Verslag symposium. Duurzame sportaccommodaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag symposium. Duurzame sportaccommodaties"

Transcriptie

1 Verslag symposium Duurzame sportaccommodaties 28 februari 2013

2 Inhoud Inleiding... 2 Welkomstwoord... 2 Resultaten van de enquête... 2 Ronde Tafelgesprekken... 3 Parallelsessies... 4 RKVV Bakhuizen... 4 Sportcomplex Nieuwehorne... 5 Voetbalvereniging Den Ham... 5 F.C. Oldemarkt... 6 Presentatie gedeputeerde Hans Konst... 6 Paneldiscussie... 7 Vervolg... 8 Bijlage 1: Overzicht van Kansen en Knelpunten... 9

3 Inleiding Op donderdag 28 februari 2013 heeft de provincie Fryslân in samenwerking met Sport Fryslân en Saxion Hogescholen het symposium Duurzame sportaccommodaties georganiseerd in Sportstad Heerenveen, één van de duurzaamste sportcomplexen van Noord Nederland. Doel van het symposium was om amateursportverenigingen en eigenaren van buitensportaccommodaties bewust te maken van de energiesituatie op hun accommodaties en uit te nodigen om met elkaar te verkennen welke mogelijkheden er zijn om de energierekening te verlagen. Het symposium was een groot succes. Bijna 150 enthousiaste mensen hebben vanuit verschillende organisaties deelgenomen. Bestuursleden van amateursportverenigingen waren goed vertegenwoordigd. Daarnaast waren er medewerkers van bijvoorbeeld sportbonden en de Friese Milieufederatie. Ook Raadsleden, bestuurders en ambtenaren van diverse Friese gemeenten waren present. Op 28 februari is duidelijk geworden dat het thema energiebesparing leeft in de praktijk. Amateursportverenigingen willen doelgericht aan de slag kunnen met hun sportaccommodaties. Dit verslag beschrijft de verschillende onderdelen van het programma en geeft de belangrijkste vragen en thema s weer die tijdens de bijeenkomst zijn genoemd. Voor de presentaties wordt verwezen naar de website van de provincie Fryslân: Welkomstwoord Algemeen directeur van de provincie Fryslân Guus van den Berg is dagvoorzitter. Het symposium begint om uur met een openingswoord van de dagvoorzitter en een welkomstwoord door Lykele Buwalda, wethouder van de gemeente Heerenveen. Dhr. Siebren Siebenga, ook wethouder van de gemeente Heerenveen, was helaas door ziekte afwezig. Dhr. Buwalda heet de deelnemers welkom in Heerenveen en geeft een toelichting op de rol van de gemeente met betrekking tot energie van sportaccommodaties. Hij gaat in op duurzame sportaccommodaties in de gemeente Heerenveen. Sportstad Heerenveen en het nieuw te bouwen Thialf stadion zijn goede voorbeelden van grote duurzame sportcomplexen. Ook zet de gemeente Heerenveen zich in voor amateursportaccommodaties. Een mooi voorbeeld van een duurzame amateursportaccommodatie in de gemeente is sportcomplex Nieuwehorne. In één van de parallelsessies is het verhaal van dit sportcomplex gepresenteerd. Dhr. Buwalda brengt het onderwerp kunstgras ter sprake. De wethouder vraagt zich af of kunstgras wel zo duurzaam is. Kunstgras moet namelijk eens in de acht tot tien jaar vervangen worden. Een vraag die tijdens het symposium niet meer is besproken en dus ook niet is beantwoord. Resultaten van de enquête Na het welkomstwoord presenteren André Bus (docent en onderzoeker bij Saxion Hogescholen) en Saakje Mulder (directeur van Sport Fryslân) de resultaten van een enquête over de energiesituatie in Friese buitensportaccommodaties. Er is een vragenlijst uitgezet onder ruim 600 amateursportverenigingen in de provincie. Uit de enquête blijkt dat de huidige situatie grote kansen biedt om het energieverbruik te verbeteren. Veel accommodaties zijn oud, slecht geïsoleerd en de installaties voor verwarming en warm water zijn binnen een aantal jaren aan vervanging toe. De energierekening bedraagt soms wel % van de 2

4 totale begroting van een vereniging. Door Saakje Mulder wordt ingegaan op de rol die verschillende organisaties kunnen innemen bij dit thema. Nieuwe samenwerkingsvormen tussen bijvoorbeeld verenigingen en gemeenten zijn belangrijk. De presentatie kunt u vinden op de website van de provincie Fryslân. Ronde Tafelgesprekken Na de presentatie van de resultaten zijn de deelnemers onder leiding van een gespreksleider in groepen van tien personen met elkaar in gesprek gegaan. Na een korte kennismaking was het doel kansen en knelpunten voor het nemen van energiemaatregelen bij sportaccommodaties met elkaar uit te wisselen. In tabel 1 vindt u een overzicht van thema s die het meest genoemd zijn. Een meer gedetailleerd overzicht van de uitgewisselde kansen en knelpunten vindt u in bijlage 1. Tabel 1: Overzicht van veel genoemde thema s onderverdeeld naar kansen en knelpunten Kansen Kostenvermindering op eigen kracht door energiebesparing en produceren duurzame energie. Bewustwording en uitstraling door voorbeeldfunctie maatschappelijk verantwoord ondernemen. Samenwerking verbindt en maakt sterk, twee weten meer dan een. Ook valt er marktvoordeel te behalen met schaalvergroting. Kennis opbouwen en uitwisselen is belangrijke basis voor succes, het vergroot kans op goede beslissingen. Techniek blijft zich ontwikkelingen en door praktische toepassingen op grote schaal worden nieuwe technieken betaalbaar. Knelpunten Veel verenigingen hebben moeite om in hun eigen kracht te komen. Hoe organiseer je het? Bewustwording en gedragsverandering creëren is geen gemakkelijke opgave. Hoe kan je dat stimuleren. Samenwerking tussen partijen en verenigingen is complex. Hoe kan je hier in positieve zin op sturen? Financiering staat met stip bovenaan. Er zijn onvoldoende middelen om de benodigde voorinvestering voor energiemaatregelen te vergaren. Gebrek aan kennis binnen genoemde clusters maakt dat er geen daadkracht wordt gerealiseerd. Techniek biedt nog geen oplossing voor opslag van energie en het is lastig om te bepalen wat verstandige investeringen zijn voor een vereniging. 3

