Met uw hightechbedrijf de grens over. Leidraad bij internationaal ondernemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Met uw hightechbedrijf de grens over. Leidraad bij internationaal ondernemen"

Transcriptie

1 Met uw hightechbedrijf de grens over Leidraad bij internationaal ondernemen

2 Met uw hightechbedrijf de grens over Leidraad bij internationaal ondernemen

3 Disclaimer Dit boekje kwam tot stand op basis van de parate kennis van de medewerkers van Flanders Investment & Trade; de partners van Flanders Investment & Trade; de getuigenissen van ondernemers. Het bevat dus geen juridische documenten, noch exhaustieve overzichten of stappenplannen. Bovendien is elk bedrijf anders, met specifieke producten en diensten, marktgebonden ambities en posities. Er kan dan ook geen garantie worden gegeven betreffende de accuraatheid of actualiteitswaarde van de verschafte gegevens. Flanders Investment & Trade kan niet aansprakelijk worden gesteld voor handelingen naar aanleiding van dit boekje die niet het verhoopte resultaat opleveren of de onderneming schade berokkenen. Flanders Investment & Trade raadt ondernemers aan zich bij elke stap naar internationalisering te laten bijstaan door experts ter zake, die advies op maat kunnen verschaffen. Met uw hightechbedrijf de grens over Leidraad bij internationaal ondernemen is een uitgave van Flanders Investment & Trade Gaucheretstraat 90 I BE 1030 Brussel T I F I 1ste editie 1ste druk April 2010 Verantwoordelijke uitgever: Koen Allaert Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de uitgever.

4 Met uw hightechbedrijf de grens over Leidraad bij internationaal ondernemen

5 4 Met uw hightechbedrijf de grens over

6 Inhoud 1 De eigenheden van hightechbedrijven Uw IP beschermen Van hightech tot hightechbedrijf Het intellectuele eigendomsrecht Internationale aspecten Wat met ICT-IP? En IP voor geneesmiddelen? En wat bij schending van uw IP? Uw organisatiemodel Verticale integratie vs. doorgedreven specialisatie Typische opstart van hightechbedrijven Grenzeloos netwerken als hefboom Persoonsgebonden netwerken Bedrijfsgebonden netwerken Publieke netwerken, ledenorganisaties en federaties Regionale netwerken Technologienetwerken Betaalde netwerken Het belang van marketing en PR Internationale samenwerking en partnering Van virtuele samenwerking over IP-acquisities tot mergers Virtuele of losse vorm van samenwerking Licentieovereenkomst Allianties Joint ventures Fusies, acquisities, asset deals Uw financiering Groeikapitaal Initiatieven van de Vlaamse overheid inzake risicokapitaal Privé-initiatief In de maak: EFRO-platform Buitenlandse mogelijkheden Het kapitaal opengooien: op naar de beurs Extra kapitaal voor beursgenoteerde bedrijven Het starten van een business unit elders Naar de VS Naar Azië Wie schreef dit boekje voor u De technologieattachés van Flanders Investment & Trade Nuttige adressen & bronnen Leidraad bij internationaal ondernemen 5

7 Tip! Aan de hand van de exportmeter, bijvoorbeeld, kunnen we nagaan in welke mate u klaar bent om de grenzen te overschrijden. En waar uw eventuele zwakke punten zich bevinden. 6 Met uw hightechbedrijf de grens over

8 Inleiding: wat leest u in dit boekje? Voor u ligt een boekje dat zich specifiek richt tot ondernemers in hightechbedrijven. Daar zijn vele definities van; veelal hangen die samen met de producten of oplossingen die de bedrijven in kwestie ontwikkelen. Flanders Investment & Trade heeft evenwel niet de bedoeling om beperkend te zijn; we willen veeleer pragmatisch omgaan met het concept. Elk bedrijf dat innovatieve technologie ontwikkelt, commercialiseert of aanlevert, is voor ons een hightechbedrijf. Ook ondernemingen die diensten ontwikkelen om hightechproducten te commercialiseren, behoren tot de doelgroep. Ongetwijfeld gelden voor dit type van kennisintensieve bedrijven heel wat tips en informatie uit de andere publicaties in deze reeks, zoals Het exportplan en Het beursplan. Ook met deze boekjes streven we ernaar om het grenzeloos ondernemen te vergemakkelijken voor Vlaamse bedrijven. De boekjes zijn, net als heel wat andere informatie, gratis op te vragen via onze website. Deze publicatie vertrekt echter van de specifieke eigenheden van hightechbedrijven en gaat in op de uitdagingen en opportuniteiten die daaruit voortvloeien. Het wil ondernemers in de kenniseconomie wegwijs maken en op die manier tijd besparen. Het heeft niet tot doelstelling exhaustief te zijn, complete checklijsten of juridisch onderbouwde stappenplannen aan te bieden. Wel wil het aangeven dat er vele wegen leiden naar Rome. En dat die wegen ongetwijfeld al bewandeld zijn door andere ondernemers Zo worden hightechbedrijven vaak geboren uit R&D: hun technologie of techniek is veelal letterlijk de kern van de zaak. Die technologie of techniek moeten ze zien te beschermen, zodat anderen er niet sneller geld weten uit te slaan dan zijzelf. Ze moeten vaak een markt creëren, wat veel tijd, energie en vooral kapitaal vergt. Want hun markt is veelal de facto internationaal. Omdat hun klanten in onze geglobaliseerde wereld nu eenmaal overal verspreid zitten. Of omdat ze in niches werken, wat enkel rendabel kan zijn wanneer die internationaal worden bewerkt. Hightechbedrijven zijn van bijzonder belang voor Vlaanderen. Omdat ze leven van innovatie. En omdat ze ingebed zijn in netwerken van organisaties die elkaars innovatieve kracht versterken. Omdat ze Leidraad bij internationaal ondernemen 7

