1. GOUDSMEDEN EN ZILVERSMEDEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1. GOUDSMEDEN EN ZILVERSMEDEN"

Transcriptie

1 1. GOUDSMEDEN EN ZILVERSMEDEN 1.1 Samenvatting en conclusies Onder de branche Goudsmeden en Zilversmeden vallen bedrijven die zich bezig houden met het ontwerpen, vervaardigen, repareren en soms ook restaureren van edelmetalen sieraden en gebruiksvoorwerpen. De verkoop van zelfvervaardigde voorwerpen en reparatie zijn voor de meeste bedrijven de belangrijkste bronnen van inkomsten. De belangrijkste bevindingen uit recent onderzoek 1 zijn als volgt samen te vatten. Ondanks de economische recessie is het aantal ondernemingen in de Goud- en Zilversmedenbranche licht toegenomen. In september 2011 start de Willem de Kooning Academie te Rotterdam in samenwerking met de Vakschool Schoonhoven de Associate Degree Arts & Crafts. Deze vervolgopleiding is toegankelijk voor iedereen met een diploma Goudsmid (niveau 4). Samenwerking op het gebied van promotie, expositie en werkruimte is voor zilversmeden een belangrijke manier om de consument te interesseren voor het product. Jonge zilversmeden kunnen profiteren van deze samenwerkingsvormen en deze gebruiken als springplank voor ontwikkelen van een eigen collectie. Het aantal leerlingen voor de opleiding goud- en zilversmeden blijft licht dalen. 1.2 Branche Brancheomvang Vrijwel alle bedrijven in de branche ontwerpen, vervaardigen, bewerken en repareren sieraden en producten van goud en zilver. De bedrijven zijn te verdelen in drie categorieën (zie figuur 1): 1. Goud- en zilversmeden die een belangrijk deel van de omzet halen uit de verkoop van voorwerpen die ze zelf hebben ontworpen en gemaakt (75 miljoen euro omzet exclusief btw) 2. Reparatiebedrijven die minstens 50% omzetten door reparatiewerkzaamheden (17 miljoen euro omzet exclusief btw). 3. Overige bedrijven die meer dan de helft van de omzet halen uit de doorverkoop van producten en andere activiteiten. Een groot deel van deze bedrijven wordt gevormd door juwelierszaken met eigen reparatieactiviteiten en/of vervaardiging van gouden en zilveren voorwerpen (82 miljoen omzet exclusief btw). 1 De branchegegevens in dit hoofdstuk zijn afkomstig uit onderzoek van EIM van 2008.

2 Figuur 1 Verdeling van goud- en zilversmidbedrijven naar bedrijfstype 20% Goud- of zilversmid (accent op verkoop zelfvervaardigde voorwerpen) Reparatiebedrijf 21% 59% Overige bedrijven (accent op doorverkoop edelmetalen artikelen) Bron: EIM, 2008 Op basis van onderzoek door het EIM (2008) wordt het aantal ondernemingen in de goud- en zilversmedenbranche geschat op 1370 ondernemingen. Het Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA) schat in 2010 het aantal ondernemingen op ongeveer 2000 (HBA, 2011). De groei van het aantal ondernemingen is vooral het gevolg van de groei van het aantal bedrijven dat zich met vervaardiging bezighoudt (zie categorie 1, ofwel de blauwe taartpunt van figuur 1). Het aantal reparatiebedrijven is in de afgelopen jaren afgenomen. In de huidige economische situatie groeit echter de vraag naar reparatiewerk en nieuwwerk. Goudsmeden In het merendeel van deze drie typen ondernemingen (ongeveer 90%) worden typische goudsmidwerkzaamheden verricht zoals het ontwerpen, vervaardigen en repareren van sieraden (zie Tabel 1). Zilversmeden Ongeveer 17% van de ondernemingen (iets meer dan 200 bedrijven) houdt zich volgens het EIM-onderzoek bezig met het vervaardigen van zilveren gebruiksvoorwerpen, groot zilverwerk (zie tabel 1). Het werkelijke aantal gespecialiseerde zilversmidbedrijven ligt waarschijnlijk lager. Wij schatten dit aantal op ongeveer 30 bedrijven.

3 Tabel 1 Activiteiten per bedrijfstype (in percentages van de bedrijven) Bedrijfstype Activiteit Goud- en zilversmid reparatiebedrijven overige bedrijven totaal in % van het aantal bedrijven Ontwerpen van sieraden Ontwerpen van gebruiksvoorwerpen, groot zilverwerk Vervaardigen van sieraden Vervaardigen van gebruiksvoorwerpen, groot zilverwerk Bewerken en repareren van gouden en zilveren artikelen Verrichten van gietwerk Verrichten van zetwerk Doorverkoop van juweliersartikelen Repareren van horloges Verzorgen van cursussen Andere activiteiten Bron: EIM, 2008 Bedrijfsgrootte In 2007 werkten in de goud- en zilversmedenbranche zo n 3000 personen. Volgens het HBA is dit aantal in 2009 naar schatting 3600 personen (HBA, 2009). Vrijwel alle bedrijven bestaan uit één vestiging. Bij de meeste bedrijven in categorie 1 en 2 werken één of twee personen. Bij de categorie overige bedrijven ligt dat anders: hier bestaat de helft uit bedrijven met drie tot vijf medewerkers (zie figuur 1). Goudsmeden Veel bedrijven zijn zzp-bedrijven. Waar sprake is van personeel gaat het vooral om bedrijven die zich bezighouden met goudsmidwerk. Zilversmeden Typische zilversmidbedrijven zijn vrijwel altijd zzp-bedrijven.

4 % aantal werkzame personen Figuur 2 Aantal werkzame personen in % naar bedrijfstype 100% 90% 80% 70% 60% 3% 3% 4% 14% 30% 22% 17% 47% 6 en meer werkzame personen 3 t/m 5 werkzame personen 50% 2 werkzame personen 40% 30% 61% 62% 18% 1 werkzaam persoon 20% 10% 19% 0% Goud- en zilversmid Reparatiebedrijven Overige bedrijven Bron: EIM (2008) Bedrijfstype Omzet branche In 2007 bedroeg de omzet in de branche naar schatting ongeveer 190 miljoen euro exclusief btw 2. De afgelopen jaren zal de omzet door de economische teruggang waarschijnlijk zijn gestabiliseerd. Harde cijfers ontbreken echter. De omzet per bedrijf is voor de drie bedrijfstypen zeer verschillend (zie tabel 2). Van de goud- en zilversmeden (categorie 1) heeft 31% een omzet die lager is dan euro. Veel bedrijven hebben lage omzetten omdat zij parttime met het vak bezig zijn. Bij de reparatiebedrijven ligt de omzet per bedrijf hoger. De grootste groep bedrijven (40%) heeft een omzet tussen de en euro. De overige bedrijven hebben een veel hogere omzet. 78% van deze bedrijven heeft een omzet van euro of meer. Het verzorgen van cursussen in het eigen atelier en/of het lesgeven bij een stichting voor kunstzinnige vorming of volksuniversiteit is voor veel goud- en zilversmeden een aanvullende inkomstenbron. Er is veel interesse voor deeltijdopleidingen en cursussen goud smeden vanuit de vrijetijdssector. 2 EIM (2008)

5 Tabel 2 Omzetspreiding 2006 (exclusief btw) per bedrijfstype in % (*minder dan 0,5%.) omzetklasse goud- en reparatie x euro zilversmid bedrijf overige bedrijven Totaal minder dan 12, ,5 tot tot tot tot tot tot tot tot of meer 3 * 15 4 Totaal Bron: EIM (2008) De recessie heeft zeker gevolgen voor de edelsmedenbranche. Consumenten wachten met grote uitgaven voor luxeartikelen. De goud- en zilverprijs is de afgelopen tijd toegenomen 3. In de figuren zien we dat de goudprijs tamelijk lineair stijgt. De zilverprijs is de afgelopen jaren echter exponentieel gegroeid. Er is voornamelijk vraag naar reparatie van sieraden en naar nieuwwerk. De doorverkoop van artikelen uit bestaande collecties neemt af. Als reactie op deze tendens keert de goudsmid met atelier en winkel terug naar de roots : het atelier. Concentreren op waar ik goed in ben, namelijk goud smeden en in het atelier wordt het werkelijk verdiend, zijn uitspraken van ondernemers die werd gevraagd naar hun reactie op de recessie. Verder bleek dat men ook zijn prijzen heeft verhoogd om bij een verminderd aanbod toch voldoende omzet te kunnen genereren. Dat heeft ongetwijfeld invloed op het gemiddelde aantal opdrachten, maar volgens betrokken ondernemers zijn de opdrachten wel groter en complexer. Ook de stijging van de goudprijs heeft geen echt nadelige invloed bij deze bedrijven, die het vooral moeten hebben van maatwerk en de kostprijs berekenen op basis van materiaalgewicht en uurloon. Dit in tegenstelling tot reparatiebedrijven die werken voor het juweliersbedrijf en de juweliers zelf. In dit deel van de branche zijn de marges klein en heeft de consument veel vergelijkingsmateriaal. Voor zilversmidbedrijven lijkt de omzet vooral te danken aan ontwerp en vervaardiging van kunstobjecten. Echte gebruiksvoorwerpen hebben een kleinere afzetmarkt. De verkoop verloopt meestal vanuit het eigen atelier of via een galerie of deelname aan beurzen. Vorig jaar verwachtten wij een stabilisatie van de markt. Dit jaar is de markt lastiger te voorspellen. Hoewel economisch het tij lijkt te keren, oefenen de aanstaande bezuinigingen een grote druk uit op het bestedingspatroon van de consument. De conclusie kan niet worden getrokken dat omzetten in deze branche zullen dalen. De prijzen stijgen en het gemiddeld inkomensdeel dat besteed kan worden aan luxe artikelen zal wellicht dalen. Toch zien we dat in de afgelopen jaren ondanks de crisis de markt voor sieraden en zilver licht is gestegen. Het effect van de nieuwe bezuinigingen is daarom moeilijk te voorspellen. 3 Bron:

6 Figuur3 Koersengrafiek van goud en zilver van de afgelopen 5 jaar. Bron: Schöne Edelmetaal BV, 2011

7 Ontwikkelingen Goudsmeden Trends en ontwikkelingen op het gebied van techniek en materiaalgebruik zijn in de regel geen hypes die opkomen, vlammen en een jaar later weer achterhaald zijn. Zo zijn de trends en ontwikkelingen die beschreven zijn in het vorige arbeidmarktrapport 4 nog steeds actueel. Gebruik van andere materialen zoals kunststof, glas, hout, keramiek en vilt is nog steeds aan de orde. Uit navraag bij verschillende ondernemers blijkt dat het experimenteren niet voorbehouden is aan een kleine groep ontwerpers, maar dat het publiek deze trend ook volgt. Dat vertaalt zich weer in opdrachten voor speciale trouwringen en andere sieraden. Timberring Materiaal: Noten, Wenge, Zilver & Merbau Padoek, Zilver, Wenge, Beuken Zebrano & Amarello (www.timberring.nl) Digitalisering Een terrein waarop de ontwikkelingen steeds verder gaan is het rapid prototyping en manufacturing. Tekenprogramma s worden steeds uitgebreider en diverser, wasprinters worden geavanceerder en ook andere mogelijkheden om tot een model te komen, zoals het gebruik van fotopolymeer, ontwikkelen zich snel. Het ontwikkelen van een inbedmassa voor gietstukken die geen giethuid veroorzaakt zou een enorme invloed kunnen hebben op het productieproces. Hoe dan ook: technologische ontwikkelingen zullen invloed uitoefenen op de uitvoering van het vak. Er zal altijd een groep goedsmeden blijven die handmatige vaardigheden inzetten bij reparatie, montage en afwerking. Daarnaast zal er een groep ontwerpers en kleine producenten ontstaan die niet meer achter de werkbank zitten, maar achter het beeldscherm. Dit heeft natuurlijk ook gevolgen voor het onderwijs. Gebruik van de nieuwe versies van programma s en machines vraagt veel inzet op het gebied van deskundigheidsbevordering en investeringen in soft- en hardware. Samenwerking met het gespecialiseerde bedrijfsleven dat deel kan uitmaken van het nog op te richten ExpertiseCentrum 5 ligt voor de hand. Nanotechnologie Niet alleen de productietechniek ontwikkelt zich. Ook op metaalkundig gebied zijn er ontdekkingen die in de toekomst mogelijk invloed kunnen hebben op het vak. Aan de technische universiteit van Hamburg hebben twee onderzoekers een goudlegering gemaakt die op basis van nanotechnologie 6 naar keuze hard of zacht kan zijn. De wisseling van de staat wordt bepaald door de hoeveelheid elektrische spanning die door het materiaal wordt geleid. 4 Arbeidsmarkt en Onderwijsinformatierapport, SVGB Edelmetaal, december Science, 3 juni 2011

8 Zo kun je in zekere zin met één druk op de knop switchen tussen een hard en een zacht materiaal. Een groot voordeel van zo n materiaal is dat je het gedurende zijn levensduur kunt aanpassen. Als je het materiaal bijvoorbeeld wilt bewerken, maak je het even zacht. In de toekomst kunnen zelfherstellende materialen worden ontwikkeld, zonder dat hier mensenhanden aan te pas hoeven te komen. 7 Het onderzoek richt zich vooral op toepassingen in de (micro)elektronica en energieopslag zoals batterijen. Wat de nieuwe technologie voor mogelijkheden heeft voor sieraden is nog onduidelijk. De structuur van het goud, waarbij de nanogaatjes en nanokanaaltjes gevuld worden met waterstofperchloraat. Afbeelding: Science / AAAS Associate Degree Vanaf het schooljaar kan iedereen die in het bezit is van een diploma Goudsmid (niveau 4) de associate degree Arts & Crafts volgen aan de Willem de Kooning Academie te Rotterdam 8. Studenten kunnen in deze tweejarige opleiding hun kwaliteiten op het gebied van vaktechniek, ontwerpen en ondernemerschap verdiepen. Volgens Paul Pos, onderwijsmanager Arts & Crafts, is in veel West-Europese landen het scholingsniveau van goudsmeden hoger dan in Nederland: Als je daar niets aan doet, dan verlies je binnen een paar jaar de aansluiting met de internationale markt. Ook de VGZ (Vereniging Goud- en Zilversmeden) spreekt steun uit voor de associate degree, omdat deze opleiding het vak breder toegankelijk maakt en goed is voor het imago 9. Ook MKB Nederland bepleit de invoering van de Associate Degree voor verschillende studierichtingen. De werkgelegenheid onder afgestudeerden is namelijk erg hoog 10 Vanuit verschillende kanten in het vak komen reacties op dit initiatief. De een vraagt zich af waarom je nog langer op school moet zitten om een goede goudsmid te worden, je leert het vak immers alleen in de praktijk. De ander merkt op dat een vervolgopleiding kan bijdragen aan de kwaliteit van de goudsmid als er voldoende verdieping is op het gebied van (moderne) vaktechniek en ondernemerschap. 7 Barry van der Meer, kennisnet, 5 juni Edelmetaal, mei Website VGZ, 18 februari Eurashe: SCHE in Europe - Level 5, the missing link

