{p.i} Jan Pannekeet Westfries woordenboek Stichting Uitgeverij Noord-Holland {p.ii} Jan Pannekeet Westfries woordenboek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "{p.i} Jan Pannekeet Westfries woordenboek Stichting Uitgeverij Noord-Holland {p.ii} Jan Pannekeet Westfries woordenboek"

Transcriptie

1 Deze tekstuitgave is vervaardigd door medewerkers van de Stichting Vrijwilligersnetwerk Nederlandse Taal o.l.v. Nicoline van der Sijs en Hans Beelen. De tekstuitgave vormt een onderdeel van de elektronische Woordenbank Nederlandse Dialecten (ewnd), op {p.i} Jan Pannekeet Westfries woordenboek Stichting Uitgeverij Noord-Holland {p.ii} Jan Pannekeet Westfries woordenboek Hoewel in het verleden enkele lijsten werden gepubliceerd met woorden en uitdrukkingen in Westfries dialect, ontbrak tot nu toe een woordenboek van lijviger omvang. De tijd drong: door allerlei omstandigheden raken alle streektalen immers snel op hun retour. Dr. J. A. Pannekeet, gepromoveerd op het onderwerp Woordvorming in het hedendaags Westfries (1978) was tientallen jaren bezig met het verzamelen van de stof voor deze uitgave. Dankzij de steun van Anjerfonds Noord-Holland en Dr. J. E. Baron de Vos van Steenwijkfonds kon uitgave in boekvorm worden gerealiseerd, waardoor Westfriezen (en zij niet alleen) nu kunnen kennisnemen van de rijkdom van deze streektaal. STICHTING UITGEVERIJ NOORD-HOLLAND WORMERVEER ISBN {p.iii} WESTFRIES WOORDENBOEK {p.iv} WESTFRIES WOORDENBOEK door Jan Pannekeet STICHTING UITGEVERIJ NOORD-HOLLAND {p.v} Voor Truus en Carry {p.vi} VERANTWOORDING De constatering dat in ons land vele dialecten op hun retour zijn, dat ze steeds meer geïnfiltreerd worden door het zogenaamde A.B.N., is geenszins origineel. Daar staat echter tegenover, dat men voor dialecten die bedreigd worden vaak een hernieuwde belangstelling en groeiende waardering toont. Nostalgie is in, ook met betrekking tot taalgebruik dat herinneringen oproept aan die goeie, ouwe tijd. Men kan onder andere wat het Westfries betreft opmerken, dat er de laatste jaren door velen en op velerlei wijzen naar wordt gestreefd dit dialect in woord en geschrift te etaleren of zelfs te propageren. Er blijkt weer een markt te zijn voor het streekeigene in het algemeen en voor de streektaal in het bijzonder. Bekende en minder bekende stukkiesskroivers krijgen de kans zich serieus of schertsend, geestig of platvloers, uit te leven in regionale dag- of weekbladen, in dorps- of reclamekrantjes. Cabaretiers en conferenciers vinden voor hun Westfriese repertoire doorgaans een gewillig gehoor. Talrijke

2 Westfriese of Westfries gekleurde romans en verhalen en verscheidene dito grammofoonplaten hebben de weg naar de hongerige consument van het Westfries gevonden. Op meer ideële basis zijn particulieren of groepen actief om het dialect van hun gewest te bestuderen en vast te leggen of zelfs om het nieuwe impulsen te geven. Als één van hen ben ik jarenlang bezig geweest met het verzamelen, ordenen en beschrijven van Westfries idioom. Naast de talrijke woorden en zegswijzen die ik zelf in allerlei plaatsen optekende uit de Westfriese volksmond, heb ik bij het samenstellen van dit Westfries woordenboek dankbaar geput uit bestaande woordenboeken of -boekjes, uit (nog) niet gepubliceerde woordenlijsten en uit allerlei geschriften waarin en zich bedient van een soort West-{p.6}fries of van Westfries gekleurd Nederlands. Van de door mij geraadpleegde bronnen acht ik de volgende het meest representatief: Westfriese woorden, door J. de Vries Az. (1910. Dialect van Niedorp e.o.); Het dialect van Drechterland door G. Karsten ( Proefschrift); Schets van het Westfriesche dialect door K. Kuiper (1952. Dialect van Warmenhuizen e.o.); Mooi zoid door Jan Pannekeet (1971. Algemeen Westfries); Hé, is dat Westfries? Door H. Langendijk (1971. Dialect van Spierdijk e.o.); Niet uitgegeven woordenlijsten: Algemeen Westfries: A. Smit; Drechterlands Westfries: J. Roselaar; A. de Goede; J. Brander; Andijks Westfries: P. Kistemaker; Langedijks Westfries: D. Barten; In dialect geschreven romans en verhalenbundels: (Dialect van Hauwert e.o.:) Kloin Pittichie, De boerderai van Siewert Klomp, Jan Duim of aarsom mit de wiele, alle door A. C. ter Horst-Hoekstra; De glazen wagen door Jan Koster; (Dialect van Schagen e.o.:) Ommerebai Schagen door H. Visser (particuliere uitgave); Westfriesche schetsen door A. C. Bol-Denijs; Efkes gloimen door Nel Rentenaar-Bakker; Bomen met buurman door Karel Dekker; (Dialect van Aartswoud e.o.:) t Blotebieneland door T. P. Merkrid (letterkeer voor: Dirk Rempt); (Dialect van Langedijk e.o.:) Trienke Boôd, De bullebak, Westfriesche Schetsen, alle door F. Butter; Dorpstraat door Piet Modder; (Dialect van Wervershoof e.o.:) Samen an de reed door Theo Koomen; (Dialect van Venhuizen e.o.:) De stikkebuul door P. Ruitenberg; (Dialect van Wijdenes e.o.:) Van mense, sente en ketelkost door Nel van Laren-Zwuup; Twei pittige moidjes door Jannie Ham-Dekker. {p.7} Voor de overige bronnen verwijs ik naar de jaarboeken van West-Frieslands Oud en Nieuw, naar tien jaargangen van De Speelwagen en naar de Westfries gekleurde romans van J. Visser-Roosendaal, Jac. Broersen, Ewout Speelman, (pseudoniem voor Fred Groot) en Trijntje Koorn-Baas. Naar aanleiding van de hierboven genoemde bronnen merk ik nog het volgende op: niet alleen vindt men er woordmateriaal dat min of meer regionaal of zelfs lokaal beperkt is, bovendien bevatten ze ouder en jonger dialect. Daar komt nog bij dat de waarde van sommige bronnen twijfelachtig is. Zo hebben bijvoorbeeld de woordverzamelingen van J. Roselaar en A. de Goede een duidelijk particularistisch karakter. Bovendien heeft laatstgenoemde vrijwel alle woorden opgenomen uit De Zaanse Volkstaal door G. J. Boekenoogen, zonder een scheiding te maken tussen Westfries en Zaans. Zoals ik reeds opmerkte, bestaan er binnen het Westfriese taalgebied heel wat dialectvarianten, met name waar het de uitspraak en de woordenschat betreft. Het is echter een moeilijk en tijdrovend karwei om vast te stellen waar binnen West-Friesland bepaalde

3 uitspraakvarianten voorkomen, waar bepaalde woorden of zegswijzen worden gebezigd, welke betekenis(sen) zij hebben, welke nog gangbaar zijn enzovoort enzovoort. Ik ben echter over deze bezwaren heengestapt, omdat mijn voornaamste doel was: het aanleggen van een zo veelzijdig en volledig mogelijke verzameling Westfries idioom. Bovendien: de tijd dringt. Veel van wat nu nog levend dialect is, kan reeds over enkele decennia verouderd zijn. In overleg met de uitgever heb ik ernaar gestreefd een hanteerbaar, populair woordenboek te schrijven, waarin bijvoorbeeld een constante bronvermelding zo die al mogelijk was achterwege is gelaten. Wel heb ik, waar ik dit nodig of nuttig achtte, een nadere etymologische verklaring gegeven of trachten te geven. Ik heb wederom gezien de opzet van dit boek de {p.8} etymologieën zo beknopt mogelijk gehouden en voor nadere informatie verwezen naar bestaande woordenboeken, doorgaans het Nederlands Etymologisch Woordenboek (afgekort N.E.W.) door Jan de Vries en naar De Zaanse Volkstaal door G. J. Boekenoogen (aangeduid met de afkorting Boek.). Hoewel men in de moderne dialectologie om respectabele redenen het samenstellen van woordenboeken propageert waarin het idiomatische materiaal is ondergebracht in zogenaamde woordvelden, heb ik bewust gekozen voor een ouderwets alfabetische rangschikking, aangezien deze opzet m.i. de bruikbaarheid van het boek met name ook voor vele niet-westfriezen bevordert. De trefwoorden zijn consequent dialectisch gespeld. In vele gevallen zijn, wederom in alfabetische volgorde, één of meer uitspraakvarianten vermeld. Talrijke van de in het Westfries woordenboek opgenomen woorden zijn alleen qua uitspraak dialectisch. Ik heb mij bij mijn keuze laten leiden door de overweging, dat alleen die woorden vermeld dienden te worden welke zich althans voor de niet-taalkundige onttrekken aan vaste uitspraakregels. Daar bijvoorbeeld in het Westfries de Nederlandse ij of ei consequent klinkt als oi of a(a)i, de Nederlandse combinatie sch consequent als sk, heb ik deze regelmatige uitspraakvarianten niet expliciet genoteerd. In de regel is achter het trefwoord de woordsoort vermeld. De zelfstandige naamwoorden die in het enkelvoud voorkomen heb ik onderscheiden in de-woorden en/of het-woorden. De aanduiding mannelijk of vrouwelijk stuit op het grote bezwaar dat talrijke vrouwelijke woorden in het Westfries een voornaamwoordelijke aanduiding krijgen die voor mannelijke woorden geldt. Zo wordt bijvoorbeeld van een koe gezegd dat hai moet kalven, van een vergadering dat hai gauw afgelopen was enzovoort enzovoort. {p.9} Alleen waar ik het nodig of nuttig achtte, heb ik een woord (woordgroep) in een toepasselijke zin gegeven. Gelijkgespelde woorden van verschillende herkomst of van verschillende woordklasse worden onderscheiden door Romeinse cijfers. In die gevallen waar naar mijn bevinding een woord(groep) op de een of andere wijze aan het verouderen is of reeds verouderd is, heb ik dat aangegeven met de afkorting vero., of door middel van de omschrijving. Ter toelichting van de bepaling op de een of andere wijze bedenke men het volgende: de klankvorm van het woord kan vero. zijn, bijvoorbeeld vergetelek in plaats van vergeetachtig; een betekenistoepassing kan vero. zijn, bijvoorbeeld ofmake = smerig maken; het woordgebruik kan vero. zijn, bijvoorbeeld wapeling in plaats van afwaswater, zeepsop. Men zal in dit boek talrijke dialectwoorden aantreffen die men zij het dikwijls met een andere uitspraak eveneens vindt in andere Noordhollandse dialecten, met name in het Zaans, het Waterlands, het Kennemers, het Wierings en het Tessels. Men raadplege hiervoor de volgende publikaties: De Zaanse Volkstaal door dr. G. J. Boekenoogen; Drie Waterlandse

4 Dialecten door Jac. Van Ginneken, Wieringer land en leven in de taal door J. C. Daan, Het Tessels door S. Keyser. Naar ik hoop kan het Westfries woordenboek tevens een aanvulling betekenen van de andere, hierboven genoemde, Noordhollandse dialecten. Voor het specifieke idioom van Enkhuizen verwijs ik naar het Enkhuizer woordenboek door Sj. Spoelstra. In vele gevallen heb ik, ter vergelijking, verwezen naar het Fries, soms (eveneens) naar het Engels. Vele voor het Westfries opgegeven woorden vindt men eveneens in algemeen Nederlandse woordenboeken. Iets anders is, dat het doorgaans alleen die woorden betreft, welke in het dialect één of meer betekenistoepassingen hebben die niet algemeen Nederlands zijn. Ik heb ter onderkenning van dit ver-{p.10}schijnsel de bepaling ook laten voorafgaan aan de betekenisomschrijving(en). Een voorbeeld ter verduidelijking: ofmake w.w. Ook: 1. voortmaken, opschieten. Je magge wel ofmake, de bus komt zô. 2. smerig maken (vero.) Je moete je niet zô ofmake, oor! Hoewel men officieel woordgroepen onderscheidt in spreekwoorden, uitdrukkingen (met en zonder werkwoordelijk element), vergelijkingen enzovoort, heb ik om praktische redenen dit onderscheid genegeerd en al deze groepen eensluidend aangeduid met de term zegswijze (afgekort: zegsw.). Heeft het trefwoord van een zegsw. een meervoudsvorm, dan is deze vorm apart vermeld. Ik wil deze inleiding besluiten met een hartelijk woord van dank aan de heer Joop van Diepen te Oosterblokker, die zo vriendelijk was mijn manuscript door te nemen en het te voorzien van kritische kanttekeningen en aanvullingen. Voorts aan de heer Klaas Woudt te Zaandijk, die mij ter voorbereiding van de uitgave met raad en daad terzijde heeft gestaan, aan de Stichting Uitgeverij Noord-Holland te Wormerveer die het verschijnen van het Westfries woordenboek mogelijk maakte, en voorts aan allen die mij bij de voorbereiding van dit boek op de een of andere wijze van dienst zijn geweest. Ik hoop met dit werk niet alleen de autochtone Westfriezen, maar ook de buitenpoorters een dienst te hebben bewezen. Mogelijk kan dit boek ook fungeren als gids voor onderwijsgevenden die onder hun gehoor ook of vooral Westfriese pupillen hebben. Uiteraard besef ik, dat het Westfries woordenboek niet af is, dat het nog talrijke verbeteringen en aanvullingen behoeft. Vandaar dat ik mij houd aanbevolen voor welwillende op- en aanmerkingen. Heiloo, voorjaar 1984 JAN PANNEKEET {p.11} Lijst van afkortingen aanw. vnw. afk. afl. barg. bep. betr. vnw. bez. vnw. bn. Boek. b.v. bw. aanwijzend voornaamwoord afkorting afleiding(en) bargoens bepaald, bepaling betrekkelijk voornaamwoord bezittelijk voornaamwoord bijvoeglijk naamwoord Boekenoogen, de Zaanse Volkstaal bijvoorbeeld bijwoord

5 comb. combinatie dial. dialect(isch) du. Duits eig. eigenlijk eng. Engels fig. figuurlijk fra. Frans fri. Fries lat. Latijn lett. letterlijk lw. lidwoord m. mannelijk mog. mogelijk mv. meervoud ned. Nederlands N.E.W. Nederlands Etymologisch Woordenboek door Jan de Vries o. onzijdig o.i.v. onder invloed van onbep. telw. onbepaald telwoord onbep. vnw. onbepaald voornaamwoord onr. w.w. onregelmatig werkwoord oorspr. oorspronkelijk {p.12} opm. opmerking pers. vnw. persoonlijk voornaamwoord samenst. samenstelling(en) st. w.w. sterk werkwoord tegenst. tegenstelling telw. telwoord v. vrouwelijk var. variant v.dw. voltooid deelwoord vgl. vergelijk vnw. voornaamwoord vrag. vnw. vragend voornaamwoord voegw. voegwoord(elijk) vz. voorzetsel wederk. vnw. wederkerend voornaamwoord wfri. Westfries WNT Woordenboek der Nederlandse Taal wsch. waarschijnlijk za. Zaans zegsw. zegswijze z.g. zogenaamd znw. zelfstandig naamwoord {p.13} WESTFRIES WOORDENBOEK {p.14} {p.15} A

6 Aagie, vrouwennaam. Zegsw. n Aagie, een nieuwsgierig Aagje Je moete niet zô n Aagie worre, oor! De toepassing van de naam is ontleend aan Het kluchtigh avontuurtje van t Nieuwsgierigh Aeghje van Enkhuizen, in 1655 geschreven door de Amsterdamse dichter Jan Zoet. aagies, nieuwsgierige Aagjes. Zegsw. Aagies mit lange neuze, afwimpelende reactie op de vraag naar de inhoud van een doos, een pakje e.d. Wat zit er in dat pakkie, moe? Niks, Aagies mit lange neuze! aai, znw. t Ei. Zegsw. n Aai in t gat hewwe, op een plannetje broeden, n Aai uitbroede, zie vorige zegsw. n Aai in z n gat gaar kouke kenne, 1. het smoorheet hebben. 2. doodsbang of benauwd zijn. t Aai is vuil, plat voor: ze is zwanger. As t aai peld is, als de (boven)kleding uit is. Ze loikt wel dik, maar as t aai peld is, valt t puur of. Z n aai niet kwoit kenne, met een probleem tobben, o.a. moeite hebben met zijn ontlasting; niet uit zijn woorden kunnen komen; geen gehoor vinden voor een voorstel. t Aai het nou lang genog voor t gat zeten, het moet nu maar eens gezegd worden. Die weet niet weer ie z n aai lêgge moet, die loopt maar onrustig of doelloos heen en weer. aaiere, eieren. Zegsw. de boel van aaiere make, de boel bederven, verprutsen. Eig. er een smeerboel van maken, doordat men de eieren stuk laat vallen. Vg. fri. Fan aeijen meitsje. Op aaiere loupe, zeer voorzichtig lopen. De aaiere lêgge gekoukt voor je klaar, je bedje is gespreid. Van goeie aaiere zet weze, van een gezonde of degelijke familie stammen, t Is aaiere of jonge (of de kip van t nest), 1. er is altijd wel iets aan de had. 2. het levert altijd wel iets op. Kromme aaiere, schertsend voor: drollen. aaierestruis, znw. t, de. Var. van eierstruif. aakster, znw. de. Var. van ekster (vero.) Aaltje, vrouwennaam. In het kinderrijmpje: Aaltje zat op n paaltje, t paaltje brak en Aaltje viel in de koeiekak. aalwerig, bn. Onhandelbaar, gemelijk (vero.). Zie WNT op aalwaardig en Mnl. Wdb. op aelwerich. aans, aas. zie aansen, aansens, aasen, aansens. aansen, aansens, aasen, aansens, bw. Aanstonds. aansies, aasies, zie aansen, aansens, aasen, aansens. aap, znw. dr. Aap. Zegsw. voor aap staan, voor gek staan Nou zel je n aap zien danse op n stikkebordje, nu zul je wat zien, wat beleven. n Gladde aap, een slimmerik, een gladde vogel. aapies, aapjes. Zegsw. aapies mit kale gatjes (gatte), afwimpelende reactie op de vraag naar de inhoud van een doos, een pakje e.d. Wat zit er in dat pakkie, moe? Niks, aapies mit kale gatjes. Aapies mit vraagsteertjes, zie de vorige zegsw. aapslag, znw. de. Lamstraal, deugniet. aapstien, zie aapslag. aapstraal, zie aapslag. aâr, samentr. van ander Vraag t maar an n aâr. Dat komt de âre week wel. Vgl. fri. oar. aardaker, znw. de. Eikel; knol (vero.). aardig, bn. Ook: eigenaardig, zonderling. Ze doet de leste toid zo aardig, ze loikt wel overspannen. aâref, aârlef, samentr. van anderhalf. {p.16} Zegsw. t is net aâr(l)eve sent, gezegd van een (echt)paar dat zeer ongelijk van lengte is. Aâr(l)eve sent en n vuurstien hewwe, straatarm zijn. aârefhoufd, aârlefhoufd, in de zegsw. n aâr(l)efhoufd, (iemand met) een zeer groot hoofd, dik hoofd. aâr...over. Na de volgende. De âre week over begint de kermis.

7 aârs, samentr. van anders. Weet je niks aârs? Hai weet er aârs niet veul van of. Vgl. fri. oars. Zegsw. aârs as aârs weze, niet in zijn gewone doen zijn. D r aârs nach aârs van worre, er doodkalm of onverschillig onder blijven. Altoid wat aârs of aârs hewwe, altijd iets bijzonders hebben. aârsom, samentr. van andersom. Vgl. fri. oarsom. Zegsw. de boel aârsom gooie, een miskraam hebben. t Is net aârsom, het is het tegengestelde. De wiele aârsom gooie, de zaak anders, beter aanpakken. aârtje, znw. t. Ander dingetje Je moete t verruile teugen n aartje. aas, rekking van as = als Aas je t den ok maar doene! aas, znw. de, t. Aas in het kaartspel. Vgl. fri. it aes. aasie, znw. t. Aasje, kleinste gewicht in het oude gewichtenstelsel. Zegsw. gien aasie wind, geen zuchtje wind. Zie ook eisie. abbelére, w.w. Appeleren, tegensputteren. Zie ook teugenabbelére. Vgl. fri. abbelearje. Abbestad, mog. een var. van de onder Callantsoog gelegen buurtschap Abbestede, voorkomend in de zegsw. Abbestad, zeuven huize en n varkesgat, spottend gezegd van een gat, een gehucht. Abraham, mannennaam. Ook: naam voor een speciale koek, vader Abraham voorstellende, bestemd voor de man die vijftig jaar wordt. Tevens naam voor een levensgrote, aangeklede pop die men doorgaans voor het huis plaatst van de man die vijftig jaar wordt. achteling, achterling, znw. de. Soort grof brood bestaande uit acht (vier aan vier) aaneengebakken stukken, plat van vorm (vero.). Voorheen ook gelegenheidsgebak op Goede Vrijdag en op de dagen van de grote voorjaarsschoonmaak. Volgens Boek. heette dit brood oorspr. afterling of achterling, wsch. omdat het werd gebakken van het grofste gedeelte van het meel, dat bij het builen door het achterste en grofste gaas viel. Dat achte(r)ling een traktatie was, blijkt nog uit het oude rijmpje: Bol of achterling op t stik, dikke butter niet vergete, keis zôwat n vinger dik. achter, vz. en bw. Zegsw. op achter komme, lichamelijk of geestelijk ten achter komen. Op achter loupe, 1. achterlopen (van een uurwerk). 2. achter het nieuws aankomen. Op achter weze, ten achter zijn met betalen, met het werk e.d. t Is makkeleker ien moil op achter te raken as ien streep op voor, achterstand loop je snel op en haal je vaak moeilijk weer in. achterankommertje, znw, t. Zie achterkommertje. achteranskoite, w.w. Achterblijven, treuzelen, de laatste zijn. achteransteerte, w.w. Zie achteranskoite. achteran in, achterin Hai zit altoid achteran in de kerk. achterbaaks, bn. Var. van achterbaks (vero.). achterbint, znw. t. Het touw dat over het achtereinde van een hooiponder wordt geslagen en aan de achterzijde wordt vastgesjord ten einde de vracht hooi van achteren vast te leggen. {p.17} achterdam, znw. de. Dam of damhek op de scheiding van achtererf en land. Zegsw. hai ken beter de achterdam uit, hij kan beter op het land gaan werken, zijn bedrijf in acht nemen, i.p.v. elders zijn tijd te verbeuzelen. achterdeur, znw. de, in de zegsw. hai is deur de achterdeur binnenkommen, hij is niet welkom, o.a. gezegd van een vrijer. t Is de achterdeur uit, het is verspilling van tijd, geld of moeite. achterdeurtje, znw. t, in de zegsw. n achterdeurtje houwe, zorgen voor een reserve, een uitwijkmogelijkheid. achterdocht, znw. de. Ook: het achterna denken (vero.). Zegsw. gien achterdocht hewwe, niet dóór denken, onnadenkend of zorgeloos zijn (vero.). achterdoffie, znw. t. Achterdoftje, zitbankje achter in een roeibootje.

8 achteren, bijw. Zegsw. van achteren. 1. Aan de achterzijde. 2. Achteraf bekeken Ik had t van achteren beter niet doen kennen Van achteren koik je n koe in z n kont (gat), woordspeling in de zin van 1. Het heeft weinig zin zich achteraf ergens over te beklagen. 2. De gebreken blijken pas achteraf. achterend, znw. t. 1. Het achterste deel van iets. 2. Het achterste gedeelte van het huis, waarin zich veelal een stookplaats, een pottenkast en een regenbak bevonden. In kleine huizen: het achterste der twee woonvertrekken. áchteres, znw. t. Achterhuis. achterin, znw. t. De koegang, de lange regel, plaats waar in een stolphoeve gedurende de staltijd de koeien staan. achterkommertje, znw. t. 1. Nakomertje. 2. Kind of dier dat slecht gedijt. achterkousig, bn. 1. Achterbaks. 2. Achterdochtig. 3. Ouderwets, bekrompen. 4. Bleu, verlegen. 5. Achterhoudend, nalatig. Dit vero. woord is een afl. van het vero. achterkous, d.w.z. (ge)kous (fra, causer) of gepraat achter iemands rug. Dit achterbaks gepraat veronderstelt achterdocht, vandaar dat achterkousig ook achterdochtig kon betekenen. Wie achterdochtig was t.a.v. het nieuwe of onbekende, wie dus ouderwets of verlegen was, werd ook wel achterkousig genoemd. Tenslotte kon het woord gelden voor iemand die achterhoudend of nalatig was, o.a. met betalen. Vgl. fri. efterkoezich. achterkret, znw. t. 1. Neerlaatbaar achterschot aan een boerenwagen of bakwagen. Vgl. fri. efterkret. 2. Schertsend voor een (dikke) derrière Wat het dat woif n achterkret. achterland, znw. t. De achter de boerderij gelegen landerijen. Zegsw. deer loit (zit) achterland, daar zit geld, daar is de kans op een rijke erfenis of op een goede carrière. achterlast, znw. de. Sterke aandrang tot ontlasting (vero.). Zegsw. de sweerste last is achterlast, het doen van zijn behoefte gedoogt geen uitstel (vero.). achterlastig, bn. Zegsw. achterlastig weze, sterke aandrang tot ontlasting hebbend (vero.). achtermiddeg, znw. de. Late namiddag. Zegsw. in (op) de achtermiddeg weze, er (financieel) slecht aan toe zijn, aan lager wal zijn geraakt, op zijn retour zijn. De zegsw. duidt er eig. op, dat het al te laat is om nog orde op zaken te stellen. achternei, bw. 1. Achterna Hai liep m n achternei. 2. Achteraf, naderhand Achternei was ik er {p.18} bloid om dat ie niet kwam. achterof, bw. 1. Achteraf gelegen, afgelegen Hai weunt puur achterof 2. Achteraf, naderhand Achterof was ik er bloid om. achteroffie, znw. t. Achterafje, afgelegen plaats. Hai weunt op n achteroffie. achterom (I), bw. in de zegsw. achterom moetje deer niet komme, gezegd van een rommelig huishouden. Achterom weunt gien volk, als het voor het oog maar netjes is, de rest komt er minder op aan Achterom kroig je n dik stik, gezegd door iemand die zo vrij is achterom te komen. achterom (II), znw. t. 1. Steeg, doorgang achter de woning. 2. Plaats waar in een stolphoeve het jonge vee wordt gesteld, korte regel of zoutkamer. achteromsklomp, znw. de. Achterneef of -nicht (vero.). Misschien is de oorspr. vorm achteroomsklomp, wat zou kunnen betekenen: Klomp, aanhangsel, kind van een achteroom. achterspeen, znw. t. De achterste, laatste speen of tepel. Zegsw. an t achterspeen lègge, de ongunstige positie innemen, te kort gedaan worden. Vgl. vóórspeen. achterst, znw. t. Het achterste gedeelte. Zegsw. t achterst van z n tong zien leite, 1. alles vertellen wat men op zijn hart heeft. 2. een zo hoog mogelijke prijs bedingen. achterstik, znw. t. Ook: achterste perceel bouw- of weiland. achtertein, znw. t. Veterband waarmee een schaats van achteren wordt vastgebonden. Mog, is tein hetzelfde woord als teen = twijg, hier om er iets mee vast te binden.

9 achteruit, znw. t. 1. Achteruitgang (via de achtertuin). 2. Erf achter het huis of de hoeve, achtertuin. achteruitje, znw. t. Achtertuintje. Ze hewwe n pittig achteruitje. adel, znw. de, in de zegsw. adel bai adel en stront bai de boer, soort bij soort, standsverschil moet of zal er blijven. af, zie of en de daarmee samengestelde woorden. affekaat, znw. de. Zie avvekaat. affie, uitroep van spijt, schrik of verbazing. Affie, had ik dát maar weten! afgront, verbastering van fra. affront, in de zegsw. ientje n afgront andoen, iemand beledigen, kwaad maken. De wfri. vorm is kennelijk o.i.v. afgrond ontstaan. afoin, tussenw. Enfin. Zegsw. afoin, n koe is gien knoin, schertsende aanvulling van of reactie op het (voortdurend) gebruik van afoin. after, vero. voor achter. Vlg. fri. efter, eng. after. agrementje, znw. t. Garnering van een japon. Uit fra. agrément. akelek, bn. Var. van akelig. Vlg. fri. akelik, aeklik. akelkontakel, znw.m. Zeeslak (vero.). aker (I), znw. de. 1. Eikel (vero.). 2. Bloesem van de hazelnootboom (vero.). Zie voor de etymologie N.E.W. onder aker (2). aker (II), znw. de. Putemmer(tje). Uit lat. aquarium. Zegsw. de aker in de bak valle leite, (ongewenst) vader worden. akker, znw. de. in de zegsw. an t end van de akker weze, 1. Bek-af zijn. 2. Afgeleefd zijn. 3. Aan de bevalling toe zijn. akkerdefalie, bastaardvloek. akkerdemarie, bastaardvloek. Eig. Sacré Marie = Heilige Maria. akkerdére, w.w. 1. Accorderen, overeenkomen. 2. Opschieten, overweg kunnen. {p.19} akkeremente, verbastering van sacramenten. Zegsw. as de akkeremente, als de bliksem. akkerkoppies, znw. mv. Oude (beschadigde) kopjes die men gebruikt bij het schaften op de akker. aksie, znw. de. Ruzie. Uit lat. actio. Vlg. fri. aksje. al (I), bw. Wel. Ik mien van al. Vlg. ned. al dan niet. al (II), vw. Als, indien. In bijzinnen van tijd of voorwaarde die geen extra nadruk hebben. Al is t twaalf uur, den luidt de klok. Al gaan je over, dan kroig je n nuwe fiets. Je kroige gien eten, al kom je te laat. al-an, bw. Telkens weer. Ze is al-an ziek. alderand, alderhand, in de zegsw. da s ok alder(h)and mit kip, dat is een raar allegaartje. Alder(h)and en nag gien koek, woordspeling in de zin van: het belangrijkste ontbreekt nog, er zijn nog geen resultaten. t Is n alder(h)and zootje, maar t ken wel deur m n goôtje, het is een raar allegaartje, maar ik lust het wel, ik kan het wel gebruiken. alderasie, znw. de. Alteratie, opschudding. Uit fra. altération. alderes, alders, bw. Al eens. De vorm is te herleiden tot al een reis = al een keer. Zegsw. t wordt alder(e)s wat, het kan zo wel toe. alderlangst, bn. en bw. Allerlangst. Zegsw. op z n alderlangst lègge, languit liggen, in bed liggen. aldernaarst, bn. en bw. Allernaarst, allerakeligst, heel erg. t Is aldernaarst koud. aldeur, bw. Aldoor, telkens. alével, bw. Evenwel, echter (vero.). De vorm is te herleiden tot al evenwel. alewerig, zie aalwerig. algedurig, zie allegedurig. Vlg. fri. algeduerich.

10 alhougertje, in de zegsw. alhougertje doen, over een touw springen dat na elke geslaagde sprong hoger wordt gehouden. alhougertjese, w.w., Zie alhougertje doen. We deeë op t skoôlploin oftig alhougertjese. alikruk, alikrukkel, znw. de. Alikruik. allang al, bw. Al lang. Hai is allang al thuis. Vóór een v.z. ontbreekt doorgaans het tweede al. Hai is al lang voor toid weggaan. Hai werkt allang bai die baas. alle, onbep.telw. Ook: elke. Hai komt hier alle weke. Ik gaan in alle geval mee. allebés, znw. de Aalbes. allebésseboum, znw. de. Aalbessestruik. allegaâr, onbep.telw. Allemaal. Da s allegaâr van moin. Ze hadde allegaar bar veul skik had. Vgl. fri. allegear(re). Het woord is te herleiden tot al te gader. Vlg. eng. altogether. allegaârtje, znw. t., in de zegsw. er n allegaartje van make. 1. Het te bont maken, te veeleisend zijn. Nou moet je d r gien allegaârtje van make, je hewwe al twei koekies had. 2. Er de draak mee steken. Je kenne mit jou nooit gewoon prate, jij make d r altoid n allegaartje van. allegedurig, bw. 1. Aldoor, voortdurend (vero.). Hai komt allegedurig te laat. 2. Zo nu en dan, nog al eens (vero.). Deer komt allegedurig vreemd volk over de vloer. állek, bw. Eigenlijk, ook weer (vero.). Hoe hiet ie állek? Het woord komt alleen voor in vraagzinnen. Het is te herleiden tot al gelijk, oorspr. in de zin van 'geheel en al. Vlg. fri. allyk. allemaar, bw. Alsmaar, steeds. Loup toch niet allemaar voor m n biene! {p.20} allemachies, uitroep. Allemachies, wat smaakt dat lekker! allemachtig, bn. en bw. Ook: heel erg, buitengewoon. t Smaakt allemachtig lekker. Wat is t hier n allemachtige grôte troep! allemans, in de zegsw. op allemans gezicht, zo dat iedereen het ziet of kan zien. Ik koup niet graag op allemans gezicht. allemansbrulleft, znw. de. Bruiloft voor iedereen, voor mensen van allerlei rang en stand. allemansmoidje, znw. t. Allemansvriendinnetje. allement, znw. t. in de zegsw. op t allement moete, vooruit moeten, zijn weg moeten vinden. Uit fra. alignement. Vlg. fri. aljemint. allemeugendjes, uitroep. Allemeugendjes, wat is t hier donker! alles, onbep.telw. Ook: in zijn geheel, allemaal. Je moete die pere alles heêl leite. Zegsw. alles het z n mee en z n teugen, alles heeft zijn voor- en nadelen. Da s ok niet alles teg loik, dat is ook geen pretje, dat is ook je ware niet. Dat geeft ok niet alles teg loik, dat levert ook niet veel op. Alles komt t recht, behalve de verzopen dubbeltjes (of je moete de kasteloinsdochter trouwe), spotreactie op de opmerking, dat alles wel terecht zal komen. alléskende, alléskende an, bw. Allengs, langzamerhand, geleidelijk (aan) (vero.). D r kwam alléskende (an) meer volk opperdan. De vorm is wsch. te herleiden tot allengskens (aan). alletwei, onbep. telw. Allebei Julle hewwe alletwei skuld. allien, bw. en bn. Alleen, slechts. alliendig, allienig, bw. Alleen, slechts. Ik hew allien(d)ig maar zoid, dat ie op toid komme moet. Vlg. fri. allinnich. alliens, koppeling van al iens + eveneens, in de zegsw. t is moin alliens, het is mij om het even (vero.). allies, var. van alles. als, bw. Al. In verbindingen als: als te veul, als te kloin, enz. alsans, bn. Allerhand, allerlei, (vero.). Je zagge deer alsans peerde. De vorm is te herleiden tot al(s)hands.

11 altemetteres, bw. Af en toe eens. Hai kwam altemetteres efkes om n koppie. De vorm is te herleiden tot al te met een reis. altoôst, bw. Var. van altoos (vero.). alweer, bw. 1. Ook weer. Wat wou ik alweer zegge? 2. Alreeds. Z n jongste zeun is ok alweer trouwd. alwéér-an, uitroep in de zin van: zo zie je maar weer. Nou, alwéér-an, hai ken t gewoon niet leite! amandelbroôdje, znw. t., in de zegsw. n amandelbroódje mit kroôs, schertsend voor een loempia. ameri, zie ameroitje (vero.). ameroitje, znw. t, in de zegsw. in n ameroitje, in een oogwenk (vero.). We wazze in n ameroitje weer verom. Het woord is een verbastering van Ave Maria(tje), d.w.z. een weesgegroetje. Hier met de bedoeling: in de tijd die nodig is om een Ave Maria(tje) te bidden. Vlg. fri. amerij. ampart, bn. en bw. 1. Apart. 2. Vreemd, zonderling. Ik vind t maar n ampart moidje. Hai doet de leste toid zô ampart. amparteling, znw. de. Rare sinjeur, zonderling. ampartighoidjes, znw. mv. 1. ongewone, bijzondere dingen. 2. Rare streken of kuren. Hai het altoid van die ampartighoidjes as ie n borreltje op het. ampartje, znw. t. 1. Een bijzonder, zonderling persoontje. 2. Een afspraakje, een tête-a-tête. Ik zou mit heur welders n ampartje hewwe {p.21} wulle, maar ze is al verkocht. an, bw. en vz. Aan. Zegsw. an weze, 1. Zijn portie gehad hebben. 2. Zijn schuld betaald hebben. Ik ben an bai de bakker. 3. Blut zijn. Vgl. fri. oan weze. D r mee an weze, het zat zijn, vermoeid zijn. Vlg. fri. der mei oan wêze Wat moet ik deer mee an, wat moet ik daarmee aanvangen, hoe moet ik dat probleem oplossen? Vgl. fri. hoe moat ik der mei oan? Ientje an moete (wulle), iemand moeten of willen spreken. Deer moet je duur an, dat moet je duur betalen. Vgl. fri. earne djür oan moatte. t Ken lang an, het kan lang aanhouden, het kan lang goed gaan. Deer is niks an, 1. daar is niets aan te beleven. 2. Dat is niet moeilijk. t Is dik an, ze zijn dikke vrienden, ze hebben stevig verkering. Erges op an moete, ergens naar toe moeten. Deer kè je van op an, daar kun je zeker van zijn. Deer houwe we t op an, dat houden we voor afgesproken. D r án wulle, graag willen eten of drinken. Ik wul d r nag niet an, ik kan het nog niet geloven. Vgl. fri. it wol my net oan. Ik hew t er nag van op an, ik ben er nog verbaasd over, sta er nog versteld van, t Gaat er deer leuk op an, het gaat er daar vreemd aan toe. Dat is tot déér an toe, dat daargelaten, dat is het ergste nog niet. Zô d r an, zô d r van, zo gewonnen, zo geronnen. An en bespan (is twei), knikkerterm (vero.). De knikkers lagen an als ze vast of vlak naast elkaar lagen, bespan als de afstand tussen twee knikkers met uitgespreide duim en pink kon worden overspannen. anbakke, w.w. Vastbakken. Vgl. fri. oanbakke. Zegsw. dat zel anbakke, dat zal nare gevolgen hebben. Je zelle nag anbakke, gezegd tegen iemand die moeilijk uit zijn bed kan komen, die dus a.h.w. aan zijn bed vast zal bakken. anbelange, w.w. Contaminatie van aangaan en (ouder ned.) belangen. Wat moin anbelangt, kè je meegaan. Vgl. fri. oanbilangje. anbinder, znw. de. 1. Materiaal dat dient om iets rondom vast te binden. 2. Dier dat (achter een kar of wagen) wordt aangebonden. anbolle, w.w. 1. Aanballen of -klonteren. 2. Schertsend voor zoenen. Eig. de bollen of hoofden bij elkaar brengen. andarse, w.w. Volop doorgaan met dorsen. Zegsw. leit m maar andarse, laat hem zijn gang maar gaan, laat hem maar prutsen. andermans, in de zegsw. andermans mallighoid koupe, tweedehands rommel kopen.

12 andirke, w.w. Var. van opdirken. Lett. betekent opdirken: de buitennok van de bezaansmast d.m.v. dirken of touwen in de hoogte halen. Uit deze scheepsterm ontwikkelde zich die van opschikken, tooien. andraaid, bn. Aangedraaid. Zegsw. kort andraaid weze, kort aangebonden zijn. Eig. gezegd van een (valse) hond die kort aan de lijn werd gedraaid of gebonden ten einde zijn bewegingsvrijheid te beperken. andreiger, znw. de. Aandrager, opperman (vero.). Zegsw. louf as n andreiger, doodmoe zijn. Sweite as n andreiger, hevig transpireren. Werke as n andreiger, zeer hard werken. andrinke, w.w. 1. Toedrinken, toasten. 2. Een bedrag dat men tegoed heeft d.m.v. drank aanmaken. aneerde, w.w. Aanaarden, jonge planten met aarde bedekken. {p.22} aneerder, znw. de. (Hand)werktuig om aan te aarden. aneerdmesien, znw. de/ t. Machine om aan te aarden. áneize, w.w. Aanazen, een haak of vislijn van aas voorzien. ang, ange, znw. de. Angst, vrees (vero.). ange, w.w. Vrees aanjagen (vero.). angaan, w.w. Aangaan, te keer gaan. Hoor die joôs toch es angaan. Zegsw. dat rit ging an, die zaak ging door, die uitdaging werd aangenomen. angetoeterd, bn. Deftig aangekleed, opgedirkt (vero.). angroipend, bn. Ook: koud, kil, huiverig. t Is angroipend weer. angroiperig, bn. Zie angroipend. anhale, w.w. Ook: 1. Oplopen, aantrekken. De proize hale puur an. 2. Overhoop halen, organiseren. Wat hale julle noú weer an? 3. Aanwakkeren. De wind haalt puur an. Zegsw. drokte anhale, van alles overhoop halen, organiseren. anhang, znw. de. Ook: echtgenoot, echtgenote (+ kinderen). Deer komt hai ok weer mit z n anhang. anhangerig, bn. Mistig, vochtig, kil. t Is anhangerig weer. anhefte, w.w. Aanhechten (vero.). anhoud, znw. de. Ook: steun, gezelligheid. Ze het puur anhoud an d r jongste moidje. ánkemd, bn. Var. van ankomd, zie aldaar. anker, znw. t. in de zegsw. an n gouwen anker lègge, rijk getrouwd zijn (slechts weinig bewegingsvrijheid hebben). ankleêuw, znw. de. Enkel (vero.). Lett. aanklauw. anklouf, znw. de. Enkel (vero.). ankoik, znw. de. Aankijk, voorkomen. Berta het puur meer ankoik as Trien. ankomd, bn. (Aan)komend. Hai gaat ankomde week verhuize. ankommeling, znw. de. Aannemeling; kind dat zijn belijdenis doet. ankommend, bn. Aankomend. Zegsw. ankommende maan, wassende maan. ankommend...over, na de komende. Ankommende week over begint de kermis. ankomst, znw. de, in de zegsw. da s ok n ankomst, dat is ook een bezoeking. ankorste, w.w. Ook: met een korstvuil bedekt worden. Je biene loike wel ankorst. anlègge, w.w. 1. Aanliggen. We hewwe tot tien uur mooi anlegen. 2. Vastliggen, o.a. van biljartballen. anloup, znw. de. Aanloop, ongeregeld bezoek. Ze hewwe deer altoid n zoôt anloup. anloupe, w.w. Aanlopen, mislopen, in de zegsw. t zel anloupe, de skeipe skreêuwe, het wordt slecht weer. anmake, w.w. Ook: 1. Een verbroken verkering herstellen. 2. Een bepaald bedrag (verplicht) aan vertering besteden. In Broekerhaven maakte de vrachtvaarders twaalf stuivers an mit drank en mit t rouken van n poip.

13 an mekáár, án mekaar. Aan elkaar, aaneen. In het w. fri, worden ned. samenst. met aaneen, ineen, opeen, uiteen enz. vrijwel altijd vervangen door de comb.: vz. + mekaar + w.w., zoals: an mekaar knoupe, de hande in mekaar slaan, alles op mekaar stapele, uit mekaar gaan enz. annagele, w.w. Aanhouden, aandringen, o.a. met het bedingen van een prijs. annemen, znw. t. 1. Belijdenis. 2. Communiefeest. Zegsw. Kloin annemen, eerste H. Communie. Groôt annemen, plechtige H. Communie of {p.23} hernieuwing der doopbelofte, Goed van annemen weze, 1. ontvankelijk zijn voor goede raad. 2. Vlug van begrip zijn. annemer, znw. de. Ook: aannemeling(e). annemersfeist, znw. t. Aannemingsfeest. annemerskleidje, znw. t. Jurkje van de aannemelinge. annemersspul, znw. t. Aannemingsbedrijf. annomen, aangenomen, in de zegsw. t is gien aannomen werk, er is geen haast bij. anpakke, w.w. Ook: 1. Drinken aan de moederborst. Dat wurm wul maar niet anpakke. 2. Groeien. De koôlplante hewwe best anpakt. anpikke, w.w. Knikkerspel waarbij men met knikkers op een stuiter moest mikken. anpondere, w.w. Het met een ponder of ronde balk aansjorren van een vracht hooi op een wagen. anpouke, w.w. Hard werken, opschieten. anpunte, w.w. in de zegsw. ientje anpunte, iemand aanhouden om hem te spreken. n Segaar ( n poip) anpunte, een sigaar (of een pijp) opsteken. anrech, znw. de. Het, de aanrecht. Je moete de anrech nag boene. anrechte, w.w. Var. van aanrichten (vero.). anroeper, znw. de. Aanzegger (vero.). anròkke, w.w. Aanrukken of -trekken (van een touw). ansasse, w.w. Aanzetten, ophitsen. ansen, ansens, bw. Aanstonds. anskafte, w.w. Aanschaffen. anskiete, w.w. Ook: (op)jagen, gejaagd doen. Niet zô anskiete, oor, deer ken ik niet teugen. anskrouke, w.w. Aanschroeien, aan de pan vastbakken. anslag, znw. de, in de zegsw. anslag make, 1. contact, verkering zoeken. 2. Vriendelijk bejegenen. anslagstamper, znw. de. Rietdekkersgereedschap, t.w. een bakje om het riet schuin aan te slaan. anstaan, w.w. Ook: aandringen, aanhouden. Hai sting maar an, dat op slot ben ik maar mit m meegaan. answêle, w.w. Bijeenharken van gemaaid gras, van hooi e.d. antelle, w.w. Optellen, opleveren. As je voor ien zô n koôltje twei golden kroige, telt dat lekker an. antikke, w.w. Ook: optellen, opleveren. Dat tikt lekker an. Kennelijk wordt hier het aantikken van een kassa bedoeld. an... toe, tot (aan). Hai liep an huis toe mit m n mee. Hai bloift an zundeg toe. Vgl. fri. oan... ta. antoniushoofd, znw. t. Hoofd dat alleen aan de zijkanten nog haar heeft. Eig. hoofd zoals dat van een beeld van de H. Antonius. antorne, w.w. 1. Aantrekken. 2. Hard werken, opschieten. We magge wel antorne azze we vóór donker klaar weze wulle. antoume, w.w. Aantrekken, aanzetten tot lopen of trekken. t Is n peerd dat goed antoumt. Vgl. toum = toom. antrekkelek, bn. Ook: licht geroerd; eig. het zich aantrekkend (vero.). Vgl. fri. oantreklik.

14 antui, znw. de. Afl. van antuie, in de zegsw. t is n hêle antui, het is een heel begin, een heel karwei. antuie, w.w. (vero.). Zie antuige. antuige, w.w. 1. In het tuig spannen. 2. Aanpakken, aansnijden, een begin maken. Zelle we de taart maar es antuige? anvalle, w.w. Ook: 1. Bevallen, aan-{p.24}staan. As t anvalt, mà je bloive. 2. Elkaar gemakkelijk kunnen vinden, gemakkelijk contact met elkaar krijgen. Je kenne wel zien dat t anvalt mit die twei. 3. Bevallig staan van kleding. t Is echt n jurk die anvalt. Vgl. ned. aanvallig, dat wsch. o.i.v. het Noordhollandse anvalle = bevallen, is ontstaan. anverdan, bw. Weg, er op uit. Murgen gane ze anverdan. De vorm is te herleiden tot aanwaard aan. anvliege, w.w. Ook: te veel worden, naar het hoofd vliegen. Die drokte ken m n soms anvliege. Zegsw. t vliegt je niet an, je krijgt het niet cadeau, je moet je er voor inspannen. anvlieger, znw. de. 1. Plotselinge bloedaandrang. Vgl. opvlieger. 2. Duif die in een vreemd hok neerstrijkt. anwaaier, znw. de. Oplawaai, oorveeg. Hai kreeg m n toch n anwaaier! anwenst, znw. de/ t. Het aanwensel. Nageleboite is n lilleke anwenst. Vgl. fri. oanwenst. anzèg, znw. de. Het aanzeggen, het bekend maken van iemands overlijden (vero.). anzette, w.w. in de zegsw. t zet niet an, het is de moeite niet, het levert te weinig op. anzitte, w.w. Zegsw. mooi anzitte, gezellig aanzitten. Don anzitte, deftig aanzitten. Pree anzitte, deftig aanzitten. Uit fra. paré. t Zit er niet an, er is geen geld, er is niets te halen of te verwachten. ape, znw. mv. Apen. Zegsw. ape zou je d r mee vange, gezegd m.b.t. een lastig, ondeugend kind. apekoôl, znw. de. Schelvis van slechte kwaliteit die daarom gerookt werd (vero.). appele, znw. mv. in de zegsw. wie appele vaart, zel appele ete, wie werkt, dient er voor beloond te worden of zal er voor beloond worden. appelepent, znw. de. Appelpap of -moes. Zegsw. da s gien appelepent, dat is geen kleinigheid, geen pretje. appelesien, znw. de. Appelsien, sinaasappel. apteek, znw. de. Apotheek. arendjes, bn. Nijdig, kwaad (vero.). Het woord werd opgegeven door de heer Barten te Noord-Scharwoude. argewere, w.w. Argumenteren. aresnaaier, znw. de. Arensnijder, klein zichtje waarmee men de korenaren afsneed. ark, znw. de. Ook: afdak, aanbouwtje, hooiberg (vero.). Uit lat. arca = kist, kast. arm, bn. in de zegsw. zô arm as de luize (as de miere, as n rot), straatarm, As n arm mens es n lekker koppie het, dondert de koffiepot om, het lijkt wel of een arm mens geen geluk mag hebben. arme (I), znw. mv. in de zegsw. van de arme onderhouwen worre, armlastig zijn, onderhouden worden door een instelling voor armenzorg. arme (II), znw. mv. in de zegsw. mit de arme over de darme zitte, luieren, nietsnutten. Je denke toch niet dat ie werk zoekt?! Hai zit liever mit de arme over de darme. armebanke, znw. mv. Banken achter in de kerk waarvoor men geen plaatsgeld hoefde te betalen (vero.). armebouw, znw. de. Perceel bouwland dat (door de kerk) gratis of tegen een geringe huurprijs beschikbaar werd gesteld aan een arm gezin (vero.). armekas, znw. de, in de zegsw. van de armekas trekke, armlastig zijn, financiële (of andere) bijstand ontvangen van een instelling voor armenzorg. {p.25}

15 armelui s, in de zegsw. armelui s pankoek en roikelui s ziekte stinke ve(e)r, als armelui boven hun stand leven (b.v. door het eten van pannekoek) en rijkelui met ziekte of tegenslag te kampen krijgen, wordt daar weldra resp. afkeurend of met leedvermaak over gesproken. armeluisloif, znw. t, in de zegsw. n armeluisloif hewwe, blij zijn met elk gedragen kledingstuk dat altijd past. armemensepraat, znw. de. Opmerkingen of gesprekken die men typerend acht voor de mentaliteit van arme mensen. armenier, znw. de. Iemand die armeniert. Zie armeniere. armeniere, w.w. Schertswoord dat aangeeft, dat men maar heel povertjes kan rentenieren en eig. armlastig is. armeturf, znw. de. Turf die gratis of zeer goedkoop aan de armen werd verstrekt (vero.). Zegsw. armzalig as n zak armeturf, zeer armzalig of armoedig. D r bai zitte as n zak armeturf, er lamlendig bijzitten. Verbeêlding hewwe as n zak armeturf, veel verbeelding hebben, terwijl daartoe geen enkele aanleiding bestaat. armpie-deur, gearmd. Die twei loupe altoid armpie-deur. arootjese, w.w. Schuilhokje spelen (vero.). Mogelijk schuilt in dit woord eng. on road = op weg, vooruit, weg wezen! In de kindertaal zou dan on road (uitgesproken als aroot) verkleind zijn tot arootje. Achter deze verkleinvorm kwam het achtervoegsel -se, waarmee men in het w. fri. allerlei w.w. kan vormen, dus: arootje -se. Vgl. o.a. peerdje -se, paardje spelen; skoôltje -se, schooltje spelen; skuilhonkie -se, schuilhokje spelen. arrebaaier, znw. de. Arbeider. arrebaaierspraat, znw. de. Opmerkingen of gesprekken die men typerend acht voor de mentaliteit van arbeiders. arrejakkig, bastaardvloek. Een van de vele vloeken waaraan de vorm Here Jezus ten grondslag ligt. arremoed, znw. de. 1. Armoede. 2. Verdriet, hinder, zorg. Zegsw. n aâr z n arremoed koupe, tweedehands rommel kopen, Leit de arremoed de pest maar kroige, laten we het er nog maar eens goed van nemen, Alle arremoed went, zelfs aan armoede en gebrek kan men wennen. Erges arremoed over hewwe, ergens zorgen over hebben. Erges arremoed van hewwe, ergens hinder van ondervinden. Arremoed op stal, arremoed overal, wie te weinig koeien op stal heeft, krijgt te weinig melk, te weinig mest enz., kan dus moeilijk rondkomen. De arremoed houdt je gnappies, de armoede houdt je fatsoenlijk. De arremoed de voordeur in, de liefde de achterdeur uit, armoede leidt gemakkelijk tot ruzie, tot het verkoelen of verbreken van relaties. as, vw. 1. Als, indien. 2. Zoals. asderantoe, bw. Heel erg; lett. als er aan toe. t Is zô koud asderantoe! Vgl. de vormen asserantoe en asterantoe. asem, znw. de. Adem. Vgl. fri. azem. Zegsw. achter z n asem weze, buiten adem zijn. Vgl. fri. efter azem wêze. Gien asem geve (kroige), geen antwoord geven (krijgen). Achter z n asem skiete, kwaad worden, zich opwinden. t Skiet maar niet op m n asem, het wil me maar niet te binnen schieten. Lillek uit z n asem stinke, een veel te hoge prijs bedingen. aseme, w.w. Ademen. Vgl. fri. azemje. {p.26} asempie, in de zegsw. gien asempie wind, geen zuchtje wind. ask, znw. de. Vero vorm van as (van een sigaar, van kolen enz). askighoid, znw. de. Asrommel (vero.). Veeg die askighoid es van je broek. askuil, znw. de. Kuil op het achtererf (bij de slootkant), dienend als stortplaats voor as en afval. aslaad, znw. de. Aslade. asseldoek, znw. de. Zie hasseldoek. asserantoe, zie asderantoe.

16 assie (I), schertsend voor een aanstaande moeder; eig. verkleinvorm van a.s., uitgesproken als as. assie (II), asjeblieft. assiedankie, znw. t. Bedankje. Samentr. van assie = asjeblieft en dankie = dank je. D r kon gieniensen n assiedankie van of. asserant, zie asterant, astrant. asterant, astrant, bn. Astrant, brutaal, zelfverzekerd. asterantoe, zie asderantoe. asvarken, znw. de/ t. Asveger, stoffer (vero.). atlast, znw. de. Zorg, verdriet (vero.). Deer hei je gien atlast over te hewwen. Wsch. is de vorm ontstaan uit Atlas, de mythologische reus die de wereld moest torsen. Zie ook hartlast. atter, znw. de/ t. Var. van etter (vero.). Vgl. fri. atter. averóm, znw. t. Omgeving, omtrek (vero.). Ze kenne m in t héle averom. Verbastering van fra. environs. averóns, znw. t. Zie averom. avesére, w.w. Avanceren, vooruitgaan, opschieten. Zegsw. t aveseert as n luis op n teerde prezénning, het schiet geen bliksem op. Lett. als een luis op een geteerd dekzeil. avvekaat, znw. de. Advocaat. Zegsw. n avvekaat van de stoel prate, praten als Brugman. awáár, zie houwéér en hewwéér. awéér, zie houwéér en hewwéér. azent, znw. t. Aangezicht (vero.). {p.27} B baaiegaâr, onbep. telw. Beide(n), allebei. Vgl. fri. beidegearre. baaiere, w.w. Ook: 1. Slingerend of waggelend lopen. 2. Jakkeren, met onnodige drukte te werk gaan. baaietwei, onbep.telw. Beide(n), allebei. baaievanger, znw. de. Fig. voor kwaadaardig manwijf. baais, (onb. telw.) = beide. Wou je keis of worst of (van) baais? baaitje, znw. t. Baaien hemd, borstrok (vero.). baak, znw. de. Dikke, tweetandige, houten vork, verbonden met het hijstouw, gebruikt bij het bergen van hooi (vero.). baakster, znw. de. Var. van baker. Vgl. fri. baekster. baan, znw. de. Ook: 1. Gebaand pad. 2. Perceel met een bepaald gewas. Hai het n beste baan tulpe. baandere, w.w. 1. Met grote passen lopen. 2. Hard werken. baantje, znw. t. in de zegsw. z n baantje skoônprate, zijn baantje schoonvegen, de schuld van zich afschuiven. baas, znw. de. Ook: heer des huizes. Is de baas nag thuis? Zegsw. de baas van t spul, de baas, de leider. Z n oigen baas weze, eigen baas zijn, zelfstandig zijn. baasknécht, znw. de. Meesterknecht. babbel, znw. de. Zie babbelaar. babbelaar, znw. de. Snoepgoed, zuurtje (vero.). babbelebus, znw. de. Bus(je) voor het bewaren van babbels of zuurtjes (vero.). baddere (I), w.w. Baden, een bad nemen. baddere (II), w.w. Zie battere. badding, zie batting. bag, znw. de. Oorbel, sieraad (vero.). Uit fra. baque.

17 bagge, znw. mv. 1. Oorbellen, sieraden, (vero.). 2. De twee uitwassen aan de nek van het Hollandse varken (vero.). 3. Bloemen van de fuchsia (vero.). baggie, znw. t. Verkleinvorm van bag. Zie aldaar. bah, in de zegsw. t bah weze, het zat zijn. Ik ben t goed bah. D r bah van weze, er vies van zijn, het niet lusten. bai, bw. en vz. Bij. Zegsw. Deer zit niet veul bai, gezegd van iemand die weinig begaafd is, verstandelijk beperkt is. bai... beneer, bij... neer, naar beneden. Hai loupt altoid mit t heer bai t houfd beneer. Hai donderde bai de wal beneer. De vorm beneer is ontstaan uit bai neer. bai... be-op, bij... op, tegen... op. Hai kon temet niet bai doik be-op komme. De vorm beop is ontstaan uit bai op. bai dat, bovendien, daarenboven. Ze het n pittig spaarsentje, bai dat is ze in kort ok nag an t erf weest. baidat, zie bedát. baikomme, w.w. Ook: gebeuren (vero.). Hoe komt dat zô bai? bailangs, langs. Je moete d r niet te krap bailangs gaan. Vgl. fri. bylâns. bai... langs, bij... aan, langs. Wul je efkes bai Arie langs gaan? bai... op, bij op. Zegsw. bai de wind op, tegen de wind in. baipakke, w.w. Ook: er bij zijn, opschieten. Je magge wel baipakke, aârs is n aâr je op voor. bai...toe, tot (aan). De piepers benne bai de grond toe ofvroren. {p.28} baispitte, w.w. Bijbetalen. Z n vader zei wel weer baispitte moete. baispul, znw. t. Bijgerecht, groente. Vgl. fri. byspul. baitaaie, af en toe; lett. bij tijden. Hai is baitaaie hillegaar in de war. Vgl. fri. bytiden. bak, znw. de. Ook: 1. Kopje. 2. Schoteltje, o.a. in de comb. kom (kop) en bak(kie). 3. Etensbak of -schotel. 4. Regenbak. Zegsw. an de bak kenne, kunnen beginnen met eten of met iets anders. Ik hew honger, kenne we al an de bak? Azze waai uitspeuld benne, kenne julle an de bak. An de bak komme, aan tafel komen om te eten. Komme julle an de bak, joôs? An de bak moete, aan het werk moeten. We moste baitaaie ok seives nag an de bak. bakbokkem, znw. de. Bakbokking. baken, znw. de/ t. 1. Varken (vero.). Vgl. middelned. bake = (geslacht) varken of zij spek. Vgl. eng. bacon. 2. Kwajongen. Zukke bake(n)s, ze verrinnewére de hêle boel. baker, znw. de. in de zegsw. de baker het er gien skuld an, hij of zij is niet in de wieg gesmoord. bakke, w.w. Bakken. Dit w.w. en de samenst. daarmee hebben in het wfri. vaak een zwak v.dw. Ik hew altoid zelf brood bakt. Ik hew de eerappele maar opbakt. Zegsw. te bakken nach te breiden weze, onhandelbaar zijn, niet voor rede vatbaar zijn. De boel bakke lette, de boel verwaarlozen, in de steek laten. bakker, znw. de, in de zegsw. beter an de bakker as an de meister, je kunt je geld beter uitgeven aan de bakker dan aan de heelmeester, de dokter. De bakker bedankt hewwe, overleden zijn. Deer is de bakker deurheen kropen, gezegd van een brood vol gaten. Deer het de bakker z n woif deurheen joegen, zie de vorige zegsw. bakkertje, in de zegsw. n bakkertje mit n pluimpie, soort jongensmuts (vero.). baksille, znw. mv. Bacillen. bakwagen, znw. de. Boerenwagen bestaande uit een grote houten bak op vier wielen. bal, znw. de, in de zegsw. de bal nag eres anslaan, het er nog eens goed van nemen, de bloemetjes buiten zetten. De zegsw. is wsch. ontleend aan het aanslaan van een vat bier. De bal was een rubberen bal waarmee de pomp werd vastgezet. De suggestie dat de bal aanslaan duidt op het maken van de eerste slag bij het kolfspel, lijkt mij minder aannemelijk. balge, w.w. Onmatig eten, zwelgen (vero.). Eig. uitzetten als een balg.

18 balie, znw. de. Kleine houten tobbe of kuip. Zie ook: pekelbalie. baljare, w.w. Tieren, te keer gaan. Uit Spaans baylar, Italiaans balare = dansen. balk, znw. de, in de zegsw. an de balk jage, publiek verkopen. De zegsw. herinnert aan de gewoonte de verkopingsbrief aan een balk in de herberg te bevestigen. An de balk staan, schulden hebben. Voorheen werden de verteringsschulden soms met een krijtje op een balk in de herberg aangetekend. Dat mag wel an de balk, dat mag wel in de krant, daar hoor ik van op. balke, w.w. Ook: 1. Loeien (van koeien). 2. Schreeuwen, luid zingen. balle (I), znw. in de zegsw. en de balle, biljartterm die aangeeft dat de ballen in gunstige positie liggen. De balle! tabee. Nou, de balle, oor! balle (II), w.w. Een bal- of dansavond bezoeken. De moide benne te ballen nei Blokker. ballingskop, znw. de. Ballastschop. {p.29} bal, zie bals. bals, bn. 1. Boos, driftig (vero.). 2. Bang, schuw, vooral gezegd van vogels die niet meer op een door mensenhanden aangeraakt nest durven terugkeren (vero.). balstuterig, bn. Balsturig, moeilijk te besturen, ongezeglijk. t Is n balstuterig peerd. De vorm balstuterig is vero. band, znw. de, in de zegsw. van de band broken, uitgelaten, door het dolle heen. bande, znw. mv. Ook: de beide spieren aan weerszijden van de staartwervel van een koe. bandeloos, zie slapbandig. bang, bn. in de zegsw. voor n bang gezicht, voor een bagatel, een kleinigheid. Je make je al drok voor n bang gezicht. Zô bang as n weesie, zo bang als een wezeltje, erg bang. Zô bang as n wicht, doodsbang. bangeskoiter, bangeskoiterd, znw. de. Bangerd, lafaard. bangig, bn. Bangelijk. Vgl. fri. bangich. banjer, znw. de. 1. Opschepper. 2. Moedig persoon. 3. Wilde rakker. 4. Pierewaaier. Het woord kan een samentr. zijn van banjerheer = banierheer. Een andere opvatting is, dat banjer ontstaan zou zijn uit Maleis banjak = veel. banjere, w.w. 1. Met grote stappen lopen. 2. Ravotten. 3. Er op los leven, pierewaaien. bank, znw. de. 1. Streep van wolken aan de horizon. 2. (Zit)bank, in de zegsw. deur n bank, door de bank, over het algemeen. In de bank gaan, op de z.g. vrijersbank plaatsnemen (vero.). Voor paartjes die samen kermis vierden, werden voorheen in de herberg speciale banken neergezet. bankig, bn. 1. Onregelmatig, bij bosjes verspreid. t Gras komt bankig op. 2. Vlekkerig. Je hewwe je gezicht bankig opmaakt. bapje, znw. t. Slabbetje (vero.). bappe, zie bep, beppe. bar, bn. en bw. Ook: 1. Onvruchtbaar, dor (vero.). t Is bar land. 2. Haveloos, kaal, versleten. Die jas wordt puur bar. t Is n barre jas. Zegsw. bar en boôs, heel erg. barg (I), zie berg. barg (II), znw. de. Gesneden beer of big. Vgl. fri. baerch. barmt, znw. t. Zie barnt. barnnetel, znw. de. Vero. vorm van brandnetel. barnt, znw. t. Schaamdeel van vrouwelijk vee. Zie voor de oorspr. betekenis Boek, onder barmt, waar o.a. wordt gewezen op verwantschap met ned. berm en op de vermoedelijk oorspr. betekenis zwelling, verheffing. barrebaars, bw. 1. Barbaars. 2. Heel erg, zeer veel. t Is barrebaars koud. We hewwe n barrebaarse skik had. barrebier znw. de. Barbier, Kapper. barreboks, znw. de. Barbier, kapper (vero.).

19 Barregórre, znw. Dial, uitspraak van Barsingerhorn. barrel, znw. de/ t, 1. Minderwaardig mens, dier of ding; uitschot. t Is n barrel van n vent. Hoe kè je nou zó n barrel koupe! 2. Afl. van het w.w. barrele, in de zegsw. an de barrel weze, aan de zwier zijn, losbandig leven. barrele (I), znw. in de zegsw. an barrele, in stukken, finaal kapot. Hai het alles an barrele sloegen. barrele (II), w.w. Losbandig leven, pierewaaien. barreleskeet, in de zegsw. an de barreleskeet weze, aan de diarree zijn, dun schijten (vero.). {p.30} barrezét, znw. de. Ouderwetse grote duwslee. Uit fra. barouchet. barst, znw. de. Bast, lichaam. M n hele barst doet zeer. Verkleinvorm: barsie. Hai liep in z n blôte barsie. barste, w.w. Barsten. De vervoeging is: barste borst borsten. barstjansen, in de zegsw. op z n barstjansen kroige, op zijn bast, op zijn duvel krijgen (vero.). bartees, znw. de/ t. Bijbouwsel, afdak aan boerenwoning (vero.). Vgl. middelned. bardesche = bordes, luifel. Oud fra. bretesche. bartel, znw. de. Vero. vorm voor borstel. basseroet, znw. de. Deugniet; wilde, gezonde rakker. Mog. uit fra. passeroute = vagebond. Zie Een taal van horen zeggen door Enno Endt, blz. 39 en 124. basseroete, w.w. Ravotten, kattekwaad uithalen. batter, zie batteraar. batteraar, znw. de, Iemand die weer en wind trotseert. Levenslustig kind dat altijd speelt, in plassen slaat of trapt en zich smerig maakt. battere, w.w. 1. Weer en wind trotseren. Door sneeuw, modder, plassen e.d. lopen of hollen. 2. Jakkeren, met onnodige drukte te werk gaan. Mog. uit fra. battre. battevier, znw. de. 1. Harde, ruwe kerel; lett. batavier. 2. Iemand die graag en uitbundig feest viert, pierewaaier. batteviere, w.w. Uitbundig feest vieren, pierewaaien. batting, znw. de. Zware plank, balk. bazzeroet, zie basseroet. bazzeroete, zie basseroete. bebbordje, zie bedsbordje, besbordje. bebekt, bn. Var. van gebekt. Ze is goed bebekt. beboere, w.w. Voor veeteelt, gras- of hooibouw gebruiken. bebubbere, w.w. in de zegsw. t niet bebubbere kenne, niet uitgebibberd kunnen raken van kou, schrik of angst. bed, znw. t, in de zegsw. te bed lègge, 1. in bed liggen Hai loit al n uur te bed. 2. naar bed brengen. Wul jij de kloine joôs efkes te bed lègge? Uit bed klappe, bedgeheimen, intimiteiten verklappen. Dat bed zei ik wel skudde, dat zaakje zal ik wel regelen, opknappen. n Besleipen bed vinden, zijn bedje gespreid vinden, Ze moet in bed, ze moet weldra bevallen. Van bed of, na het opstaan. Ik begin van bed of eerst te broôdsnaaien. De moide van bed hale, oud kermisgebruik, waarbij een jongeman het meisje met wie hij kermis vierde, s morgens van bed kwam halen, hetgeen met veel gestoei en gelach gepaard ging. bedaaie, w.w. Slagen, gelukken. Lett. bedijen. Vgl. daaie. bedankies, znw. mv. in de zegsw. breng je bedankies maar op t kerkhof, ik heb je bedankjes niet nodig. bedare, w.w. Ook: belanden, terechtkomen. Hai bedaarde mit z n auto te water. Weet jij weer m n pet bedaard is? Vgl. fri. beda(e)rje.

20 bedát, bw. 1. Bijna. Benne we d r al bedat? 2. Onderhand, intussen. Je magge wel gauw gaan, aârs is n aâr je bedat op voor. 3. Over een tijdje, tegen die tijd. Bedat gaat de jongst ok op kamers, en den wordt oôs huis hillegaar te groot. beddelanes, zie beddelanings. beddelanings, znw. mv. Planken waarop de matras rust. beddepisser, znw. de. 1. Pissebed, keldermot. 2. Voorheen als scheldnaam voor een boerenmeid (te Andijk). {p.31} beddeplank, zie bedsplank, besplank. bedderig, bn. in de zegsw. bedderig weze. 1. bedlegerig zijn. 2. Graag lang in bed liggen of vroeg naar bed gaan. beddeskuif, znw. de. Schuif onder de beddeplank, o.a. gebruikt als opstapje (vero.). beddestok, znw. de. Stok waarmee men de dekens op hun plaats deed, met name van een hoog bed (in de bedstee) (vero.). beddeteek, znw. de. Beddetijk. bedeerd, bn. Vermoeid (vero.). Ik kroig er bedeerde ouge van. bedeikelek, bn. Onzedelijk, bandeloos (vero.). Het woord is te herleiden tot baldadelijk, een vero. vorm van baldadig. bedeidelig, bn. Zie bedeidelek. Het vero. bedeidelig gaat terug op baldadelig, een vero. vorm van baldadig. bedein, bn. Gedaan, aan kant. De hêle was is al bedein. bedekt, in de zegsw. bedekt worre, begraven worden (vero.). bedelaar, znw. de, in de zgsw. van arremoed gaat de bedelaar kant, ironisch gezegd van lieden die klagen van weelde. Lett. van armoe gaat de bedelaar netjes gekleed. Alles hewwe wat n bedelaar toekomt, van alles voldoende hebben, tevreden zijn met wat men heeft. De jongste bedelaar moet de kurf dreige, de jongste, de nieuweling in een gezelschap draait voor het zwaarste of minst prettige werk op. bedelaarsbekkie, znw. t, in de zegsw. n bedelaarsbekkie hewwe, alles lusten, totaal niet kieskeurig zijn met eten. bedelaarsdeken, znw. de. Lappendeken. bedelaarsgezicht, znw. t, in de zegsw. n bedelaarsgezicht hewwe, een gezicht hebben dat past bij de meest verscheiden drachten of hoofddeksels. bedelaarskoffie, znw. de. Oude, weer opgewarmde koffie met veel melk, soms ook gemengd met stroop. bedelaarskoppie, znw. t, Kopje bedelaarskoffie. bedelaarsloif, znw. t, in de zegsw. n bedelaarsloif hewwe, gezegd van iemand die elk gedragen kledingstuk kan gebruiken. bedelaarsmaag, znw. de, in de zegsw. n bedelaarsmaag hewwe, alles lusten, totaal niet kieskeurig zijn met eten. bedelaartje, znw. t. Zie bedelaarskoppie. bedenk, in de zegsw. in gien bedenk, onder geen beding. Je komme veneivend in gien bedenk de deur uit. De oorsp. zegsw. luidde, in gien beding = onder geen beding. bedengst, znw. t, in de zegsw. in gien bedengst, onder geen beding. Vgl. fri. bitingst. Mog. konden de vormen bedenk en bedengst ontstaan o.i.v. de zegsw. geen denken aan. bederfelek, bn., in de comb. bederfelek weer, broeierig, nat en warm weer, waardoor o.a. etenswaren snel bederven. bederve, st. w.w. Bederven. De vervoeging luidt: bederve bedorf/bedurf/bedierf bedurven. bedést, bn. Bescheiden, ingetogen, verlegen. Uit fra. modest. Vgl. fri. bidêst. bedevaart, in de comb. te bedevaart, ter bedevaart.

Ik schrijf op wat ik hoor.

Ik schrijf op wat ik hoor. Categorie 1a Woorden met a Groep 3 Ik schrijf op wat ik hoor. kam Categorie 1a Woorden met a Groep 3 tak kar hal gas Categorie 1b Woorden met aa Groep 3 Ik schrijf op wat ik hoor. raam Categorie 1b Woorden

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

instapkaarten taal verkennen

instapkaarten taal verkennen instapkaarten inhoud instapkaarten Taal verkennen thema 1 les 2 1 thema 1 les 4 2 thema 1 les 7 3 thema 1 les 9 4 thema 2 les 2 5 thema 2 les 4 6 thema 2 les 7 7 thema 2 les 9 8 thema 3 les 2 9 thema 3

Nadere informatie

Les 5 Werkwoorden 22 Les 6 De persoonsvorm van het werkwoord 24 Les 7 De, het, een 26 Les 8 Het meervoud (op -en, -s of - s) 28 Herhalingstoets 2 30

Les 5 Werkwoorden 22 Les 6 De persoonsvorm van het werkwoord 24 Les 7 De, het, een 26 Les 8 Het meervoud (op -en, -s of - s) 28 Herhalingstoets 2 30 Inhoud Deel 1 Grammaticale vormen Les 1 Letter, woord, zin, getal, cijfer 12 Les 2 Zinnen 14 Les 3 Persoonlijke voornaamwoorden (1) 16 Les 4 Hij / het / je / we / ze 18 Herhalingstoets 1 20 Les 5 Werkwoorden

Nadere informatie

CVO Tweedekansonderwijs Antwerpen NIVEAUBEPALING NEDERLANDS ASO 3

CVO Tweedekansonderwijs Antwerpen NIVEAUBEPALING NEDERLANDS ASO 3 CVO Tweedekansonderwijs Antwerpen NIVEAUBEPALING NEDERLANDS ASO 3 Voor Nederlands zijn er 3 modules van elk 4 uur per week. De uren worden aansluitend gegeven, het gaat dus om een volledige namiddag. De

Nadere informatie

Woordsoorten. Nederlands. Aanwijzend voornaamwoord. Onderschikkend voegwoord. Persoonlijk voornaamwoord. Betrekkelijk voornaamwoord

Woordsoorten. Nederlands. Aanwijzend voornaamwoord. Onderschikkend voegwoord. Persoonlijk voornaamwoord. Betrekkelijk voornaamwoord Woordsoorten Nederlands Aanwijzend voornaamwoord Betrekkelijk voornaamwoord Bezittelijk voornaamwoord Bijvoeglijk gebruikt werkwoord Bijvoeglijk naamwoord Bijwoord Bijzin Hoofdzin Hulpwerkwoord Koppelwerkwoord

Nadere informatie

EURO 0 5CENT 1EURO EURO

EURO 0 5CENT 1EURO EURO 1 2 3 4 1 EURO 5 6 7 8 9 10 11 12 EURO 2 0 5CENT 5CENT 0 5CENT 1EURO 0 5CENT EURO 2 0 1EURO1CENT 13 14 15 16 17 18 20 19 21 22 23 24 25 26 27 28 30 29 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47

Nadere informatie

Grammaticaboekje NL. Om een beeld te krijgen van de inhoud: De inhoudsopgave, een paar onderwerpen en de eerste bladzijde van de trefwoorden.

Grammaticaboekje NL. Om een beeld te krijgen van de inhoud: De inhoudsopgave, een paar onderwerpen en de eerste bladzijde van de trefwoorden. 9 789082 208306 van Om een beeld te krijgen van de inhoud: De inhoudsopgave, een paar onderwerpen en de eerste bladzijde van de trefwoorden. Opzoekboekje voor leerlingen in klas 1 tot en met 3 in de onderbouw

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

De leessleutel Begrijpend luisteren-lezen thema 5 verhaal 1 groep 3. Thema 5 Verhaal 1 bladzijde 2 t/m 5 van het leesboek

De leessleutel Begrijpend luisteren-lezen thema 5 verhaal 1 groep 3. Thema 5 Verhaal 1 bladzijde 2 t/m 5 van het leesboek De leessleutel Begrijpend luisteren-lezen thema 5 verhaal 1 groep 3 Thema 5 Verhaal 1 bladzijde 2 t/m 5 van het leesboek Het wiel doet raar! 1 Naar wie gaat Daan? a Naar school b Naar Loes c Naar Rik 2

Nadere informatie

Niveauproef voor Nederlands in ASO 3 de graad

Niveauproef voor Nederlands in ASO 3 de graad Niveauproef voor Nederlands in ASO 3 de graad Waarom? Voor Nederlands zijn er 3 modules van elk 4 uur per week. De uren worden aansluitend gegeven, het gaat dus om een volledige namiddag. De vaardigheden

Nadere informatie

Doelen taalbeschouwing die verworven moeten zijn in het vierde leerjaar

Doelen taalbeschouwing die verworven moeten zijn in het vierde leerjaar Doelen taalbeschouwing die verworven moeten zijn in het vierde leerjaar Hieronder vindt u de leerplandoelen taalbeschouwing die we met onze evaluatie in kaart willen brengen. Ze staan in dezelfde volgorde

Nadere informatie

Vormgeving. Vormgeving portfolio van Stephanie Komen

Vormgeving. Vormgeving portfolio van Stephanie Komen Vormgeving Vormgeving portfolio van Stephanie Komen Huisstijl Chimax Benelux C.V. Van Hogendorpstraat 147 unit 2, 1051 BM Amsterdam The Netherlands Thomas van Rossum Sales Manager t.vanrossum@chimax.nl

Nadere informatie

H E T R I J M T TED VAN LIESHOUT V E E L V E R S J E S & L I E D J E S 1 9 8 4 2 0 1 4 LEOPOLD / AMSTERDAM

H E T R I J M T TED VAN LIESHOUT V E E L V E R S J E S & L I E D J E S 1 9 8 4 2 0 1 4 LEOPOLD / AMSTERDAM H E T R I J M T TED VAN LIESHOUT V E E L V E R S J E S & L I E D J E S 1 9 8 4 2 0 1 4 V E R B E E L D D O O R T E D V A N L I E S H O U T LEOPOLD / AMSTERDAM KAATJE KOE 1 Ik ben het zat! Wat doe ik hier!

Nadere informatie

GAAT ER OP UIT. Balder

GAAT ER OP UIT. Balder Balder GAAT ER OP UIT H et was die ene nacht van het jaar dat de tijd stil lijkt te staan voor het merendeel van de mensen, maar voor EEN persoon ging die nog altijd veel te snel. Er was nooit genoeg tijd

Nadere informatie

reeks 1 leesboek 1 Leesteksten bij Leesboekje 7/43-1 1

reeks 1 leesboek 1 Leesteksten bij Leesboekje 7/43-1 1 leesboek 1 Leesteksten bij Leesboekje 7/43-1 1 In de kar Anja loopt op straat. Ze heeft last van haar rug. Ze loopt niet met een tas maar met een kar. Er is vis in de kar en kaas en kool en meel. Jan zit

Nadere informatie

nooit Zeer ruw en onvoorzichtig zijn Als Pasen en Pinksteren op één dag vallen Als een olifant door een porseleinkast gaan

nooit Zeer ruw en onvoorzichtig zijn Als Pasen en Pinksteren op één dag vallen Als een olifant door een porseleinkast gaan Als een olifant door een porseleinkast gaan Zeer ruw en onvoorzichtig zijn Als één schaap over de dam is volgen er meer Als iemand het voorbeeld geeft, zijn er al snel meer mensen die dit voorbeeld volgen

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

71 S. instapkaarten taal verkennen 5KM. MALtABERG. QVRre. v;rw>r t. -t.

71 S. instapkaarten taal verkennen 5KM. MALtABERG. QVRre. v;rw>r t. -t. v;rw>r t 7 S SS QVRre F9 - -t. t- L 5KM i r MALtABERG instapkaarten taal verkennen S -4 taal verkennen komt er vaak een -e achter. Taa actief. instapkaarten taal verkennen. groep 8 Maimberg s-hertogenbosch

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: de kinderboerderij

Auditieve oefeningen bij het thema: de kinderboerderij Auditieve oefeningen bij het thema: de kinderboerderij Boek van de week: 1; Kinderboerderij; Betty Sluyzer 2; Kinderboerderij/kijkdoosserie 3; Het grote voorleesboek van de Kinderboerderij 4; Boeken over

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde.

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde. Jimmy s thuiskomst H et was kerstavond en het was bitter koud in het jaar 1953. De mensen deden nog snel hun laatste kerstinkopen en in de betere buurten waren de huizen gezellig verlicht. Er was echter

Nadere informatie

1 Woordovertolligheid

1 Woordovertolligheid 1 Woordovertolligheid In zakelijke teksten moet je kort en krachtig kunnen duidelijk maken wat je precies bedoelt. De nadruk ligt op precies. Dit betekent, dat je nauwkeurig je taal moet gebruiken, en

Nadere informatie

Inhoud. 1 Spelling 10

Inhoud. 1 Spelling 10 Inhoud 1 Spelling 10 1 geschiedenis van de friese spelling (stavering) in het kort 10 2 spellingregels 12 Hulpmiddelen 12 Klinkers en medeklinkers 12 Lettergrepen 13 Stemhebbend en stemloos 13 Basisregels

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan.

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan. Over dit boek Er bestaan veel verschillende boeken over Tijl Uilenspiegel. Het bekendste boek is uit 1867, van Charles de Coster. De Vlaamse Tijl Uilenspiegel strijdt in dit boek voor de vrijheid tijdens

Nadere informatie

Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Brood eten:

Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Brood eten: Liedjes Zingen Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Stop het nu maar in je mond Fruit, dat is gezond! En jullie krijgen een bakje fruit Dan worden jullie sterk en stoer Bewegingen

Nadere informatie

π (spreek uit uiltje ): hulpwerkwoorden of modale hulpwerkwoorden 46

π (spreek uit uiltje ): hulpwerkwoorden of modale hulpwerkwoorden 46 Inhoud Inleiding 6 1 Wie? (mensen) Wat? (dieren en dingen) 10 π Het zelfstandig naamwoord (man, vrouw, Jan) 12 π Het zelfstandig naamwoord, meervoud (lepels, bloemen) 13 π Het zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

Nadere informatie

Mogelijke elementen van de microstructuur:

Mogelijke elementen van de microstructuur: Mogelijke elementen van de microstructuur: semantische informatie - betekenisomschrijving (definitie) - semantische relaties tussen betekenissen bij polyseme woorden - semantische relaties tussen woorden

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren'

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren' De tovenaar tovert De verhalenvertelster vertelt Wat zou een tovenaar allemaal kunnen toveren? Hoe zouden de kinderen zich voelen? Waar zie je dat aan? Is de tovenaar blij/ boos/ verdrietig of bang? Hoe

Nadere informatie

Auditieve oefeningen. Boek van de week: 1; De boerderij 2; De koe die in het water viel 3; 4;

Auditieve oefeningen. Boek van de week: 1; De boerderij 2; De koe die in het water viel 3; 4; Auditieve oefeningen Boek van de week: 1; De boerderij 2; De koe die in het water viel 3; 4; Auditieve synthese (Henk Hak en Piet Plak) Lettergrepen samenvoegen tot een woord Letters samenvoegen tot een

Nadere informatie

Als de kat van huis is...

Als de kat van huis is... 4000 spreekwoorden 06-09-2004 16:14 Pagina 3 Als de kat van huis is... 4000 spreekwoorden, gezegden en uitdrukkingen verzameld door Martha Cazemier & Hubert van Marum Met eenendertig tekeningen van Joke

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

Het web van een spin kan: Hoe heet de beroemde paddenstoel rood met witte stippen? Hoeveel stekels heeft een egel ongeveer? Wat is de goede volgorde:

Het web van een spin kan: Hoe heet de beroemde paddenstoel rood met witte stippen? Hoeveel stekels heeft een egel ongeveer? Wat is de goede volgorde: Hoe heet de beroemde paddenstoel rood met witte stippen? a. Vliegenzwam b. Elfenbankje c. Rode zwam Het web van een spin kan: a. Haar eigen gewicht dragen b. 2 maal haar eigen gewicht dragen c. Tot 4000

Nadere informatie

HEIDI WALLEGHEM Met illustraties van Geert Vervaeke. Mijn eerste groeiboek: ik lees het zelf! In de zoo

HEIDI WALLEGHEM Met illustraties van Geert Vervaeke. Mijn eerste groeiboek: ik lees het zelf! In de zoo HEIDI WALLEGHEM Met illustraties van Geert Vervaeke Mijn eerste groeiboek: ik lees het zelf! In de zoo In deze reeks verschenen bij Davidsfonds Infodok: Mijn eerste sprookjesgroeiboek (Hilde Vandermeeren,

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

( en in de stallen ) van de kinderboerderij

( en in de stallen ) van de kinderboerderij Ernie op het Erf ( en in de stallen ) van de kinderboerderij Een uitgave van Natuur- en milieueducatie Afdeling Realisatie - Team Stadsruimte Gemeente Leiden, 2011 Het is eind november, vroeg in de morgen

Nadere informatie

instapkaarten taal verkennen

instapkaarten taal verkennen -b fl41..- 1 rair î ; : ; - / 0 t- t-, 9 S QURrz 71 1 t 5KM 1o r MALNBERG St 4) 4 instapkaarten ji - S 1,1 1 thema 5 1 les 2 S S S - -- t. Je leert hoe je van het hele werkwoord een voltooid deelwoord

Nadere informatie

Beste ouders. Je wereld delen

Beste ouders. Je wereld delen Beste ouders Het 4e thema van het schooljaar luidt "Arm en rijk". Het gaat over armoede en de impact daarvan op kinderen naar aanleiding van wat de bijbelse profeet Amos tegen zijn tijdgenoten zei over

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

11 Katten. Thema. 1 Inleiding. Katten zijn makkelijke beesten om te verzorgen. Daarom zijn ze geschikt gezelschap voor oudere mensen.

11 Katten. Thema. 1 Inleiding. Katten zijn makkelijke beesten om te verzorgen. Daarom zijn ze geschikt gezelschap voor oudere mensen. Thema 11 Katten 1 Inleiding Katten zijn makkelijke beesten om te verzorgen. Daarom zijn ze geschikt gezelschap voor oudere mensen. De inhoud van dit thema: 2 Verzorging 3 Voor- en nadelen van katten 4

Nadere informatie

Hoeveel stukjes hoor je? Chinees praten. Een doos vol spulletjes.

Hoeveel stukjes hoor je? Chinees praten. Een doos vol spulletjes. Hoeveel stukjes hoor je? De leerkracht zegt een woord, de kinderen zeggen het in stukjes na. Bijvoorbeeld : chi na draak leeu wen mas - ker rijst dra ken boot lam pi - on vlie ger pan da beer vuur - werk

Nadere informatie

Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical)

Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical) 1. Jip en Janneke - Kindermusical (Children musical) Ik ben Jip - I am Jip Ik ben Janneke - I am Janneke En we wonen naast elkaar - And we live beside each other Hij heet Jip - His name is Jip - He is

Nadere informatie

Z I N S O N T L E D I N G

Z I N S O N T L E D I N G - 1 - Z I N S O N T L E D I N G Waarom is zinsontleding zo belangrijk? Elke scholier op de middelbare school maar ook de kinderen op de lagere school, komen veelvuldig met zinsontleding in aanraking, eigenlijk

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij!

Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij! Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij! 1. Votum: Opwekking 640 (eenmaal) 2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus.

Nadere informatie

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat.

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat. Woordenschat blok 1 gr4 Les 1 De heg De lantaarn De plant Het tuinhek Het terras De garage Het dorp De stad De zwerver De stoep De woonwijk = een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Toets taalbeschouwing

Toets taalbeschouwing Toets taalbeschouwing Naam: Klas: Datum: 1 Soms mag er iets bij, soms moet er iets bij. Zet een kruisje waar het past. Er moet iets bij Er mag iets bij. /4 Sara gaat hem Oma schenkt in Ratten zijn wel

Nadere informatie

WEEK 1. we zetten de deur open voor onze vrienden. sleutel van. gastvrijheid. Godsdienst OV 1 - advent 2008 - LC

WEEK 1. we zetten de deur open voor onze vrienden. sleutel van. gastvrijheid. Godsdienst OV 1 - advent 2008 - LC WEEK 1 we zetten de deur open voor onze vrienden sleutel van gastvrijheid WEEK 1 Het verhaal van de oude poortwachter laat de sleutel blinken zoals die van Simeon zo kan je de deur openen om Jezus welkom

Nadere informatie

π (spreek uit uiltje ): hulpwerkwoorden of modale hulpwerkwoorden 46

π (spreek uit uiltje ): hulpwerkwoorden of modale hulpwerkwoorden 46 Inhoud Inleiding 6 1 Wie? (mensen) Wat? (dieren en dingen) 10 π Het zelfstandig naamwoord (man, vrouw, Jan) 12 π Het zelfstandig naamwoord, meervoud (lepels, bloemen) 13 π Het zelfstandig naamwoord, verkleinwoord

Nadere informatie

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken!

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken! Liturgie voor de Gezinsdienst op 26 oktober 2014 om 10,00 uur in De Ark Thema: In de wolken! Met medewerking van: Elly Maarsingh Renny Post Leden van de KiWi Voor de dienst zingt Ludgrut: Wees welkom allemaal

Nadere informatie

Nederlandse taal Kidscorner

Nederlandse taal Kidscorner Nederlandse taal Kidscorner Postbus 1350 1300 BJ Almere www.centrum-hout.nl www.houtinfo.nl/kidscorner Houtinformatielijn: 0900-56329946 ( 0,45 p.m.) 1 van 8 Nederlandse taal Centrum hout Nederlandse taal

Nadere informatie

NAAM. Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever.

NAAM. Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever. Vos en Waar is Haas het ijs? NAAM Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever. Wat een raar beest! lacht Uil.

Nadere informatie

2c nr. 1 zinnen met want en omdat

2c nr. 1 zinnen met want en omdat OPDRACHTKAART www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U kunt ook veel oefeningen

Nadere informatie

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN Vul de benamingen van onderstaande dieren in rooster 1 in. 10 3 6 18 16 12 8 23 21 22 19 5 9 17 4 15 14 20 27 1 7 2 13 26 24 25 11 KRUISWOORDRAADSEL

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

De bovenkamer. Het gebruik van De bovenkamer bij Taal actief. Josée Coenen. een kleurrijke grammatica van het Nederlands

De bovenkamer. Het gebruik van De bovenkamer bij Taal actief. Josée Coenen. een kleurrijke grammatica van het Nederlands Josée Coenen De bovenkamer een kleurrijke grammatica van het Nederlands Het gebruik van De bovenkamer bij Taal actief Bij de verschillende onderdelen van Taal actief kunt u onderdelen uit De bovenkamer

Nadere informatie

De koning nodigt je uit

De koning nodigt je uit De koning nodigt je uit n.a.v. de gelijkenis uit Matteüs 12 : 1-14 Wat heb je nodig? Koning: (K) Plaats een kroon, van goud karton, op het hoofd van een pop. Ferdinand Postumus: (F), bediende, speld een

Nadere informatie

Werkwoorden zijn woorden die aangeven wat iets of iemand doet, is of wordt.

Werkwoorden zijn woorden die aangeven wat iets of iemand doet, is of wordt. DEEL 1: werkwoorden 1. Werkwoorden Werkwoorden zijn woorden die aangeven wat iets of iemand doet, is of wordt. Voorbeelden: komen, gaan, zwemmen, lopen, zijn enz. 1.1 Vormen van het werkwoord Werkwoorden

Nadere informatie

4 Als een koe moet poepen

4 Als een koe moet poepen 4 Als een koe moet poepen De boerin staat in de deuropening. Ze houdt haar hand boven haar ogen. Ze tuurt de weg af, de weilanden over. Het is tante Truus. Zij kijkt of haar nichtje Willie en haar dochtertje

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

Niemand hoeft verlegen te zijn

Niemand hoeft verlegen te zijn Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Verlegen mensen Niemand hoeft verlegen te zijn Kleine kinderen zijn vaak verlegen. Dat vindt iedereen normaal. Maar ook 1 op 5 volwassenen

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Lesbrief. Bij ons in het dorp Jan Terlouw

Lesbrief. Bij ons in het dorp Jan Terlouw Lesbrief Bij ons in het dorp Jan Terlouw Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Kinderdeuntjes en wiegeliedjes. Kinderrijmpjes

Kinderdeuntjes en wiegeliedjes. Kinderrijmpjes Kinderdeuntjes en wiegeliedjes. Kinderrijmpjes J.J.A. Goeverneur bron. A.W. Sijthoff, Leiden ca. 1870-1880 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/goev001kind03_01/colofon.php 2011 dbnl i.s.m.

Nadere informatie

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets.

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets. Stomme trutten Kijk, die stomme trutjes zijn er weer. Kelly wijst naar buiten. Sanne kijkt nieuwsgierig uit het raam. Voor het huis aan de overkant staan twee meisjes. Meisjes met blonde paardenstaartjes.

Nadere informatie

Doelen van de lessen. Januari C.D. 4

Doelen van de lessen. Januari C.D. 4 Januari C.D. 4 Doelen van de lessen De kinderen kunnen een voorgelezen verhaal navertellen zonder gebruik te hoeven maken van illustraties. De kinderen kunnen fonemen als de kleinste klankeenheden in woorden

Nadere informatie

Degene met de meeste punten heeft gewonnen.

Degene met de meeste punten heeft gewonnen. Groep 7-8 Triotet spelregels Je speelt het spel Triotet met 3 of 4 spelers. Je schudt de kaarten en verdeelt ze eerlijk over het de spelers. Het kind dat deelt mag beginnen. Daarna is het kind links van

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking.

Voor onze broers en zussen met een verstandelijke beperking. Hoe je hier mee om wilt gaan? Zou het in de vorm van een aantal lessen doen Uit het verhaal kun je zelf vragen bedenken voor een bespreking met de catechisanten. Zie dit als een aanzetje Ben ik iets vergeten

Nadere informatie

je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort

je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort je schrijft het woord zoals je het hoort Groep 4 Spelling Thema 1 Een nieuw huis aan het begin (klas) aan het eind (tent) met st aan het eind (kist) met ts aan het eind (muts) aan het begin en aan het eind (krant) Thema 2 Wat word jij later?

Nadere informatie

Wat is een zelfstandig naamwoord?

Wat is een zelfstandig naamwoord? Wat is een zelfstandig naamwoord? 1. Inleiding Zelfstandig naamwoorden zijn woorden die 'een zelfstandigheid' aanduiden: een persoon of dier: vrouw, oom, hond een eigennaam: Sara, Apple een ding: fiets,

Nadere informatie

Onze oude versjes. C. Spoor. bron C. Spoor, Onze oude versjes. H. Meulenhoff, Amsterdam 1906. 2010 dbnl

Onze oude versjes. C. Spoor. bron C. Spoor, Onze oude versjes. H. Meulenhoff, Amsterdam 1906. 2010 dbnl Onze oude versjes C. Spoor bron. H. Meulenhoff, Amsterdam 1906 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/spoo015onze01_01/colofon.php 2010 dbnl 5 [Onze oude versjes] Daar was ereis een vrouw Die

Nadere informatie

Ik heb geen zin om op te staan

Ik heb geen zin om op te staan Liedteksten De avonturen van mijnheer Kommer en mijnheer Kwel Voorbereiding in de klas: meezingen refrein Het Dorp Het is weer tijd om op te staan Maar ik heb geen zin Hij heeft geen zin Om naar m n school

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4 Raar, maar waar! deel 1 Natuur groep 3 en 4 Inhoud 1 Raar, maar waar! 3 2 Een vreemd ei 4 3 Spring er maar uit 5 4 Verstopt 6 5 Slim 7 6 Vlieg er niet in 8 7 Een kever met een luchtje 9 8 Een zware hap

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Spreekwoorden en gezegden

Spreekwoorden en gezegden 1 Spreekwoorden en gezegden Overal om je heen kom je spreekwoorden, gezegden en uitdrukkingen tegen. Ook jij gebruikt ze, al heb je dat niet altijd in de gaten. Soms zet je de boel op stelten en krijg

Nadere informatie

We spelen in het huis van mijn mama deze keer,

We spelen in het huis van mijn mama deze keer, Jip en Janneke. Ik ben Jip. Ik ben Janneke en we wonen naast elkaar. Hij heet Jip, zij heet Janneke. en we spelen soms bij hem en soms bij haar. We spelen in het huis van mijn mama deze keer, we kunnen

Nadere informatie

De kinderen zochten zelf informatie op over de dieren die ze dagelijks verzorgen.

De kinderen zochten zelf informatie op over de dieren die ze dagelijks verzorgen. Dag kinderen, om jullie weer te zien! Deze krant staat volledig in het teken van! De kinderen zochten zelf informatie op over de dieren die ze dagelijks verzorgen. 1 zochten info over Ik heb honger. Weten

Nadere informatie

Dierenvrienden? door Nellie de Kok. Samenvatting

Dierenvrienden? door Nellie de Kok. Samenvatting Dierenvrienden? door Nellie de Kok Samenvatting De hond is de baas in het huis, totdat er een kat bijkomt. Ze proberen allebei om bij de bazin in een goed blaadje te komen. De kat krijgt het voor elkaar

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld Avondwake Mientje van Dijk - van Halteren Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld 1 2 Begroeting Tijdens begroeting steken zusjes van Mientje kaarsen aan: Nel, Joke, Corry, Marjan en

Nadere informatie

Geloofsbelijdenis * (zie de drie voorbeelden) (Als de ouders een doopkaars hebben kan die nu worden aangestoken.)

Geloofsbelijdenis * (zie de drie voorbeelden) (Als de ouders een doopkaars hebben kan die nu worden aangestoken.) Overzicht van een doopviering, waarin de doop wordt gedaan door Nel Hogervorst van Kampen, pastoraal werker. Zij vindt het prettig als er niet zoveel tekst in het boekje staat, omdat zij dan kan improviseren.

Nadere informatie

Welkom thuis! Gezinsdienst

Welkom thuis! Gezinsdienst Welkom thuis! Gezinsdienst Orde van dienst voor de gezinsdienst op 6 maart 2016 in de Protestantse Gemeente Wolphaartsdijk. Voorganger: ds. C.A. van Eck Organist: Cor den Haan Met medewerking van kinderkoor

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Voorbeeldtekst: Ruimteafval

Voorbeeldtekst: Ruimteafval Voorbeeldtekst: Ruimteafval Een tijdje terug zijn brokstukken uit de ruimte op aarde gevallen. Die kwamen van een oude satelliet. (Bevel / Geven / Zulke) brokstukken noemen we ruimteafval. Hoe komt (dat

Nadere informatie

Kinderliedboekje Inhoudsopgave

Kinderliedboekje Inhoudsopgave Kinderliedboekje Inhoudsopgave Jezus is de goede herder...2 Hoor de vogels zingen weer...2 Dank U voor deze nieuwe morgen...3 Jezus is geboren...4 Zit je deur nog op slot...4 Dank U voor uw liefde Heer...4

Nadere informatie

Kerstviering groep 4. Welkom. Als de kerstklokken luiden Dan zingen wij een lied Voor God die met veel liefde Naar alle mensen ziet.

Kerstviering groep 4. Welkom. Als de kerstklokken luiden Dan zingen wij een lied Voor God die met veel liefde Naar alle mensen ziet. Kerstviering groep 4 Welkom Als de kerstklokken luiden Dan zingen wij een lied Voor God die met veel liefde Naar alle mensen ziet. Als de kerstklokken luiden Dan horen wij steeds weer Dat Jezus is geboren.

Nadere informatie

Stadswerken. Dierverzorgen. Foto: Hans Kraaijkamp. Informatieblad en handleiding. Groep 5 t/m 8. www.utrecht.nl/nmc

Stadswerken. Dierverzorgen. Foto: Hans Kraaijkamp. Informatieblad en handleiding. Groep 5 t/m 8. www.utrecht.nl/nmc Stadswerken Dierverzorgen Foto: Hans Kraaijkamp www.utrecht.nl/nmc Informatieblad en handleiding Groep 5 t/m 8 Dierverzorgen Met je laarzen aan in het stro staan, een konijntje voorzichtig uit zijn hok

Nadere informatie

- je kan me wat - module 3. docere delectare movere. je kan me wat nt2taalmenu.nl module 3. tekeningen -

- je kan me wat - module 3. docere delectare movere. je kan me wat nt2taalmenu.nl module 3. tekeningen - - je kan me wat - module 3 docere delectare movere tekeningen - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 je kan me wat ROCvA nt2taalmenu.nl - educatie - ROCvA module 3 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5

Nadere informatie