Anderenwaarde, over codependentie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Anderenwaarde, over codependentie"

Transcriptie

1 Anderenwaarde, over codependentie (The human condition) Henny Bos + test codependentie

2 Anderenwaarde, over codependentie (The human condition)

3

4 Anderenwaarde, over codependentie (The human condition) Henny Bos + test codependentie Uitgeverij Boekenbent

5 Eerder verschenen de volgende boeken bij uitgeverij Boekenbent: -Spiegels voor de ziel (2008) -Ervaringen van levenskunst (2009) In 2012 en 2013 zullen de volgende boeken verschijnen: -Levensinspiraties(2012) -Gespiegeld worden(2013) Over codependentie zijn van Henny Bos diverse CD s met lezingen en interviews beschikbaar, ook is er een DVD over codependentie met 6 korte lezingen. De lezingen over codependentie zijn ook te zien op you tube. Een informatiefolder van 8 pagina s over codependentie is gratis bij Henny te verkrijgen. Op de website is veel informatie te vinden over onder andere bewustwording en codependentie. Colofon Eerste druk april Henny Bos Foto omslag ISBN Uitgeverij Boekenbent Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. All rights reserved.

6 Inhoud Voorwoord 7 Vragen: 9 Hoe ontdek je je codependentie? 11 Begrip & codependentie 13 Codependentie versus leren 15 Codependente wereld Definities van codependentie 17 Codependentie als spiegel voor jezelf 19 Codependentie en ego 27 Symptomen van codependentie 29 Ontkenning van je codependentie 42 De gevolgen van codependentie 45 Het V-O-M respons patroon 47 Controle en codependentie 49 Woede naar jezelf, je eigen vijand zijn Impressie management & codependentie 56 Peoplepleasers & codependentie 58 Dependent versus anti-dependent 60 Is aardig zijn codependentie? 62 Paravisie codependentie (interview) 65 pri & codependentie 70 Boeken PRI therapie 82 Mijn ervaringen met het boek Illusies 86 Spelletjes die mensen spelen 89 Wat houd je tegen? 92 Persoonlijke grenzen 95 Verdrongen woede 97 De codependente helper/redder 99 Kritiek op codependentie 101 Wegen naar herstel 103 Robin Norwood 106 Mijn codependente gedrag 108

7 The Karpman Drama Triangle 110 Codependentie versus counterdependentie 113 Hoe kwam ik achter mijn codependentie 115 Intradependentie 116 De vier ontwikkelingsstadia/fasen 118 Codependentie & subpersoonlijkheden 122 Welke rollen spelen wij t.o.v. onze partner? 125 Codependency in onze muziekcultuur 131 Test codependentie 133 Hoe kom je van je codependentie af? 141 Hoe geef je liefde aan jezelf? 143 Codependentie & het Innerlijke kind 146 Nog wat codependente grappen 149 Een artikel over bewustzijn 150 Van codependentie naar interdependentie 152 Het herkennen van een narcist 154 Dankwoord 156 Verantwoording 157 Codependency-literatuur 158

8 Voorwoord In 2007 hoorde ik tijdens mijn opleiding counseling specialisatie voor het eerst van codependentie en vond het meteen interessant, zag het overal om me heen en realiseerde me later pas dat mijn omgeving de spiegel van mezelf is en dat ik zelf dus ook codependente trekken had en heb. Amerikaanse deskundigen noemen codependency the human condition, en daar zit veel in, we hebben het allemaal in meer of minder mate. Dit boek vormt een inleiding tot codependentie om er kennis mee te maken en evt. de test te doen om te zien of u ook codependent denkt, voelt en handelt. Ik wens u veel lees- en leerplezier. Henny Bos, auteur/coach bewustwording en codependentie Doetinchem, april

9 Codependent ben je niet, je doet het, het is aangeleerd gedrag en kan dus weer afgeleerd worden 8

10 Vragen: Als je enkele van de volgende vragen met ja kunt beantwoorden denk, voel en/of handel je wellicht codependent: - Sta je altijd klaar voor een ander? - Durf je geen nee te zeggen? - Laat je je grenzen schenden? - Wil je de controle? - Heb je lage gevoelens van eigenwaarde? - Zijn jouw behoeften niet zo belangrijk als die van een ander? - Groeide je op in een gezin met weinig of geen aandacht, erkenning, waardering, koestering, warmte en liefde? - Accepteer je dingen die eigenlijk niet acceptabel zijn? - Neem je de verantwoordelijkheid van de ander op je schouders? - Ben je een people pleaser? - Voel je je snel schuldig als je de ander niet helpt/redt? - Heb je er moeite mee om nee te zeggen? - Zoek je steeds naar goedkeuring? Kenmerken van codependentie: - Grootgebracht in een disfunctioneel gezin of verstrikt in een disfunctionele relatie - Eigenwaarde afhankelijk van externe bronnen, dus meer anderenwaarde dan eigenwaarde; anderen willen helpen, nodig, nuttig willen zijn, zelfs ten koste van zichzelf - Controle willen; controlefreak - Geven om te krijgen (erkenning, waardering, liefde, etc.) - Vals zelfego; vervormde gedachten en gevoelens - People pleaser; aardig gevonden willen worden - Gebrek aan zelfkennis; geïdealiseerd ik (illusoir) - Ontkenning dat er wat aan de hand is (we zijn volmaakt onvolmaakt, dus er is altijd wat aan de hand en te leren en te ontleren!) 9

11 Codependent ben je niet, maar doe je, het is aangeleerd en kan dus ook weer afgeleerd worden. Je zou codependent als een sub-persoonlijkheid kunnen beschouwen die domineert als je codependent denkt, voelt en handelt. Het is geïntrojecteerd denken, voelen en handelen; niet van jezelf, het is van buiten gekomen en je mag dat weer loslaten en de weg naar binnen gaan. Het is geïnternaliseerd gedrag. De oplossing ligt in Zelfkennis, Zelfinzicht, Zelfbesef en Bewustzijn. 10

12 Hoe ontdek je je codependentie? Je ontdekt je codependentie door zelfreflectie en dat doen niet veel mensen. Confucius zei: Helaas, ik heb nog geen mens gezien die zijn gebreken heeft kunnen bemerken en er zich innerlijk over gegispt heeft. Je schaduwkanten durven zien, ofwel de waarheid over jezelf te durven zien. Nietzsche zei: Hoeveel waarheid kan een mens verdragen, aan hoeveel waarheid waagt hij zich?!. Freud zei: Mensen zijn beter dan ze weten, maar slechter dan ze denken Het inzien van de eigen waanzin betekent natuurlijk het begin van geestelijke gezondwording, het begin van heling en transcendentie. -Eckhart Tolle Laat ik nu eerst voor mezelf spreken, hoe ontdekte ik mijn codependentie? Het werd ingeleid door een crisis, waardoor ik me bewust werd dat ik niet echt geleefd had en veel waanideeën had, dat bracht me tot zelfreflectie en open staan voor nieuwe informatie. Ik volgde een cursus counseling specialisatie bij het CIVAS en twee lessen gingen over codependentie. Er stond een definitie bij te weten: Grootgebracht in een disfunctioneel gezin, met weinig of geen liefde, warmte, koestering, waardering, etc. en voor gevoelens van eigenwaarde afhankelijk van externe bronnen..er werden ook nog wat symptomen opgesomd en ik zag het overal om me heen, vrijwel iedereen die ik kende had codependente trekken. Ik schreef toen het boek Gespiegeld worden met als ondertitel je omgeving is de spiegel van jezelf en begreep toen dat wat ik in mijn omgeving zag ikzelf was, dat was mijn codependentie, een openbaring was dat. Sindsdien heb ik me enorm verdiept in codependentie en heb er meer dan 100 Engelstalige boeken over bestudeerd. Je ontdekt je codependentie als je openstaat voor de gebreken in jezelf. Rumi zei: Hij die in zichzelf geen gebreken ontdekt is zijn eigen ergste vijand en ik geloof hem, was ook mijn eigen vijand. Openstaan voor je 11

13 schaduwzijden en niet denken dat je jezelf al kent, dan zet je alles vast en word je rigide, star. Een codependentietest is ook een mogelijkheid om je codependentie te ontdekken. In dit boek vindt u op pagina 133 een uitgebreide test om een goede indicatie te krijgen van uw codependentie. Als je enkele van de volgende vragen met ja kunt beantwoorden denk, voel en/of handel je wellicht codependent: - Sta je altijd klaar voor een ander? - Durf je geen nee te zeggen? - Laat je je grenzen schenden? - Wil je de controle? - Heb je lage gevoelens van eigenwaarde? - Zijn jouw behoeften niet zo belangrijk als die van een ander? - Groeide je op in een gezin met weinig of geen aandacht, erkenning, waardering, koestering, warmte en liefde? - Accepteer je dingen die eigenlijk niet acceptabel zijn? - Neem je de verantwoordelijkheid van de ander op je schouders? - Ben je een people pleaser? - Voel je je snel schuldig als je de ander niet helpt/redt? - Heb je er moeite mee om nee te zeggen? - Zoek je steeds naar goedkeuring? - Vind je de mening van een ander over jou belangrijker dan je eigen mening over jezelf? Je bent niet codependent, maar je doet het. Het is aangeleerd gedrag en kan dus ook weer grotendeels afgeleerd worden. Ontkenning is een van de kenmerken van codependentie. Je ontkent gewoon dat het gezin, waaruit je voortkwam disfunctioneel was, dat je relatie met je partner en/of vrienden disfunctioneel is, dat je relatie met jezelf disfunctioneel is. We zijn allemaal volmaakt onvolmaakt en er is dus altijd wat aan de hand, sta daar dus voor open. Ik ken mensen die op bijna alle vragen die hierboven gesteld zijn met ja kunnen antwoorden en toch niks doen, geen actie ondernemen, zo n slechte zelfzorg hebben ze... 12

14 Begrip & codependentie Inayat Khan zei: Alles begrijpen doet alles liefhebben en wees dus op het grote belang van begrip. Begrip hebben voor het feit dat de ander denkt, voelt en handelt op een manier, waarvan hij denkt dat dat op het moment het beste voor hem is. Het begrip dat de intentie van de meeste mensen vaak wel goed is. We krijgen wat we nodig hebben en als we de les niet willen leren of begrijpen komt ie in nog sterkere mate op ons af. Ben Bos hield een lezing en zei dat wat zich aandient net is als een roodborstje dat op onze ruit tikt, we besteden daar geen aandacht aan en dan groeit het roodborstje en wordt 30 cm en tikt weer op onze ruit en dat gaat zo door tot het roodborstje 2 meter is en onze ruiten intikt en dan hebben we de crisis te pakken, die we nodig hadden op tot begrip te komen, zoals ik mijn crisis nodig had om achter mijn codependentie te komen en er wat aan te doen. Cornelie, een vrouw van achter in de tachtig heeft veel begrip. Ik vroeg haar een keer wat haar belangrijkste levenslessen waren, die ze leerde. Ze zei toen: Loslaten en vergeven en dat is levenswerk. Op dat moment lagen er twee boeken op mijn salontafel, een over loslaten en een over vergeven. Ik heb God gedankt voor deze synchroniciteit en boodschap. Het begrip dat we als codependent voor onze partner opbrengen is vaak veel groter dan het begrip dat we voor onszelf kunnen opbrengen, de behoeften van de ander vinden we belangrijker dan onze eigen behoeften. In codependentie is er veel onbegrip, omdat we onszelf niet kennen, geen eigenwaarde hebben, maar anderenwaarde en dat is het begin van alle ellende. 13