9 Ontwikkelingen Zilversmeden Grote diversiteit Zilverkunst en het design van zilveren gebruiksvoorwerpen laten zich niet gemakkelijk vangen in helder afgebakende trends. Er is een enorme diversiteit en creativiteit zichtbaar in de objecten. Opvallend zijn de zeer basale vormen van bol en hol en de afwisseling van mat en glans hierin bij een aantal objecten. Op het eerste gezicht lijken het eenvoudige objecten. Het vakmanschap zit echter in de perfecte afwerking en het spel van licht. Daan Brouwer: Pepper and Salt Shaker, zilver Andere objecten kenmerken zich door het lijnenspel, soms bijna wiskundig. lijnenspel II, zilverjan van Nouhuys (2010): Een derde stroming is te zien in het gebruik van natuurlijke vormen. Sommige objecten hebben menselijke of dierlijke rondingen en plooien. Ook takkenvormen komen voor. Elizabeth Ariol-Peers: James, zilver Ten slotte beschrijven wij een stroming waarin zilver gecombineerd wordt met andere materialen, zoals hout en kunststof. Paul Derrez (2009): Dozen, zilver en perspex

10 Promotie en samenwerking De markt voor zilversmeden is lastig. Door het materiaal en de arbeidsintensiviteit zijn de objecten niet goedkoop. Veel zilversmeden promoten hun werk doormiddel van een portfolio op een eigen website of op gezamenlijke websites 11. Door samenwerking, bijvoorbeeld in een gezamenlijke ruimte, kan bespaard worden op ruimte, kan promotie gezamenlijk worden gedaan en kan gemakkelijk doorverwijzing plaatsvinden 12. Deze samenwerking is vooral van belang voor jonge zilversmeden. Het kan hen een springplank bieden om een eigen collectie op te bouwen en een eigen stijl te ontwikkelen. Een eigen stijl en startcollectie zijn essentieel om als zelfstandige te starten. Digitale techniek Zilver smeden is een handvaardigheid bij uitstek, die met veel oefening en doorzettingsvermogen moet worden geleerd. De andere kant is het design dat driedimensionaal is. Een object kan meestal niet door het aan elkaar plakken van onderdelen worden gerealiseerd. Er wordt wel eens gezegd dat het denken van achteren naar voren is of van buiten naar binnen. Dit maakt het ontwerpproces meer complex. Digitale ontwerptechniek kan dit proces geweldig ondersteunen. Computer Aided Manufacturing is mogelijk, maar niet in de vorm van gieten of frezen, zoals in de goudsmedenbranche mogelijk is. Wel zijn snijtechnieken mogelijk, bijvoorbeeld met een laser of watersnijden

11 Percentage werkzame personen 1.3 Arbeidsmarktinformatie Werkgelegenheid Het aantal werkzame personen ligt in 2007 op ongeveer De verwachting is dat dit aantal sindsdien is toegenomen. Het HBA schat het bestand op ongeveer 3600 personen in De afgelopen jaren zijn er vooral veel parttimers bijgekomen (EIM, 2008). Goudsmid In het onderzoek van EIM noemt 57% zich goudsmid of goudsmid/ondernemer. Dit zou betekenen dat er ongeveer 1700 personen als goudsmid of goudsmid/ondernemer werkzaam zijn. Zilversmid Van de onderzochte werkzame personen uit het onderzoek van EIM noemt 4% zich zilversmid of zilversmid/ondernemer. Dit komt neer op ongeveer 120 personen. Het werkelijke aantal personen dat zich voornamelijk met het specialisme zilversmeden bezighoudt ligt waarschijnlijk lager. Veel voorkomende functies De grootste groep wordt gevormd door personen met de functie van goudsmid/ondernemer (49%), die vooral werken in het bedrijfstype goud- en zilversmid (categorie 1) en in reparatiebedrijven (categorie 2). Een kwart van de werkzame personen werkt in een overige functie. Dit komt vooral voor bij de overige bedrijven (categorie 3). Personeelskenmerken Ten opzichte van de gehele Nederlandse beroepsbevolking werken in de goud- en zilversmedenbranche minder jongeren en meer ouderen. In figuur 3 staat de leeftijdsverdeling van de werkzame personen in de goudsmiden zilversmidbranche. In de bedrijven gericht op ontwerpen en vervaardigen werken de meeste jonge ondernemers. Bij de reparatiebedrijven en overige bedrijven zijn de werkzame personen relatief ouder. Gemiddeld ligt de leeftijd van de werkzame personen in beide branches iets hoger dan het landelijk gemiddelde. Figuur 4 Leeftijdsopbouw werkzame personen goud- en zilversmeden 30% 25% 20% 15% 15% 21% 19% 25% 26% 26% 25% 14% 22% Leeftijdsopbouw werkzame personen in Nederland (CBS 2011) Leeftijdsopbouw werkzame personen goud- en zilversmeden 10% 5% 5% 2% 0% t/m 24 jaar 25 t/m 34 jaar 35 t/m 44 jaar 45 t/m 54 jaar 55 t/m 64 jaar 65 jaar of ouder Leeftijdscategorie Bron: EIM (2008); CBS, 2011

12 Man-vrouwverhouding Ook de man-vrouwverhouding verschilt per bedrijfsgroep. Bij de goud- en zilversmeden is een kleine meerderheid vrouw en bij de reparatiebedrijven is dit juist andersom. In de overige bedrijven is 70% van de werknemers vrouw. De (kleine) meerderheid van vrouwen bij het bedrijfstype goud- en zilversmid heeft mogelijk te maken met het feit dat er ook veel parttime gewerkt wordt. De vrouwelijke ondernemers zouden in deze situatie het bedrijf combineren met zorgtaken of een andere baan. Onder de parttime werkende goud- of zilversmeden zijn veel bedrijven die een lage jaaromzet hebben. In de zilversmidbedrijven zijn traditioneel relatief veel mannen werkzaam. Er komen echter steeds meer vrouwen die zich profileren als zilversmid. Overigens zijn er al lange tijd vrouwen werkzaam als zilversmid, maar hun werk is minder zichtbaar gebleven dan dat van mannen. Het Duitse Bröhan museum had onlangs een expositie met de titel Frauensilber 13 met werk van vrouwelijke zilversmeden uit de vroege 20 e eeuw. Arbeidsmarktperspectief Op dit moment is nog geen sprake van een duidelijk economisch herstel. Het consumentenvertrouwen is labiel en de economische vooruitzichten voor de tweede helft van dit kalenderjaar en het volgende kalenderjaar zijn minder gunstig dan verwacht. Of er sprake is van optimisme is ook af te lezen aan het aantal vacatures. Daarbij moet natuurlijk worden opgemerkt dat de ruimte op de arbeidsmarkt altijd klein is vanwege het grote aantal zzp-bedrijven in de gouden zilverbranche. Ook wordt een deel van de werkgelegenheid niet zichtbaar voor de buitenwereld omdat vacatures vanuit het informele circuit worden ingevuld. Reeds enkele jaren voert de SVGB per kwartaal een vacaturepeiling uit. De vacatures voor de Goudsmeden- en zilversmedenbranche worden bij elkaar opgeteld. De vacatures zijn uit vakbladen en op internet bij individuele bedrijven en op vacaturewebsites geïnventariseerd. De vacatureaantallen geven een indicatie van het aantal vacatures in de branche en de ontwikkeling daarvan in de afgelopen twaalf maanden. Vanaf mei 2009 waren bij iedere peiling ongeveer vijf tot tien vacatures te vinden. In juni 2011 werden zes vacatures gevonden gericht op goudsmeden (Zie figuur 5). Het aantal vacatures lijkt iets toe te nemen. Omdat het zeer kleine aantallen betreft, kan dit echter op toeval berusten. Figuur 5 Vacatures Goud- en zilversmeden mei/juni 2009 november 2009 februari 2010 juni 2010 november 2010 februari 2011 juni 2011 Bron: SVGB, 2011 Specifieke situatie voor zilversmeden De arbeidsmarkt voor zilversmeden is al jaren uitermate klein in termen van vacatures voor nieuwe werknemers. In het EIM-onderzoek van 2008 werden geen vacatures gevonden voor zilversmeden. De zilversmeden in Nederland werken veelal als zelfstandige zonder personeel. Deze beroepsgroep is uiterst klein: naar schatting zijn er ongeveer 30 ondernemingen actief in dit vak. 13