9 8 Met uw hightechbedrijf de grens over

10 onze kenniseconomie een plaats geven op het internationale toneel. Omdat ze werk creëren voor de vele hoogopgeleide mensen die hier leven en wonen. Omdat ze de concurrentiekracht van onze regio vergroten. Omdat ze niet alleen onze toekomst mee vorm geven, maar ook vrijwaren. Om al die redenen doet Flanders Investment & Trade bijzondere inspanningen voor hightechbedrijven. Naast onze brede dienstverlening voor alle Vlaamse ondernemingen, ondersteunen we hen met een specifiek netwerk: dat van onze technologieattachés. Deze gespecialiseerde en gedreven mannen en vrouwen versterken vanuit strategisch gekozen locaties ons netwerk van Vlaamse Economisch Vertegenwoordigers in 90 steden wereldwijd. De technologieattachés vervullen een brugfunctie. Ze spitsen zich niet alleen toe op de vragen van Vlaamse hightechbedrijven; ze onderzoeken ook de vragen die leven in de internationale hubs waar zij zich bevinden en schuiven als antwoord de Vlaamse innovaties en sterktes naar voor. Zo trachten ze wereldwijd de vraag en het aanbod te matchen, bedrijven met elkaar in contact te brengen, synergie tot stand te brengen. Trouwens, het zijn ook de technologieattachés, die de input aanleverden voor dit boekje. Onvermijdelijk spitst het zich dan ook toe op de markten waar zij aanwezig zijn: de Verenigde Staten, India, Japan en China zijn prominent aanwezig. In respectievelijk Los Angeles en New York, New Delhi, Tokio en Peking is zowel het aanbod als de vraag naar hightechinnovatie groot. Maar veel informatie laat zich makkelijk vertalen naar andere locaties en andere markten, die even interessant kunnen zijn voor hightechspelers. Flanders Investment & Trade heeft de ambitie om hoogtechnologische starters met dit boekje een hart onder de riem te steken. Niet alleen door theoretische kennis en gerichte informatie aan te reiken. Ook door ervaren ondernemers te laten getuigen over het pad dat zij aflegden, over de opportuniteiten en valkuilen die ze ontdekten. We hopen dat u, als ondernemer, hier volop gebruik van maakt. Dat het u een pak opzoekwerk en trial-and-error bespaart. Dat u tijdwinst boekt dankzij de goede raad van andere ondernemers. Dat u ook de andere diensten van Flanders Investment & Trade ontdekt. En dat u met uw bedrijf goed voorbereid de grens kan oversteken. Flanders Investment & Trade wenst u alvast veel succes toe. Leidraad bij internationaal ondernemen 9

11 10 Met uw hightechbedrijf de grens over

12 De eigenheden van 1 hightechbedrijven Leidraad bij internationaal ondernemen 11

13 V ertrouwen is het sleutelwoord voor een succesvolle start. Als een van de oprichters geen vertrouwen heeft, dan wordt dat zò doorprikt. Door de investeerders eerst, en in een latere fase door de werknemers. Het uitstralen van vertrouwen is van onschatbare waarde voor een bedrijf. Erwin Blomsma, CEO Okapi Sciences Bij softwareontwikkelaars stelt zich nog een bijkomende vraag: zal Open Source worden gewerkt op basis van een broncode die ook door anderen kan worden ingekeken en veranderd dan wel op basis van een geheime broncode? 12 Met uw hightechbedrijf de grens over

14 1 De eigenheden van hightechbedrijven Bedrijven actief in een hightechomgeving hebben uiteraard dezelfde kenmerken als andere bedrijven. Ze ontstaan uit het idee of de ideeën van enkelen, groeien dankzij de energie en werklust van een team, breken door dankzij het geloof en de dynamiek van een grotere groep. Soms loopt het niet zoals gepland; soms wordt er geen kapitaal gevonden; soms is de markt niet rijp of is het product niet tijdig klaar. Soms komt het succes sneller dan voorzien en steekt het geluk een handje toe. Toch hebben hightechbedrijven ook hun zeer eigen, zeer specifieke karakteristieken. Sommige daarvan zijn verrijkend en vormen een opportuniteit; hun internationaal en open karakter, bijvoorbeeld. Andere kenmerken zijn veeleer beperkend en vormen in die zin een bedreiging. Het typische opbranden van kapitaal in de beginjaren, bijvoorbeeld, is voor velen een struikelblok. Ondernemers die de toekomst van hun hightechonderneming willen verzekeren, kunnen zich dus maar beter bewust zijn van de opportuniteiten en beperkingen. De wieg: O&O Hightechbedrijven worden veelal geboren uit Onderzoek en Ontwikkeling. Het startidee een techniek, technologie, een ontwikkeling, een combinatie, bepaalde kennis maakt de kern uit van de onderneming. Het is dan ook van groot belang om voorzichtig om te springen met uw startidee. Bij traditionele bedrijven, die vernieuwen vanuit een bestaand aanbod, kan het jaren duren vooraleer ze een actieve beschermingsstrategie uitwerken. Bij hightechproductof technologie ontwikkelaars komt de bescherming van de intellectuele eigendom veelal in een vroeg stadium ter sprake. U leest er meer over in hoofdstuk 2. Leidraad bij internationaal ondernemen 13

15 Ook later, wanneer het bedrijf doorgroeit, blijft internationale netwerking van belang voor blijvende, marktgerichte innovatie van de productportefeuille. 14 Met uw hightechbedrijf de grens over

16 Globaal geboren Hightechbedrijven worden vaak omschreven als Born Global. Omdat ze nu eenmaal van meet af aan een internationale gedachtegang hebben. Omdat technologie makkelijk reist; in tegenstelling tot traditionele ondernemers, hoeven vele hightechondernemers in eerste instantie niet of minder te denken in termen van transport, douane, verpakking, Ook omdat het internet internationale samenwerking in hightech tot een evidentie maakte. Zo wordt nieuwe technologie in een globale context tegen het licht gehouden; leveranciers en potentiële afnemers zijn vaak in het buitenland te vinden; doelmarkten worden wereldwijd overzien en ingeschat. Internationale samenwerkingsverbanden zijn trouwens vaak cruciaal voor de ontwikkeling van een product of markt. Heel wat ontwikkelingen ontstaan bij wetenschappelijk onderzoek aan Vlaamse en buitenlandse universiteiten. Zeer vaak werken deze onderzoeksgroepen samen en bespreken ze hun resultaten en bevindingen onderling. Ongetwijfeld ligt een belangrijk deel van de wereldwijde technologietransfer in de transfers van mensen: van bedrijfsstages over zomerstages bij buitenlandse universiteiten tot gerichte industriële opleidingen in het buitenland. Precies daarom wordt ook steeds meer gesproken over kennistransfers: de overdracht van impliciete kennis is vaak belangrijker dan die van expliciete kennis.»»veel minder dan traditionele bedrijven ervaren hightechbedrijven de landsgrenzen als barrières. Waar traditionele bedrijven veelal gestaag hun actieradius uitbreiden, is voor hightechbedrijven vaak van meet af aan de hele wereld het potentiële werkterrein. Om dit grote groeipotentieel te realiseren, heeft u als hightechondernemer vaak vreemd kapitaal nodig.»»en er hangen ook nadelen vast aan deze open en internationale aanpak. Zo heeft u als hightechondernemer meer want wereldwijde concurrentie. U moet er dus voor zorgen dat u uw competitieve voordelen kent en wereldwijd uitspeelt. Alle wijsheid in de technologie Vaak ligt de focus in deze ingenieursbedrijven op de technologische en/of technische aspecten van het product of de oplossing die er wordt ontwikkeld. Verkoop en marketing, PR en netwerking, positiebepaling en strategie worden soms als minder belangrijke aspecten gezien. Leidraad bij internationaal ondernemen 15