5 Na afloop van de gesprekken is de dagvoorzitter langs tafels gelopen om plenair inspirerende kansen en voorbeelden op te halen. In gesprek met de dagvoorzitter zijn de volgende punten naar voren gekomen: - Er moet nagedacht worden over de vraag hoe de kennis en professionaliteit van bouwvakkers die door de crisis zonder werk zitten kan worden ingezet om verenigingen te helpen. - Kennis delen over financieringsconstructies tussen verenigingen en de hier aanwezige deelnemers van diverse instellingen en specialisaties. - Samenwerking door schaalvoordelen, denk bijvoorbeeld aan het op grote schaal inkopen van bewegingsmelders. - Samenwerking met bedrijfsleven versterken door gebruik te maken van elkaars restwarmte en overige zaken - Het opzetten van een Energy Service Company die verenigingen ontlast en investeert in energiebesparingsmaatregelen. - Mensen bewust maken van hun gedrag door energieverbruik en kosten in beeld te brengen in relatie tot verspilling. Denk bijvoorbeeld aan de kosten van lichtmasten die onnodig branden. - Bedrijfsleven beter laten samenwerken met opleidingen en verenigingen zodat studenten ervaring opdoen in de praktijk. - Morfologisch ontwerpen, in de betekenis van goed afstemmen van het ontwerpproces tussen architect, opdrachtgever(gebruiker) en bouwaannemers om faalkosten te reduceren. Parallelsessies Na de pauze hebben de bezoekers één van de vier parallelsessies bijgewoond. Vier verenigingen die als voorbeeld (good-practice) zijn geselecteerd hebben hun verhaal verteld. Dit waren de voetbalvereniging RKVV Bakhuizen, het sportcomplex Nieuwehorne, de voetbalvereniging Den Ham en de voetbalvereniging F.C. Oldemarkt. RKVV Bakhuizen In het kader van privatisering kreeg S.V. Bakhuizen voor het wegwerken van achterstallig onderhoud. S.V. Bakhuizen heeft voor zichzelf de voor- een nadelen van renovatie en nieuwbouw op een rijtje gezet. De vereniging kwam tot de conclusie dat nieuwbouw de enige juiste keuze was. De leden werden bij het project betrokken en er is gekozen voor het terugbouwen van een nieuwe accommodatie op een andere locatie zodat er met vrijwilligers rustig kon worden gebouwd. Met de nieuwbouw is ingezet op een energiezuinig en onderhoudsvriendelijk ontwerp. Het gebouw ziet er fraai uit en heeft de doelstelling energiezuinig zeker gehaald. Aan de hand van prachtige sfeerbeelden liet de heer Zijlstra zien wat de vrijwilligers allemaal voor hun rekening namen. Via foto s werd duidelijk in beeld gebracht hoe de energievoorziening is geregeld. S.V. Bakhuizen is er in geslaagd om de hypotheek lasten te beperken tot waar aanvankelijk op was gerekend. Het geeft aan hoe groot de betrokkenheid en samenwerking was bij het project. De vereniging laat zien dat er met zelfwerkzaamheid en belangeloze inzet van lokale ondernemers veel mogelijk is. 4

6 De bezoekers van de parallelsessie hadden veel waardering voor het initiatief in Bakhuizen. Er was respect voor de samenwerking, betrokkenheid en belangenloze inzet van ondernemers. Belangrijke vraag die naar voren kwam is in hoeverre deze aanpak ook in andere dorpen zou kunnen werken. Sportcomplex Nieuwehorne Op 11 januari 2013 is Sportcomplex Nieuwehorne geopend: een volledig nieuw ontwikkelde locatie met daarop - naast de velden - een accommodatie voor omni-sportvereniging UDIROS en een aparte accommodatie voor de tennisvereniging. Om het sportcomplex te realiseren is Stichting Horne Sport opgericht. Er waren twee pilaren in het project. Ten eerste het gebruikersgemak, het complex moest op eenvoudige wijze door vrijwilligers beheerd kunnen worden. En ten tweede het energieverbruik. In een total costs of ownership benadering is een inschatting gemaakt van de benodigde investeringen en van de te verwachten energiekosten voor de komende 15 jaar. In de presentatie is het ontwikkelproces toegelicht. Vanuit een integrale visie met betrekking tot de leefbaarheid van Horne is het besluit genomen om de bestaande accommodaties te verplaatsen en een geheel nieuwe locatie te ontwikkelen. Er is veel lobbywerk verricht bij de politiek Het plan van eisen is door 7 bouwgroepen en 40 vrijwilligers vrijwel geheel zelfstandig uitgewerkt. Er is een goede samenwerking ontstaan tussen de gemeente en de stichting. Een lid van het bestuur van de stichting was ook lid van het bouwteam. Ook bij de oplevering heeft de stichting een intensieve rol gespeeld. Het gebouwbeheersysteem is geavanceerd op energie. In het gebouw gebruiken vrijwilligers een pasjessysteem voor geld, beveiliging, maar ook de toerekening van de kosten naar de verenigingen. De reacties op het gebouw waren zeer positief. Met name de benadering van total costs of ownership en het geavanceerde gebouwbeheersysteem werden door velen gezien als interessante good practices om meer in detail ter beschikking te stellen aan andere verenigingen. Voetbalvereniging Den Ham Voetbalvereniging Den Ham heeft haar ambities t.a.v. duurzaam bouwen niet ingestoken vanuit een subsidieaanvraag maar vanuit een duidelijk kosten-baten verhaal. Ingegeven door privatisering waarbij de gemeente voor verzelfstandiging de vereniging middelen heeft toegekend om de accommodatie aan te pakken. Het inzicht in kosten en baten heeft aan de basis gestaan om mee te doen aan de prijsvraag Duurzaam Dorp van de provincie Overijssel. Met de slogan Energie(k) Den Ham is het initiatief beloond en heeft de initiatiefgroep Energiek Den Ham middelen gekregen vanuit de provincie om haar ambities waar te maken. Onderdeel daarvan was het wegzetten van een bedrag aan zonnepanelen in het dorp onder gebruikers en bedrijven. Vrijwilligers van de voetbalvereniging hebben hiervoor de coördinatie en administratie voor hun rekening genomen en dit unieke traject in goede banen geleid. Onder andere hebben ze door grootschalige inkoop van zonnepanelen een stevig voordeel weten te behalen voor alle betrokkenen en hebben ze zelf ook hun ambities kunnen realiseren. Het bouwproject had betrekking op drie gebouwen. Er is door voetbalvereniging Den Ham in dit project niet gewerkt met zonneboilers. Berekeningen leerden dat dit niet zou werken. Wel is er stevig ingezet op zonne-energie en een verwarmingsketel. Belangrijk voor het succes van de ingevoerde maatregelen is te laten zien wat je realiseert op terrein van energiebesparing. Daarmee stimuleer je de bewustwording bij de gebruikers. De meeste vragen die bij Den Ham naar voren kwamen gingen over het traject. Bijvoorbeeld, hoe is de vereniging erin geslaagd mensen te betrekken bij het project? Hierbij viel op dat er een goede samenwerking was met de gemeente. Er waren korte lijntjes tussen de voorzitter van de vereniging en de gemeente. Daarnaast waren twee enthousiaste senioren full time in de weer om het traject te trekken. 5

7 F.C. Oldemarkt De nieuwe sportaccommodatie van voetbalvereniging F.C. Oldemarkt is bijna klaar. Om de bouw in eigen hand te kunnen nemen heeft F.C. Oldemarkt een stichting Sportpark opgericht die als opdrachtgever fungeert. Geïnspireerd door voorbeelden van energie neutrale woningen en kantoren heeft F.C. Oldemarkt met professionals verkend of energie neutrale nieuwbouw mogelijk en betaalbaar is. Hierbij is gekeken naar zowel de realisatiekosten, gebruikskosten en beheer en onderhoud van diverse systemen. Conclusie, het is mogelijk om met een extra voorinvestering een energie neutrale sportaccommodatie te bouwen die zich in 15 jaar terugverdient. Het bedrag dat bovenop de bouwkosten nodig was voor de duurzame maatregelen, was te veel voor F.C. Oldemarkt alleen. Door actief lobbyen is het gelukt om in een pilot opgenomen te worden in het energiefonds van de provincie Overijssel. Voorwaarde hiervoor is dat de nieuwbouw energieneutraal wordt opgeleverd en dat de extra kosten hiervoor evenredig worden verdeeld tussen Stichting, Gemeente en Provincie. Daarnaast is gebruik gemaakt van een subsidie regeling vanuit agentschap.nl. Onder leiding van een professionele bouwcommissie en vele vrijwilligers is het project ondanks enkele hobbels en vertragingen inmiddels bijna afgerond. Mensen in de zaal waren geïnteresseerd in de nieuwe methodiek die voor F.C. Oldemarkt door experts is gebruikt om aan de voorkant aan te tonen dat de beoogde nieuwbouw energieneutraal is. Ook waren er praktische vragen over de diverse technische oplossingen die in het project zijn toegepast De vraag of het mogelijk zou zijn geweest om zonder subsidies energieneutraal te bouwen was niet eenvoudig te beantwoorden. Zonder de toegezegde subsidies (met daaraan de eis dat energieneutraal moest worden gebouwd) had F.C. Oldemarkt haar ambities waarschijnlijk naar beneden bijgesteld. Met de huidige kennis en opgedane ervaringen is het voor nieuwe situaties goed mogelijk om de meerkosten naar beneden bij te stellen. Alleen al door de blauwdruk van F.C. Oldemarkt over te nemen kan stevig op plankosten worden bespaard. Daarnaast kan nu beter worden aangegeven waar je als opdrachtgever op moet letten om risico s en onvoorziene kosten van meerwerk te voorkomen. De presentatie van de parallelsessies kunt u vinden op de website van de provincie Fryslân. Presentatie gedeputeerde Hans Konst Na afloop van de parallelsessies is het programma weer plenair vervolgd met een toespraak van gedeputeerde Hans Konst. De gedeputeerde geeft aan dat sport en duurzaamheid voor de provincie Fryslân allebei erg belangrijk zijn en dat projecten die de relatie leggen tussen deze twee thema s positief worden ontvangen. De provincie ziet haar rol als verbinder van partijen en het faciliteren van de benodigde kennisuitwisseling. Waarbij het zoeken naar oplossingen voor het veel genoemde probleem van voorfinanciering (kosten gaan voor de baten uit) ook mee wordt genomen. Voorbeelden hiervan zijn te vinden bij zorginstellingen en zwembaden. Om meer zicht te krijgen op mogelijkheden om (financiële) drempels voor energie-investeringen bij verenigingen te verlagen, kondigde Hans Konst - geïnspireerd door deze bijeenkomst - een pilot aan waar één of meerdere verenigingen voor in aanmerking kunnen komen. Een interessante gedachte noemt hij het verkennen van kansen die een Energy Service Company (ESCo) kan bieden. Dit is financieringsmodel waarbij de besparingsmaatregelen terugverdiend worden met de energiekosten. Hierbij doet de ESCo de investering en pas na afbetaling worden de maatregelen eigendom van de eigenaar van het gebouw. Hierop kwamen spontaan positieve reacties vanuit de zaal. 6