13 1.4 Onderwijsinformatie Overzicht leerlingen/leerbedrijven In figuur 6 wordt het totaal aantal leerlingen uit een regio vergeleken met het aantal beschikbare stageplaatsen in diezelfde regio. Opvallend is het grote aantal leerlingen in de regio Middenwest. Dit is te verklaren door het feit dat een groot aantal leerlingen op kamers woont in de omgeving van Schoonhoven. Figuur 6 Legenda 12 Leerlingen BOL voltijd 8 BOL deeltijd 15 Leerbedrijven Bron: SVGB (2011), DUO (2011) Het totale aantal leerlingen betreft alle leerlingen verdeeld over vier leerjaren. Het wil niet zeggen dat al deze leerlingen tegelijkertijd een stageplaats nodig hebben. De stage is namelijk verdeeld over twee perioden in twee verschillende leerjaren. In figuur 7 is het overzicht van het aantal gevulde leerbedrijven in de eerste en tweede stageperiode en het totale aantal leerbedrijven in beeld gebracht. Dit overzicht maakt duidelijk dat niet alle leerlingen tegelijkertijd op stage zijn en dat er voldoende BPV-plaatsen bij bedrijven beschikbaar zijn. In de regio Middenwest (Utrecht, Gouda) en Zuidwest (Rotterdam) kunnen tekorten aan beschikbare stageplaatsen in de goudsmidbranche voorkomen. Dit heeft voor een deel te maken met het feit dat veel leerlingen op kamers wonen rondom de locatie van de opleiding en met het feit dat de steden Utrecht, Gouda en Rotterdam goed met het openbaar vervoer bereikbaar zijn. Een groot deel van de bedrijven in de regio s Middenwest en Zuidwest is dan ook erkend leerbedrijf. Voor de tweede stageperiode zien we grotere aantallen leerlingen in andere regio s. Deze leerlingen zoeken vaker een stageplaats in de buurt van de woonplaats waar zij oorspronkelijk vandaan komen. Wanneer er minder leerbedrijven dan leerlingen zijn in een regio, is dat op drie manieren ondervangen. Ten eerste hebben sommige leerbedrijven meerdere praktijkopleiders en ook meerdere stageplaatsen. Ten tweede kunnen veel leerlingen in aangrenzende regio s of in de regio van hun oorspronkelijke woonplaats terecht. Ten derde kunnen leerlingen zelf een bedrijf uitzoeken dat vervolgens, als het aan de erkenningscriteria voldoet, wordt erkend.

14 Figuur Legenda Gevulde leerbedrijven tijdens 1e stage Gevulde leerbedrijven tijdens 2e stage Totaal aantal Leerbedrijven Bron: SVGB (2011), DUO (2011) Ontwikkeling in het aantal leerlingen In 2010 was het totale aantal leerlingen goud- en zilversmid inclusief de deeltijdopleiding 501 (zie figuur 5 en bijlage tabel 1 en 2). Zowel het aantal deeltijdleerlingen als het aantal voltijdleerlingen laten over de jaren heen een dalende trend zien. Het aantal deeltijdleerlingen daalt iets sneller dan het aantal voltijdleerlingen. De afgelopen zes jaren is het leerlingenaantal gehalveerd. Het aantal deeltijdleerlingen is nog steeds relatief hoog. Het is de vraag of de daling in het leerlingenaantal negatieve gevolgen heeft voor de instroom in de goud- en zilversmidbranche. Het ROA (Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt) onderzocht recentelijk het arbeidsmarktrendement van creatieve mbo-opleidingen, waaronder goud- en zilversmeden (Coenen et al., ). Uit het rapport bleek dat verreweg de meeste leerlingen na het afronden van de opleiding binnen drie maanden een baan hadden gevonden. Het is echter niet duidelijk of dit ook in de sector was waarvoor ze zijn opgeleid en zo ja, of ze van een dergelijke baan voldoende kunnen bestaan. De daling van het aantal leerlingen heeft vooralsnog geen negatieve gevolgen gehad voor de arbeidsmarkt. Voor de school kan een dergelijk sterke daling echter op termijn wel negatieve consequenties hebben, wanneer de inkomsten vanuit het (reguliere) leerlingenaantal sterk terug blijven lopen en het werk door steeds minder mensen moet worden gedaan. 14 Coenen et al. (2010). Kwaliteit van gediplomeerde schoolverlaters van creatieve MBO-opleidingen. ROA-R-2010/6. Maastricht: ROA.

15 Aantal leerlingen Figuur 8 Aantal leerlingen goud- en zilversmeden BOL Voltijd BOL Deeltijd Jaartal Bron: DUO (2011) Gediplomeerde uitstroom leerlingen Net als het aantal leerlingen is ook het aantal gediplomeerde leerlingen de afgelopen jaren teruggelopen (zie figuur 9). De verhouding tussen de kwalificaties volgt de trend van het aantal leerlingen per kwalificatie. Een aantal kwalificaties, zoals de niveau 2-kwalificatie, loopt langzaam leeg. Het aantal gediplomeerden neemt daarmee ook af.

16 jaar Figuur 9 Gediplomeerde uitstroom opleiding goud- en zilversmeden Productiemedewerker Goud- en Zilversmeden (niveau 2) Goudsmid (niveau 3) Goudsmid Specialist (niveau 4) Goudsmid (KD Goud- en zilversmeden) (niveau 4) Goudsmid/Ondernemer (niveau 4) Zilversmid (KD Goud- en zilversmeden) (niveau 4) Zilversmid/Ondernemer (niveau 4) Basisgoudsmid (KD Goud- en Zilversmeden) (niveau 3) aantal gediplomeerden Bron: DUO (2011 Kenmerken leerlingenpopulatie De meeste leerlingen komen van het vmbo (38%), maar dit is de afgelopen jaren wel iets afgenomen (figuur 10 en bijlage tabel 3). Van de deelnemers van het vmbo heeft bijna tweederde de theoretische leerweg gevolgd. Het aantal leerlingen met een vooropleiding vwo of hoger (16%) is hoger dan in 2007 maar lijkt zich te stabiliseren. De stijging van het aantal deelnemers met een vooropleiding hbo/wo kan verklaard worden uit de deelname van volwassenen aan de deeltijdopleiding. Onder de leerlingen zijn meer vrouwen dan mannen en dat is al decennia zo. De verhouding op dit moment is 70% vrouw en 30% man. Hiermee ligt het percentage mannen 3% hoger dan vorig jaar. In de werkzame populatie was het percentage mannen 42% 15 in EIM, 2008.

17 Figuur 10 Vooropleiding leerlingen goud- en zilversmeden % 9% 13% Lager onderwijs VMBO TL 24% VMBO excl. TL HAVO 8% VWO MBO Hoger onderwijs 24% 14% Bron: DUO (2011)

18 Bijlagen hoofdstuk goud- en zilversmeden Tabel 1: Aantal leerlingen goud- en zilversmeden schooljaar 2010/2011 uitgesplitst naar CWI-district Productiemedewerker Goud- en zilversmeden (10303) Goud- en zilversmeden (Basisgoudsmid) (92790) Goudsmid (10300) Goud- en zilversmeden (Basisgoudsmid) (92790) Goud- en zilversmeden (92800) Goud- en zilversmeden (goudsmid) (92801/9280) Goudsmid specialist (10822) Goudsmid/ ondernemer (10296) Goud- en zilversmeden (zilversmid) (92802/92804) Zilversmid/ ondernemer (10295) Totaal Niveau 2 (BOL deeltijd) Niveau 3 (BOL Voltijd) Niveau 3 (BOL Deeltijd) Niveau 4 (BOL Voltijd) Niveau 4 (BOL Voltijd) Middenwest Noord Noordwest Oost Zuidoost Zuidwest Buitenland 1 1 Totaal Tabel 2: Aantal leerbedrijven goud- en zilversmeden schooljaar 2010/2011 uitgesplitst naar CWI-district Basisgoudsmid (92790) Goudsmid (92803) Zilversmid (92804) Niveau 3 Niveau 4 Niveau 4 Middenwest Noord Noordwest Oost Zuidoost Zuidwest Buitenland Totaal

19 Tabel 3 Vergelijking vooropleiding deelnemers goud- en zilversmeden Basisvorming 5% 5% 9% VMBO TL 31% 23% 22% 24% VMBO exc. TL 24% 20% 19% 14% HAVO 20% 19% 19% 24% VWO 4% 7% 8% 8% MBO 11% 12% 13% 13% HBO/WO 2% 9% 8% 8% Overig 3% 0% 11% Bron: DUO-CFI (2008 t/m 2011) Bronverwijzingen Onderzoeksrapporten EIM (2004). Structuuronderzoek Goudsmeden en Zilversmeden HBA, Zoetermeer. EIM (2008). Structuuronderzoek Goudsmeden en Zilversmeden HBA, Zoetermeer. Coenen et al. (2010). Kwaliteit van gediplomeerde schoolverlaters van creatieve MBO-opleidingen. ROA-R-2010/6. Maastricht: ROA. SVGB, Arbeidsmarkt en Onderwijsinformatierapport 2010 Vakbladen Edelmetaal, december 2010 Edelmetaal, mei 2011 Science, 3 juni 2011 Internet

GOUDSMEDEN EN ZILVERSMEDEN

GOUDSMEDEN EN ZILVERSMEDEN GOUDSMEDEN EN ZILVERSMEDEN Samenvatting en conclusies De belangrijkste bevindingen uit recent onderzoek 1 zijn als volgt samen te vatten. - De afnemende economische groei heeft nog weinig invloed op de

Nadere informatie

Kansen zien en grijpen

Kansen zien en grijpen Arbeidsmarkt- en onderwijsmonitor 2011-2012 Kansen zien en grijpen Consument zijn terughoudend in de aanschaf van luxeartikelen. Kansen liggen vooral in reparatie en restauratie 2 Arbeidsmarkt- en onderwijsmonitor

Nadere informatie

1. JUWELIERS. 1.1. Samenvatting en conclusies. 1.2. Branche

1. JUWELIERS. 1.1. Samenvatting en conclusies. 1.2. Branche 1. JUWELIERS 1.1. Samenvatting en conclusies De belangrijkste ontwikkelingen in de branche en op de arbeidsmarkt zijn als volgt samen te vatten 1. - De dalende omzet is reeds in 2008 ingezet en is door

Nadere informatie

Verdeling van de uurwerkherstellersbedrijven naar bedrijfstype

Verdeling van de uurwerkherstellersbedrijven naar bedrijfstype 1. UURWERKMAKERS 1.1 Samenvatting en conclusies De belangrijkste bevindingen uit recent onderzoek 1 zijn als volgt samen te vatten. - De economische crisis is ook voor de uurwerkmakersbranche nog niet

Nadere informatie

Verdeling van de uurwerkherstellersbedrijven naar bedrijfstype 27%

Verdeling van de uurwerkherstellersbedrijven naar bedrijfstype 27% UURWERKTECHNIEK Samenvatting en conclusies Binnen de uurwerktechniekbranche zijn veel ontwikkelingen gaande. De belangrijkste bevindingen uit recent onderzoek zijn als volgt samen te vatten 1. - Voor horlogemakers

Nadere informatie

Bedrijfsomvang aantal werkzame personen in % aantal glazeniersbedrijven 73%

Bedrijfsomvang aantal werkzame personen in % aantal glazeniersbedrijven 73% GLAZENIERS Inleiding De glazeniersbranche is een kleinschalige branche 1, die de laatste tien jaar sterk is gegroeid. Het grootste deel van de omzet is afkomstig uit het vervaardigen en restaureren van

Nadere informatie

Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek Goud- & Zilversmedenbranche

Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek Goud- & Zilversmedenbranche Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek Goud- & Zilversmedenbranche in opdracht van SVGB Kenniscentrum Ditmeijers Research² bv MMXIII Ph. A. Rouwenhorst, M.Sc. B. van Helden, M.Sc. 15 februari 2013 12.8895

Nadere informatie

Structuuronderzoek goud- en zilversmidsbedrijven 2008

Structuuronderzoek goud- en zilversmidsbedrijven 2008 Structuuronderzoek s 2008 mei 2008 In opdracht van: Hoofdschap Ambachten (HBA) In samenwerking met: Vereniging Goud- en Zilversmeden (VGZ) Kenniscentrum SVGB Uitgevoerd door: EIM drs. D. Snel HBA-publicatiereeksnr.:

Nadere informatie

Bedrijfsomvang aantal werkzame personen in % aantal glazenierbedrijven

Bedrijfsomvang aantal werkzame personen in % aantal glazenierbedrijven GLAZENIERS. Inleiding De glazeniersbranche is een kleinschalige maar levendige branche, die voor het merendeel bestaat uit zelfstandigen zonder personeel (zzp ers). De belangrijkste inkomstenbron is het

Nadere informatie

AMBACHTELIJK TASSENMAKERS EN SCHOENMAKERS

AMBACHTELIJK TASSENMAKERS EN SCHOENMAKERS AMBACHTELIJK TASSENMAKERS EN SCHOENMAKERS Inleiding De tassenmakers- en schoenmakersbranche wordt gekenmerkt door kleinschaligheid en exclusiviteit 1. Er is een markt voor exclusieve en originele tassen

Nadere informatie

Aantal vestigingen: 3.451. Aantal werkzame personen: 20.921. 23% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen

Aantal vestigingen: 3.451. Aantal werkzame personen: 20.921. 23% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen Groene detailhandel Brancheontwikkelingen 2012 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de groene detailhandel. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen, vacatures

Nadere informatie

Over de voedingsmiddelenindustrie

Over de voedingsmiddelenindustrie Voedingsmiddelenindustrie Brancheontwikkelingen 2012 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de voedingsmiddelenindustrie. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen,