17 Traficon internationaliseert op eigen kracht Traficon: een wereldwijde referentie in verkeersdetectie op basis van videobeelden. Meer dan detectoren installeerde het bedrijf gedurende de voorbije 25 jaar, in meer dan 50 landen. In meer dan 600 kilometer tunnels. Telkens weer aangepast aan de nationale vereisten en op maat van de klant. Jo Versavel, CEO, getuigt over bijna 3 decennia ondernemen. Het idee om het verkeer te meten op basis van videobeelden ontstond aan de K.U.Leuven. Toen men zocht naar een industriële partner om dit idee in praktijk te brengen, kwam mijn toenmalige bedrijf Devlonics als beste partij uit de bus. Naderhand ging Devlonics failliet en Traficon mijn tweede onderneming nam de activiteit over. Traficon is actief in een niche; internationaliseren was dus een noodzaak. We braken vrij snel door in de buurlanden, maar ik heb me stevig moeten inspannen om de raad van bestuur ervan te overtuigen dat we het verder van onze kerktoren moesten proberen. Die optie kostte immers veel geld. En door de turbulente start kon ik niet aankloppen bij venture capitalists. In de United States zijn ondernemers die ooit failliet gingen een referentie; ze weten wat ze moeten vermijden. Maar in België is je reputatie na zo n ervaring toch wel besmeurd. Ik moest dus geld vinden bij de spreekwoordelijke Friends, Fools and Family. Het waren jaren waarin we geld verbrandden; er was immers nog geen markt voor ons product. Gelukkig hadden we een Amerikaanse concurrent, die net als wij missioneringswerk verrichtte bij potentiële klanten. Die eerste jaren waren wel moeilijk: overleven op zich was de kunst. Gedurende een aantal jaren hebben we enkele distributeurs van onze producten opgenomen in ons kapitaal, om wat meer zuurstof te creëren. Naderhand hebben we hen opnieuw uitgekocht, tot tevredenheid van alle partijen. Op een beurs kwam ik in contact met de perfecte partners, die onze oplossingen in de VS aan de man zouden brengen. Zij overtuigden ons ervan een aantal aanpassingen te doen op het vlak van gebruiksvriendelijkheid. Dankzij het feit dat we de beste performance wisten te combineren met het grootste installatiegemak, konden we uitgroeien tot de nummer één in de States. Nadien slaagden we erin ook andere markten te bewerken, zoals het Midden- Oosten. En tot op vandaag zetten we onze internationalisering verder. We weten de moeilijke Japanse markt traag, maar zeker open te breken. Ondanks het feit dat de nationale standaard niet digitaal maar ultrasoon is, tonen een aantal Japanse bedrijven zich geïnteresseerd. Er blijft dus nog steeds ruimte om verder te gaan 16

18 »»Toch vormt de sterkte van het management op deze vlakken evenzeer een cruciale factor om uw bedrijf naar een hoger niveau te tillen. Ook bij de zoektocht naar geld is het belangrijk om sterk te scoren inzake strategie, kennis van de doelmarkten, kennis van de concurrenten. Kennis van de nichemarkten noodzakelijk Traditionele bedrijven leren de markt en zijn niches vaak al doende kennen. Ze starten hun activiteiten veelal op een vrij brede markt en in de loop der jaren specialiseren ze zich; zo kunnen ze erin slagen om een leiderspositie in te nemen in een of meerdere niches. Hightechbedrijven daarentegen ontstaan veelal vanuit specifieke, gerichte O&O: in die zin zijn ze vaak nichegericht van bij hun ontstaan.»»de eerste commerciële opdracht voor u als hightechondernemer bestaat erin uw (belangrijkste) nichemarkt(en) te bepalen en te exploreren. Wie zijn uw potentiële klanten? Hoe werken ze? Wat verwachten ze? Staan ze open voor uw oplossing? Wat kunnen in deze niche hinderpalen zijn? Wie zijn uw concurrenten?»»later dient u na te gaan of de ontwikkelde oplossing ook in andere sectoren of segmenten kan ingezet worden. Kan uw oplossing enkel iets betekenen voor bijvoorbeeld de medische industrie of kan deze ook andere sectoren ten goede komen? Kan een mobiele oplossing enkel voordeel bieden voor de industrie, of kunnen ook overheden geïnteresseerd zijn? Duidelijke prioritisering van de nichemarkten en een plan van aanpak is noodzakelijk, ook om het nodige kapitaal bijeen te brengen. Nood aan afgebakende exportmarkt Vlaanderen is een kleine markt. Met vele voordelen: 6 miljoen mensen, die goed onderwijs hebben genoten en welvarend zijn, vormen een ideale testmarkt. Ook al omdat die testmarkt net in het hart ligt van de Europese Unie, de grootste economische markt ter wereld. Nadeel van onze kleine thuismarkt is echter dat voor nicheproducten, -diensten of oplossingen Vlaanderen te klein is om voldoende omzet te genereren. Export is dus een noodzaak voor ondernemers die actief zijn in een nichemarkt en daartoe behoren de meeste hightechspelers. Leidraad bij internationaal ondernemen 17

19 Tip! De provinciale kantoren van Flanders Investment & Trade kunnen u hierin bijstaan. Voor specifieke, markt- of sectorgerichte vragen kunnen deze u in contact brengen met het netwerk van technologieattachés en met Vlaamse Economische Vertegenwoordigers in 90 steden wereldwijd. 18 Met uw hightechbedrijf de grens over

20 Uit de vele gesprekken die Flanders Investment & Trade heeft met ondernemers in de traditionele segmenten, blijkt dat export de meesten van hen overkomt. Dankzij een offertevraag, een opportuniteit, een onverwachte bestelling, overschrijden ze op een bepaald moment de grenzen. Indien hun ervaringen positief zijn, werken ze verder op hetzelfde elan. Hightechondernemers daarentegen moeten precies weten in welke landen hun nichemarkt het meest kansen biedt. De adoptie van nieuwe technologie varieert immers van regio tot regio, naargelang de plaatselijke koopkracht, het niveau van technologische kennis en opleiding, en de cultuur. De emerging economies, zoals de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China) hebben vaak evenveel interesse in uw vernieuwend product als de mature westerse markten. Anderzijds moeten producten in deze landen vaak voldoen aan specifieke vereisten: oplossingen moeten transport- en klimaatbestendig zijn, makkelijk installeerbaar en onderhoudsvriendelijk. Ze moeten vaak voldoen aan specifieke regelgeving octrooirechten, goedkeuringen dus de hightechondernemer moet van deze markten evenzeer thuis zijn. En ook de strategie inzake prijszetting en marketing moet aangepast worden aan de doelmarkt(en).»» Ga bewust om met uw doelmarkten. Weet wat het voordeel van uw product is voor de regio waarin u het aanbiedt. En weet wat de typische vereisten zijn van het land dat u in het vizier heeft. Nood aan klare positionering Hightechbedrijven kunnen veelal niet de gehele waardeketting zelf afdekken. Meestal gebeurt O&O binnenshuis, maar voor het verkopen, integreren, implementeren, distribueren en onderhouden kan de nood ontstaan om de krachten te bundelen met anderen. Hier rijst de vraag naar het meest geschikte businessmodel: zal uw bedrijf enkel de technologie ontwikkelen en de rest van de waardeketen aan andere spelers overlaten? Of groeit het uit tot een integrated solutions provider die wereldwijd oplossingen verstrekt van a tot z? Of kiest u voor een van de vele mogelijkheden tussen beide polen? In bepaalde hightechsectoren zoals de biotechnologie of ICT zijn deze businessmodellen zeer dynamisch. Zo kan het landschap in slechts enkele jaren tijd veranderen van bedrijven met een verticaal geïntegreerde opbouw naar uiteenlopende spelers met een gefragmenteerde waardeketen, die elk hun deel inbrengen. Dit geeft aanleiding tot zeer specifieke B2B-omgevingen. Leidraad bij internationaal ondernemen 19

21 Septentrio verovert de wereld via satellietnavigatie Septentrio is een van de Europese pioniers op het vlak van satelliet navigatie. Deze spin-off van IMEC ontwikkelt en commercialiseert een uniek product: een ontvanger die niet alleen de Amerikaanse GPS-satellieten aankan, maar ook de Russische, Europese en Chinese tegenhangers. Vandaag telt Septentrio meer dan 70 medewerkers. Peter Grognard, CEO, getuigt over het snelle groeipad. Septentrio bestaat bijna 10 jaar. Onze eerste mijlpalen bereikten we al zeer snel: in het eerste levensjaar was er de verkoop van ons product; in het derde jaar lanceerden we een industriële portefeuille. Na vijf jaar waren we de eerste Galileo-ontvanger ter wereld: begin 2006 ontvingen we Galileo-signalen. Onder meer daarom kregen we in 2007 de erkenning Trends Gazelle van Vlaams-Brabant. Ons succes danken we in grote mate aan onze visie. Onze satellietnavigatieontvanger werkt niet alleen met GPS-satellieten, maar ook met de andere: de Russische Glonass, de Europese Galileo en de Chinese Compass. De basis van onze oplossing is een veelzijdige chip, ontwikkeld binnen IMEC, die de kern is van een multi-systeemontvanger. We waren trouwens van in het begin gedreven om de nummer 1 te worden, zonder veel overhead. Het was onze strategie om snel een product op de markt te brengen en telkens verbeteringen aan te brengen via nieuwe versies, in plaats van na lange ontwikkelingen het ultieme product te introduceren. De beste test voor een product is immers altijd de markt! Aan netwerking hechten wij bijzonder veel belang. Ik durf te stellen dat we er een koploper in zijn. Ten eerste hechten we veel belang aan lokale netwerken, zoals DSP Valley, waarvan ik bestuurder ben. Daarnaast zijn we ook lid van Leuven.Inc. Op nationaal en gewestelijk niveau vinden we Agoria belangrijk en hebben we een goede samenwerking en interactie met de Vlaamse, Belgische en Europese overheden. In 2002 was ik mede-oprichter van het Galileo Services netwerk, een consortium van Europese bedrijven waar ook Tele-Atlas deel van uitmaakt. Bij ons is netwerking vooral mijn taak, als CEO. Netwerking geeft je naambekendheid. Bovendien hecht ik veel belang aan vertrouwen en persoonlijke relaties. Misschien heeft het te maken met mijn verleden als wetenschappelijk en technologieattaché voor België in Washington DC; in die periode was netwerken mijn kernactiviteit. 20

22 We zijn ook volop aanwezig op beurzen en congressen; activiteiten die vaak leiden tot verkoopcontracten. In het buitenland realiseren we die via 25 onafhankelijke verdelers. Belangrijk zijn ook onze samenwerkingsverbanden via ESA (European Space Agency) en de Europese kaderprogramma s, waarvan we zelf verschillende consortia hebben geleid. We beschermen onze nieuwe ontwikkelingen via octrooien, maar we hechten ook veel belang aan het goed afschermen van onze knowhow in het algemeen. Voor tal van incrementele vernieuwingen in onze technologie en producten schermen we onze bedrijfsgeheimen goed af. Dat vereist uiteraard een goede organisatie en cultuur binnen je bedrijf. We hebben de laatste tijd ook veel geïnvesteerd in kwaliteit en sales. We zijn de enige Europese fabrikant in onze niche. Onze ambitie is dan ook ons marktaandeel te vergroten, wereldwijd. Mocht ik herbeginnen, dan zou ik wel meer aandacht besteden aan de organisatie van het bedrijf. Die is immers van groot belang voor de ontwikkeling van het prototype tot een echt industrieel product. Het vinden van goede, ervaren mensen is echt wel een uitdaging. Het is niet eenvoudig om voldoende ervaren mensen te vinden met gespecialiseerde profielen. We rekruteren dan ook wereldwijd. Het resultaat is dat we vandaag met 13 verschillende nationaliteiten werken. En die uitdaging blijft, met de schaalvergroting die we ambiëren. 21

23 IMEC? IMEC is Europa's grootste onafhankelijk onderzoekscentrum in nano-elektronica en nano-technologie. Meer dan werknemers van over de hele wereld werken op de IMEC campus in Leuven. IMEC's onderzoek wordt toegepast in betere gezondheidzorg, slimme elektronica, hernieuwbare energie en veiliger transport. Lees meer op Waar Silicon Valley een toplocatie is voor ICT, zijn San Diego en Boston ideale hubs voor biotech. Deze dienstencentra zorgen voor een instapklaar kantoor met alle faciliteiten in aanslag op toplocaties in het zakelijke hart van groeimarkten wereldwijd. U leest er meer over op 22 Met uw hightechbedrijf de grens over

24 »»Het is belangrijk te onderzoeken welk deel van de waardeketen in uw niche nog onvoldoende ontwikkeld is en waar uw innovatie het grootste voordeel kan bieden. Zo kan u bepalen waarrond u uw activiteiten idealiter organiseert, en voor welke stappen u andere partijen in de arm kan nemen. U leest hierover meer in hoofdstuk 3. Financiële eigenheden Traditionele bedrijven ontstaan vaak vanuit de markt; ze kunnen er zo in slagen hun groei en eigen innovaties te financieren. Hightechbedrijven daarentegen hebben in hun beginjaren, soms tot de eerste 10 jaar, doorgaans een zeer zwakke financiële positie. Meestal hebben ze in die periode geen product, amper omzet en weinig klanten. Kortom, ze verbranden kapitaal. Vlaanderen heeft een goed aanbod van externe financiers die in die jaren willen investeren. Maar ook in het buitenland kan u investeerders treffen. Een externe investering gaat vaak gepaard met de inbreng van knowhow van ervaren entrepreneurs, die uw bedrijf mee begeleiden naar succes.»»zorg daarom voor een gezonde financiering. Neem bij uw investeerders ook buitenlandse investeerders op, die uw bedrijf met raad en daad kunnen ondersteunen bij uw internationale expansie. U leest er meer over in deel 6, over financiering. Strategische uitvalsbasis gezocht in het buitenland Waar traditionele bedrijven zich veelal lange tijd vanuit Vlaanderen kunnen ontwikkelen, ontstaat bij hightechbedrijven soms snel de noodzaak om zich dicht bij de klanten te bevinden. Of om geïnteresseerde of interessante markten ter plaatse te bewerken. De keuze van die tweede locatie is van groot belang. Dan rijst immers de vraag naar de meest aangewezen habitat voor uw bedrijf. Wil u optimaal gevestigd zijn om klantencontacten te kunnen leggen? Dan is het misschien belangrijk in een superhub gevestigd te zijn, of lid te worden van een snelgroeiende cluster. Of wil u ter plaatse ook rekruteren? Het vinden van gespecialiseerde, hoogopgeleide medewerkers is een uitdaging in tijden van hoogconjunctuur»» Flanders Investment & Trade kan u niet alleen helpen met specifieke, marktgerichte vragen. In erkende dienstencentra in verschillende metropolen wereldwijd neemt u in no time uw intrek voor een beperkte periode. Leidraad bij internationaal ondernemen 23

25 24 Met uw hightechbedrijf de grens over

26 Uw IP 2 beschermen Leidraad bij internationaal ondernemen 25

27 V oor kleine hightechbedrijven is IP van onschatbare waarde. Er is dan ook een complete strategie nodig. In de eerste plaats om de nieuw ontwikkelde kennis te beschermen; ten tweede om te bepalen wat het bedrijf met deze nieuwe IP gaat doen. Vincent Ryckaert, IP Manager IMEC 26 Met uw hightechbedrijf de grens over

28 2 Uw IP beschermen Het hoogste goed van een hightechbedrijf is in eerste instantie het idee waaruit het ontstond. En de vernieuwing die het, in de loop van zijn bestaan, weet te scheppen. Het intellectuele eigendom of Intellectual Property, kortweg IP: het omvat uw nieuwe producten of technieken, nieuwe vormgeving of nieuwe combinaties. Streeft u hiervan het fabricage- of verkoopmonopolie na, dan kan u het laten registreren door een officiële autoriteit. Beschrijvende elementen, zoals de gebruikte techniek, de vorm, de naam van het product, zullen u het recht geven om een derde te verbieden zonder uw toestemming te kopiëren wat u toebehoort. Maar niet alles kan worden beschermd. En wat kan worden beschermd, is niet noodzakelijk het voorwerp van registratie. En wat in België of Europa is geregistreerd, is daarom nog niet beschermd in de rest van de wereld... Trouwens, wil u internationaal zakendoen, dan moet u niet alleen uw eigen IP beschermen. U moet er ook voor zorgen dat u uw IP niet-gehinderd en exclusief kan exploiteren. Vòòr het stellen van enige commerciële handeling, moet u dus eerst nagaan of er in uw doelmarkt al gevestigde IP-rechten in handen van derden zijn. Zodat u (dure) conflicten vermijdt Van hightech tot hightechbedrijf In de keten van hightech tot hightechbedrijf, zijn drie stappen te onderscheiden. 1 Wat is uw IP? In eerste instantie moet u inschatten wat u precies wil beschermen; wat het idee precies is waarvan u wil vermijden dat anderen het zullen commercialiseren of u ermee beconcurreren. Eventueel kan u bepaalde ontwikkelingen ook vrijgeven (in IT bijvoorbeeld als Open Source), omdat u sterk genoeg in uw schoenen staat en uw idee nog verder reikt. Op uw intellectuele eigendom het specifieke idee waarop u uw onderneming wil bouwen moet u de rechten zien te bekomen. Leidraad bij internationaal ondernemen 27

29 Een tendens is dat grote bedrijven vandaag kleine technologiespelers opzoeken, en erin investeren met de bedoeling het op middellange termijn onder te brengen in een van de eigen activiteiten, of het te verkopen. Onderzoek dat start van nul wordt immers alsmaar minder betaalbaar. Velen verkiezen veelbelovend(e) onderzoek(resultaten) in te kopen; hierin ligt ongetwijfeld een opportuniteit voor Vlaamse hightech. Deze tendens is bijzonder zichtbaar in bijvoorbeeld biotech en telecommunicatie. (Er zit trouwens ook een keerzijde aan deze medaille: menselijk kapitaal verdwijnt zo naar het buitenland of komt in buitenlandse handen terecht. Vlaanderen moet in die sectoren dan ook blijven investeren in menselijk kapitaal.) Red Sea vs. Blue Ocean Over verschillende marktbenaderingen verscheen het ophefmakende Blue Ocean Strategy van W. Chan Kim (INSEAD en Boston Consulting Group) en Renée Mauborgne (INSEAD). Kiest u voor de Red Sea en biedt u een alternatief aan in een bestaande markt? Of kiest u voor de Blue Ocean en snijdt u een compleet nieuwe markt aan? Op vindt u alvast een voorproefje. 28 Met uw hightechbedrijf de grens over

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Ondernemen met IP in de praktijk

Ondernemen met IP in de praktijk Ondernemen met IP in de praktijk Inhoud Wat is IE? Hoe werkt IE? o c t rooien m e rk e n m o d e llen a d v o c a t uu r Waarom IE beschermen? Alternatieven voor het beschermen van IE? Welke verschillende

Nadere informatie

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De Octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis

Nadere informatie

Samenwerken & Intellectueel Eigendom

Samenwerken & Intellectueel Eigendom Samenwerken & Intellectueel Eigendom 15 mei 2012 Mecc Maastricht René Janssen octrooiadviseur regio Limburg NL Octrooicentrum (locatie Syntens-Roermond) NL Octrooicentrum Octrooiverlening Nederland (uitvoering

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Stroomlijn uw logistieke activiteiten en verleg grenzen. Leidraad bij internationaal ondernemen

Stroomlijn uw logistieke activiteiten en verleg grenzen. Leidraad bij internationaal ondernemen Stroomlijn uw logistieke activiteiten en verleg grenzen Leidraad bij internationaal ondernemen Stroomlijn uw logistieke activiteiten en verleg grenzen is een uitgave van Flanders Investment & Trade Gaucheretstraat

Nadere informatie

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE eric.degryse@simontbraun.eu I. OCTROOIWETGEVING : België Wetboek van economisch recht, 19 April 2014, Boek XI, "Intellectuele eigendom, titel 1, Uitvindingsoctrooien

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl 1 Een octrooi (ook wel patent) is een juridisch document waarin de beschermingsomvang van een technische uitvinding of idee is vastgelegd. Met een octrooi kunt u derden, die daartoe niet gerechtigd zijn,

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Hulp voor uitvinders Pag. 1 Pag. 2 Pag. 3 Pag. 4 Pag. 5 Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Bescherm uw ideeën Wanneer u

Nadere informatie

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE 10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE Is uw website aan vernieuwing toe? Pas deze tips toe en haal meer uit je website De laatste jaren zien we grote veranderingen op het gebied van webdesign.

Nadere informatie

Hoe bescherm ik mijn naam en product?

Hoe bescherm ik mijn naam en product? 3 Hoe bescherm ik mijn naam en product? Over auteursrechten, merkbescherming, registratie van uw domeinnaam en patenten MICHIEL VERHAMME TIMOTHY VAN DE GEHUCHTE 4 Hebt u nog vragen, neem dan contact op

Nadere informatie

Installeren van zonnepanelen

Installeren van zonnepanelen Wie zijn we? Wat doen we? Wat is innovatie? Installeren van zonnepanelen Wijnproeven Springwise.com Website die doorschakelt Springwise.com www.multicap.be Draadloze muizenval Kreukpaal Ichoosr Definitie

Nadere informatie

ING, partner van familiale ondernemers

ING, partner van familiale ondernemers ING, partner van familiale ondernemers Familiebedrijven, de motor van de economie Leidt u een familiebedrijf? Familiebedrijven professionaliseren In België vertegenwoordigen familiebedrijven maar liefst

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse. Vacature:.NET Developer (junior)

Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse. Vacature:.NET Developer (junior) Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse Romaric Croes 27 Mei 2013 Contents Fresco Consult BVBA... 1 Missie... 1 Informatie over de openstaande betrekking... 1 Titel... 1 Plaats in de organisatie...

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

SBO economisch programmadeel Handleiding voor de participatie van bedrijven (versie januari 2016)

SBO economisch programmadeel Handleiding voor de participatie van bedrijven (versie januari 2016) SBO economisch programmadeel Handleiding voor de participatie van bedrijven (versie januari 2016) 1. Situering van deze handleiding Voorliggende handleiding is bedoeld voor bedrijven die wensen betrokken

Nadere informatie

Wat is intellectueel eigendom en hoe pas ik het toe binnen mijn organisatie? 9 februari 2012 An Cosaert

Wat is intellectueel eigendom en hoe pas ik het toe binnen mijn organisatie? 9 februari 2012 An Cosaert Workshop intellectueel eigendom Wat is intellectueel eigendom en hoe pas ik het toe binnen mijn organisatie? 9 februari 2012 An Cosaert Even schetsen Waarom? It s worth protecting what another wants to

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen In opdracht van het ministerie van Economische Zaken U hebt een vernieuwend idee of product en u wilt vastleggen dat

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

hertalan welkom in de wereld van EPDM

hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan the waterproof solution Hertalan levert wereldwijd unieke EPDM producten voor duurzame en watervaste oplossingen. Als eerste Europese producent van EPDM folies

Nadere informatie

Innovation Across Borders Forum VBO-FEB Preparation Form Innovation Cases

Innovation Across Borders Forum VBO-FEB Preparation Form Innovation Cases Innovation Across Borders Forum VBO-FEB Preparation Form Innovation Cases WHO Welke onderneming(en) werd(en) hierbij betrokken? (grootte, bedrijfssector, )? Met welke partner(s) (clusters, O&O-centrum,

Nadere informatie

In welke landen liggen kansen?

In welke landen liggen kansen? 2 Heb je een sterk onderscheidend product? Bijv: Enige in de wereld Unieke eigenschappen geschiedenis, geografie, sociale betekenis Functioneel/performance Ambachtelijke kwaliteit Beschikbaarheid / prijs

Nadere informatie

VAN N UI U TV T IND ING CRE R ATI T E T EXPLO ITA T E

VAN N UI U TV T IND ING CRE R ATI T E T EXPLO ITA T E VAN UITVINDING EN CREATIE TOT EXPLOITATIE Een goed idee is goud waard. Intussen heeft u alles goed geregeld: uw octrooigemachtigde heeft octrooi of kwekersrecht aangevraagd, een merkenbureau heeft uw merk

Nadere informatie

Vlaanderen is ondernemen

Vlaanderen is ondernemen Vlaanderen is ondernemen Een handige wegwijzer in intellectuele eigendomsrechten AGENTSCHAP INNOVEREN & ONDERNEMEN www.vlaio.be Geef de concurrentie niet de vrije hand en bescherm uw voorsprong! Een uitvinding

Nadere informatie

Leading Professional Recruitment in the Technology Industry

Leading Professional Recruitment in the Technology Industry Leading Professional Recruitment in the Technology Industry People Linking Performance Strategy Wie is Top Job TOP JOB is een Belgisch, internationaal wervings-en selectiekantoor gespecialiseerd in het

Nadere informatie

Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren?

Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren? Inbreuk op een octrooi Kan u uw uitvinding commercialiseren? Inleiding De vorige edities van Construction Rights geeft uitleg over wat een octrooi is, hoe dergelijk document is opgebouwd, waar men in databases

Nadere informatie

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen U hebt een vernieuwend idee of product en u wilt vastleggen dat dit uw intellectueel eigendom is. Hier leest u op welke

Nadere informatie

Een praktische kijk op. KMO financiering

Een praktische kijk op. KMO financiering Een praktische kijk op KMO financiering PMV nv is een Vlaamse investeringsmaatschappij PLAATS VAN PMV IN HET VLAAMSE INVESTERINGSLANDSCHAP PUBLIEK & INSTITUTIONELE INVESTEERDERS VLAAMS GEWEST 100 % 100

Nadere informatie

Bescherming en exploitatie van Intellectueel Eigendom

Bescherming en exploitatie van Intellectueel Eigendom Bescherming en exploitatie van Intellectueel Eigendom Bescherming uitvinding / vorm / merk en IP strategie (parallelsessie I) Kayin Pang, Peter van Essen and Ard Ellens Food Valley & Nederlandsch Octrooibureau

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Arnhem, 10 oktober 2011 Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Marijke Van kan Partner / Merken- en modellengemachtigde AOMB octrooi- en merkenbureau Agenda Beschermen van ideeën, innovatie

Nadere informatie

AUHL RICHTLIJNEN BIJ HET OPRICHTEN VAN EEN SPIN-OFF

AUHL RICHTLIJNEN BIJ HET OPRICHTEN VAN EEN SPIN-OFF 1 AUHL RICHTLIJNEN BIJ HET OPRICHTEN VAN EEN SPIN-OFF Deze richtlijnen zijn steeds ondergeschikt en slechts aanvullend aan de bepalingen in het Decreet van 22/02/1995 betreffende de Deelname in spin-off

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Concept uitgeefgroep Bouwstenen van Management en Organisatie

Concept uitgeefgroep Bouwstenen van Management en Organisatie Case Entrance & Security Systems - case, analyse en conclusies (OLO) Hoofdstuk 7 Strategie: samenwerking In het vorige deel van de strategische verkenning hebt u de positioneringsmogelijkheden voor ESS

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Software en continuïteit

Software en continuïteit Software en continuïteit Jaarvergadering Orde van Advocaten 25 september 2009 Presentatie van de Vereniging Informaticarecht Advocaten (VIRA) Polo G. van der Putt, voorzitter VIRA Agenda VIRA Wat is (de

Nadere informatie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie LexPartners: uw full service juridische sparringpartner en huisadviseur Door het sterk gestegen belang voor ondernemingen

Nadere informatie

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen In opdracht van met ministerie van Economische Zaken U hebt een vernieuwend idee of product en u wilt vastleggen dat

Nadere informatie

Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk

Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk Channel Management Business to Distributor Management Leer hoe u het netwerk van directe en indirecte verkoops- en distributiekanalen

Nadere informatie

www.nl2040.nl Taak en plaats in 2040 26-9-2011 George Gelauff NOBCO conferentie 2011 Tijden veranderen Tijden veranderen Scenariostudies

www.nl2040.nl Taak en plaats in 2040 26-9-2011 George Gelauff NOBCO conferentie 2011 Tijden veranderen Tijden veranderen Scenariostudies 26-9-2011 Tijden veranderen Taak en plaats in 2040 George Gelauff NOBCO conferentie 2011 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote investeringen: bv wegen, dijken

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

& BRANCHETEAM RETAIL

& BRANCHETEAM RETAIL & BRANCHETEAM RETAIL Het brancheteam Retail bestaat uit verschillende juridische specialisten die door hun jarenlange ervaring diepgaande kennis bezitten over de retail. Onze specialisten kennen de spelers

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM

UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM REGELING VALORISATIE 2014 Vastgesteld bij besluit nr. 2014cb0118 van het College van Bestuur van 14 april 2014 Inhoud Aanleiding Artikel 1: Artikel 2: Artikel 3: Artikel 4: Artikel 5: Artikel 6: Artikel

Nadere informatie

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl 1 Het ontwerpen en op de markt brengen van producten in een veelheid van vormen en verschijningen is een wezenlijk kenmerk van onze economie. De ontwikkeling en realisering van een nieuwe uitvoering van

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

1/ Wie zijn wij? 2/ Onze website

1/ Wie zijn wij? 2/ Onze website dejuristen IP and ICT Law Belliardstraat 2 B- 1000 Brussel Belgium Phone +32 (0) 2 540 20 66 Fax +32(0) 9 296 13 41 www.dejuristen.be contact@dejuristen.be DISCLAIMER Het gebruik van onze website gaat

Nadere informatie

Overwegingen voor verkoop

Overwegingen voor verkoop VERTROUWELIJK VOOR DISCUSSIE Overwegingen voor verkoop Presentatie Navius Corporate Finance & Strategy Utrecht, februari 2006 AGENDA Introductie Navius Rationale van verkoop Het verkoopproces Enkele suggesties

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

De overdracht van KMO s in het segment van 2 à 5 miljoen! omzet en 5 à 20 werknemers.

De overdracht van KMO s in het segment van 2 à 5 miljoen! omzet en 5 à 20 werknemers. De overdracht van KMO s in het segment van 2 à 5 miljoen omzet en 5 à 20 werknemers. Een acute nood aan een structurele, innovatieve en globale aanpak "#$%#&'$(%$) Dit document bevat vertrouwelijke informatie

Nadere informatie

Ideeën. Startersgids 7

Ideeën. Startersgids 7 01 Ideeën beschermen Startersgids 7 Indien uw ondernemingsproject gebaseerd is op een nieuwe uitvinding, een origineel concept of een vernieuwende creatie, dan doet u er misschien goed aan na te gaan hoe

Nadere informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best Praktische informatie De informatie in dit document vertegenwoordigt de huidige visie van Microsoft Corporation op zaken die ten tijde

Nadere informatie

APPS & R E C H T. 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip

APPS & R E C H T. 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip APPS & R E C H T 2014, Ruby Nefkens en Ilham Keip Apps en recht Het tot stand komen van een app begint altijd met een idee. En tijdens de uitwerking van dit idee tot een concrete app komen veel onderwerpen

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN LOOK CLOSER UNDERSTAND MORE NEEM DE TIJD Ontdek Robeco 1 Wij willen alles weten over de wereld en hoe die werkt, over de risico s en kansen. Op deze manier herkennen we langetermijnkansen, innoveren we

Nadere informatie

Businessplan op een Bierviltje

Businessplan op een Bierviltje Businessplan op een Bierviltje Door Quirien Veldman, Syntens Ze zeggen wel eens: een businessplan moet zo simpel zijn dat het op een bierviltje past. Hoe kan dat als de businessplannen die de meeste ondernemers

Nadere informatie

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen 1. Inleiding De SERV werd op 3 november 2006 om advies

Nadere informatie

Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant. Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch

Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant. Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch Inhoud workshop Even voorstellen Wat is er in de regio? Martkontwikkelingen;

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Europese Erecode Inzake Franchising

Europese Erecode Inzake Franchising Europese Erecode Inzake Franchising 1. Definitie van franchising Franchising is een systeem voor de afzet van goederen en/of diensten en/of de toepassing van technologie, gebaseerd op een hechte en voortdurende

Nadere informatie

ALGEMENE GEBRUIKERSVOORWAARDEN CASHLESS BETALEN EN CHECK POINT, CASHLES APP, MULTICARD NEDERLAND B.V.

ALGEMENE GEBRUIKERSVOORWAARDEN CASHLESS BETALEN EN CHECK POINT, CASHLES APP, MULTICARD NEDERLAND B.V. ALGEMENE GEBRUIKERSVOORWAARDEN CASHLESS BETALEN EN CHECK POINT, CASHLES APP, MULTICARD NEDERLAND B.V. Toegang tot en gebruik van de faciliteiten en informatie van het portal Check Point, van de Cashless

Nadere informatie

3 Know-how. 3.1 Inleiding. 3.2 Wat is know-how

3 Know-how. 3.1 Inleiding. 3.2 Wat is know-how 3 Know-how Als je geen zin hebt om met een andere developer over een recent project te praten, dan kan je je er makkelijk van afmaken door te zeggen: `Daar kan ik niets over zeggen, dat valt onder een

Nadere informatie

DISCLAIMER GEBRUIKSVOORWAARDEN

DISCLAIMER GEBRUIKSVOORWAARDEN DISCLAIMER GEBRUIKSVOORWAARDEN Verantwoordelijke uitgever Therabel Pharma s.a. Egide Van Ophemstraat 108 1180 Brussel Ondernemingsnummer: 0836.259.962 Tel. 00 32 (0)2 370 46 11 1. INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN

Nadere informatie

Running Lean. Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt. Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum.

Running Lean. Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt. Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum. Running Lean Op zoek naar een ondernemingsmodel dat werkt Innovatiecentrum Vlaams Brabant 28/02/2014 peter.rutten@innovatiecentrum.be Intro Running Lean Wanneer zijn starters succesvol? Klanten zijn geïnteresseerd

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

STW-gebruikerscommissie

STW-gebruikerscommissie STW-gebruikerscommissie Versie: november 2013 Pagina 1 / 10 Inhoud Inhoud... 1 Inleiding... 2 Definities... 3 02. Toepasselijkheid... 3 03. Taak... 4 04. Uitvoering project... 4 05. Samenstelling... 4

Nadere informatie

Welkom in een wereld zonder grenzen

Welkom in een wereld zonder grenzen Welkom in een wereld zonder grenzen Truphone is het eerste bedrijf dat daadwerkelijk één wereldwijd communicatiesysteem aanbiedt. Daarnaast bespaart het ons meer kosten dan welk ander bedrijf ook zou kunnen.

Nadere informatie

Bedrijven - Kennisinstellingen. Tips voor een geslaagd huwelijk

Bedrijven - Kennisinstellingen. Tips voor een geslaagd huwelijk Bedrijven - Kennisinstellingen Tips voor een geslaagd huwelijk Karen Curé Universiteit Gent Dienst TechTransfer Hoe samenwerken? Samenwerkingsvormen - Wat kan je van een kennisinstelling verwachten? -

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

QUEST FOR GROWTH Privak, beleggingsvennootschap met vast kapitaal naar Belgisch recht

QUEST FOR GROWTH Privak, beleggingsvennootschap met vast kapitaal naar Belgisch recht Persmededeling Embargo tot maandag 10 maart 2008 17.40u QUEST FOR GROWTH Privak, beleggingsvennootschap met vast kapitaal naar Belgisch recht Quest for Growth investeert in inewit, een Belgische expert

Nadere informatie

ONDERNEMEN IS PLANNEN!

ONDERNEMEN IS PLANNEN! ONDERNEMEN IS PLANNEN! Ondernemen wordt vaak geassocieerd met het beogen van economische meerwaarde. Dit geldt ook in de culturele en creatieve sectoren. Toch is dit niet de enige vebinding die je kan

Nadere informatie

Bedrijfskunde. H4 Samenwerking

Bedrijfskunde. H4 Samenwerking Bedrijfskunde H4 Samenwerking Toename in samenwerking Een toename in concurrentie en technologische ontwikkelingen dwingt bedrijven beter na te denken over efficiëntie en effectiviteit. Door Mondialisering

Nadere informatie

Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl

Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Agenda Even voorstellen Vicus ebusiness Solutions Geluiden uit de markt Belangrijke verschillen

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Inhoud. Waar vind je ons? Contacteer Ons. Wie zijn we? Onze Referenties. Hoe werken we?

Inhoud. Waar vind je ons? Contacteer Ons. Wie zijn we? Onze Referenties. Hoe werken we? Inhoud Waar vind je ons? Contacteer Ons Wie zijn we? Onze Referenties Hoe werken we? Wie zijn we? Wil de meest GERENOMMEERDE naam zijn in Marketing & Sales Recruitment and Interim Management. Onze klanten

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

BaOpt Benelux bv Wilhelminastraat 51 2011 VL Haarlem Hierna te noemen BaOpt Benelux

BaOpt Benelux bv Wilhelminastraat 51 2011 VL Haarlem Hierna te noemen BaOpt Benelux BaOpt Licentieovereenkomst Tussen BaOpt Benelux bv Wilhelminastraat 51 2011 VL Haarlem Hierna te noemen BaOpt Benelux en Hierna te noemen gebruiker gezamenlijk te noemen "de

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

Aangenaam. Sharinne Ibrahim Floor de Roos. Handelsrecht (Intellectuele eigendom en ICT-recht, Contracten) Vestiging Venlo en Eindhoven

Aangenaam. Sharinne Ibrahim Floor de Roos. Handelsrecht (Intellectuele eigendom en ICT-recht, Contracten) Vestiging Venlo en Eindhoven Aangenaam Sharinne Ibrahim Floor de Roos Handelsrecht (Intellectuele eigendom en ICT-recht, Contracten) Vestiging Venlo en Eindhoven 1 Intellectuele eigendom Handelsnaamrecht * Merkenrecht * Auteursrecht

Nadere informatie

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Modellicenties voor open data Versie 1.1 CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Licentiemodellen open data v1.1 2 Inleiding In deze nota worden een aantal modellicenties voorgesteld voor het ter beschikking stellen

Nadere informatie

subsidy house Villapark 7/8 3051 BP Rotterdam +31-(0)10-2189743

subsidy house Villapark 7/8 3051 BP Rotterdam +31-(0)10-2189743 Om als bedrijf concurrerend te blijven is het van belang voortdurend te ontwikkelen. Hierbij is het betreden van nieuwe markten, samenwerken met andere bedrijven en investeren vaak noodzakelijk. Dergelijke

Nadere informatie

Van. naar I Do. Kempense InnovatieRaad

Van. naar I Do. Kempense InnovatieRaad Van naar I Do Kempense InnovatieRaad Ideeën genereren Elke mens is een vat vol ideeën. Als je bedrijf op wieltjes loopt is het wellicht de moeite eens stil te staan en alles te herdenken. Net dan zijn

Nadere informatie

Inleiding: De vragenlijst wordt afgesloten met de vraag om uw kennisvraag 2 ledig in maximaal 100 woorden te formuleren.

Inleiding: De vragenlijst wordt afgesloten met de vraag om uw kennisvraag 2 ledig in maximaal 100 woorden te formuleren. Inleiding: Deze vragenlijst bestaat uit 45 vragen en dient ertoe om het innovatietraject strategischeen zoekmachine marketing zo Efficiënt, Effectief en Educatief mogelijk te laten verlopen. Deze kunt

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

EXPORT. Financiële steunmaatregelen. een hefboom voor de KMO s

EXPORT. Financiële steunmaatregelen. een hefboom voor de KMO s BRUssel EXPORT Financiële steunmaatregelen voor de export, een hefboom voor de KMO s Brussel Export geeft uw export een boost Gesubsidieerde projecten Brussel Export kent KMO s financiële steunmaatregelen

Nadere informatie

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse Arnold Monshouwer Business Club Bernisse Wie zijn wij? Waarom innoveren? Wat is innovatie? Hoe kom ik op ideeën? Hoe pak ik het aan? Agenda Even voorstellen 1. Beter, eerder en sneller innoveren 2. Onafhankelijk

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Lokaal, Europa en Internationaal

Lokaal, Europa en Internationaal www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche SWISSLEG (ZWITSERLAND) Opgericht in 2012 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Handicaps/artificiële

Nadere informatie

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl Team IE & ICT www.dehaanlaw.nl De Haan team intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht Intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht zijn verwante rechtsgebieden met een heel

Nadere informatie

Welkom. 2014: Innovatiekracht

Welkom. 2014: Innovatiekracht Welkom 2014: Innovatiekracht 2014: innovatiekracht Doel: Ambitieuze / resultaatgerichte ondernemers Ambitieuze / resultaatgerichte ondernemers Onderwerpen verschillende invalshoeken Interactie / begeleiding

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie