de houdbaarheid van de economische groei in China voor onrust op de financiële

Nadere informatie

Technische Analyse: Haarscheuren in de obligatiebubbel!

Technische Analyse: Haarscheuren in de obligatiebubbel! Technische Analyse: Haarscheuren in de obligatiebubbel! De 10-jarige Duitse obligatie index German Bund en de 30-Jarige Amerikaanse obligatie index T- Bund kenden een slechte maand. Een beperkte terugval

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Trade van de Week. Meeliften. op het succes. van BESI

Trade van de Week. Meeliften. op het succes. van BESI Trade van de Week Meeliften op het succes van BESI Wanneer we de in Nederland genoteerde aandelen bekijken sinds de start van 2009, dan komen we toch wel tot de conclusie dat BE Semiconductor N.V. (BESI)

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

ING Maandbericht Beleggen April 2014

ING Maandbericht Beleggen April 2014 ING Investment Office Publicatiedatum: 23 april 2014 ING Maandbericht Beleggen April 2014 Maart April + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Grafische voorstelling 4 2. Bull strategieën 5

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 Terugblik De aandelenmarkten presteerden het afgelopen kwartaal boven verwachting. De behaalde koerswinsten waren ongekend. Hiermee is het eerste kwartaal van 2015

Nadere informatie

Finaltrust Vermogensbeheer, 1 november 2005 - "beurs en economie" door Jaap van Duijn

Finaltrust Vermogensbeheer, 1 november 2005 - beurs en economie door Jaap van Duijn WEST-EUROPA BLIJFT ACHTER BIJ DE REST VAN DE WERELDECONOMIE BEURS EN ECONOMIE De wereldeconomie draait op Amerikaanse consumenten en Chinese producenten De Amerikaanse economie groeit met ruim 3%, China

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Onze glazen beleggersbol: wereldeconomie boomt in 2015. Een blik in de glazen bol van De Tijd. 03 januari 2015 door Wouter Vervenne

Onze glazen beleggersbol: wereldeconomie boomt in 2015. Een blik in de glazen bol van De Tijd. 03 januari 2015 door Wouter Vervenne Onze glazen beleggersbol: wereldeconomie boomt in 2015 Een blik in de glazen bol van De Tijd 03 januari 2015 door Wouter Vervenne Een half jaar geleden zag het er nog naar uit dat vooral de Amerikaanse

Nadere informatie

Olie, terreur, afpersing en economie.

Olie, terreur, afpersing en economie. Olie, terreur, afpersing en economie. Op de blog van Guido staat een interessante bijdrage over onze economie of wat daarvoor nog moet doorgaan. Wij zijn het bijna helemaal eens met dit opiniestuk maar

Nadere informatie