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Gouda

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Gouda Regiorapportage Mobiliteitsbranche Gouda Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Gouda ID College 2012 2013 1 1. Kans op werk Het bedrijfsleven

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Groot Amsterdam - Gooi en Vechtstreek

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Groot Amsterdam - Gooi en Vechtstreek Regiorapportage Mobiliteitsbranche Groot Amsterdam - Gooi en Vechtstreek Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Groot Amsterdam -

Nadere informatie

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie 2008-2009 Op welke uitdagingen en knelpunten moeten we vanuit onderwijs- en arbeidsmarktperspectief

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Dordrecht-Gorinchem-Zwijndrecht

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Dordrecht-Gorinchem-Zwijndrecht Regiorapportage Mobiliteitsbranche Dordrecht-Gorinchem-Zwijndrecht Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Dordrecht-Gorinchem-Zwijndrecht

Nadere informatie

1. TECHNISCH OOGHEELKUNDIG ASSISTENT

1. TECHNISCH OOGHEELKUNDIG ASSISTENT 1. TECHNISCH OOGHEELKUNDIG ASSISTENT 1.1 Samenvatting en conclusies Het meest recente onderzoek naar de technisch oogheelkundig assistent (TOA) heeft plaatsgevonden in 2007 1. Nieuwe gegevens over de werkomgeving

Nadere informatie

Arbeidsmarkt- en Onderwijsinformatie Onderzoek Sector Uiterlijke Verzorging

Arbeidsmarkt- en Onderwijsinformatie Onderzoek Sector Uiterlijke Verzorging Arbeidsmarkt- en Onderwijsinformatie Onderzoek Sector Uiterlijke Verzorging 214-218 Colofon Al meer dan 65 jaar is KOC Nederland het kenniscentrum voor de sector Uiterlijke Verzorging (kapper, schoonheidsspecialist,

Nadere informatie

BLOEMENDETAILHANDEL. Aantal vestigingen: 4.479. Aantal werkzame personen: 14.280. 17% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen

BLOEMENDETAILHANDEL. Aantal vestigingen: 4.479. Aantal werkzame personen: 14.280. 17% van de bedrijven verwacht personeel aan te nemen BLOEMENDETAILHANDEL Brancheontwikkelingen 2013 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de bloemendetailhandel. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen, vacatures

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Rotterdam

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Rotterdam Regiorapportage Mobiliteitsbranche Rotterdam Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Rotterdam Albeda College / Zadkine 2012 2013 1

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Den Haag

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Den Haag Regiorapportage Mobiliteitsbranche Den Haag Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Den Haag ROC Mondriaan 2012 2013 1 1. Kans op werk

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Zuid

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Zuid Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Zuid Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Noord-Holland Zuid ROC Nova College 2012

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Eindhoven

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Eindhoven Regiorapportage Mobiliteitsbranche Eindhoven Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Eindhoven Summa College 2012 2013 1 1. Kans op

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Doetinchem

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Doetinchem Regiorapportage Mobiliteitsbranche Doetinchem Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Doetinchem Graafschap College 2012 2013 1 1.

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Noord

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Noord Regiorapportage Mobiliteitsbranche Noord-Holland Noord Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Noord-Holland Noord ROC kop van Noord-Holland

Nadere informatie

OVER DE KWALIFICATIES VOOR DE BLOEMEN- EN GROENE DETAILHANDEL

OVER DE KWALIFICATIES VOOR DE BLOEMEN- EN GROENE DETAILHANDEL BLOEMEN- EN GROENE DETAILHANDEL Onderwijs 2013-2014 Deze factsheet bevat specifieke informatie over het middelbaar beroepsonderwijs voor de bloemen- en groene detailhandel. Onderwerpen die aan bod komen

Nadere informatie

OPTIEK. Branche. 1 De branchegegevens in dit hoofdstuk zijn afkomstig uit onderzoek van EIM van 2008. 2 EIM, 2008 3

OPTIEK. Branche. 1 De branchegegevens in dit hoofdstuk zijn afkomstig uit onderzoek van EIM van 2008. 2 EIM, 2008 3 OPTIEK Samenvatting en conclusies De belangrijkste bevindingen uit recent onderzoek 1 zijn als volgt samen te vatten. - De omzet in de optiekbranche is de laatste jaren gestegen. Het is nog niet geheel

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Groningen

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Groningen Regiorapportage Mobiliteitsbranche Groningen Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Groningen Noorderpoort College / Alfa-College

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Flevoland

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Flevoland Regiorapportage Mobiliteitsbranche Flevoland Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Flevoland ROC Flevoland 2012 2013 1 1. Kans op

Nadere informatie

Verdeling van de ondernemingen naar bedrijfstype 11%

Verdeling van de ondernemingen naar bedrijfstype 11% 1. PIANOTECHNIEK 1.1 Samenvatting en conclusies De pianobranche heeft een dalende omzet, maar ontwikkelt zich op tal van gebieden. De belangrijkste bevindingen uit recent onderzoek 1 zijn als volgt samen

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Arnhem

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Arnhem Regiorapportage Mobiliteitsbranche Arnhem Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Arnhem Rijn IJssel 2012 2013 1 1. Kans op werk Het

Nadere informatie

Kengetallen ECABO Bijlage bij jaarverslag 2010

Kengetallen ECABO Bijlage bij jaarverslag 2010 Kengetallen ECABO Bijlage bij jaarverslag 2010 Aantal erkende leerbedrijven in ARTUS 46.269* Aantal geregistreerde leerplaatsen 83.412 Aantal deelnemers ECABO 2009-2010 85.667 Aantal BOL-deelnemers 76.307

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Breda Bergen op Zoom

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Breda Bergen op Zoom Regiorapportage Mobiliteitsbranche Breda Bergen op Zoom Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Breda Bergen op Zoom ROC West-Brabant

Nadere informatie

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Zuid-Limburg

Regiorapportage Mobiliteitsbranche Zuid-Limburg Regiorapportage Mobiliteitsbranche Zuid-Limburg Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs in de motorvoertuigen- en tweewielerbranche in de regio Zuid- Limburg ROC Arcus College 2012 2013 1

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

1. ORTHOPEDISCHE TECHNIEK & ORTHOPEDISCHE SCHOENTECHNIEK

1. ORTHOPEDISCHE TECHNIEK & ORTHOPEDISCHE SCHOENTECHNIEK 1. ORTHOPEDISCHE TECHNIEK & ORTHOPEDISCHE SCHOENTECHNIEK 1.1 Samenvatting en conclusies De belangrijkste bevindingen uit recent onderzoek 1 zijn als volgt samen te vatten: Tot vorig jaar was er zowel een

Nadere informatie

VERSHANDEL, LOGISTIEK EN TRANSPORT

VERSHANDEL, LOGISTIEK EN TRANSPORT VERSHANDEL, LOGISTIEK EN TRANSPORT Onderwijs 2013-2014 Deze factsheet bevat specifieke informatie over het middelbaar beroepsonderwijs voor vershandel, logistiek en transport. Onderwerpen die aan bod komen

Nadere informatie

Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt

Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Een inventarisatie door Kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, verenigd in Colo, peiling mei 2007. Het aantal door kenniscentra erkende leerbedrijven

Nadere informatie

Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek Juweliersbranche

Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek Juweliersbranche Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek Juweliersbranche voor SVGB Kenniscentrum Ditmeijers Research² bv MMXIII Philip Alexander Rouwenhorst, M.Sc. Bas van Helden, M.Sc. 12 Juli 2013 12.8895 1 Ditmeijers Research²

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Hoveniers/groenvoorziening

Hoveniers/groenvoorziening Hoveniers/groenvoorziening Brancheontwikkelingen 2013 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de hoveniers/groenvoorziening. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen,

