HYDRATATIE STATION. Lerarengedeelte. Inleiding. Lesdoel. Probleem. Leerdoelen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HYDRATATIE STATION. Lerarengedeelte. Inleiding. Lesdoel. Probleem. Leerdoelen"

Transcriptie

1 Mission X: Train Like an Astronaut HYDRATATIE STATION Lerarengedeelte Inleiding Onze lichamen bestaan voor 50% tot 70% uit water. Het is belangrijk om veel te drinken zodat onze lichamen genoeg vocht binnenkrijgen en gezond blijven. Water is op veel verschillende manieren belangrijk om onze lichamen in goede conditie te houden. Het geeft voedingsstoffen aan onze cellen, spieren, gewrichten, hersenen, huid en nieren. Water regelt ook onze lichaamstemperatuur en zorgt ervoor dat ons hart goed werkt. Ruimteverkenners moeten als ze in de ruimte zijn ook goed op hun vochtbalans letten. Wanneer astronauten hun taken op een verkenningsmissie uitvoeren, binnen of buiten het ruimtevaartuig, moeten ze genoeg drinken om gehydrateerd te blijven en hun lichaam gezond te houden. Lesdoel De leerlingen identificeren hun eigen hydratatieniveau door nepurine te maken en te analyseren. De leerlingen onderzoeken hydratatie en maken een visueel web over vocht en het menselijk lichaam. De leerlingen maken en onderzoeken monsters van nepurine om te herkennen hoe hun eigen urine er uit zou zien tijdens verschillende hydratatieniveaus. Probleem Hoe kan ik verschillende hydratatieniveaus herkennen? Leerdoelen De leerlingen: Leren het belang van genoeg vocht, goede manieren om vocht binnen te krijgen, en identificeren signalen van uitdroging. Leren hoe hydratatie het lichaam gezond houdt. Leren hoe belangrijk vocht voor het menselijk lichaam is, op aarde en in de ruimte. Materialen computer met internettoegang LCD-projector of overheadprojector afbeelding van een waterfles (Bijlage D) 2-3 bandana s afplakband een groot stuk papier gekleurde markeerpennen vier doorzichtige plastic bekertjes twee tandenstokers gele, rode en groene vloeibare voedselkleurstof testkaart urinekleur (Bijlage F) hydratatiekaarten (Bijlage E) maatbeker leerlinggedeelte hydratatie station spel Hydrateer de astronaut (Bijlage D) kleurpotloden Hydratatie station Lerarengedeelte 1/16

2 Materialen Per klas: computer met internettoegang LCD-projector of overheadprojector afbeelding van een waterfles (Bijlage D) 2-3 bandana s afplakband Per groep: een groot stuk papier gekleurde markeerpennen vier doorzichtige plastic bekertjes twee tandenstokers gele, rode en groene vloeibare voedselkleurstof testkaart urinekleur (Bijlage F) Per leerling: hydratatiekaarten (Bijlage E) maatbeker leerlinggedeelte hydratatie station spel Hydrateer de astronaut (Bijlage D) kleurpotloden Voorbereiding voor de les Verdeel de klas in groepen van 5-6 leerlingen. Webposter hydratatie Verzamel materiaal voor de groepen zodat ze de webposter Hydratatie kunnen afmaken (Bijlage B). Materialen: o een groot stuk papier per groep o gekleurde markeerpennen Hydrateer de astronaut Verzamel materialen voor de activiteit Hydrateer de astronaut. Materialen: o een LCD-projector die is verbonden met een computer of een overheadprojector o activiteitenblad Hydrateer de astronaut (Bijlage D) o bandana s o waterfles (Bijlage C) o afplakband Nagemaakte urine Verzamel materialen voor de activiteit met nagemaakte urine. Materialen: o vier doorzichtige plastic bekertjes per groep o doos voedselkleurstof (geel, rood en groen) voor elke groep van 5-6 kinderen o onuitwisbare markers Hydratatie station Lerarengedeelte 2/16

3 o o toegang tot water maatbeker Lesontwikkeling Om deze activiteit voor te bereiden wordt de volgende achtergrondinformatie voor de docent aanbevolen: De ruimterace valt samen met de Race op aarde. Informatie over astronauten die in de ruimte marathons rennen. html. Lees de volgende tekst. Deze komt uit het observatiegedeelte van het leerlingengedeelte van Hydratatiestation. Observatie Uitdroging kan atletische prestaties beïnvloeden en de kans op een medisch spoedgeval groter maken. Tijdens sportevenementen of lichamelijke activiteiten moeten atleten er voor zorgen dat ze genoeg vocht binnenkrijgen om uitdroging te voorkomen. Als de atleten goed worden geïnformeerd is er een grotere kans dat ze de hoeveelheid vocht drinken die ze nodig hebben. Maar atleten zijn niet de enigen die risico lopen. Kinderen, ouderen, arbeiders en mensen die buitenshuis activiteiten doen lopen ook risico op uitdroging. Kinderen zweten minder dan volwassenen. Daarom is het voor kinderen moeilijker om koel te blijven. Ouders en coaches moeten er voor zorgen dat kinderen het rustig aan doen, zodat ze langzaam aan de warmte en de vochtigheidsgraad kunnen wennen. Ouderen zijn vatbaarder voor uitdroging omdat ze minder vocht in hun lichaam hebben. Ouderen hebben ongeveer 10 procent minder vocht in hun lichaam dan de gemiddelde volwassene. Ook hebben ouderen minder snel dorst en hebben ze minder eetlust, waardoor ze kunnen uitdrogen. Zo voelen astronauten zich ook ongeveer als ze in de ruimte zijn. Ruimteverkenners moeten als ze op een verkenningsmissie zijn goed op hun vochtbalans letten. Wanneer astronauten in de ruimte komen voelen ze de aantrekking van de zwaartekracht niet meer. De normale lichaamsfuncties beginnen te veranderen, omdat de vloeistoffen in het lichaam zich naar het hoofd verplaatsen. Het lichaam denkt dat er extra vocht in het bovenlichaam zit en probeert dit weg te spoelen. Dat flinke vochtverlies via de nieren kan ervoor zorgen dat de astronauten uitgedroogd raken als ze op aarde terugkeren. Om uitdroging te voorkomen moeten astronauten in de ruimte genoeg drinken. Astronauten moeten er voor zorgen dat ze niet uitgedroogd zijn terwijl ze tijdens een missie hun taken uitvoeren, of ze nu in het ruimtevaartuig zijn of daarbuiten. Iedereen moet een goede vochtbalans hebben om gezond te blijven, op aarde en in de ruimte. Instructieprocedure 1. Bespreek het probleem met de leerlingen, Hoe kan ik verschillende hydratatie niveaus herkennen? 2. Laat de leerlingen het observatiegedeelte van het leerlingengedeelte van Hydratatie station lezen. Laat de leerlingen de video Onze wereld: vochtverplaatsing bekijken om uit te leggen wat er in de ruimte met de lichamen van astronauten gebeurt: Hydratatieposter Hydratatie station Lerarengedeelte 3/16

4 3. Help leerlingen bij het onderzoeken van hydratatie, op internet en in boeken. Geef bij het maken van de hydratatie-webposter aan elke leerling van de groep een vraag en maak ze verantwoordelijk voor dat deel van de postermoedig de leerlingen aan om creatief te zijn. Voorbeeldvragen Wat is uitdroging? Wat zijn de oorzaken van uitdroging? Wat zijn tekenen van uitdroging? Hoe kun je uitdroging voorkomen? Waarom is het belangrijk om je lichaam gehydrateerd te houden? Wat kun je het beste drinken om gehydrateerd te blijven? Denk je dat hydratatie belangrijk is voor astronauten als ze in de ruimte zijn? Wanneer moet een astronaut zich zorgen maken over hydratatie in de ruimte? 4. Laat de leerlingen de vragen bespreken en een onderzoek over hydratatie uitvoeren door een hydratatie-webposter te ontwerpen en te maken (Bijlage B). Hydrateer de astronaut 5. Projecteer het spel Hydrateer de astronaut op een scherm of witte muur die groot genoeg is om hem ongeveer 1.50 m groot te maken. 6. Geef de leerlingen hun eigen exemplaar van het spel Hydrateer de astronaut 7. Blinddoek een leerling in de buurt van de projectie van het spel Hydrateer de astronaut met een bandana en richt hem of haar naar het scherm Hydrateer de astronaut. 8. Laat de geblinddoekte leerling de gelamineerde waterfles met stukjes afplakband op de achterkant op de geprojecteerde astronaut plaatsen. 9. Stel de volgende vragen: Waar is het water terecht gekomen? Hoe helpt water dit specifieke lichaamsdeel goed te werken? Hoe zou uitdroging invloed hebben op je gezondheid als dit orgaan of systeem niet genoeg water zou krijgen om te werken? 10. Laat leerlingen een zin schrijven over de hydratatiebehoefte van elk orgaan op het spel Hydrateer de astronaut, dat in het leerlingenstencil van de missie te vinden is. De leerlingen moeten de woorden in de woordenbank gebruiken om de organen te identificeren. Bij het bespreken van de organen moeten leerlingen een zin schrijven over de hydratatiebehoefte van dat orgaan, naast de naam van het orgaan. 11. Ga hiermee door tot alle hieronder beschreven lichaamssystemen en organen zijn behandeld. Hier zijn een aantal organen of lichaamssystemen die water nodig hebben om goed te werken: Hersenen: Uitdroging kan ervoor zorgen dat je je niet goed kunt concentreren. Het kan ook de verwerkingsmogelijkheden van je hersenen beïnvloeden en je kortetermijngeheugen aantasten. Hart: Vloeistof speelt een rol bij het behouden van een normale bloeddruk. Uitdroging kan de hartoutput verminderen. Dat kan leiden tot een verhoogde hartslag en een lage bloeddruk. Nieren: Vocht is onmisbaar voor de nieren; water helpt afval, gifstoffen en overbodige voedingsstoffen uit het lichaam weg te halen. Een gezonde, gehydrateerde nier filtert ongeveer 180L water per dag. Spijsverteringssysteem: Water helpt bij het verteren van voedsel. Het is overal in ons spijsverteringsstelsel te vinden, van ons speeksel tot de oplossing van enzymen in je darmen. Water helpt voedingsstoffen op te lossen die in je bloedstroom worden opgenomen en naar je cellen worden gebracht. Hydratatie station Lerarengedeelte 4/16

5 Cellen: Hydratatie is onmisbaar voor het transporteren van koolhydraten, vitaminen en mineralen naar je cellen. Je cellen produceren dan energie zodat je bezig kunt blijven. Spieren en gewrichten: Water is belangrijk voor je spieren en gewrichten. Het is een stootkussen voor je gewrichten en zorgt ervoor dat je spieren goed werken. Je spieren bestaan voor 70% tot 75% uit water. Temperatuur: Water verdrijft warmte en reguleert je hele lichaamstemperatuur. Als je het te warm krijgt geeft je lichaam water vrij door te zweten. Daardoor koelt je lichaam af. Als je het water dat je door zweten verliest niet vervangt kan je lichaam gevaarlijk oververhit raken. Huid: Als je goed gehydrateerd blijft, houd je je huid elastisch, zacht en van de juiste kleur. Longen: We ademen dag en nacht door en we merken niet dat we bij het ademen waterdamp verliezen. Het wordt geschat dat we op die manier tussen 300 ml tot wel een paar liter per dag kunnen verliezen, afhankelijk van onze omgeving en onze activiteit. Nagemaakte urine Werk tijdens deze proef in groepjes van drie of vier. 1) Verzamel met je groep de volgende materialen. vier doorzichtige plastic bekertjes van 150 gr gele, rode en groene voedselkleurstof een permanente marker water testkaart urinekleur (Bijlage F) hydratatiekaarten (Bijlage E) maatbeker 2) Zet met de marker de cijfers 1-4 op je bekertjes. 3) Vul elk bekertje met behulp van de maatbeker met 60 ml water. Laat de leerlingen het puntje van een tandenstoker in een druppel voedselkleurstof rollen en het oppervlak van het water lichtjes aanraken om een likje te maken. Gebruik in bekertje 1 een tandenstoker om een klein likje gele voedselkleurstof toe te voegen. Gebruik de tandenstoker om de vloeistof in het bekertje te roeren. Gebruik in bekertje 2 een tandenstoker om twee likjes gele voedselkleurstof toe te voegen. Gebruik de tandenstoker om de vloeistof in het bekertje te roeren. Voeg in bekertje 3 een druppel gele voedselkleurstof toe. Gebruik een schone tandenstoker om de vloeistof in het bekertje te roeren. Bekertje 4 krijgt een druppel rode voedselkleurstof, twee druppels gele voedselkleurstof en een druppel groene voedselkleurstof. Gebruik een schone tandenstoker om de vloeistof in het bekertje te roeren. 4) Vergelijk je nepurine met de testkaart voor urinekleur (Bijlage F). 5) Zet je gesimuleerde monsters in de volgorde van de vier hydratatieniveaus: Optimaal niveau Goed gehydrateerd niveau Uitgedroogd niveau Ga naar een dokter Hydratatie station Lerarengedeelte 5/16

6 6) Identificeer de verschillende hydratatieniveaus door de Hydratatiekaart (Bijlage E) naast de juiste nepurine te zetten. Hydratatielogboek van 12 uur 7) Hou 12 uur lang een hydratatielogboek bij om te bepalen of je genoeg vocht drinkt voor een gezonde vochtbalans. Leg het hydratatielogboek van 12 uur aan de leerlingen uit. Ze houden het volgende bij hoe laat ze drinken hoe veel ze drinken mate van fysieke activiteit hydratatieniveaus van de urine 8) Observeer je eigen urine om te bepalen met welk hydratatieniveau je urine overeenkomt. Je hoeft je urine niet te verzamelen of aan te raken en je hoeft nooit een urinemonster mee naar de klas te nemen. Je hoeft alleen maar te observeren door naar de kleur te kijken. 9) Gebruik je testkaart voor urinekleur (Bijlage F) om je hydratatieniveau te helpen bepalen. Is je urine Optimaal, Goed gehydrateerd, Uitgedroogd of moet je Naar een dokter? 10) Schrijf de gegevens op in je hydratatielogboek van 12 uur. Nadat alle observaties zijn voltooid bestuderen jullie de gegevens door de vragen die volgen op het hydratatielogboek van 12 uur te beantwoorden. Conclusie Bespreek de antwoorden op de vragen uit de Onderzoeksgegevens in het onderdeel Hydratatie station. Doe de Hydratatie station-quiz die in Bijlage A te vinden is. Gebruik deze quiz als beoordelingsinstrument. Laat de leerlingen kijken naar de Brainbite video Hoe ga je in de ruimte naar de wc Hydratatie station Lerarengedeelte 6/16

7 Beoordeling Beoordeel het begrip van de leerlingen door de Hydratatie station-quiz te doen (Bijlage A). Verkenningen in lesplan Om de concepten van deze activiteit uit te breiden kunnen de volgende verkenningsopdrachten worden uitgevoerd: Wetenschappelijke verkenning Hydratatie is onmisbaar voor sportprestaties; atleten moeten voor, tijdens en na het sporten genoeg vocht binnenkrijgen. Voor alle activiteiten die vijfentwintig minuten of langer duren, of waar intense lichamelijke inspanning of zweten bij komt kijken, is rehydratatie nodig. Marathonlopers en langeafstandslopers moeten bijvoorbeeld meer drinken dan iemand die een uur lang beweegt. Laat de leerlingen onderzoek doen en een presentatie maken over waarom rehydratatie belangrijk is voor atleten. Tijdens hun onderzoek komen ze te weten wat voor dranken je het beste voor, tijdens en na lichamelijke activiteiten kunt drinken om te rehydrateren. Hier zijn wat belangrijke onderzoeksvragen: o Wat zijn de beste dranken om voor gezonde hydratatie te drinken? o Welke vloeistoffen moeten worden vermeden bij het behouden van een goede hydratatie? o Welke richtlijnen voor hydratatie moeten atleten volgen om zich op lichamelijke activiteiten voor te bereiden? o Hoe veel vloeistof moeten ze drinken voor het bewegen, tijdens het bewegen en na het bewegen? Hydratatie was vooral belangrijk voor de astronauten Sunita Williams en William McArthur toen ze marathons liepen terwijl ze in een baan om de aarde bewogen. Williams liep 42km en maakte de marathon van Boston af. McArthur liep 21 km (13 miles) als onderdeel van de halve marathon van Houston terwijl hij in het ISS zat. Hoewel deze astronauten fysiek 400 verticale km van de lopers op aarde waren verwijderd, hadden ze hetzelfde nodig: water. De lengte en intensiteit van marathons zorgen zowel op aarde als in de ruimte voor een zware klap voor het menselijk lichaam waar goede hydratatie voor nodig is. Daarom moeten de lopers tijdens een race de juiste vloeistoffen blijven drinken om de gevaren van uitdroging te vermijden. o Laat de leerlingen onderzoeken welke mogelijkheden astronauten hebben om zichzelf gehydrateerd te houden terwijl ze in de ruimte wonen en werken. Bronnen en carrièrelinks Dank is verschuldigd aan expert op dit gebied Dr. Scott Smith voor zijn bijdrage aan deze activiteit. Dr. Scott M. Smith is de wetenschappelijk leider van het Nutritional Biochemistry Lab bij het NASA Johnson Space Center in Houston, Texas in de VS. Hier is meer informatie te vinden over Dr. Smith en zijn werk: Lesontwikkeling door het NASA Johnson Space Center Human Research Program Education and Outreach team. Hydratatie station Lerarengedeelte 7/16

8 Bijlage A Hydratatiestation-quiz 1. Wat zijn de gevolgen van uitdroging en hoe kun je het voorkomen? Als je uitgedroogd bent, kun je de volgende symptomen ervaren: droge mond niet zweten spierkramp misselijkheid en overgeven hartkloppingen Je kunt uitdroging voorkomen door genoeg water te drinken en jezelf tegen teveel warmte te beschermen. Houd een flesje water in de buurt en eet genoeg groente en fruit. 2. Je hebt je hydratatieniveau 12 uur lang geobserveerd. Op welk moment van de dag was je het meest gehydrateerd? De antwoorden zullen variëren op basis van de eigen observaties van de leerlingen. 3. Leg uit waarom hydratatie belangrijk is voor atleten tijdens lichamelijk zware sporten zoals voetbal, basketbal en het lopen van marathons. Of je nu een beroepsatleet bent of aan amateursport doet, het is belangrijk om ervoor te zorgen dat je voor, tijdens en na het sporten genoeg water binnen krijgt. Water regelt je lichaamstemperatuur, smeert de gewrichten en helpt voedingsstoffen te transporteren zodat je energie krijgt en gezond blijft. Als je niet goed gehydrateerd bent kan je lichaam niet op het hoogste niveau presteren en kun je moeheid, spierkrampen, duizeligheid of ernstigere symptomen ervaren. 4. Moeten astronauten in de ruimte zich zorgen maken over hun hydratatieniveau? Hoe houden ze zichzelf in de ruimte gehydrateerd? Ja, astronauten moeten goed gehydrateerd blijven. Wanneer astronauten in een baan om de aarde komen herverdelen de vloeistoffen in het lichaam zich. Het lichaam merkt de extra vloeistof op en begint wat ervaren wordt als overtollige vloeistof af te voeren. Dat plotselinge vochtverlies kan ervoor zorgen dat astronauten uitdrogen. Uitdroging is een gebrek aan water en het kan heel gevaarlijk zijn. De lichamen van astronauten kunnen zonder water niet goed werken. Als ze net in een baan om de aarde zitten, moeten astronauten daarom genoeg water drinken. Ze blijven in de ruimte water drinken en goed eten om gehydrateerd en gezond op aarde terug te kunnen keren. 5. Hoeveel astronauten hebben een marathon in de ruimte gelopen? Wie zijn ze en welke marathon liepen ze terwijl ze op het ISS waren? Moeten ze zichzelf gehydrateerd houden terwijl ze hun marathon in de ruimte liepen? Twee astronauten hebben in de ruimte in het internationale ruimtestaton ISS marathons gelopen. De eerste was Bill McArthur. Hij liep een halve marathon op de loopband van het station om vrienden en collega s te steunen die de marathon van Houston liepen. McArthur reisde rond de aarde op een hoogte van 354 km boven de atmosfeer terwijl de lopers op de grond de marathon van Houston liepen. Hydratatie station Lerarengedeelte 8/16

9 Sunita Suni Williams liep de hele marathon van Boston op meer dan 338km boven de aarde. Suni liep 42km op een loopband in het internationale ruimtestation ISS.. Haar eindtijd was 4 uur, 23 minuten en 46 seconden. Op de grond in Boston werd Suni gesteund door NASA-astronaut Karen Nyberg en haar zus, Dina Pandy, die meeliepen. Beide astronauten zorgden ervoor dat ze tijdens de hele marathon genoeg vocht binnenkregen om hun lichamen in goede atletische staat te houden om de marathon af te maken. Hydratatie station Lerarengedeelte 9/16

10 Waarom is hydratatie belangrijk? Het lichaam heeft water nodig om te overleven. Meer dan de helft van je lichaamsgewicht bestaat uit water. Elke cel, elk weefsel en elk orgaan in je lichaam heeft water nodig om goed te kunnen werken. Uitdroging voorkomen Bescherming tegen de omgeving, zoals hitte. Drink de juiste hoeveelheid water. Kinderen en ouderen lopen het meeste risico. Tijdens hittegolven moet je proberen genoeg water te drinken. Waarom is hydratatie belangrijk in de ruimte? Wanneer astronauten in een baan om de aarde komen herverdelen de vloeistoffen in het lichaam zich. Het lichaam merkt de extra vloeistof op en begint wat ervaren wordt als overtollige vloeistof af te voeren. Dat plotselinge vochtverlies kan ervoor zorgen dat astronauten uitdrogen. Uitdroging is een gebrek aan water en het kan heel gevaarlijk zijn. De lichamen van astronauten kunnen zonder water niet goed werken. Hydratatie Uitdroging Verlies van te veel lichaamsvocht. Het lichaam heeft niet genoeg vloeistof om normaal te kunnen werken. Dranken die het best hydrateren Water Zorg voor genoeg groente en fruit in je voedingspatroon. Tips om gehydrateerd te blijven Zorg voor een gevuld waterflesje. Drink water voor, tijdens en na het sporten. Begin en eindig je dag met een glas water. Drink water als je je hongerig voelt. Symptomen van uitdroging Droge mond Mogelijk stoppen met zweten De ogen maken geen tranen meer Spierkramp Misselijkheid en braken Hartkloppingen Licht gevoel in het hoofd Hydratatie station Lerarengedeelte 10/16 Oorzaken van uitdroging Diarree Overgeven Zweten Diabetes Brandwonden Appendix B

11 Bijlage C Hydratatie station Lerarengedeelte 11/16

12 Bijlage D Hydratatie station Lerarengedeelte 12/16

13 Optimaal vochtniveau Goed gehydrateerd niveau Uitgedroogd niveau Ga naar een dokter Hydratatie station Lerarengedeelte 13/16

14 Bijlage F Hydratatie station Lerarengedeelte 14/16

15 Hydratatielogboek van 12 uur Bijlage G Hou 12 uur lang bij hoeveel vloeistof je drinkt. Gebruik je testkaart voor urinekleur om je urine in een categorie te plaatsen. Je vult dit logboek in je eentje in. Je hoeft nooit een echt urinemonster mee naar de klas te nemen. Tijd van wcbezoek (uur) Urinekleur Urinecategorie Wat heb ik gedronken Hoe veel heb ik gedronken Lichamelijke activiteit (geen, weinig, gemiddeld, hoog) Hydratatie station Lerarengedeelte 15/16

16 Bestudeer de gegevens: Als je de test hebt afgerond, bestudeer je de gegevens van het hydratatielogboek van 12 uur en beantwoord je de volgende vragen. 1. Ben je goed gehydrateerd, volgens de gegevens die je hebt verzameld? Leg uit waarom of waarom niet. Bijlage H 2. Zou je op basis van je gegevens andere keuzes maken met drinken? 3. Welke invloed heeft de hoeveelheid die je hebt gedronken op de kleur van je urine? 4. Is de hoeveelheid die je hebt gedronken beïnvloed door je lichamelijke activiteit? 5. Welke methodes van hydratatie zijn er? 6. Wat zijn tekenen van uitdroging? 7. Wat kun je op een dag zelf doen om jezelf gehydrateerd te houden? 8. Raken astronauten snel uitgedroogd? 9. Waarom is het voor een astronaut belangrijk om gehydrateerd te blijven tijdens het werk in de ruimte? Punten Als je deze activiteit goed hebt uitgevoerd geef je 25 punten aan je team. Hydratatie station Lerarengedeelte 16/16

HYDRATIESTATION leerling-sectie

HYDRATIESTATION leerling-sectie Missie X: Train als een astronaut HYDRATIESTATION leerling-sectie Naam leerling Deze les zal je helpen verschillende hydratieniveaus te identificeren en je eigen hydratieniveaus waar te nemen. Tijdens

Nadere informatie

HYDRATIESTATION. Sectie voor de onderwijzer. Inleiding. Lesdoelen. Probleem. Lesdoelen. Ontdekkingsles

HYDRATIESTATION. Sectie voor de onderwijzer. Inleiding. Lesdoelen. Probleem. Lesdoelen. Ontdekkingsles Missie X: Train als een astronaut HYDRATIESTATION Sectie voor de onderwijzer Inleiding Water is het grootste op zichzelf staande element in het menselijk lichaam. Onze lichamen bestaan voor 50 70% uit

Nadere informatie

Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters

Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters Het belang van vocht- en natriumopname voor sporters Eerst enkele weetjes: Vocht (=lichaamswater) is het belangrijkste bestanddeel van ons lichaam Afhankelijk van je leeftijd, gewicht, lichaamssamenstelling

Nadere informatie

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over:

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over: De les ná G-kracht Drinkwaters In deze les gaat het over: Welke rol water speelt voor onze gezondheid Welke soorten drinkwater er zijn Hoe je water het best kunt drinken en serveren Opdracht 1: Ben jij

Nadere informatie

Een vochtbeperking Informatie voor mensen met een vochtbeperkt dieet

Een vochtbeperking Informatie voor mensen met een vochtbeperkt dieet Diëtetiek Een vochtbeperking Informatie voor mensen met een vochtbeperkt dieet Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep EEN VOCHTBEPERKING Informatie voor

Nadere informatie

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd.