8 Paneldiscussie Als afsluiting van de avond is een panel van deskundigen met elkaar en de zaal in gesprek gegaan over de vraag: hoe kunnen sportverenigingen in deze tijd inspelen op andere verdienmodellen? In het panel zaten gedeputeerde Hans Konst, Peter Hutten (directeur Van Wijnen Noord), Robert den Ouden (directeur Sportstroom), Olof van de Wal (MT-lid Platform 31) en Sybrand Frietema de Vries (bestuurslid van de Fryske Enerzjy Koöpraasje). Helaas kon beoogd voorzitter Jacques Monasch (Tweede Kamerlid PvdA), vanwege verplichtingen in Den Haag niet op tijd aanwezig zijn. Deze rol is met verve overgenomen door voorzitter Guus van den Berg. Het panel is ingegaan op drie kernthema s: samenwerking, financiering en kennis. Samenwerking blijkt een veel genoemde oplossing die vanuit diverse invalshoeken kan worden opgepakt. Robert den Ouden, directeur van Sportstroom, heeft met zijn bedrijf een verdienmodel gerealiseerd dat aantoont dat samenwerking tussen verenigingen loont. Door gezamenlijk stroom in te kopen kan de prijs omlaag en is Sportstroom in staat verenigingen te informeren en ontzorgen. Sybrand Frietema van de Fryske Enerzjy Koörpraasje geeft aan dat het wat hem betreft niet alleen om samenwerking tussen verenigingen gaat, maar ook om samenwerking tussen verenigingen en burgers. Peter Hutten, directeur Van Wijnen Noord, sluit zich hier bij aan. Hij ziet als maatschappelijk verantwoorde onderneming kansen in het ontwikkelen van een duurzaam wijkontwikkelingsconcept waarnee met alle betrokken partijen de leefbaarheid van de wijk wordt vergroot. Sportverenigingen en accommodaties kunnen profiteren van de energie neutrale wijk of zelf energie opwekken. Olof van der Wal, MT Lid Platform 31, ziet ook goede mogelijkheden om sportvoorzieningen en accommodaties beter in de openbare ruimte te integreren. Daarbij vindt hij het belangrijk zicht te krijgen op de kosten en baten van investeringen. Wie betalen en wie profiteren. En is het mogelijk afspraken te maken over hoe hiermee om te gaan. Voor verenigingen blijkt het gebrek aan middelen het grootste knelpunt om in energie neutrale maatregelen te investeren. Hier ligt mogelijk een rol voor de ESCo-constructie waar Hans Konst over sprak. Het is dan wel van belang deze nader toe te lichten, want uit de discussie met de zaal werd duidelijk dat hierover verschillende beelden bestaan. Guus van den Berg pleitte in deze fase voor veel vrijheid van denken vanuit verenigingen van onderaf. Soms kunnen opgelegde subsidiekaders enorm knellen waardoor regelingen hun doel ten dele voorbijschieten. Hij roept aanwezige verenigingen op zich voor een pilot aan te melden bij Merel Hilbolling. De verwachting is dat deze pilot inzicht geeft in hoe financiële drempels voor een vereniging mogelijk kunnen worden weggenomen en deze kennis ook anderen kan voorthelpen. Peter Hutten gaf aan dat veel verenigingen opnieuw het wiel aan het uitvinden zijn. Dit kost alle partijen veel tijd en geld. Hij pleit voor standaardisatie van bouwpakketten voor sportaccommodaties die daardoor goedkoper aangeboden en gerealiseerd kunnen worden. Vanuit de zaal werd daar kritisch op gereageerd omdat verenigingen ook graag zelf betrokken willen zijn bij ontwerp en realisatie. Peter Hutten geeft aan dat dit ook zijn uitgangspunt is. Maar standaardisatie geeft verenigingen beter inzicht in kosten en te verwachten baten. In overleg kan worden gekeken wat verenigingen zelf kunnen doen. Ook werd benadrukt dat duurzaamheid meer is dan energie. Initiatieven vanuit sportverenigingen kunnen verder worden gebracht door samenwerking te zoeken met dorpen, wijken of buurten. De overheid zou het proces moeten faciliteren en ook zorg dragen voor kennisuitwisseling en verspreiding. Dit symposium is met 140 ervaringsdeskundigen vanuit diverse invalshoeken een goed voorbeeld. Het idee wordt geopperd kennis cafés te organiseren. 7

9 Een andere oplossing die wordt aangedragen vanuit het panel was om een breed expertise team samen te stellen dat na gaat denken over de vraag hoe op een efficiënte manier vragen vanuit verenigingen op maat kunnen worden beantwoord. Diverse panelleden gaven aan hier positief tegenover te staan. Ook liggen hier kansen voor kennisinstituten, opleidingscentra en belangenverenigingen. Eerder op de avond werd al aangegeven dat studenten van diverse opleidingen graag werken aan uitdagende opdrachten. Studenten zoeken stages bij opdrachtgevers die oplossingen zoeken voor praktische energievraagstukken en invulling willen geven aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Na afloop van de paneldiscussie zijn veel bezoekers gebleven voor de borrel. Onder het genot van een hapje en een drankje hebben deelnemers nader kennis gemaakt en is nagepraat. Vervolg Hoe kunnen we de energierekening van buitensportaccommodaties in Fryslân verlagen? Deze vraag stond centraal op het symposium Duurzame sportaccommodaties. Doelstelling van het symposium was te verkennen welke kansen, knelpunten en mogelijkheden er zijn om duurzame accommodaties te realiseren. Maar hoe nu verder? We hebben gemerkt dat de belangstelling voor het onderwerp duurzame sportaccommodaties groot is. Daarom wil de provincie ervaring opdoen met het besparingspotentieel van sportaccommodaties en de clubaanpak. Dit doen we in een pilot, zoals aangekondigd op het symposium. Er hebben zich vijf belangstellende sportverenigingen gemeld. Met deze verenigingen bekijken we welke mogelijkheden er zijn om de pilot uit te voeren. Ook zijn we in gesprek met partners zoals Sport Fryslân en de KNVB om uit te zoeken hoe we kunnen samenwerken. Ook zijn we in gesprek met partners zoals Sport Fryslân en de KNVB om uit te zoeken wat verdere samenwerkingsvormen zijn. We hopen dat we met dit symposium aanjager zijn geweest. Dat we op deze wijze mensen met elkaar in contact hebben gebracht en dat het enthousiasme zal leiden tot vruchtbare samenwerkingsvormen. Dit verslag is tot stand gekomen in samenwerking tussen Dr. André Bus (docent en onderzoeker Saxion Hogescholen), Ir. Harrie van Bommel (Hoofddocent en onderzoeker Saxion Hogescholen) en de provincie Fryslân. 8