Nadere informatie

ARBEIDSMARKT EN TRENDS PEDICUREBRANCHE HIGHLIGHTS

ARBEIDSMARKT EN TRENDS PEDICUREBRANCHE HIGHLIGHTS ARBEIDSMARKT EN TRENDS PEDICUREBRANCHE HIGHLIGHTS VOORWOORD KOC Nederland is het kenniscentrum van de Uiterlijke Verzorging. De Uiterlijke Verzorging is een gevarieerde sector, waar vakmensen met passie

Nadere informatie

Aantal deelnemers paardensport 2013-2014: 293. Meest gevolgde niveau: 4

Aantal deelnemers paardensport 2013-2014: 293. Meest gevolgde niveau: 4 PAARDENSPORT Onderwijs 2013-2014 Deze factsheet bevat specifieke informatie over het middelbaar beroepsonderwijs voor de paardensport. Onderwerpen die aan bod komen zijn: aantal deelnemers, aantal gediplomeerden

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein

Behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein Behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein Afdeling arbeidsmarktonderzoek, Maart 2011 ECABO Disketteweg 6 Postbus 1230 3821 RA AMERSFOORT Telefoon 033 450 46 46 Fax 033 450 46 66 info@ecabo.nl www.ecabo.nl

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

1. KERAMISTEN. Bedrijfsomvang aantal werkzame personen in % aantal keramiekbedrijven. 1.1 Samenvatting en conclusies. 1.2 Branche

1. KERAMISTEN. Bedrijfsomvang aantal werkzame personen in % aantal keramiekbedrijven. 1.1 Samenvatting en conclusies. 1.2 Branche 1. KERAMISTEN 1.1 Samenvatting en conclusies De keramiekbranche kenmerkt zich door kleinschaligheid en exclusiviteit. Of de verkoop in de branche te lijden heeft onder de recessie is moeilijk te zeggen.

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Noord-Holland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Melkveehouderij. Brancheontwikkelingen 2013. Kerngegevens

Melkveehouderij. Brancheontwikkelingen 2013. Kerngegevens Melkveehouderij Brancheontwikkelingen 2013 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de melkveehouderij. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen, vacatures

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

1 TANDTECHNIEK. 1.1 Samenvatting en conclusies

1 TANDTECHNIEK. 1.1 Samenvatting en conclusies 1 TANDTECHNIEK 1.1 Samenvatting en conclusies De tandtechnische branche is en blijft een dynamisch branche. Omdat het meest recente systematische onderzoek naar deze branche uit 2008 1 stamt is het niet

Nadere informatie

Zicht op de Mobiliteitsbranche. Een overview van cijfers over bedrijven, werknemers en het onderwijs

Zicht op de Mobiliteitsbranche. Een overview van cijfers over bedrijven, werknemers en het onderwijs Zicht op de Een overview van cijfers over bedrijven, werknemers en het onderwijs 2013 2 Zicht op de 2013 1. Bedrijven Aantal bedrijven De meeste bedrijven in de branche zijn aangesloten bij de branchevereniging

Nadere informatie

AGRARISCH ZORGBEDRIJF

AGRARISCH ZORGBEDRIJF AGRARISCH ZORGBEDRIJF Onderwijs 2013-2014 Deze factsheet bevat specifieke informatie over het middelbaar beroepsonderwijs voor agrarische zorgbedrijven. Onderwerpen die aan bod komen zijn: aantal deelnemers,

Nadere informatie

Ontwikkeling aantal leerlingen Reclame, Presentatie en Communicatie 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1

Ontwikkeling aantal leerlingen Reclame, Presentatie en Communicatie 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1 R eclame, P resentatie en C ommunicatie Ontwikkeling aantal leerlingen Reclame, Presentatie en Communicatie 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1 Datum: februari 2014 Auteur: Sanne Saalbrink Colofon

Nadere informatie

1. AMBACHTELIJK SCHOENMAKER EN LEDERWARENMAKER

1. AMBACHTELIJK SCHOENMAKER EN LEDERWARENMAKER 1. AMBACHTELIJK SCHOENMAKER EN LEDERWARENMAKER 1.1 Inleiding De branche ontwerpers en ambachtelijk vervaardigers van tassen en schoenen wordt gekenmerkt door kleinschaligheid en exclusiviteit 1. Er is

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Gelderland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Colo-barometer. van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt

Colo-barometer. van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Een inventarisatie door Kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, verenigd in Colo, peiling augustus 2007 Meer leerbedrijven nodig om de toekomstige

Nadere informatie

Ontwikkeling aantal leerlingen en gediplomeerden Reclame, Presentatie en Communicatie 2014 RECLAME, PRESENTATIE EN COMMUNICATIE

Ontwikkeling aantal leerlingen en gediplomeerden Reclame, Presentatie en Communicatie 2014 RECLAME, PRESENTATIE EN COMMUNICATIE RECLAME, PRESENTATIE EN COMMUNICATIE Ontwikkeling aantal leerlingen en gediplomeerden Reclame, Presentatie en Communicatie 2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1 en 2 Datum: 4 december 2014 Colofon Savantis

Nadere informatie

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste resultaten van het jaarlijkse arbeidsmarktonderzoek

Nadere informatie

1. Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen

1. Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen 1. Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen 1.1 Samenvatting en conclusies In augustus 2009 heeft een nulmeting plaatsgevonden om in kaart te brengen hoe de arbeidsmarkt voor het beroep medewerker steriele

Nadere informatie

Kwantitatieve ontwikkelingen rondom jeugdwerkloosheid

Kwantitatieve ontwikkelingen rondom jeugdwerkloosheid Bijlage 1 Kwantitatieve ontwikkelingen rondom jeugdwerkloosheid Landelijk beeld Algemeen beeld: Lichte daling jeugdwerkloosheid De afgelopen maanden is sprake van een lichte daling van de jeugdwerkloosheid

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office)

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) ICT~Office voorspelt een groeiend tekort aan hoger opgeleide ICT-professionals voor de komende jaren. Ondanks de economische

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Arbeidsmarkt en Beroepsopleidingen Uiterlijke Verzorging

Arbeidsmarkt en Beroepsopleidingen Uiterlijke Verzorging Arbeidsmarkt en Beroepsopleidingen Uiterlijke Verzorging 2009/2010 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van Stichting KOC Nederland Jos de Jonge Projectnummer: B3716 Zoetermeer, 29 juli 2010 De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

TI-Arbeidsmarkt 2013-2015

TI-Arbeidsmarkt 2013-2015 TI-Arbeidsmarkt 21-215 1. Recessie 2. Maatregelen TI-bedrijven. Gevolgen voor stage- en leerlingplekken 4. Demografische ontwikkelingen 5. Situatie in 215 1. Recessie Ontwikkeling werkvoorraad Ontwikkeling

Nadere informatie

A fbouw. Ontwikkeling aantal leerlingen Afbouw 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1. Datum: januari 2014 Auteur: Sanne Saalbrink

A fbouw. Ontwikkeling aantal leerlingen Afbouw 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1. Datum: januari 2014 Auteur: Sanne Saalbrink A fbouw Ontwikkeling aantal leerlingen Afbouw 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1 Datum: januari 2014 Auteur: Sanne Saalbrink Colofon Savantis is een kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 drs. W. van Ooij MarktMonitor Januari 2015 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 . Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Nadere informatie

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO Vrouwen in de bètatechniek Traditioneel kiezen veel meer mannen dan vrouwen voor een bètatechnische opleiding. Toch lijkt hier de afgelopen jaren langzaam verandering in te komen. Deze factsheet geeft

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

Arbeidsmarktinformatie sector Zorg regio Drechtsteden

Arbeidsmarktinformatie sector Zorg regio Drechtsteden Arbeidsmarktinformatie sector Zorg regio Drechtsteden definitief rapport Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 398 CC Bunnik T 3 75 7 Juni 21 F 3 75 71

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 MEER JONGEREN FREELANCEN 5 OMZET FREELANCERS STIJGT 6 OMZET HAAGSE FREELANCER BLIJFT ACHTER OP REST VAN

Nadere informatie

Vooruit kijken. Arbeidsmarkt- en Onderwijsinforma e Uiterlijke Verzorging 2011-2012 INLEIDING SAMEN STERK VOOR VAKMANSCHAP

Vooruit kijken. Arbeidsmarkt- en Onderwijsinforma e Uiterlijke Verzorging 2011-2012 INLEIDING SAMEN STERK VOOR VAKMANSCHAP Vooruit kijken Arbeidsmarkt- en Onderwijsinforma e Uiterlijke Verzorging 2011-2012 INLEIDING 1 Arbeidsmarkt- en Onderwijsinforma e Uiterlijke Verzorging 2011-2012 2 Vooruit kijken Arbeidsmarkt- en Onderwijsinforma

Nadere informatie

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route!

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Ben jij dit? ' Ik kan de theoretische leerweg aan, maar ik wil ook graag iets doen met gezond

Nadere informatie

Factsheet persbericht. Toekomst van studenten onzeker

Factsheet persbericht. Toekomst van studenten onzeker Factsheet persbericht Toekomst van studenten onzeker Inleiding Studententijd De overheid komt met steeds meer nieuwe wetten en voorstellen om te bezuinigen en de student te motiveren zijn/haar studie in

Nadere informatie

ARBEIDSMARKT EN TRENDS SCHOONHEIDSSPECIALISTENBRANCHE HIGHLIGHTS

ARBEIDSMARKT EN TRENDS SCHOONHEIDSSPECIALISTENBRANCHE HIGHLIGHTS ARBEIDSMARKT EN TRENDS SCHOONHEIDSSPECIALISTENBRANCHE HIGHLIGHTS VOORWOORD KOC Nederland is het kenniscentrum van de Uiterlijke Verzorging. De Uiterlijke Verzorging is een gevarieerde sector, waar vakmensen

Nadere informatie

Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek voor de Uurwerkbranche

Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek voor de Uurwerkbranche Arbeidsmarkt- en Structuuronderzoek voor de Uurwerkbranche voor SVGB Kenniscentrum Ditmeijers Research² bv MMXII Bas van Helden, MSc Philip Alexander Rouwenhorst, MSc 12 december 2012 12.8895 1 Ditmeijers

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2014 Honderden Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Rapportage Arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Savantis Sector Schoonmaak en Glazenwassen 2013

Rapportage Arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Savantis Sector Schoonmaak en Glazenwassen 2013 Rapportage Arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Savantis Sector Schoonmaak en Glazenwassen Datum: september Auteur: Sanne Saalbrink Colofon Savantis is het kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 WERKGEVERS KIEZEN STEEDS VAKER VOOR FLEXWERKERS 5 FLEXWERKERS ZIJN IN ALLE REGIO S IN TREK 6 OMZET FREELANCERS

Nadere informatie

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA Research Centre for Education and the Labour Market ROA Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2012/1 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27 Inhoud Ontwikkeling aantal orders 2 Verwachting aantal orders 3 Verwachting aantal exportorders 4 Verwachting inkopen bij leveranciers 5 Oordeel orderpositie 6 Oordeel orderpositie buitenland 7 Oordeel

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Bijlage 1 CWI-districten

Bijlage 1 CWI-districten Bijlage 1 CWI-districten DIJK12 Beleidsonderzoek november 2007 77 DIJK12 Beleidsonderzoek november 2007 78 CWI-district Noord Tabel 42 Aantal leerlingen 1 2006/2007 en leerbedrijven 2007 in CWI-district

Nadere informatie

FACTSHEET ARBEIDSMARKT

FACTSHEET ARBEIDSMARKT 1 FACTSHEET ARBEIDSMARKT Zuid LIMBURG 1. Kerngegevens beroepsbevolking Figuur 1.1 Samenstelling bevolking naar leeftijd en geslacht, Zuid Limburg, 2013-2025 Bron: Regioportret Zuid Limburg Ontgroening

Nadere informatie

stageaanbod in Noord-West stageaanbod in Zuid-Oost Meer studenten zonder geschikte stageplek

stageaanbod in Noord-West stageaanbod in Zuid-Oost Meer studenten zonder geschikte stageplek Calibris BPV - Barometer AG 2009/2010 januari 2010 marktinformatie en Analyse KENNISCENTRUM VOOR LEREN IN DE PRAKTIJK IN ZORG, WELZIJN EN SPORT BPV Barometer AG 2009/2010 Dit jaar studeren meer mbo ers

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Statistisch jaaroverzicht Schoonmaak en Glazenwassen 2011/2012

Statistisch jaaroverzicht Schoonmaak en Glazenwassen 2011/2012 Statistisch jaaroverzicht Schoonmaak en Glazenwassen 2011/2012 Datum: oktober 2012 Auteur: Theo Mos Phuong Pham Sanne Saalbrink Colofon Savantis is een kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven voor

Nadere informatie

Dierenhouderij en -verzorging

Dierenhouderij en -verzorging Dierenhouderij en -verzorging Onderwijs 2012-2013 Deze factsheet bevat specifieke informatie over het middelbaar beroepsonderwijs voor de dierenhouderij en -verzorging. Onderwerpen die aan bod komen zijn:

Nadere informatie

JUWELIER GOUDSMEDEN ZILVERSMEDEN UURWERKTECHNIEK

JUWELIER GOUDSMEDEN ZILVERSMEDEN UURWERKTECHNIEK JUWELIER GOUDSMEDEN ZILVERSMEDEN UURWERKTECHNIEK INHOUD Vakschool Schoonhoven 3 Onderwijs bij Zadkine 4 Opleidingenoverzicht 7 Goud- en zilversmeden 8 - Basis goudsmid 9 - Goudsmid (ondernemer) 11 - Goudsmid

Nadere informatie

Kwaliteit van gediplomeerde schoolverlaters van creatieve MBO-opleidingen

Kwaliteit van gediplomeerde schoolverlaters van creatieve MBO-opleidingen Kwaliteit van gediplomeerde schoolverlaters van creatieve MBO-opleidingen Johan Coenen Timo Huijgen Christoph Meng Ger Ramaekers ROA-R-2010/6 Colofon Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA).

Nadere informatie

De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein

De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein Afdeling arbeidsmarktonderzoek Odile Sondermeijer Maart 2014 14 03 13 De behoefte aan Ad-opleidingen in het ECABO domein 1 14 03 13 De behoefte aan Ad-opleidingen

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) April 2011 In deze notitie van het UWV WERKbedrijf, die vanwege de resultaten van de Quick Scan wat later verschijnt dan gebruikelijk, worden de actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4149, pagina 344, 24 april 1998 (datum) De arbeidsmarkt voor informatici is krap en zal nog krapper worden.

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4149, pagina 344, 24 april 1998 (datum) De arbeidsmarkt voor informatici is krap en zal nog krapper worden. Het informatici-tekort A uteur(s): Smits, W. (auteur) Delmee, J. (auteur) Grip, A. de (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit

Nadere informatie