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd. LES VOOR G-KRACHT DRINKWATERS Ons lichaam bestaat voor 70% uit water. Dagelijks scheiden we 2,5 liter uit langs de gekende wegen. We zouden ongeveer 1,5 l water moeten drinken per dag en daarbij nemen

Nadere informatie

Urine en hydratiestatus: Een gewichtige zaak?

Urine en hydratiestatus: Een gewichtige zaak? Urine en hydratiestatus: Een gewichtige zaak? Jan-Willem van Dijk Conferentie Sportvoeding 2015 Vochtbalans Water in lichaam Intracellulair vs Extracellulair Intracellulair vocht vocht in lichaamscellen

Nadere informatie

LEVENDE BOTTEN, STERKE BOTTEN

LEVENDE BOTTEN, STERKE BOTTEN Mission X: Train Like an Astronaut LEVENDE BOTTEN, STERKE BOTTEN Naam leerling In deze les leer je manieren kennen om je botten sterk te houden en zie je het effect van verminderde zwaartekracht op len.

Nadere informatie

SPORTVOEDING. voor wedstrijd- of ook voor toerrijders? ledenvergadering TCN 21 november 2011 1

SPORTVOEDING. voor wedstrijd- of ook voor toerrijders? ledenvergadering TCN 21 november 2011 1 SPORTVOEDING voor wedstrijd- of ook voor toerrijders? ledenvergadering TCN 21 november 2011 1 MOTIVATIE OM TE FIETSEN steeds beter worden door training en voeding of fit zijn door voldoende te bewegen

Nadere informatie

Voeding voor, tijdens en na het wielrennen

Voeding voor, tijdens en na het wielrennen Voeding voor, tijdens en na het wielrennen Opzet presentatie: wielrennen energie wat doet voeding gezonde voeding/sportvoeding (sport)voeding voor, tijdens, na vragen Goede voeding zorgt voor Prestatieverbetering

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

In het heetst van de strijd

In het heetst van de strijd Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 In het heetst van de strijd Richtlijnen voor het sporten in warme en vochtige klimaten AUTEUR ACKAERT B. REDACTEUR PUT K.

Nadere informatie

Werkblad. LES 5: Spijsvertering (2) www.gavoorgezond.nl GROEP 3-4

Werkblad. LES 5: Spijsvertering (2) www.gavoorgezond.nl GROEP 3-4 LES 5: Spijsvertering (2) Quiz: gezond eten en drinken Vraag 1: wat zijn vezels? A: Kleine deeltjes van planten en vruchten die belangrijk zijn om je darmen te laten bewegen. B: Ongezond eten zoals snoep

Nadere informatie

(Sport)voeding voor hardlopers! Jolanda Donk, Sportdiëtist

(Sport)voeding voor hardlopers! Jolanda Donk, Sportdiëtist (Sport)voeding voor hardlopers! Jolanda Donk, Sportdiëtist Opzet van de presentatie Brandstofgebruik bij langdurige inspanning Vochtbehoefte Voeding VOOR inspanning Voeding TIJDENS inspanning Voeding NA

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

WEET IK WIL IK WETEN GELEERD

WEET IK WIL IK WETEN GELEERD Mission X: Train als een Astronaut DE ENERGIE VAN EEN ASTRONAUT Hand-out voor leerlingen Naam van leerling In deze les leer je gezonde voeding te kiezen, hoe je een gezond lichaamsgewicht kunt behouden

Nadere informatie

SPORTVOEDING Annet Brons Sportdiëtist Hardlooptrainer & Personal Trainer

SPORTVOEDING Annet Brons Sportdiëtist Hardlooptrainer & Personal Trainer SPORTVOEDING Annet Brons Sportdiëtist Hardlooptrainer & Personal Trainer Voeding The Beginning! Goede basisvoeding! Wat is een goede basisvoeding? Voldoende koolhydraten, eiwitten en vetten! Voldoende

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. ik leef gezond

Inhoud. Mijn leven. ik leef gezond Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Ziek... 4 Hoofdstuk 2 Koorts... 6 Hoofdstuk 3 Schoon... 8 Hoofdstuk 4 Conditie... 10 Hoofdstuk 5 Eten... 12 Hoofdstuk 6 Drinken... 14 Hoofdstuk 7 Houding... 16 Hoofdstuk

Nadere informatie

Infobrochure. Chemo. Bijwerkingen en veiligheidsmaatregelen thuis. mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Chemo. Bijwerkingen en veiligheidsmaatregelen thuis. mensen zorgen voor mensen Infobrochure Chemo Bijwerkingen en veiligheidsmaatregelen thuis mensen zorgen voor mensen Mogelijke bijwerkingen en oplossingen Door het geven van de chemo kunnen bijwerkingen zich voordoen. Het is niet

Nadere informatie

DE ENERGIE VAN EEN ASTRONAUT

DE ENERGIE VAN EEN ASTRONAUT Missie X: Train als een astronaut DE ENERGIE VAN EEN ASTRONAUT Lerarengedeelte Inleiding Astronauten die op het internationale ruimtestation ISS wonen hebben evenwichtige maaltijden nodig om in de ruimte

Nadere informatie

Bewegen en Gezondheid

Bewegen en Gezondheid Bewegen en Gezondheid Fit zijn en fit blijven Iedereen wil gezond en fit zijn. Om fit te blijven kun je bijvoorbeeld sporten, niet roken, voldoende rust nemen en gezond eten. Al die zaken horen bij een

Nadere informatie

Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie

Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie Afdeling Diëtetiek IJsselland Ziekenhuis In deze folder vindt u algemene informatie over ernstig braken tijdens de zwangerschap. Wat is zwangerschapsbraken?

Nadere informatie

mijn wetenschappelijke experimenten

mijn wetenschappelijke experimenten naam Datum werkblaadje 3 mijn wetenschappelijke experimenten het spijsverteringsstelsel werkblaadje 3 b experiment 1: het SpeekSel citroensap of azijn onderzoeksvraag: water in de mond krijgen, bestaat

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Alles over de bloedziekten PNH & AA. Wat is bloed?

Alles over de bloedziekten PNH & AA. Wat is bloed? Alles over de bloedziekten PNH & AA Wat is bloed? Binnenin je lichaam zit een rode vloeistof. Dat is je bloed. Bloed is erg belangrijk voor je lichaam, het zorgt voor vervoer van stoffen, voor de warmte

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

VOEDING. Trainingsadvies Transplantoux 2011. Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme ALGEMEEN: Gewicht ~ prestatie

VOEDING. Trainingsadvies Transplantoux 2011. Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme ALGEMEEN: Gewicht ~ prestatie VOEDING Belangrijk! Energie en opbouwstoffen voor het metabolisme Gewicht ~ prestatie Koolhydraten ~ prestatie Vochtopname ~ prestatie Voeding ~ gezondheid ALGEMEEN: - Koolhydraten: Koolhydraten zijn de

Nadere informatie

H₂O. Mariska Sprado VD-co1.c.2 VD-A130-12

H₂O. Mariska Sprado VD-co1.c.2 VD-A130-12 H₂O Dit literatuuronderzoek gaat over de essentiële voedingsstof water. Het is ter voorbereiding op de analyse van de eetpatronen van de pabo studenten. Mariska Sprado VD-co1.c.2 VD-A130-12 10/1/2012 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Buikgriep bij kinderen Informatie voor ouders. Maatschap Kindergeneeskunde IJsselland Ziekenhuis

Buikgriep bij kinderen Informatie voor ouders. Maatschap Kindergeneeskunde IJsselland Ziekenhuis Buikgriep bij kinderen Informatie voor ouders Maatschap Kindergeneeskunde IJsselland Ziekenhuis Uw kind is op de Spoedeisende Hulp gekomen omdat hij of zij buikgriep heeft. In deze folder krijgt u de nodige

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering.

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering Voorwoord Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering betekent: "Het verteren van het voedsel tot stoffen die door

Nadere informatie

Hyperemesis gravidarum. overmatig braken tijdens de zwangerschap

Hyperemesis gravidarum. overmatig braken tijdens de zwangerschap Hyperemesis gravidarum overmatig braken tijdens de zwangerschap Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is hyperemesis gravidarum?... 1 3 Hoe ontstaat hyperemesis gravidarum?... 1 4 Wat zijn de gevolgen?...

Nadere informatie

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS Oncologisch support Team Nexavar Nexavar Uw arts schreef u een nieuw geneesmiddel voor, Nexavar. Deze behandeling richt zich op kankercellen (targeted therapie). Nexavar

Nadere informatie

Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid.

Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid. Sportvoeding: Golf vergt vaardigheid, concentratie en behendigheid Golf vergt zowel tactische en technische vaardigheden als balans en behendigheid. Ik ben een vent van 80 kg en mijn vetpercentage is uitstekend

Nadere informatie

Een gezonde voeding vormt de basis voor een goede conditie. Probeer volgend advies te volgen:

Een gezonde voeding vormt de basis voor een goede conditie. Probeer volgend advies te volgen: SCHEMA OP MAAT KWART TRIATLON De basis begint bij dagelijkse gezonde voeding! Onze voeding levert ons de nodige brandstoffen en bouwstoffen voor het sporten. Koolhydraten, eiwitten en vetten vormen de

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige.

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige. Wat moet je doen bij een hypo of hyper? Deze folder is geschreven voor kinderen met diabetes en hun ouders/ verzorgers. Als je diabetes hebt, dan zijn er een aantal belangrijke regels waar je naar moet

Nadere informatie

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen:

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen: Ketonen en diabetes Wat zijn ketonen? Ketonen zijn een bepaald type zuur. Ketonen blijven over wanneer het lichaam een deel van zijn eigen vet verbrandt, dit gebeurt als er niet genoeg glucose aanwezig

Nadere informatie

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat Zwangerschapsbraken Zwangerschapsbraken wordt ook wel hyperemesis gravidarum genoemd. Het is een term die wordt gebruikt voor overmatig braken tijdens de eerste helft van de zwangerschap. Veel vrouwen

Nadere informatie

; ( t'( Water is heilzaam voor het lichaam. Een volwassen mens bestaat voor 60 a 70% uit water. Het vormt bijvoorbeeld

; ( t'( Water is heilzaam voor het lichaam. Een volwassen mens bestaat voor 60 a 70% uit water. Het vormt bijvoorbeeld raat a I o." Íq) Water is heilzaam voor het lichaam Een volwassen mens bestaat voor 60 a 70% uit water. Het vormt bijvoorbeeld een groot gedeelte van het bloed, helpt de gewrichten en ogen vochtig te houden

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

De proefjeskist. Wat moet er voor de les gebeuren:

De proefjeskist. Wat moet er voor de les gebeuren: De proefjeskist De proefjeskist is een kist waarin alle benodigdheden zitten om zes scheikundige/biologische proefjes te doen. De proefjes worden door groepjes in circuit vorm uitgevoerd. De kist is bedoeld

Nadere informatie

Watergebruik van het Lichaam

Watergebruik van het Lichaam Gebruik van Water Watergebruik van het Lichaam De nieren scheiden 5 ½ glazen af via de urine De longen verliezen 2 glazen via de adem De huid verliest 2 glazen door transpiratie Het maag-darmstelsel verliest

Nadere informatie

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening.

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening. Verstopping Regelmatig ontlasting hebben, is voor veel mensen een teken van goede gezondheid. De regelmaat verschilt van mens tot mens: de een heeft drie keer per dag ontlasting, de ander drie keer per

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K.

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K. Testlab Er zitten heel veel voedingsstoffen in gezonde producten. Dat hebben jullie in de film gezien. Nou ja gezien? Voedingsstoffen zijn niet zichbaar in producten, maar we kunnen ze wel aantonen. Daar

Nadere informatie

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam?

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam? de kater komt later ziek door te veel alcohol Je hebt te veel alcohol gedronken. Dit heeft je zo ziek gemaakt dat we je met spoed moesten opnemen in ons ziekenhuis. Waarschijnlijk ben je - net als je ouders/verzorgers

Nadere informatie

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Voor uw behandeling is het belangrijk dat er per dag wordt opgeschreven hoeveel u drinkt en plast. Dit noemen we het bijhouden van uw vochtbalans. In deze folder

Nadere informatie

Artikel Sport en voeding Alpe-d Huzes + 1

Artikel Sport en voeding Alpe-d Huzes + 1 Artikel Sport en voeding Alpe-d Huzes + 1 Energie-systemen Het belangrijkste doel van een goede voeding bij sporters is om het risico van uitputting door een brandstoftekort ( hongerklop ) voor te blijven.

Nadere informatie

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan.

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Herhalingsles Het lichaam Ademhaling Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Als we ademen, stroomt er lucht binnen in ons lichaam. Welke weg legt deze lucht af? Vul het schema aan.

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Brandwonden en voedingstherapie

Brandwonden en voedingstherapie Brandwonden en voedingstherapie Auteur: A. Meijer Vertaald/bijgewerkt: Nieuwsbrief: 1989 Pagina: 31-33 Jaargang: 5 Nummer: 1 Toestemming: Illustraties: Bijzonderheden: Kernwoorden: voeding brandwonden

Nadere informatie

BIJSLUITER. FUROSEMIDE 2 mg/ml drank

BIJSLUITER. FUROSEMIDE 2 mg/ml drank BIJSLUITER FUROSEMIDE 2 mg/ml drank Dit geneesmiddel is specifiek voor kinderen jonger dan 12 jaar ontwikkeld en daar is de tekst van de bijsluiter op aangepast. Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u

Nadere informatie

Inleiding. De zomer is weer in volle gang. Daarbij hopen we op mooi weer. Maar dit kan tijdens ons werk een risico vormen.

Inleiding. De zomer is weer in volle gang. Daarbij hopen we op mooi weer. Maar dit kan tijdens ons werk een risico vormen. WERKEN IN DE ZOMER Inleiding De zomer is weer in volle gang. Daarbij hopen we op mooi weer. Maar dit kan tijdens ons werk een risico vormen. Hoe reageert de mens op warmte? Normaal bedraagt de lichaamstemperatuur

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie 1

Alcoholintoxicatie 1 Alcoholintoxicatie 1 Je hebt teveel alcohol gedronken en dit heeft dusdanige effecten op je lichaam gehad dat een opname in het ziekenhuis noodzakelijk was. Doordat je teveel gedronken hebt kan er van

Nadere informatie

Gezonde Sportvoeding. als basis voor optimale sportieve prestaties

Gezonde Sportvoeding. als basis voor optimale sportieve prestaties Gezonde Sportvoeding als basis voor optimale sportieve prestaties Een gezonde voeding is levensbelangrijk. Niet enkel om sportieve prestaties te leveren is een uitgebalanceerde voeding een vereiste, maar

Nadere informatie

Adviezen verzorging Ileostoma

Adviezen verzorging Ileostoma Adviezen verzorging Ileostoma De dagelijke verzorging van het ileostoma Hoe vaak u uw stoma moet verzorgen is onder andere afhankelijk van het systeem en wat u zelf prettig vindt. De stomaverpleegkundige

Nadere informatie

Informatie. Vochtbeperking en streefgewicht bij hemodialysepatiënten WWW.ELKERLIEK.NL

Informatie. Vochtbeperking en streefgewicht bij hemodialysepatiënten WWW.ELKERLIEK.NL Informatie Vochtbeperking en streefgewicht bij hemodialysepatiënten WWW.ELKERLIEK.NL Inleiding Via deze folder krijgt u informatie over het gebruik van vocht en het behouden van een streefgewicht bij hemodialyse.

Nadere informatie

Welke brandstof en wanneer?

Welke brandstof en wanneer? Welke brandstof en wanneer? Na trainingen sneller en beter herstellen, tijdens inspanningen de hongerklop voorkomen of gewoon het maximale uit jezelf halen. Daarvoor heb je de juiste brandstof, de juiste

Nadere informatie

Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje

Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje Eten en drinken voor uw blaas De beste adviezen voor u op een rijtje Blijf jezelf. Zo zorgt u goed voor uzelf Als u te maken hebt met ongewenst urineverlies, is het goed om eens stil te staan bij wat u

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit!

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Gezonde voeding en beweging Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Alles over gezonde voeding en beweging Voel jij je gezond in je hoofd? www.fitinjehoofd.be of www.noknok.be Wil je

Nadere informatie

Vochtbeperking bij dialyse

Vochtbeperking bij dialyse Vochtbeperking bij dialyse Informatie voor patiënten F0891-2130 oktober 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Voeding en sport. Rianne Booijink diëtist

Voeding en sport. Rianne Booijink diëtist Voeding en sport Rianne Booijink diëtist Waarom aandacht voor voeding? Goede voeding is belangrijk om een goede sportprestatie neer te zetten. Of het nou gaat om topsport, wedstrijdsport of sport op recreatief

Nadere informatie

Als je poep er niet uit wil

Als je poep er niet uit wil Als je poep er niet uit wil 1 De meeste kinderen poepen elke dag wel een keer. Of één keer in de twee dagen. Maar soms poep je vaker, bijvoorbeeld als je diaree hebt. Of je poept minder vaak. Als je niet

Nadere informatie

Koorts & pijn. Zo zijn ze snel weer helemaal zichzelf. Verantwoord kiezen bij koorts of pijn.

Koorts & pijn. Zo zijn ze snel weer helemaal zichzelf. Verantwoord kiezen bij koorts of pijn. Johnson & Johnson Consumer biedt een uitgebreid gamma aan voor de behandeling van koorts en pijn van je kind: Koorts & pijn op basis van paracetamol op basis van ibuprofen Verantwoord kiezen bij koorts

Nadere informatie

en wat je kan doen. Koorts & pijn Wat je moet weten Krijgt je kind een aangepaste behandeling? Kinderziekten

en wat je kan doen. Koorts & pijn Wat je moet weten Krijgt je kind een aangepaste behandeling? Kinderziekten Wat je moet weten en wat je kan doen. Koorts & pijn Kinderziekten Krijgt je kind een aangepaste behandeling? Koorts & pijn Inhoud De meest gebruikte middelen tegen koorts en pijn voor kinderen bevatten

Nadere informatie

Domino-effect. Gevolgen van diabetes

Domino-effect. Gevolgen van diabetes Domino-effect Het gevaar van complicaties is dat ze pas na jaren optreden. Bovendien heeft diabetes een domino-effect. Vanaf dat je één aandoening hebt, zijn deze een trigger voor meerdere aandoeningen.

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Theoretische berekening van gewichtsverlies met Modifast Intensive.

Theoretische berekening van gewichtsverlies met Modifast Intensive. MODIFAST: Hoeveel kunt u afvallen? Theoretische berekening van gewichtsverlies met Modifast Intensive. Dagelijks heeft een volwassene - afhankelijk van de lichaamsbeweging en het geslacht - ongeveer 2.000

Nadere informatie

Flesvoeding. Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1145

Flesvoeding. Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1145 Flesvoeding Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1145 Inleiding De beste voeding voor uw baby is borstvoeding. Kunt of wilt u geen borstvoeding geven, dan is flesvoeding goed alternatief. In

Nadere informatie

Spreekbeurtpakket - organen

Spreekbeurtpakket - organen Spreekbeurtpakket - organen Inleiding spreekbeurt voor de leerling: de organen De voorbereiding van de spreekbeurt over organen: 10 tips 1. Start met het verzamelen van materiaal. Heel veel over de organen

Nadere informatie

Bijwerkingen van chemotherapie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Bijwerkingen van chemotherapie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Bijwerkingen van chemotherapie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Mondverzorging 3 Huidverzorging 4 Voeding 5 Vermoeidheid 6 Haarverzorging 7 Diarree

Nadere informatie

Rolien de Haan Technologie Zorg en Welzijn leerjaar 3

Rolien de Haan Technologie Zorg en Welzijn leerjaar 3 Rolien de Haan Technologie Zorg en Welzijn leerjaar 3 Opdracht PowerPoint maken over voeding en meer bewegen voor ouderen Individueel, 150 minuten Inleiding: Gezonde voeding is voor iedereen belangrijk,

Nadere informatie

Bloeddrukdalingen bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen

Bloeddrukdalingen bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen Bloeddrukdalingen bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen 2 Inleiding Bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen komen soms plotselinge bloeddrukdalingen voor. Deze bloeddrukdalingen kunnen uw

Nadere informatie

Dit boekje is eigendom van de Isala klinieken. Heb je het uit? Breng het dan terug naar de kinderpoli.

Dit boekje is eigendom van de Isala klinieken. Heb je het uit? Breng het dan terug naar de kinderpoli. Dit boekje is eigendom van de Isala klinieken. Heb je het uit? Breng het dan terug naar de kinderpoli. Inleiding Kinderen die in hun broek plassen, hebben vaak problemen met hun toiletgewoontes. Ze verdringen

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Geriatrie Orthostatische hypotensie Lage bloeddruk bij het staan Algemeen Orthostatische hypotensie betekent letterlijk: een lage bloeddruk bij staan. Veel ouderen hebben last van duizeligheid. Dit uit

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij hartfalen

Leefstijladviezen bij hartfalen Leefstijladviezen bij hartfalen 1. Begrijp het belang van medicijnen De dagelijkse voorgeschreven hoeveelheid van de verschillende soorten medicijnen is essentieel voor een goede behandeling van hartfalen.

Nadere informatie

Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training?

Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training? Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training? Looptraining is in de eerste plaats leren efficiënt met je energie omgaan. Dit betekent niet voor elke loper hetzelfde. Een sprinter zal zijn beschikbare

Nadere informatie

1 Flesvoeding... 1. 2 Wanneer geef je je kind een voeding?... 1. 3 Welk merk?... 1. 4 Hoeveel melk doe je in de fles?... 1

1 Flesvoeding... 1. 2 Wanneer geef je je kind een voeding?... 1. 3 Welk merk?... 1. 4 Hoeveel melk doe je in de fles?... 1 Flesvoeding Inhoudsopgave 1 Flesvoeding... 1 2 Wanneer geef je je kind een voeding?... 1 3 Welk merk?... 1 4 Hoeveel melk doe je in de fles?... 1 5 Krijgt je kind genoeg?... 2 6 Extra vitamines?... 2 7

Nadere informatie

Gezonde voeding voor teamsporters

Gezonde voeding voor teamsporters Gezonde voeding voor teamsporters Inleiding Door: Esther Verhoef en Puck Reckers Doel: Kennis vergroten goede voeding rondom trainingen/wedstrijden. Inhoud Presentatie Wat is voeding - Koolhydraten - Vetten

Nadere informatie

Droge mond. Soms is water alleen niet genoeg. Een gids voor patiënten die behandeld worden tegen kanker. Specialist bij droge mond

Droge mond. Soms is water alleen niet genoeg. Een gids voor patiënten die behandeld worden tegen kanker. Specialist bij droge mond Droge mond Een gids voor patiënten die behandeld worden tegen kanker Soms is water alleen niet genoeg Specialist bij droge mond Droge mond: een frequente bijwerking bij de behandeling van kanker Wellicht

Nadere informatie

Chique woorden Weet jij wat deze woorden betekenen? Vraag om de beurt de betekenis van een chique woord aan elkaar.

Chique woorden Weet jij wat deze woorden betekenen? Vraag om de beurt de betekenis van een chique woord aan elkaar. LES 8: Spijsvertering (2) Chique woorden Weet jij wat deze woorden betekenen? Vraag om de beurt de betekenis van een chique woord aan elkaar. Defecatie - Poepen Borborygmus - Knorrende maag Monosodiumglutamaat

Nadere informatie

Werken bij hitte? Wat kan je doen!

Werken bij hitte? Wat kan je doen! Werken bij hitte? Wat kan je doen! Heerlijk zo n zonnetje toch? In de bouw werk je vaak buiten. Lekker, vooral in de zomer, de zon schijnt en de temperatuur loopt op. Maar gevaar ligt op de loer. Werken

Nadere informatie

OBSTIPATIE BIJ KINDEREN,

OBSTIPATIE BIJ KINDEREN, Patiënteninformatiedossier (PID) Poep- en Plaspoli onderdeel OBSTIPATIE BIJ KINDEREN, Informatie voor kinderen POEP- EN PLASPOLI Obstipatie, info kinderen Inhoud Obstipatie...3 Wat is normale poep?...3

Nadere informatie

50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging

50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging 50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging Voldoende eten en drinken is belangrijk, zeker voor mensen met dementie. Uitdroging en ondervoeding kunnen leiden tot een snelle verslechtering

Nadere informatie

P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E

P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E Hartfalenpolikliniek algemene informatie P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E Inleiding Uw cardioloog heeft bij u de diagnose hartfalen gesteld en u verwezen naar het hartfalenspreekuur. In deze brochure

Nadere informatie

Video Capsule Endoscopie

Video Capsule Endoscopie Video Capsule Endoscopie Inleiding Binnenkort krijgt u een onderzoek met een video capsule. In deze folder leest u meer over het onderzoek en hoe u zich moet voorbereiden. U heeft een afspraak voor dit

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

Syncope. Uitleg en adviezen

Syncope. Uitleg en adviezen Syncope Uitleg en adviezen Syncope Syncope is het moeilijke woord voor aanvallen van kortdurend bewustzijnsverlies dat veroorzaakt wordt doordat de bloeddruk even weg valt. De meest voorkomende oorzaak

Nadere informatie

ÉÉN OP DE DRIE VROUWEN DIE EEN KIND HEBBEN GEKREGEN LIJDT AAN URINEVERLIES

ÉÉN OP DE DRIE VROUWEN DIE EEN KIND HEBBEN GEKREGEN LIJDT AAN URINEVERLIES 08 ÉÉN op de drie vrouwen Zelfs vrouwen die nog maar één kind gekregen hebben, lopen drie keer zoveel de kans om urine te verliezen als vrouwen die nog geen kind gekregen hebben. Hoe meer kinderen u krijgt,

Nadere informatie

Gelukkig is er in onze samenleving altijd water voorhanden, we hebben het voorrecht dat we het gewoon uit de kraan kunnen halen.

Gelukkig is er in onze samenleving altijd water voorhanden, we hebben het voorrecht dat we het gewoon uit de kraan kunnen halen. Water, het goedkoopste medicijn voor je gezondheid. De belangrijkste bron van het leven is pure noodzaak.. Gelukkig is er in onze samenleving altijd water voorhanden, we hebben het voorrecht dat we het

Nadere informatie

Diabetes, sport en voeding

Diabetes, sport en voeding Diabetes, sport en voeding Als u diabetes mellitus heeft, dan kan er veel verbeteren door u lichamelijk in te spannen. Hierdoor verbeteren bijvoorbeeld: uw insulinegevoeligheid en daardoor uw glucosewaarden;

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u.

Nadere informatie