10 Bijlage 1: Overzicht van Kansen en Knelpunten De opzet van de rondetafelgesprekken is mensen actief aan het denken te zetten en informatie met elkaar delen. Gezien de tijd is er bij de meeste teams geen sprake van een doordachte top 10. Wel hebben de teams een lijst gemaakt van punten die zijn besproken. Uit alle lijsten die wij hebben ontvangen is onderstaande opsomming samengesteld. De opsomming bevat kansen en knelpunten onderverdeeld naar onderwerp. Kansen Eigen kracht 1. Energiekosten zijn hoog, groot besparingspotentieel (2x) 2. Energiescan geeft inzicht in kosten en baten, inclusief vastrecht en piekbelasting 3. Verlagen energiekosten door: - Kostenvermindering door besparen op energie verbruik (5x) - Opwekken van eigen energie (PV panelen 4x, Houtpallets, aardwarmte etc) - Groene energie wordt volwassen - Omgevingsverwarming uitwisselen met bedrijven omgeving 4. Besparingen op exploitatie & winst inzetten bij productie voor andere doeleinden (2x) 5. Onafhankelijk van energie (prijzen) door eigen corporatie 6. Nieuwbouw/verbouw gebruiken als momentum om energiemaatregelen te treffen Bewustwording en uitstraling 1. Vereniging als voorbeeldfunctie maatschappelijk verantwoord ondernemen (trots) 2 Voorbeeldfunctie voor de leden en kinderen (2x) 3. Imago/uitstraling (beter voor milieu CO 2 besparing) (2x) 4. Milieubewustzijn beïnvloeden van eigen mensen 5 Versterken bewustwording energieverbruik (4x) 6. Energiescan (draagt bij aan inzicht, bewustwording) Samenwerken 1. Maak gebruik van kennis en netwerk in de club, denk ook aan betrekken van sponsors (3x) 2. Kracht van vrijwilligers en bereidheid om zich in te zetten. 3. Samenwerking tussen verenigingen zonder eigen identiteit te verliezen (bv inkoop) (3x) 4. Combinaties zoeken (verenigingen - omwonenden) 5. Combineren budgetten (doorbreken schotten cultuur) 6. Realisatie multifunctionele gebouwen (fusie mogelijkheden) kan investering sneller uit (3x) 7. Samenwerken met bedrijfsleven wat betreft kennisuitwisseling en advies 8. Stimuleer meer mogelijkheden voor medegebruik, combinaties andere functies bv. Scholen (2x) Samenwerken marktwerking 1. Samen energie inkopen (sportstroom) Collectiviteit (3x) 2. Gezamenlijk energie opwekken 3. Groen financiering Revolving funding 4. Lange termijn return investment 5. Omgevingsverwarming uitwisselen met bedrijven omgeving 6. Prijsvechters en belang van kwaliteitscontrole 7. Inverdienmodellen creëren (verdeling van kosten en baten helder) (3x) 8. Aantrekkelijke financieringsvorm zoeken voor voorfinanciering (renteloos- lage rente) 9. Werkgelegenheid (inzet werkloze bouwvakkers en installateurs voor kennisoverdracht en ondersteuning (2x) 10. Crisis stimuleert creativiteit: innovatieve uitvraag markt vanuit opdrachtgever mogelijk 9

11 Kennis opbouwen, uitwisselen 1. (Advies) rol overheden vanuit duurzame ontwikkeling (provincie, gemeente) (2x) 2. Positieve insteek ministerie Tweede Kamer 3. Eenduidig beleid voor langere tijd t.a.v. subsidies zodat men weet waar men aan toe is. 4. Kennisdelen o.a. beschikbaar stellen gegevens energiescan (4x) 5. Samenwerking en meedenken van lokale energie corporaties 6. Technische kennis delen info met bijvoorbeeld architecten, gemeenten, constructeurs bouwaannemers e.d. 7. Samenwerking kennisbank voor verenigingen: Benchmark (standaardisering) 8. Via kennisdelen positief domino- effect Technische mogelijkheden nemen toe en worden betaalbaar 1. Oud gebouw maakt kans op verbetermogelijkheden groter, oppimpen(3x) 2. Isolatie van gebouw: dak, wanden, ramen, vloeren, installaties etc. (3x) 3. Technologische ontwikkelingen benutten en goed toepassen (2) 4. Zichtbaar maken energiegebruik (in gebouw), relatie met bewustwording 4. Energiezuinig bouwen 5. Componenten bouw 6. PV panelen (5x) 7. Houtpallets 8. Gebruik van aardwarmte 9. LED verlichting van de velden (3x) 10. Energiezuinige verlichting gebouwen o.a. kleedkamers, kantine 11. Slimme meters 12. Zuiniger apparatuur op moment dat ze aan vervanging toe zijn (2x) 13. Kunstgrasvelden (2x) 14. Kledinglocker 15. Slimme methodiek 16. Wateropvang (beregening + toilet) 17. Warmtewisselaar 18. Zonnewarmte voordeel opslag 19. Maken blauwdruk Knelpunten Eigenkracht 1. Betrokkenheid leden vergroten (3x), bij jaar laag (1x) 2. Individualisme van leden vereniging 3. Regelgeving/bemoeizucht overheid (eigen prioriteitenlijsten) 4. Krimp verenigingen, levensvatbaarheid in relatie tot contributie opbrengst (3x) 5. Prioritering binnen vereniging voor energie is nog geen gemeengoed 6. Inzet vrijwilligers in nieuwbouw/verbouw vraagt stevige aansturing (logistiek) 7. Draagvlak creëren voor bezuinigingen in de toekomst 8. Toegang tot vrijwilligers is mede afhankelijk van vitaliteit vereniging Financiering 1. Onvoldoende middelen voor investeringen (8x) 2. Achterstallig onderhoud 3. Scheiding eigenaar (investering) en gebruik (exploitatie) (kosten baten verdeling) 3x 4. Subsidieregelingen te star en dwingend (schottencultuur) 5. Beperkte subsidiemogelijkheden, terugloop door bezuinigen gemeente (2x) 6. Tijdelijkheid van subsidie regelingen, ad hoc (3x) 7. Rendement zonnepaneel en overige zaken na 20 jaar? 8. Kwaliteit van producten onder druk van marktconcurrentie 9. Bank draagt niet bij door gemis bedrijfsplan (voordelige lening) (2x) 10

12 10. Return on Investment 11. Onzekerheid energieprijzen omhoog of omlaag 12. Financieringsconstructie 13. Eigendomsverhoudingen (kleine verenigingen) Samenwerking 1. Weerstand tegen samenwerking in achterban van vereniging 2. Verenigingen soleren te veel 3. Warmteleverancier failliet 4. Energiewereld is complex en dynamisch, veel adviseurs (verschillende geluiden) 5. Conservatisme bij energiemaatschappijen; Salderen is lastig tussen partijen (3x) 6. Bij gezamenlijk gebruik, hoe ga je om met beheer. 7. Tijd, budget, provincie, gemeenten, vrijwilligers inzet 8. Snelheid van besluitvorming (lange procedures) en motivatie Bewustwording 1. Gedrag gebruikers, hoe gaan ze met nieuwe techniek om (3x) 2. Bewustwording gaat niet van zelf. Gegroeide cultuur van niet energiezuinig gedrag (5x) 3. Vernieling, fout gebruik is zeer kostbaar (toezicht beperkt) (2x) 4. Benchmark, hoe is mijn verbruik, in calorieën 5. Berichtgeving beeldvorming 6. Gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel, energie geen onderdeel van sportbeleving 7. Iedereen moet meedenken, licht uit in kleedkamer en op velden Kennis 1. Kennis van zaken mist in vereniging, wat is duurzaamheid, wat is mogelijk (4x) 2. Waar kan je aankloppen? Hoe mobiliseer je kennis? 3. Gebrek aan daadkracht (ondernemerszin) om zaken aan te pakken (keuzes maken) (3x) 4 Slechte monitoring van energie verbruik en gebrek aan inzicht energieverbruik 5. Verspilling is niet altijd zichtbaar (Scan) 6. Weinig good practices 7. Weinig voorbeelden van LED verlichting Veld) 8. Gemis aan kennis over bestaande technische mogelijkheden 9. Onvoldoende kennis bij wisselende vrijwilligersbezetting om juist met duurzaam gebouw en installaties om te gaan. 10. Ontwikkelen v/d vereniging clubs zijn niet te voorzien. Afnemende ledentallen. Wat zijn consequenties voor energieverbruik voor terugverdienmodellen? Techniek 1. Opslag van energie is lastig, smart grid is nog niet rond 2. Te korte gebruiksduur bij zonneboilers 3. Lichtmasten energiezuinig en goede kwaliteit? 11

Werkconferentie Energiek Vooruit

Werkconferentie Energiek Vooruit Werkconferentie Energiek Vooruit 18 september 2014, Papendal Arnhem André Bus Voorzitter F.C. Oldemarkt Kom verder. Saxion. Docent onderzoeker Kom verder. Saxion. Sport is voor veel mensen een belangrijke

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Bouwen van een energie-neutrale sportaccommodatie in eigen beheer! Pilot F.C. Oldemarkt

Bouwen van een energie-neutrale sportaccommodatie in eigen beheer! Pilot F.C. Oldemarkt Bouwen van een energie-neutrale sportaccommodatie in eigen beheer! Pilot F.C. Oldemarkt Kengetallen van F.C. Oldemarkt Vereniging - 1932, - 350 leden - Vier seniorenteams - 35+ D en 35+ H - 13 jeugdteams

Nadere informatie

Voordelen om deel te nemen aan dit collectief

Voordelen om deel te nemen aan dit collectief Heerenveen, oktober 2015 Beste vereniging, Bedankt voor uw aanwezigheid tijdens de informatiebijeenkomst sportverenigingen winnen met energie. Deze bijeenkomst is georganiseerd voor sportverenigingen met

Nadere informatie

Sportsymposium De toekomst van de sportvereniging

Sportsymposium De toekomst van de sportvereniging Sportsymposium De toekomst van de sportvereniging Voorbeelden en ervaringen uit de praktijk André Bus & Hendrik Jan Gorter, Duurzaam Verenigen / F.C. Oldemarkt Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die

Nadere informatie

2016-728. Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid

2016-728. Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid 2016-728 Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Commissie Omgevingsbeleid op 23 maart 2016 - Provinciale Staten op 13 april 2016 - fatale beslisdatum: 13 april

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Scoren voor de jeugd/vereniging met Duurzame sportaccommodaties

Scoren voor de jeugd/vereniging met Duurzame sportaccommodaties Scoren voor de jeugd/vereniging met Duurzame sportaccommodaties Kom verder. Saxion. Dr. André Bus Hoofddocent planologie Academie ROB Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Aanleiding vereniging voor energiebesparing: 1 hogere gemeentelijke tarieven voor verenigingen

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Van Ecotaks naar Duurzaamheid. Henk Schut

Van Ecotaks naar Duurzaamheid. Henk Schut Van Ecotaks naar Duurzaamheid Henk Schut Duurzaamheid en Sport Programma Set 1: Set 2: Set 3: Set 4: Set 5: Nieuwe regeling op energiebesparing SWS en de financiën Duurzaam Verenigen, informatie Klimaatroute

Nadere informatie

Milieu Ingekomen stuk D18 (PA 4 september 2013) Klimaat & Groen & Wonen. Ons kenmerk ML10/13.0008459. Datum uw brief

Milieu Ingekomen stuk D18 (PA 4 september 2013) Klimaat & Groen & Wonen. Ons kenmerk ML10/13.0008459. Datum uw brief Ingekomen stuk D18 (PA 4 september 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 329 95 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postbus 9105 6500 HG Nijmegen

Nadere informatie

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe

DRENTHE DUURZAAM. 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe DRENTHE DUURZAAM 10 punten om met de Drenten te komen tot een nog mooier Drenthe FEBRUARI 2015 Inleiding Duurzaamheid is de pijler voor een vitaal Drenthe. Dat is het uitgangspunt voor de PvdA in Drenthe.

Nadere informatie

DRENTHE PLAN VOOR DUURZAME ACCOMMODATIES. Drentse sportverenigingen samen naar lagere energielasten

DRENTHE PLAN VOOR DUURZAME ACCOMMODATIES. Drentse sportverenigingen samen naar lagere energielasten PLAN VOOR DUURZAME ACCOMMODATIES Drentse sportverenigingen samen naar lagere energielasten DRENTHE PETER ZWIERS, RONALD KOCH, RUDOLF BOSCH & JAN FEIKEN Maart 2015 SPORTVERENIGINGEN EN ENERGIELASTEN Duurzaamheid

Nadere informatie

Workshop Groene Euro s Scoren. welkom

Workshop Groene Euro s Scoren. welkom Workshop Groene Euro s Scoren welkom Workshop Groene Euro s Scoren Workshop Groene Euro s Scoren - 2 & 3 december 2014 - Welkom en toelichting - Trias Energetica: van inzicht naar aanpak - Project Energieke

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

Raadsvoorstel Agendanr. :

Raadsvoorstel Agendanr. : Raadsvoorstel Agendanr. : Onderwerp: Revolving fund sportverenigingen - Evaluatie en Vervolg Reg.nr. : 3803259 B&W verg. : 20 mei 2014 Commissie : Cie_verg. : Raadsverg. : 24 juni 2014 1) Status Op grond

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Meteren, 15 januari 2014 Inleiding Coöperatieve vereniging 11duurzaam heeft zich de afgelopen twee jaar ingezet voor duurzaamheid

Nadere informatie

Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6

Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6 Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6 16 november 2015 Even voorstellen Klaas Smink, projectleider VSU Energie Werkzaam bij VSU (Vereniging Sport Utrecht) VSU: belangenbehartiger en

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren / Opmerkingen uit de Yellow paper sessie van 25-06-2014 Omvang 1. Alleen voor grote bedrijven met grote projecten 2. Te

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

STEM Bedrijventerreinen. Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie!

STEM Bedrijventerreinen. Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie! STEM Bedrijventerreinen Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie! 2 Consortium 3 STEM regeling De STEM (Samenwerken Topsector Energie en Maatschappij) regeling

Nadere informatie

Sportief verduurzamen

Sportief verduurzamen Sportief verduurzamen Stelling Er zijn wel argumenten om niet te verduurzamen Deelnemers workshop Michel de Boer (GSF): Green Liz en de GSF Peter Smit (Green Liz): toelichting concept Guido Beijer (BAM):

Nadere informatie

Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020)

Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020) Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020) (Voor)financiering door een derde 1. Zonline Doneer de zon: Zonline biedt in samenwerking met Urgenda de mogelijkheid om via crowdfunding zonnepanelen

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Sportcongres 2015. Workshop Groen Geld

Sportcongres 2015. Workshop Groen Geld Sportcongres 2015 Workshop Groen Geld Programma 20.30 Opening door Lian Witteveen 20.35 Visie op duurzaamheid door Josien van Cappelle 20.45 Grip op je energierekening door Robert den Ouden 21.15 Het proces

Nadere informatie

Beantwoording Raadsvragen Groen Links over energiebesparing sportverenigingen

Beantwoording Raadsvragen Groen Links over energiebesparing sportverenigingen Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Beantwoording Raadsvragen Groen Links over energiebesparing sportverenigingen Programma Sport & Accommodaties, Duurzaamheid BW-nummer Portefeuillehouder R. Helmer-Englebert,

Nadere informatie

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Inhoud 1. Maak van uw gemeente een Energieke Regio... 2 2. De start... 3 3. Het vervolg... 4 4. Aanbod... 5 1 1. Maak van uw gemeente een Energieke

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

GROENSTE NEDERLAND SPORTVERENIGING NUON CLUB COMPETITIE GROENSTE SPORTVERENIGING NEDERLAND VAN

GROENSTE NEDERLAND SPORTVERENIGING NUON CLUB COMPETITIE GROENSTE SPORTVERENIGING NEDERLAND VAN NUON CLUB COMPETITIE 2015 NERLAND NERLAND ROHORST De entree van ons sportpark NERLAND Luchtfoto kantine en nieuwe kleedkamers WIE ZIJN WE De v.v. Den Ham is een zaterdag club uit Den Ham (Overijssel) waarvan

Nadere informatie

Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM

Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM Hooghalen Duurzaam, Energie neutraal in 2020 KENNISMAKING MET STICHTING HOOGHALEN DUURZAAM Stichting Hooghalen Duurzaam 1. Introductie, doelstelling en ambities 2. Werkgroep Collectiviteit 3. Collectieve

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Concept Startnotitie gedeelde verantwoordelijkheid tennis en voetbal

Concept Startnotitie gedeelde verantwoordelijkheid tennis en voetbal Concept Startnotitie gedeelde verantwoordelijkheid tennis en voetbal Versie 28 oktober 2014 1. Inleiding Op 25 februari 2014 heeft het college van B&W van de gemeente Menterwolde o.a. besloten: het gaan

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt?

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Menukaart Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Schooldakrevolutie Schreeuw met ons van de daken: we zullen niet rusten tot elke vierkante centimeter van onze schooldaken

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 7 Onderwerp: Meerjarenprogramma Duurzaamheid 2014-2015 Datum: 12 november 2013 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Inhoud. Aanleiding. 1. VSU Energie. 2. Klimaatscan. 3. Isolatiemaatregelen. 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting. 6. Financiering.

Inhoud. Aanleiding. 1. VSU Energie. 2. Klimaatscan. 3. Isolatiemaatregelen. 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting. 6. Financiering. VSU Energie Inhoud Aanleiding 1. VSU Energie 2. Klimaatscan 3. Isolatiemaatregelen 4. Zonnepanelen en SDE+ 5. LED-verlichting 6. Financiering Tot slot Praktijkvoorbeelden door At Risk, Elinkwijk en STVU

Nadere informatie

Investering grootste drempel om energie te besparen

Investering grootste drempel om energie te besparen Digitale nieuwsbrief juni 2013 MKB Green Deals in trek bij ondernemers De MKB Green Deals blijken een succes. Er doen 625 mkb-bedrijven mee aan het project, samen goed voor een besparingspotentieel vergelijkbaar

Nadere informatie

Sportverenigingen naar een duurzame energiehuishouding

Sportverenigingen naar een duurzame energiehuishouding Sportverenigingen naar een duurzame energiehuishouding Aanleiding Kansen voor besparingen Belangstelling bij sportverenigingen Resultaten pilotprojecten Project Energieke Sportverenigingen in Borsele Aanvragen

Nadere informatie

WERKWIJZE WERKTERREIN

WERKWIJZE WERKTERREIN Het merendeel van de bedrijfsgebouwen stamt uit een tijd dat we ons nog geen zorgen maakten over energieverbruik. De kosten waren laag en investeren in energiebesparing was niet of nauwelijks rendabel.

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

Beantwoorden motie "Sporten met zonne-energie" Het plan van aanpak sporten met zonne-energie vast te stellen.

Beantwoorden motie Sporten met zonne-energie Het plan van aanpak sporten met zonne-energie vast te stellen. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Beantwoorden motie "Sporten met zonne-energie" Programma / Programmanummer Sport / 1052 + Klimaat en Energie /1022 Portefeuillehouder B. Frings en J. van der Meer Samenvatting

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Het Ondernemende Dorp. Twijzel

Het Ondernemende Dorp. Twijzel Het Ondernemende Dorp Twijzel Twijzel, maart 2010 Ondernemend dorp Twijzel Aanleiding De komende jaren hebben we te maken met een periode van krimp en bezuinigingen bij zowel de gemeentelijke als de rijksoverheid.

Nadere informatie

Duurzaam Gebouwbeheer

Duurzaam Gebouwbeheer 2-daagse cursus Duurzaam Gebouwbeheer Gemeenten hebben verschillende gebouwen in beheer, zoals gemeentehuizen, kantoren en brandweerkazernes. Ook zijn er gebouwen eigendom van de gemeente, maar worden

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw

Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw 7 oktober 2015, Jan Eelco Jansma Samenvatting Dit document doet verslag van een online enquête (voorjaar-zomer 2015) onder betrokkenen bij stadslandbouw.

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Den Haag 9 september 2015 Intoductie BNG Bank Leo Valkenburg & Pieter Oppermann 2 Duurzame verlichting voor gemeenten Pieter Oppermann 01/03/2012

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 15 mei 2012 Nummer voorstel: 2012/35

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 15 mei 2012 Nummer voorstel: 2012/35 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 15 mei 2012 Nummer voorstel: 2012/35 Voor raadsvergadering d.d.: 29-05-2012 Agendapunt: 9 Onderwerp:

Nadere informatie

Gewijzigd Voorstel aan de raad

Gewijzigd Voorstel aan de raad Gewijzigd Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 12 december 2007 Nummer voorstel: 2007/130 Voor raadsvergadering d.d.: 18-12-2007 Agendapunt:

Nadere informatie

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014 Hands on energiescan sportverenigingen Energiek vooruit 18 september 2014 Inhoud 1. Wat houdt de scan in? 2. Uitkomst van de scan 3. Aandacht voor financiering 4. Workshop 1. Wat houdt de scan in? Intake

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Sportief verduurzamen

Sportief verduurzamen Sportief verduurzamen Deelnemersworkshop Michel de Boer (GSF):Green Liz en de GSF Peter Smit (Green Liz): toelichting concept Guido Beijer (BAM): techniek en rapportages Michel de Boer (GSF) Green Liz

Nadere informatie

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower

Energiereductie met een ESCo. Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Energiereductie met een ESCo Jan-Maarten Elias Unica Ecopower Inhoud 1. Over Unica Ecopower 2. Huidige en toekomstige energie wetgeving 3. Wat is een ESCo 4. Europese Gedragscode voor ESCo s 5. Voorbeeld

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

Provincie Groningen Dhr. M. Woppenkamp Postbus 610 9700 AP Groningen. Geachte heer Woppenkamp,

Provincie Groningen Dhr. M. Woppenkamp Postbus 610 9700 AP Groningen. Geachte heer Woppenkamp, Provincie Groningen Dhr. M. Woppenkamp Postbus 610 9700 AP Groningen Geachte heer Woppenkamp, Bijgaand treft u onze aanvraag aan voor de middelen leefbaarheid niet krimpgebieden. De gemeente Slochteren

Nadere informatie

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Welkom allemaal! Om te beginnen fantastisch dat we met zo n grote groep en uit diverse geledingen hier bij elkaar zijn

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Thema-avond 26 januari 2016

Thema-avond 26 januari 2016 Thema-avond 26 januari 2016 Orgaan: Locatie: Datum: Aanvang: Thema-avond Restaurant gemeentehuis, Marktstraat 1, Borculo dinsdag 26 januari 2016 19:30 uur 1. Opening 2. Vaststellen agenda 3. Energie Uitvoerings

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Uw brief/mail van Uw kenmerk Bijlage Verzenddatum 16 juni 2015-6 juli 2015

Uw brief/mail van Uw kenmerk Bijlage Verzenddatum 16 juni 2015-6 juli 2015 De heer J. Spoelstra Lytse Wei 20 9289 LB DROGEHAM Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : mw. R.M.A. van Sonsbeek Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk Bijlage

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

Workshop financieringsconstructies. Arthur Messelink & Daan Arkesteijn

Workshop financieringsconstructies. Arthur Messelink & Daan Arkesteijn Workshop financieringsconstructies Arthur Messelink & Daan Arkesteijn Wat gaan we doen vandaag? Fictief schoolgebouw renoveren Jullie moeten aan de slag Interactief Vragen kan altijd Wat is het doel? Meer

Nadere informatie

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID.

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID. MIDDEN TUSSEN DE MENSEN De uitgangspunten van het CDA Koggenland zijn helder: je wilt werken voor je brood, je ziet om naar elkaar en je laat de wereld knap achter voor je kinderen. Het CDA staat voor

Nadere informatie

Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming

Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming ! Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming Elemental Generation is Partner in de verduurzaming van bestaande bouw en in de realisatie van energie-neutrale nieuwbouw Expert in de

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Betaalbaarheid en duurzaamheid

Betaalbaarheid en duurzaamheid Bijlage 1 Advies Bewoners Advies Groep Betaalbaarheid en duurzaamheid Juli 2009 John van Veen Senioradviseur WKA Inleiding In de maanden mei en juni is een groep betrokken huurders van Nijestee in een

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven 5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven Alfons Ramb Energiek Leiden Rolf Steenwinkel Amsterdam Energie Ron de Graaf Hoom Renske den Exter - Hoom

Nadere informatie

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Conclusies nav onderzoek in Opdracht van agentschap NL Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dit rapport is bestemd voor de organisatie

Nadere informatie

Energieneutraal wonen: het kan! Een initiatief van 040energie

Energieneutraal wonen: het kan! Een initiatief van 040energie Energieneutraal wonen: het kan! Een initiatief van 040energie Wat/wie is De vereniging wil burgers helpen met energiebesparing en opwekking van betaalbare duurzame energie door een netwerk van vrijwilligers.

Nadere informatie