15 De Dalai Lama toont begripvol mededogen, zelfs met de Chinese leider Mao, die Tibet bezette. De Dalai Lama zegt dat Mao z n grootste leermeester is in mededogen. Hij waakt ervoor om haatgevoelens ten opzichte van Mao te ontwikkelen en zo z n leven te vergiftigen. Hij laat z n stemming en houding niet door een ander bepalen wat een codependent vaak wel doet. Hoe kun je begrip hebben als je gevoelens en gedachten worden gedomineerd door je ego en anderen? Charles Whitfield noemt die kenmerken in z n definitie over codependentie. Hij zegt: Codependentie is er als je je levensgeluk in handen legt van je ego of anderen Als je je als codependent rot gaat voelen, omdat je partner zich rot voelt is er geen begripvol medeleven maar is er sprake van medelijden en onbegrip. We snappen dan niet dat er bij onze partner wellicht sprake is van oude pijn, die niks met ons heeft te maken. Veel codependenten voelen zich dan schuldig en willen de partner gelukkig maken en denken dat ze die macht hebben. We kunnen de ander niet gelukkig maken, wel inspireren en bemoedigen en enthousiasmeren en aan het lachen maken, maar we kunnen hem niet veranderen, als we dat denken begrijpen we het niet zo goed. 14

16 Codependentie versus leren In een codependent gezin leer je jezelf te beschermen en af te schermen tegen de negativiteit die op je afkomt, op dat moment is dat ook nodig, maar later werkt het tegen je, want zolang je in de beschermende en afschermende houding zit kun je niet leren en blijft alles bij het oude en ben je bang voor het onbekende, waar alleen het bekende je bang kan maken. Het is zelfs zo dat wanneer je niet in een lerende houding bent je per definitie in een beschermende en afwerende houding zit, zoals veel mensen. Meer hierover is te lezen in de boeken van Jordan & Margaret Paul, die bijzonder interessant en verhelderend zijn. Het boek Do I have to give up me, to be loved by you van de Paul s was een van de beste boeken die ik ooit heb gelezen t.a.v. codependentie 15

17 Codependente wereld... In een codependente wereld vraagt iedereen zich af wat men over hen denkt, zich niet realiserend dat men veel te druk is met zich af te vragen hoe men over hen denkt. Men heeft zich eenmaal een beeld van je gevormd ondanks het feit dat de Bijbel zegt maak je van mij geen beeld, we doen niet anders en houden eraan vast. Nietzsche zag dat heel schderp toen hij zei: Niets neemt men je zozeer kwalijk dan dat men zijn beeld ten aanzien van jou moet veranderen. Ik ondervond dat aan den lijve toen ik na mijn crisis weer op mijn werk verscheen. Een collega zei hoopvol tegen me: Zo, alweer de oude Henny?!. Ik zei: Nee, en dat wil ik ook nooit meer worden, ik ben nu de nieuwe Henny. Hij begreep er niks van en haalde z n schouders onverschillig op in plaats van te informeren wat er nu nieuw was. In een codependente wereld kijkt iedereen naar iedereen, zonder echt te zien. Mensen gaan af op het oordeel van de ander over hen, van anderen die ook niet weten wie ze zijn. Het is gewoon te gek voor woorden. Als er dan eens een ziener, een wijze opstaat wordt z n oordeel geridiculiseerd, belachelijk gemaakt, afgewezen en genegeerd en zo houdt men de ziekte in stand. En ondertussen maar denken dat een ander, een toekomstige partner je gelukkig zal maken en je zal bevrijden uit je ellendige situatie, arme ander..arme jij... In de codependente wereld zijn we zo verknocht aan ons drama dat we het voor niets willen ruilen. Het doet me denken aan het verhaal van de gevangenen in de Bastille, de gevangenis tijdens de Franse revolutie. Daar zaten gevangenen al tientallen jaren in ketenen en ze werden nu bevrijd door de revolutionairen, ze waren daar echter helemaal niet blij mee en wilden terug naar de gevangenis, omdat ze niet konden slapen zonder kun ketenen. Codependenten ketenen elkaar ook en willen ook niets anders omdat ze er zo aan gewend zijn geraakt. 16

18 Definities van codependentie In een disfunctioneel gezin grootgebracht met weinig tot geen liefde, aandacht, warmte en koestering of in een disfunctionele relatie zitten, waarin je niet tot ontplooiing kunt komen en geen goede relatie hebben met jezelf, met je innerlijke kind, met je ware wezen, je eigen vijand zijn zonder dat te beseffen, ontkenning dat er iets aan de hand is. Voor gevoelens van eigenwaarde afhankelijk van externe bronnen. De aandacht, liefde, erkenning, waardering van buiten te denken kunnen halen. Codependent gedrag kenmerkt zich ook door het nodig willen zijn, de ander willen helpen/redden. De definitie van Sondra Smalley is ook heel mooi, ze zegt: Codependentie is een term die gebruikt wordt om een overdreven afhankelijkheidspatroon te omschrijven van aangeleerde gedragingen, overtuigingen en gevoelens, die het leven pijnlijk maken. Het is een afhankelijkheid van mensen en dingen buiten het zelf samen met de verontachtzaming van het zelf tot het punt waarop er weinig zelfidentiteit is, ze zegt verder dat codependenten hun gevoelens opslaan, ze doen dingen als manipuleren, projecteren, de schuld geven, intellectualiseren, minimaliseren, in stand houden, oplossen, controleren, ontkennen van gevoelens en willen redden. Philip Beebe zegt: Codependentie is een specifiek patroon van persoonlijke trekken die worden gekarakteriseerd door een verlies van zelfidentiteit, overdreven betrokkenheid met anderen als een middel om zelfidentiteit neer te zetten en excessief zorgend gedrag dat resulteert in een gebrek aan zelfzorg. Robert Subby beschrijft codependentie als een emotionele, psychologische en gedragsmatige conditie, die zich ontwikkelt als gevolg van een langdurige blootstelling van het individu aan onderdrukkende regels, regels die: een open expressie van gevoelens belemmeren en 17

19 voorkomen ook de discussie van persoonlijke en interpersoonlijke problemen. Charles Whitfield zegt: Codependentie ontwikkelt zich als we de verantwoordelijkheid van ons leven en geluk overdragen aan ons ego en andere mensen Mijn bespiegeling hierop is: zodra we toelaten dat anderen onze waarde bepalen moeten we dus proberen om die ander te controleren hoe ze over ons denken en voelen en alles wat je probeert te controleren, controleert jou! Codependentie is een zelf-gerichte manier van leven, waarbij de persoon blind is voor z n ware zelf en continu reageert op hoe anderen controleren en zelf de controle over het gedrag, de houding en de mening van de ander zoeken, resulterend in spirituele sterilisatie en verlies aan authenticiteit en afwezigheid van intimiteit. Nancy Groom Codependentie houdt een persoon als gijzelaar van het gedrag, de stemming of mening van anderen en de codependent baseert z n zelfwaarde en acties op iemand anders z n leven. Het is een vreselijke gebondenheid. Nancy Groom 18

20 Codependentie als spiegel voor jezelf In Nederland is codependentie niet of nauwelijks bekend. Ik heb van mezelf de laatste jaren een expert op codependentie terrein gemaakt. Ik weet dat mijn vriend Peter de Kock een boek van Robert Burney heeft vertaald over codependentie en dat is heel erg nodig en nuttig. Het boek is gratis te downloaden op de site van Peter: Amerikaanse deskundigen noemen codependency the human condition; we hebben het allemaal in meer of mindere mate. Tijdens mijn opleiding counseling leerde ik over codependency. Het is nog niet zolang geleden ontdekt en het komt heel veel voor, zonder dat mensen zich daar bewust van zijn. Codependent ben je als je in een disfunctioneel gezin (met weinig liefde, warmte, koestering en zorg) bent opgegroeid en voor je gevoelens van eigenwaarde in grote mate afhankelijk bent van anderen. Er is onderzocht dat 75% van de gezinnen disfunctioneel zijn. Dus ga maar na hoe vaak codependency voorkomt. Een codependente persoon is constant gericht op externe prikkels, teneinde de eigen pijn niet te hoeven voelen.voor hoeveel mensen gaat dat wel niet op?! Een codependente relatie heeft slechts één fundament: de behoefte om nodig te zijn, ongeacht de pijn en het lijden dat het met zich meebrengt. Op de bank bij een reikimaster werd me gevraagd waar ik bang voor was. Ik zei meteen: Dat de mensen me niet meer nodig hebben. Ik ken dat dus heel goed, dat nodig willen zijn, en codependent zijn. Codependency is geen positieve eigenschap en kan dientengevolge iedereen kwetsen die ermee in aanraking komt. Mensen die codependent zijn hebben de neiging anderen op wat voor manier dan ook te sturen en te manipuleren. Ze kunnen geen nee zeggen en hebben de neiging anderen over zich te laten lopen.(of lopen zelf over anderen 19

21 heen). Ouders die niet kunnen loslaten en hun kinderen niet toestaan op te groeien, zijn codependent, net als de vrouw die haar man niet uit het oog verliest omdat ze bang is dat hij een verhouding heeft met een ander, en de overdreven loyale werknemer, die zich laat gebruiken en uitbuiten. Mijn ex-vrouw was ook codependent en probeerde me altijd te manipuleren en was heel jaloers en bezitterig; en ik was de loyale medewerker die zich liet uitbuiten en dus ook codependent, zonder me daar toen bewust van te zijn en dus bleef het voortbestaan tot mijn crisis, waarin ik tot inzicht kwam. In huizen waar codependency wordt gekweekt wordt alles verborgen achter een muur van ontkenning. Het probleem bestaat niet en hulp is niet nodig, wordt niet gezocht en wordt niet geaccepteerd. De drie regels achter dit ontkenningssyndroom lijken te zijn: -1- Ontkenning dat er iets mis is -2- Ontkenning dat de kinderen een alles behalve liefhebbend en koesterend thuis hebben -3- Ontkenning dat de ouders allesbehalve perfect zijn Er moet in codependency een omslag en transformatie komen van: -a- rigiditeit... naar flexibiliteit -b- zwijgen... naar expressie -c- ontkenning... naar acceptatie -d- geïsoleerdheid... naar intimiteit De meeste mensen die codependent zijn leven uit overlevingsdrang, kunnen hun gevoelens niet uiten. Ze nemen hun innerlijke realiteit niet serieus. Het herhaaldelijk onderdrukken van emoties veroorzaakt bitterheid en boosheid en zal uiteindelijk de intimiteit binnen de relatie kapot maken. Een groot percentage codependents zit altijd vol met angst. Zij leven in grote angst voor andere mensen en wat die zouden kunnen doen. Ze 20

22 gebruiken, als gevolg hiervan, alle middelen die ze hebben om macht over levens van andere mensen te hebben. Met andere woorden: ze manipuleren. Nietzsche had het al over de wil tot macht. Het gaat echter niet om macht over maar macht tot. Het herstelprogramma dat ik leerde ziet er als volgt uit: -Gedragsmatig ---Actie -Emotioneel-----Expressie -Cognitief------Reconstructie -Spiritueel----Bewustzijn De gedragsmatige actie houdt in dat je praat over wat je ziet, hoort en voelt. Bij de emotionele expressie zie je je angst onder ogen en voel je de onderdrukte gevoelens. De cognitieve reconstructie is praten over wat je voelt, ziet en hoort (en er hoort een herkadering bij een andere, positievere interpretatie). Spiritueel bewustzijn houdt in dat je in de handelingen van het dagelijkse leven uitdrukking geeft aan je spirituele geloof, en ik denk dat dat ook geldt voor wat je zegt, voelt en denkt. In mijn syllabus stond ook: Je cliënt kan ervoor kiezen: - Te worden gestuurd door disfunctionele gewoonten en routines - Zich bezig te houden met het verleden en de toekomst om niet aan het heden te hoeven denken - Perfectie te zoeken door zichzelf te bekritiseren - Te proberen bescheiden te zijn, maar ondertussen wrok koesteren tegen anderen - Te weigeren complimenten met trots te accepteren of er voor weg te lopen als ze worden gegeven. - Offers brengen voor anderen - Zichzelf alleen te respecteren als hij succes heeft of wint - Zichzelf genadeloos te vernederen wanneer hij verliest of faalt En dan staat er: je cliënt kan ervoor kiezen: - Te leven in het heden - Respect, liefde en compassie voor zichzelf te hebben, ondanks zijn menselijke fouten 21

23 - Verantwoordelijkheid te nemen voor alles wat hij denkt, voelt en doet - Zichzelf lof te geven voor z n successen en zijn overwinningen, maar ook voor zijn inspanningen. - Zichzelf te verheugen in het feit dat hij zelfrespect heeft - Er trots op te zijn dat mislukkingen hem niet vernietigen Omdat eerlijkheid en directheid bedreigend zijn voor het ontkenningsmechanisme van disfunctionele gezinnen waren codependents niet in staat deze communicatievaardigheden in hun kinderjaren te leren. Ik had in het verleden ook veel moeite met het communiceren van mijn gevoelens. Als ik eens huilde maakte mijn vrouw (inmiddels exvrouw) me belachelijk en noemde het watjesgedrag en sneerde naar me. Mijn oudste zoon Danniel nam het dan vaak voor me op en zei dan: Pa mag best een keer huilen. Om mijn gevoelens te uiten pakte ik vaak mijn gitaar, en door muziek te maken lukte het me wel. Pas na mijn crisis heb ik geleerd om mijn gevoelens te uiten en ben ik niet meer bang om afgewezen of belachelijk gemaakt te worden, omdat ik nu een spirituele eigenwaarde heb die ik door niemand laat afbreken. Ik heb me na mijn studie verder verdiept in codependency, het onderwerp boeide me en heb er veel over gelezen en nagedacht. Melody Beattie schreef het boek: Codependent no more. Ze schrijft dat codependents zo n groot inzicht in anderen hebben en zichzelf niet zagen en ook dat ze getormenteerd raakten door het gedrag van anderen. Een codependent noemde z n gedrag vriendelijkheid, betrokkenheid en deugdzaam en rechtschapen en ontdekte na counseling dat het codependency was, er was eerst verontwaardiging, want z n geïdealiseerde zelfbeeld viel in duigen, maar hij gaf ook toe zelf niet gelukkig te zijn. 22

24 Als je vriendelijk en aardig bent met de bedoeling om aardig gevonden te worden, dan is het berekenend en manipulatief gedrag en zal het niet werken. Ingeborg Bosch noemt dat Valse Hoop en dat is een afweermechanisme om de oude pijn maar niet te hoeven voelen dat we zelf niet geliefd werden; een pijn die velen van ons kennen. Beattie schrijft verder: Veel codependents drukken hun gedachten en gevoelens weg uit hun gewaarzijn vanwege angst en schuldgevoel. Beattie beveelt de how-formule aan: Honesty-Openess-Willingness to try. Ze zegt ook dat codependents zorgdragers zijn en redders en vervolgen dan zo n persoon en eindigen als slachtoffer. Voor veel hulpverleners gaat dat op. Volgens Eelco Smit is het enneagramtype de helper die de basis angst heeft: Ik ben waardeloos. Beattie zegt dat ook: However at the heart of most rescuers is a demon, low self worth, we rescue because we don t feel good about ourselves. We voelen ons niet geliefd en nemen dan genoegen met nodig zijn. We voelen ons niet goed over onszelf, dus voelen we ons verplicht iets speciaals te doen om te bewijzen dat we goed zijn!. Beattie zegt ook dat een daad van vriendelijkheid niet vriendelijk is als we onszelf niet goed voelen. Want dan is het weer manipuleren en berekenend gedrag, eerder investeren dan geven, een handeltje, zakendoen. Beattie schrijft: Whether codependents appear fragile and helpless or sturdy and powerfull, most of us are frightened, needy, vulnerable children, who are aching and desperate to be loved and cared for. Jeru Kabbal heeft het daar ook al over in z n clarityprocess en zegt dat we allemaal nog als de 4 jarige zijn en liefde, koestering, warmte, geborgenheid willen. 23

25 Beattie zegt ook dat er niet naar onze gevoelens wordt geluisterd en dat we, als reactie daarop, ook zelf niet meer naar onze gevoelens luisteren. Heel herkenbaar in de westerse wereld waar het denken centraal staat en op de troon zit; over gevoelens wordt niet of nauwelijks gesproken. Janae en Barry K. Weinhold schreven: Breaking free of the codependency trap en schrijven: All causes of codependency stemming from unresolved codependencies in early childhood will show up in our current relationships and will press for resolution and completion. Je vindt de antwoorden dus in je huidige relaties; zijn dat relaties van onvoorwaardelijke liefde of is het wederzijdse afhankelijkheid, wat ik maar al te vaak zie. Er speelt dan de angst om alleen te zijn en angst is een slechte raadgever. Pia Mellody schreef: Facing codependence en zegt dat het zich o.a. uit in extreme gevoelens; het is of minderwaardigheid of arrogantie. In beide gevallen gaat het mijn om pathologisch gedrag, de synthese; de gulden middenweg is een spiritueel gevoel van eigenwaarde waarin je je niet meer, maar ook niet minder voelt dan een ander.. Ook zegt Pia dat codependents moeite hebben met het stellen van grenzen en dat men moeilijk tegemoet komt aan de eigen behoeften en verlangens en dat men niet voelt dat men in samenhang met anderen leeft, interdependent in plaats van codependent. Pia schrijft dat codependents de realiteit vermijden door verslavingen, fysieke en psychische ziektes, om te vermijden dat ze vaststellen wat er in hen en anderen echt omgaat. Ik denk dat bewustwording het belangrijkste is en codependency oplost. Het is het aandoen van het licht dat het duister doet verdwijnen. Dracula kan ook niet tegen het licht. Ik was ook niet eerlijk tegen mezelf en verkocht mezelf leugens en wilde nodig zijn als vervanging voor de liefde, die ik dacht toch niet te kunnen krijgen. Nu geef ik de liefde aan mezelf en vind die in mijn 24

26 essentie, mijn kern en geef dat aan anderen en deel het met anderen en dat maakt heel gelukkig en zo wordt het ook nog steeds meer! Toen ik mijn boek Gespiegeld worden, met als ondertitel Je omgeving is de spiegel van jezelf aan het schrijven was, begreep ik in één klap dat wat ik in mijn omgeving zag aan codependentie iets van mezelf was!!!. Ik was een workaholic geweest en wilde nu nog steeds nodig zijn en ook helpen. Ik ging veel Amerikaanse boeken over codependency lezen en bestuderen en ontdekte dat ik me veel niet realiseerde van wat ik diep van binnen eigenlijk al wist; het was niet weten dat je al weet. Ik las o.a. de je je innerlijke kind op dezelfde manier behandelt als waarop jouw ouders je als kind hebben behandeld en daar schrok ik van, mijn ouders waren er nooit voor me; altijd in de slagerij bezig altijd aan het werk, dus ook workaholic, geen koestering, geen warmte en geen liefde en dat gaf ik mijn innerlijke kind inderdaad ook niet!!!. Wat een bijzondere ontdekking!! Ik spiegelde het gedrag van mijn ouders en deed hetzelfde, herhaalde het disfunctionele patroon en dat zou ik nu gaan doorbreken. Wat een bevrijding! Toen ik verder las over codependency werd me steeds weer een spiegel voorgehouden. Ik schaamde me ook voor mijn problemen en kwam er niet mee naar buiten, zocht er geen hulp voor en probeerde alles zelf te doen met het gevolg dat ik een psychose kreeg. Mijn psychiaters snapten niets van mij; ze hadden alleen verstand van medicijnen waar ze rijkelijk mee strooiden, maar van zelfrealisatie hadden ze nog nooit gehoord; van wakker en bewust worden wilden ze niets weten omdat ze dachten dat al te zijn. Ik besloot mijn eigen therapeut te worden en op onderzoek uit te gaan op de weg naar Zelfkennis; het was de weg naar binnen. Jung zei: Wie naar buiten kijkt droomt, wie naar binnen kijkt ontwaakt. 25

27 Ik las o.a. Melody Beattie die ook haar eigen therapeut was geworden en ook niet begrepen werd, het was alsof ik over mezelf las!. Zij kwam ook tot meer Zelfkennis en bevrijdde zich van alle oude ellende. Melody spiegelde me precies, pin point; ongelofelijk was dat, wat een ontdekking!! De mensen om me heen hadden alleen maar fragmenten van me gespiegeld. Een vriend die heel integer was noemde me integer. Mijn vriendin Elly die heel lief is noemde me lief, een leraar noemde mij een leraar. Ik moest er nu maar eens achter komen wat ik van mezelf vond en vind en heel worden zoals Jung ook zei: Ik ben liever heel dan goed. Met codependentie wil je vooral goed zijn, en ben je niet heel, heb je jezelf niet lief. Ik zorgde ervoor dat ik een codependentie-expert werd en bevrijdde me van de pijnlijke dingen uit het verleden en sloot er vrede mee en voel nu vrede in mijn hart; ik heb losgelaten en vergeven. Ik herken me nu heel erg in een uitspraak van Nisargadatta die zei: Wijsheid vertelt me dat ik niets ben Liefde vertelt me dat ik alles ben Tussen die twee stroomt mijn leven Ik kwam o.a. tot een stuk interdependentie en voel me verbonden met mijn medemensen en sluit gemakkelijk vriendschappen en kom tot samenwerking en heb ontdekt dat geven en delen in de geestelijke wereld een verrijkende ervaring is en nog meer oplevert. Gedeelde vreugde is dubbele vreugde, en dat wens ik u ook!! 26

Test codependentie. Antwoord met ja of nee:

Test codependentie. Antwoord met ja of nee: Test codependentie De onderstaande vragen zijn te gebruiken als leidraad bij het nagaan of jij lijdt aan codependentie. Ze zijn niet bedoeld als een diagnosemethode, noch geeft een ontkennende beantwoording

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Basiskennis van codependentie (The human condition) Henny Bos. + test codependentie D E E L 1

Basiskennis van codependentie (The human condition) Henny Bos. + test codependentie D E E L 1 Basiskennis van codependentie (The human condition) Henny Bos + test codependentie D E E L 1 Voorwoord In 2007 hoorde ik tijdens m n opleiding counseling specialisatie voor het eerst van codependentie

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Hoe stap je uit de dramadriehoek?

Hoe stap je uit de dramadriehoek? Hoe stap je uit de dramadriehoek? Voor het slachtoffer(en dat zijn de aanklager en de redder in feite ook) betekent uit de driehoek stappen dat hij zelf de regie in handen neemt over zʼn leven. Hij kan

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17 Fragment uit Colin Tipping Radicaal Vergeven (opmaak is anders dan in het boek zelf) Inhoud Voorwoord bij de Nederlandse uitgave 7 Woord vooraf 9 Inleiding 11 Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal

Nadere informatie

Basiskennis van codependentie (The human condition) Henny Bos D E E L 2

Basiskennis van codependentie (The human condition) Henny Bos D E E L 2 Basiskennis van codependentie (The human condition) Henny Bos D E E L 2 Voorwoord In dit tweede deel van Basiskennis over codependentie gaan we in op de symptomen van codependentie en PRI (Past Reality

Nadere informatie

365 Wonderdagen. Marianne WilliaMson. Uitgeverij de Zaak

365 Wonderdagen. Marianne WilliaMson. Uitgeverij de Zaak 365 Wonderdagen Marianne WilliaMson Uitgeverij de Zaak oorspronkelijke titel: a Year of MiraCles, Daily Devotions and Reflections Copyright 2013 Marianne Williamson Copyright 2015 Uitgeverij de Zaak Published

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

-1- Mijn geluk wordt niet veroorzaakt door iets van buiten het is mijn staat van Zijn

-1- Mijn geluk wordt niet veroorzaakt door iets van buiten het is mijn staat van Zijn Test geluk en levenskunst Beantwoord elke stelling met ja/eens of nee/oneens -1- Mijn geluk wordt niet veroorzaakt door iets van buiten het is mijn staat van Zijn -2- Ik ben niet zo gevoelig voor lof of

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79 Verlatingsangst - Pagina 57 1 Ik ben vaak bang dat de mensen die me dierbaar zijn me zullen verlaten 2 Ik klamp me aan mensen vast omdat ik bang ben om in de steek gelaten te worden 3 Er zijn te weinig

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Verslavingszorg en meer...

Verslavingszorg en meer... Verslavingszorg en meer... Wanneer spreek je van VERSLAAFD? Het 12 Steps Minnesota Model gaat uit van 4 criteria, tezamen vormen zij de MACHTELOOSHEID 1. Controleverlies over de inname 1 is teveel 100

Nadere informatie

Zorgen voor jezelf. Kostbaar vaatwerk 19 maart 2016 Marjo van Essen

Zorgen voor jezelf. Kostbaar vaatwerk 19 maart 2016 Marjo van Essen Zorgen voor jezelf Kostbaar vaatwerk 19 maart 2016 Marjo van Essen Zorgen voor jezelf? Als je het thema zorgen voor jezelf intikt op Google krijg je een keur aan websites met tips en waarom zorgen voor

Nadere informatie

7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN

7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN 7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN Stap 1: PROCLAMEREN VAN WAARHEID Proclameer Jezus volbrachte werk van het Kruis = vergeving & herstel. Proclameer Gods liefde, genade, vergeving, bevestiging en

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

15 stappen naar interdependentie en vrijheid

15 stappen naar interdependentie en vrijheid 15 stappen naar interdependentie en vrijheid De 12 stappen van AA(Anonieme Alcoholisten) en CoDa(Codependents Anonymous) zijn een weg naar herstel, waar ik wat vraagtekens bij heb met name ten aanzien

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID...

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... Geplaatst op 28 juni, 2015 in het YOGI YOGA blad editie juli + augustus 2015 Lieve schat, je bent zo'n mooie, lieve en grappige vrouw, zelfs met je nukken

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 1. Mogelijke introductie

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

EERSTE HULP BIJ EMOTIE

EERSTE HULP BIJ EMOTIE EERSTE HULP BIJ EMOTIE Geschreven door barbara kelder Inleiding Dit is een spiritueel boekje, die je zal helpen wegwijs te worden in je eigen innerlijke wereld, die innerlijke wereld is een spiegel, van

Nadere informatie

van wat er mis was in mijn leven en mijn lichaam. Nu kon ik de volledige verantwoordelijkheid aanvaarden voor mijn gezondheid. Nu begreep ik hoe ik

van wat er mis was in mijn leven en mijn lichaam. Nu kon ik de volledige verantwoordelijkheid aanvaarden voor mijn gezondheid. Nu begreep ik hoe ik Mentale oorzaken Zowel de plezierige als de onplezierige dingen in ons leven zijn het gevolg van onze gedachtepatronen, want die creëren onze ervaringen. We hebben allemaal gedachtepatronen die goede,

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

1.1 Relatie verslaving

1.1 Relatie verslaving 1.1 Relatie verslaving Typering Iemand wordt relatieverslaafd genoemd als hij denkt niet zonder relatie te kunnen leven. Soms zijn mensen zo afhankelijk van een relatie, dat ze er alles voor doen om die

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Golf van de Rode Maan

Golf van de Rode Maan Golf van de Rode Maan Data waarin de golf van de Rode Maan valt: 11-2 t/m 23-2-2015 *29-10 t/m 10-11-2015 *16-7 t/m 28-7-2016 *2-4 t/m 14-4- 17 18-12 t/m 30-12 -2017 * 4-9- t/m 16-9-2018 * 22-5 t/m 3-6-2019

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

SIPP persoonlijkheidsvragenlijst

SIPP persoonlijkheidsvragenlijst SIPP persoonlijkheidsvragenlijst Deze vragenlijst bestaat uit een aantal stellingen. Deze stellingen hebben betrekking op de laatste 3 maanden. Door per stelling aan te geven in hoeverre u het hier bent,

Nadere informatie

De emotionele bankrekening

De emotionele bankrekening De emotionele bankrekening Een uiterst praktische, nuttige manier om dit hele idee van proactiviteit en de cirkel van invloed te begrijpen en toe te passen is via de metafoor van de emotionele bankrekening.

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven 1 Voorwoord Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven Sessie 2 Het lichaam als ankerpunt; rusten in jezelf Sessie 3

Nadere informatie

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten

Schrijf je verhaal. zeven schrijfopdrachten Schrijf je verhaal zeven schrijfopdrachten THEM A LOYALITEIT Onder loyaliteit verstaan wij: De manier waarop het kind de band tussen hem en zijn ouders ervaart en hoe hij hiermee omgaat. Hierbij is te

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Reacties van ouders. 105 Tips voor ouders

Reacties van ouders. 105 Tips voor ouders 8 TIPS VOOR OUDERS Ouders kost het vaak al moeite om het gedrag van een normale adolescent te begrijpen. Dus omgaan met een kind dat zichzelf verwondt, is dan zeker erg moeilijk en verwarrend. In eerste

Nadere informatie

Werkblad les 3 (behorend bij activiteit B)

Werkblad les 3 (behorend bij activiteit B) Werkblad les 3 (behorend bij activiteit B) What s in the Box? (wat zit er in de doos?) Geestelijke gaventest een vragenlijst voor tieners What s in the Box? is een eenvoudige benadering om te onderzoeken

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Patiënteninformatie Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en de gevoelens die u daarover kunt hebben Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en

Nadere informatie

gaan. Van belang is dat we er op een goede manier mee leren omgaan.

gaan. Van belang is dat we er op een goede manier mee leren omgaan. Over geluk, angst en weerbaar zijn Ouders willen hun kinderen opvoeden tot weerbare mensen. De laatste jaren is hier meer aandacht voor. De samenleving wordt steeds complexer, aan kinderen worden veel

Nadere informatie

PERFECTIONISME. www.berenvanjouwweg.nl info@berenvanjouwweg.nl Boomstraat 127A, 5038 GP Tilburg, 06-154 08 602

PERFECTIONISME. www.berenvanjouwweg.nl info@berenvanjouwweg.nl Boomstraat 127A, 5038 GP Tilburg, 06-154 08 602 PERFECTIONISME overgenomen uit; Teaching gifted kids in the regular classroom. Susan Winebrenner, free spirit, 2001. Vertaald en aangepast door Marita van den Hout, 2011, Beren van jouw weg. Het zal u

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus!

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Voordat je het onderstaande gaat doorlezen wil ik je vragen om het onderstaande gebed te bidden: Almachtige God, Schepper van hemel en aarde, ik mag op dit

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn Hebben en zijn Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Hebben en zijn Den Haag, 2016 Eerste druk, februari 2016 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright 2016 Eric

Nadere informatie

Jezus volgen in de hectiek van het leven

Jezus volgen in de hectiek van het leven Jezus volgen in de hectiek van het leven Bestemd om vrucht te dragen Johannes 15:5: Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als iemand in mij blijft en ik in hem, zal hij veel vrucht dragen. Maar

Nadere informatie

Leonie Linssen www.veranderjewereld.nl

Leonie Linssen www.veranderjewereld.nl Verbonden in Vrijheid Leonie Linssen www.veranderjewereld.nl 04-11-2009 Leonie Linssen, Verander je Wereld 1 IS HET MOGELIJK? 04-11-2009 Leonie Linssen, Verander je Wereld 2 DE MYTHE 04-11-2009 Leonie

Nadere informatie

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE voor het doopsel van meerdere kinderen In dit boekje vind je een 15-tal voorbeelden van belofte-formules die je als ouders kan uitspreken tijdens de doopviering van je kind.

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Het verlies van een dierbare

Het verlies van een dierbare Het verlies van een dierbare Het Zorgpad Stervensfase is gebaseerd op de Liverpool Care Pathway for the dying patient (LCP). De LCP is door het Erasmus MC Rotterdam en het IKNL locatie Rotterdam integraal

Nadere informatie

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren.

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren. INLEIDING Welkom in de affirmatiewereld. Je hebt ervoor gekozen om gebruik te gaan maken van het gereedschap dat in dit boek beschreven wordt en je hebt daarmee de bewuste beslissing genomen om je leven

Nadere informatie

Vragen Antwoorden Gaven. bijna nooit

Vragen Antwoorden Gaven. bijna nooit Ik ben heel gevoelig voor wat wel of niet goed is Ik ben de eerste die opspringt om anderen te helpen Ik vind het leuk om de leiding te hebben over mensen Ik voel het aan als anderen pijn hebben en ik

Nadere informatie

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende?

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? Module 3/9 1 Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan?

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Sekscoaching Sekscoaching voor verbetering van je seksleven Wat betekent seks voor jou? Seks betekent nog meer.

Sekscoaching Sekscoaching voor verbetering van je seksleven Wat betekent seks voor jou? Seks betekent nog meer. Sekscoaching Sekscoaching voor verbetering van je seksleven Wat betekent seks voor jou? Bij het stellen van deze vraag aan de vele mensen die ik de afgelopen jaren heb gecoacht, kreeg ik in eerste instantie

Nadere informatie

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Je kind in balans Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Op weg naar emotionele stabiliteit UITGEVERIJ BOEKENCENTRUM ZOETERMEER Van Caroline Penninga-de Lange verschenen eerder bij Uitgeverij Boekencentrum:

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

HEEL JE LICHAAM LOUISE L.HAY. Eerste hulp bij symptomen UITGEVERIJ DE ZAAK

HEEL JE LICHAAM LOUISE L.HAY. Eerste hulp bij symptomen UITGEVERIJ DE ZAAK HEEL JE LICHAAM HEEL JE LICHAAM Eerste hulp bij symptomen LOUISE L.HAY UITGEVERIJ DE ZAAK Oorspronkelijke titel: Heal Your Body Copyright 1982 Louise L. Hay Uitgegeven door Hay House, Inc., P.O. Box 5100

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

13 Jij en pesten. Ervaring

13 Jij en pesten. Ervaring 82 13 Jij en pesten Wat doe ik hier vandaag? P Ik word me ervan bewust hoe erg het is om iemand te pesten en gepest te worden. P Ik leer dat ik met anderen steeds weer respectvol moet omgaan. P Ik ken

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Huiswerk week 5. Formele oefeningen

Huiswerk week 5. Formele oefeningen Huiswerk week 5 Formele oefeningen 1. Dagelijks ca. 45 minuten oefenen. De ene dag de zit- of loopmeditatie en de andere dag de staande yoga-oefeningen. Meditatie betekent oefenen met de zijnmodus. Toelaten

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Basiskracht, acceptatie, ruimte Marion Cilon

Basiskracht, acceptatie, ruimte Marion Cilon Basiskracht, acceptatie, ruimte Marion Cilon BASISKRACHT Waar denk je aan bij het woord basiskracht? De basis bij jezelf is je lichaam, maar ook je geest, want je handelen komt voort uit je denken. Wanneer

Nadere informatie

www.annamarievanderkwast.nl 2015 A.M.I. Van der Kwast

www.annamarievanderkwast.nl 2015 A.M.I. Van der Kwast www.annamarievanderkwast.nl 2015 A.M.I. Van der Kwast Inhoudsopgave 1. Intro: succesvol met heel je hart 5 2. Weg van gezondheid, vervulling en vreugde 7 2.1 Kracht van intentie 7 2.2 Leren en helen door

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Inleiding - Stellingen. - Ontstaan psychiatrische aandoeningen. - Wat zien naastbetrokkenen. - Invloed van borderline op

Nadere informatie

Dit verhaal gaat over een schat, die je overal kunt vinden : zowel hier als daar, zowel vroeger als nu. Een schat zo rijk als het leven zelf, die

Dit verhaal gaat over een schat, die je overal kunt vinden : zowel hier als daar, zowel vroeger als nu. Een schat zo rijk als het leven zelf, die Er zit een schat verborgen in jezelf Dit verhaal gaat over een schat, die je overal kunt vinden : zowel hier als daar, zowel vroeger als nu. Een schat zo rijk als het leven zelf, die toont hoe het zijn

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

DE NO BLAME-METHODE VOORAF

DE NO BLAME-METHODE VOORAF DE NO BLAME-METHODE VOORAF Omdat mijn school probeert te werken met de No Blame-Methode heb ik deze hier in kaart gebracht. Het is een manier om met kinderen in gesprek te gaan en zo ook de waarheid te

Nadere informatie

Ont - moeten. www.psysense.be

Ont - moeten. www.psysense.be Ont - moeten www.psysense.be Definitie van relatie Een relatie is iets waarbij je geeft en neemt, je streeft naar een win/win situatie. Je toont een relatie in een gebaar. De gebaren zijn vaak oprechter

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

Deel 10/12. Angst is de motor van ineffectief gedrag. ecourse; Moeiteloos leren leidinggeven

Deel 10/12. Angst is de motor van ineffectief gedrag. ecourse; Moeiteloos leren leidinggeven Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie