Inhoudsopgave. Voorwoord. 1 Introductie. 2 Het cashdomein in Nederland. geld gebruikt? n De cash-cycle n Overlegorganen n Wet- en regelgeving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave. Voorwoord. 1 Introductie. 2 Het cashdomein in Nederland. geld gebruikt? n De cash-cycle n Overlegorganen n Wet- en regelgeving"

Transcriptie

1 Cash Report 2011

2 Inhoudsopgave Voorwoord 1 Introductie n Management Samenvatting n Aanpak en methodiek 2 Het cashdomein in Nederland n Wat is geld? n Geld is vertrouwen n Hoeveel geld is er in omloop? n Groeit de hoeveelheid contant geld in Nederland? n Hoe vaak wordt contant geld gebruikt? n De cash-cycle n Overlegorganen n Wet- en regelgeving 3 Cash en de consument n De consument kiest n Cash is anoniem n Cash is zeker n Cash is direct n Cash is tastbaar n Cash is (on)veilig n Cash is duur 4 De stakeholders en hun positie in de cash-cycle n Banken en creditcard maatschappijen n Toonbankinstellingen n Overheid n Cashindustrie 5 De toekomst van cash n De cashless society n Toekomstscenario s Bijlagen Lijst van geraadpleegde bronnen Lijst van geïnterviewden Dankwoord Colofon Cash Report 2011 NLv1.1

3 Voorwoord Contant geld is al eeuwenlang veruit het belangrijkste medium voor betalingen. Pas in de vorige eeuw heeft cash serieuze concurrentie gekregen van de cheque, diverse elektronische substituten als de debet- en creditcard en sinds het begin van deze eeuw, van een variëteit aan (elektronische) contactloze betaalmethoden. Het relatieve aandeel van contant geld in het toonbankbetalingsverkeer vertoont het afgelopen decennium dan ook een dalende tendens, maar hoe snel en in welke mate deze trend zich zal voortzetten is hoogst onzeker. Diverse signalen wijzen erop dat een volledig cashless society geen realistische optie is. Eerder lijkt er sprake te zijn van een (zoeken naar een) nieuw evenwicht tussen het aantal contante en elektronische betalingen. De twee grote drivers in dit proces zijn (kosten)efficiency en veiligheid, maar het is uiteindelijk de klant die bepaalt hoe hij/zij betaalt. Maatschappelijk gezien is Nederland gebaat bij een robuust, efficiënt, veilig en zo goedkoop mogelijk betaalsysteem. De essentiële vraag is ons inziens: hoe ziet een 2 3

4 dergelijk systeem er voor de toekomst uit? En meer: zijn de diverse stakeholders met als belangrijkste de systeembanken, De Nederlandsche Bank, de toonbankinstellingen, de overheid en de industriepartners gezamenlijk in staat om tot een dergelijk betaalsysteem te komen? Op dit moment vindt er tussen het merendeel van bovengenoemde stakeholders in diverse samenstellingen overleg plaats over ons betaalsysteem. Er zijn verschillende belangen bij de stakeholders te herkennen. De bancaire wereld stuurt in sterke mate aan op een transitie van cash naar elektronisch betalen, niet alleen in de daadwerkelijke dienstverlening maar ook in de berichtgeving erover. De toonbankinstellingen worstelen met een moeizame afweging tussen veiligheid, kosten, concurrentiepositie en gemak voor de consument. De overheid heeft vanuit haar verschillende rollen verschillende belangen bij het betaalverkeer, en neemt daardoor evenmin een eenduidige positie in. De wensen van de consument zelf worden in maar zeer beperkte mate in het beleid meegenomen. Terwijl deze, om redenen die in dit Cash Report 2011 worden toegelicht, nog steeds volop cashbetalingen doet - en waarschijnlijk zal blijven doen. Feit is dat zolang er sprake is van contant geldverkeer, zowel de individuele consument als de maatschappij als geheel erbij gebaat is dat cash een zo veilig en efficiënt mogelijke betaalmethode blijft. Aangezien contant geld rouleert in een keten kan dit enkel gebeuren als alle schakels in die keten daaraan meewerken en bereid zijn daarin te Er zal altijd cash blijven en dat betekent dat er ook een visie moet zijn ten aanzien van het omgaan met cash. Jos van der Stap, Landelijk Overval Coördinator, Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD) blijven investeren. Banken, retailers, de overheid en de cashindustrie tezamen moeten veel meer inzetten op een gezamenlijk ontwikkelde visie en strategie om de cash-cycle veiliger en efficiënter te maken. In dit cashreport hebben wij de positie van alle stakeholders in het cashdomein zo onbevooroordeeld mogelijk beschreven. We hebben daartoe aansprekende representanten van de belangrijkste stakeholders in het cashdomein aan het woord gelaten en hun meningen zoveel mogelijk in onderlinge samenhang, en door deskresearch ondersteund, belicht. Met dit document hopen wij de feitelijke basis te leggen voor een meer integraal overleg tussen alle stakeholders met betrekking tot het (maatschappelijk) meest wenselijke toekomstscenario voor ons chartaal betalingsverkeer. Gert Askes Managing Director G4S Cash Solutions Nederland/België Paul van der Knaap Director Solutions G4S Cash Solutions Nederland/België

5 4 5

6 1 Introductie 1.1 Management Samenvatting In dit document wordt de positie van alle stakeholders in het cashdomein zo onbevooroordeeld mogelijk in kaart gebracht en zijn de diverse belangen binnen dit domein in hun onderlinge samenhang beschreven. Hoofdstuk 2 geeft een aantal facts en figures weer, zoals de hoeveelheid geld in omloop, de frequentie waarmee elektronisch en contant betaald wordt en het gemiddelde transactiebedrag. Duidelijk is dat het totaal aantal PIN-transacties toeneemt, maar tegelijkertijd het aantal contante transacties nog niet echt lijkt af te nemen. Dat wijst erop dat het totaal aantal transacties in Nederland dus nog steeds toeneemt. Daarnaast wordt in dit hoofdstuk de cash-cycle beschreven: contant geld is immers in beweging en doorloopt een (levens-)cyclus van productie en uitgifte tot uiteindelijke vernietiging. Hoofdstuk 3 behandelt de vraag waarom ondanks het succes van PINnen contant geld nog steeds veruit het meest gebruikte betaalmiddel is. Dit hangt samen met een aantal unieke attributen van cash: het feit dat het anoniem is, tastbaar en leidt tot direct settlement. Aan het gebruik van cash zijn evident een aantal voordelen voor (bepaalde) consumenten verbonden, waaronder de mogelijkheid om uitgaven te kunnen budgetteren. Anders dan wel Het uitgavenpatroon van mensen is bewezen afhankelijk van de verschijningsvorm van geld. Henriette Prast, Hoogleraar Persoonlijke Financiële Planning, Universiteit van Tilburg gedacht wordt, wordt het gebruik van contant geld ook niet als onveilig ervaren. Het slot van dit hoofdstuk behandelt de vraag of contant geld in maatschappelijk opzicht duurder is dan giraal geld. Die vraag blijkt niet eenduidig te beantwoorden. In hoofdstuk 4 wordt de positie beschreven die de diverse stakeholders in het cashdomein innemen ten aanzien van (het gebruik van) contant geld. De systeembanken zetten overduidelijk in op een ontmoedigingsbeleid en promoten het gebruik van elektronische betaalmiddelen met het oog op kostenefficiency. Deze policy blijkt evenwel niet direct door harde gegevens te kunnen worden gemotiveerd: het is nauwelijks vast te stellen of een contante betaling voor de banken duurder, even duur of goedkoper is dan een elektronische betaling. Voor de retailers is contant geld tegelijk een zegen en een vloek. Waar de grootbedrijven contant geld om veiligheidsredenen het liefst de

7 winkels uit willen hebben, kiest het MKB vaak voor contant of een mix van giraal en cash. Dit omdat men de gunst van de consument niet wil verliezen, geen omzet wil missen en soms omdat contante betalingen nu eenmaal praktisch zijn. Ook de overige toonbankinstellingen zijn niet a priori tegen contant geld, al verschilt het beeld sterk. In dit hoofdstuk wordt ook de positie van de overheid beschreven, voor wie contant geld een niet te missen bron van inkomsten vormt. Tegelijkertijd geldt dat de overheid er belang bij heeft dat betalingen zoveel mogelijk elektronisch plaatsvinden. Geldstromen zijn zo immers beter controleerbaar, wat handig is bij het heffen van belasting, zwartgeldbestrijding en het opsporen van criminele gelden. Afgesloten wordt met de positie van de cashindustrie, die zich richt op het zo veilig en kostenefficiënt mogelijk inrichten van de cash-cycle. Naar verwachting zal de industrie de komende jaren een snelle ontwikkeling laten zien, waarbij de huidige service providers zich meer en meer tot ketenregisseur en total solutions provider zullen ontwikkelen. Daarvoor moeten echter nog wel de nodige belemmeringen worden weggenomen, onder meer op het terrein van wet- en regelgeving. Ondernemers willen cash graag op een veilige en kostenefficiënte manier kwijt. Els Prins, Secretaris Auteursrecht, betalingsverkeer en criminaliteit, MKB Nederland Hoofdstuk 5 tot slot behandelt de toekomst van contant geld. Gesteld wordt dat het niet erg aannemelijk lijkt dat cash ooit volledig verdwijnt. Daarvoor zijn zowel de voordelen verbonden aan het gebruik van cash als de nadelen van (volledig) elektro nisch betalen te groot. Het is dan ook de vraag of een afname van het chartale betalingsverkeer überhaupt een wenselijke ontwikkeling is. Geen enkel betaalsysteem, en dat geldt ook voor een giraal systeem, kan immers zonder back-up. In het geval van giraal betalen is dat cash. Niet alleen de vitale systemen van het girale betalingsverkeer kunnen geraakt worden door een (langdurige) storing, ook de (data)veiligheid kan (kortere of langere tijd) in het geding zijn. Contant geld kan dan (op zijn minst periodiek) onmisbaar blijken. Tegelijkertijd geldt dat, onmisbaar of niet, aan contant geld nadelen verbonden blijven die geminimaliseerd dienen te worden om de maatschappelijke kosten en de kosten voor de afzonderlijke stakeholders zo laag mogelijk te houden en de veiligheid van de gebruikers van cash te waarborgen. Aangezien contant geld rouleert in een keten kan dit enkel gebeuren als alle schakels in die keten daaraan meewerken en bereid zijn daarin te blijven investeren. Het Cash Report 2011 eindigt met een pleidooi voor scenariodenken en samenwerking tussen alle in de cashcycle betrokken partijen in de vorming van een gezamenlijke visie op de toekomst van cash in Nederland gericht op een zo veilig en efficiënt mogelijk cashdomein. 6 7

8 1.2 Aanpak en methodiek Met het Cash Report 2011 hebben we een zo objectief mogelijk beeld willen schetsen van het cashdomein in Nederland. Waar mogelijk beschouwen we de ontwikkeling over de jaren heen en zetten we Nederland in Europees perspectief. We hebben gebruik gemaakt van een diversiteit aan schriftelijke bronnen, opgesteld door een verscheidenheid aan belanghebbenden bij het betalingsverkeer. Voor zover hieruit geciteerd wordt, zijn deze met bronvermelding verantwoord in de tekst. Een overzicht van geraadpleegde publicaties zijn opgenomen in de appendix van dit document. Daarnaast is er een uitgebreide serie interviews gehouden met specialisten en professionals afkomstig uit organisaties en ondernemingen die direct of indirect bij de cash-cycle in Nederland zijn betrokken. In de interviews is voornamelijk ingegaan op het specifieke belang van de betreffende organisatie met betrekking tot ons cashdomein en zijn/haar visie ten aanzien van veiligheid, kosten en toekomstige ontwikkeling. Een efficiënt betalingsverkeer heeft alles te maken met een goede organisatie ervan en met schaal. En schaal krijg je door goed samen te werken Piet Mallekoote, Algemeen Directeur Currence vrijgegeven, maar wel is informatie hieruit in geparafraseerde vorm gebruikt. De quotes in dit report zijn rechtstreeks aan deze gesprekken ontleend en door de geïnterviewden geaccordeerd. Voor een constructief overleg tussen belanghebbenden binnen het cashdomein is het onder meer van belang om te kunnen terugvallen op eenduidige bronnen. Een consistente aanpak en methodologie zullen dat ondersteunen. Het is dan ook onze intentie om dit onderzoek met regelmaat in de toekomst te herhalen. Bij de selectie van deze personen hebben we zo veel mogelijk getracht de verschillende rollen en belangen met betrekking tot de Nederlandse cash-cycle aan het woord te laten om een goede en zo objectief mogelijke afspiegeling te verkrijgen van het totale cashdomein. De namen van de geïnterviewden zijn opgenomen in de appendix van dit document. De transcripten van deze vertrouwelijke gesprekken worden niet

9 8 9

10 2 Het cashdomein in Nederland 2.1 Wat is geld? Wikipedia geeft bij het lemma geld de volgende definitie: Geld is enig object dat in een bepaald land of binnen een gegeven sociaal-economische context algemeen wordt aanvaard als betaling voor goederen en diensten en de terugbetaling van schulden. Als belangrijkste functies van geld worden daar genoemd: ruilmiddel, rekeneenheid, oppotmiddel en (meer incidenteel) eenheid voor uitgestelde betalingen. In de basis wordt onderscheid gemaakt tussen chartaal geld en giraal geld. Binnen de context van het Cash Report 2011 verstaan we onder chartaal contant geld ofwel cash. Het cashdomein betreft dan het totale gebied waarbinnen contant geld zich begeeft binnen de Nederlandse landsgrenzen. In dit paper wordt het cashdomein in de context geplaatst van het gehele betalingsverkeer in Nederland, dus met inbegrip van het girale betalingsverkeer. Als we ons beperken tot het chartale betalingsverkeer dan zijn bankbiljetten en munten de media die worden gebruikt voor het doen van contante betalingen. Beide media zijn wettelijk betaalmiddel (ofwel legal tender ). Op dit moment zijn er bankbiljetten in omloop van zeven verschillende denominaties 1 en munten 1 EUR 500, EUR 200, EUR 100, EUR 50, EUR 20, EUR 10 en EUR 5. van acht verschillende denominaties 2. In Nederland is in 2004 een convenant gesloten tussen de gezamenlijke toonbankinstellingen en de commerciële banken om bedragen in de winkels naar EUR 0,05 af te ronden. Daardoor zijn de munten van EUR 0,02 en EUR 0,01 hoewel nog steeds wettelijk betaalmiddel nauwelijks meer in omloop. Conform de Bankwet 1998 heeft De Nederlandsche Bank (verder: DNB) in Nederland het exclusieve recht voor uitgifte van de euro bankbiljetten Geld is vertrouwen! Na het loslaten van de Gouden Standaard in 1936 is ons betalingssysteem gebaseerd op het fiduciaire stelsel. Fiduciair geld heeft geen intrinsieke gebruikswaarde als een fysiek goed. Bankbiljetten zijn feitelijk niet veel meer dan een geavanceerd stuk papier dat gebruikt wordt als schuldverklaring waarmee DNB de nominale waarde van het biljet aan de houder verschuldigd is. Hoewel in mindere mate geldt ook voor munten dat de intrinsieke waarde van de munt lager is dan de nominale waarde. 2 EUR 2, EUR 1, EUR 0,50, EUR 0,20, EUR 0,10, EUR 0,05, EUR 0,02 en EUR 0,01. 3 Conform Artikel 105a van het Verdrag van oprichting van de Europese Gemeenschap heeft de Europese Central Bank (ECB) het exclusieve recht om partijen te autoriseren om bankbiljetten uit te geven). De productie van munten is sinds 1948 door de Staat/ ministerie van Finan ciën onder toezicht overgedragen aan De Koninklijke Munt.

11 Geld ontleent haar waarde alleen aan het feit dat onze overheid dit geld als een wettig betaalmiddel aanduidt; de reden dat geld algemeen wordt geaccepteerd als betaalmiddel voor goederen en diensten heeft te maken met vertrouwen (i.e. fiducie) in de (geldscheppende) overheid. Giraal geld is niet tastbaar en bestaat alleen in de vorm van bankrapportages, maar aangezien ook giraal geld algemeen als een vorm van betaling wordt aanvaard kunnen ook daarmee de basisfuncties van geld worden uitgevoerd. Op het moment dat het vertrouwen in geld in enige verschijningsvorm wordt aangetast, zal de consument zijn heil zoeken in een alternatief waarop wel wordt vertrouwd. Figuur 1 Totale waarde aan bankbiljetten in circulatie binnen Europa ultimo Hoeveel geld is er in omloop? De totale geldhoeveelheid in Nederland bestaande uit chartaal- en giraal geld 4 bedroeg ultimo 2010 circa EUR miljard. Het saldo giraal geld is overigens veel (ongeveer een factor tien) groter dan de hoeveelheid chartaal geld in ons land. De totale waarde van het aantal bankbiljetten in omloop bedroeg ultimo 2010 EUR 816,8 miljard 5. De totale waarde van munten schommelt al jaren rond de EUR 20 miljard. Daarmee maken munten op hun beurt slechts een heel klein gedeelte uit van de totale hoeveelheid contant geld in omloop, al vormen ze in aantallen een significante hoeveelheid. De totale waarde aan bankbiljetten in circulatie binnen Europa wordt ultimo 2010 gevormd door ongeveer 13,6 miljard bankbiljetten (zie figuur 1). Het merendeel daarvan bevindt zich in het eurogebied, een deel daarbuiten. Naar schatting van DNB is het aantal eurobiljetten in Nederland zo n 300 tot 400 miljoen. Het merendeel van de biljetten in omloop zijn biljetten van EUR 50 (39%), gevolgd door het EUR 20 biljet (19%) en het biljet van EUR 10 (14%) Het aantal biljetten dat DNB jaarlijks nieuw uitgeeft hangt af van de groei van de circulatie, het aantal vernietigde biljetten en de in- en uitstroom over de grens. De levensduur van een eurobankbiljet bedraagt, afhankelijk van de coupure, gemiddeld een paar jaar. Bron: ECB Statistics Waarbij de girale geldhoeveelheid wordt gedefinieerd als het totaalsaldo van de direct opvraagbare depositorekeningen, ofwel de balans van betaal- en spaarrekeningen. 5 ECB Statistics 11/

12 2.4 Groeit de hoeveelheid contant geld in Nederland? Als we kijken naar de groei van de circulatie blijkt uit de statistieken van de ECB dat de totale hoeveelheid contant geld in omloop binnen de eurozone sinds de invoering van de euro in 2002 effectief jaarlijks met gemiddeld 11% is gestegen 6. Om gevoel te krijgen voor het groeipercentage specifiek voor Nederland is het ATM-gebruik (Automated Teller Machine) een bruikbaar aanknopingspunt. Figuur 2 laat over de afgelopen tien jaar een redelijk constant beeld zien, waarbij vanaf 2002 (het jaar van de invoering van de euro) door het publiek gemiddeld circa EUR 50 miljard per jaar contant wordt opge nomen. Het aantal ATM-opnames laat overigens de afgelopen paar jaar een daling zien, wat erop duidt dat er gemiddeld een hoger bedrag per ATM-transactie wordt opgenomen (gemiddeld EUR 110 per opname). 2.5 Hoe vaak wordt contant geld gebruikt? De (bruto) hoeveelheid contant geld neemt in Nederland dus jaarlijks met circa EUR 50 miljard toe door ATM-opnames enerzijds. De vraag is hoeveel deze totale hoeveelheid anderzijds weer afneemt door het gebruik van contant geld voor het verrichten van betalingen. Net als bij de bepaling van de totale hoeveelheid bankbiljetten die in Nederland in omloop zijn, is ook het aantal transacties in contant geld slechts bij benadering te bepalen. Daar waar het aantal elektronische transacties nauwkeurig (en veelal Figuur 2 Aantal ATM-transacties en waarde ATM-transacties periode Bron: Bereikbaarheidsmonitor 2010, MOB Aantal ATM-transacties (x miljoen) automatisch) wordt geregistreerd, ontbreekt een dergelijke vastlegging van het aantal contante betalingen. De berichtgeving over het aantal contante betalingen is dan ook altijd gebaseerd op deelwaarnemingen (bijvoorbeeld van de gezamenlijke toonbankinstellingen, hierna te noemen: TBI) aangevuld met aannames, al dan niet gesteund door specifiek onderzoek. De meest recente, en middels onderzoek door DNB 7 zelf gesteunde, benadering Waarde ATM-transacties (x miljard euro) ECB en World Payments Report DNB: Contant geld geteld uit 2009.

13 van het aantal cashtransacties in Nederland gaat uit van in totaal 7,6 miljard betaaltransacties op jaarbasis, waarvan 5,5 miljard cashtransacties (ofwel 72%). Van het aantal cashtransacties zijn respectievelijk 4,9 miljard betalingen van consument naar onderneming (C2B) en 600 miljoen tussen consumenten onderling (C2C) 8. Volgens de meest recente cijfers van Currence 9 vonden er in Nederland in 2010 circa 2,1 miljard PIN-betalingen plaats bij TBI s, ofwel circa 28% van het totaal aantal betalingen. Dit percentage strookt met de cijfers van DNB uit 2009 en komt in grote lijnen overeen met uitkomsten uit eerder onderzoek op Europees niveau 10, waaruit bleek dat de gemiddelde consument in Europa in keer een betaling deed, waarvan 463 keer met contant geld (78%) en 135 keer elektronisch (22%). Nederland ligt met 72% onder het global gemiddelde gezien wereldwijd circa 90% van de betalingen contant worden verricht. In vergelijking met nog geen tien jaar geleden is het aantal PIN-betalingen sterk gestegen. Volgens het DNB kwartaalbericht maart 2005 betaalde de Nederlandse consument in 2002 circa 7 miljard keer met munten en bankbiljetten en 1,2 miljard keer met een betaalpas 11. Aan de stijging 8 Voor dit Cash Report 2011 gaan wij in de analyses uit van de cijfers van dit onderzoek. 9 Currence is een Nederlandse organisatie die is opgericht door een aantal vooraanstaande Nederlandse commerciële banken met als doel facilitering marktwerking en transparantie met behoud van de kwaliteit en veiligheid van het betalingsverkeer in Nederland. 10 Future of Cash and Payments, Retail Banking Research, Kwartaalbericht Naar een cashless society, DNB, pp 68. Figuur 3 Aantal betaaltransacties Bron: DNB 2,1 miljard pin-transacties 5,5 miljard cashtransacties van het aantal pinbetalingen bij TBI s liggen duidelijke doelstellingen en initiatieven van Currence en de gezamenlijke banken ten grondslag, waarbij wordt toegewerkt naar een totaal van 2,75 miljard betalingen in Currence verwacht dat de ingezette trend doorzet en dat in de nabije toekomst consumenten voor het eerst vaker elektronisch zullen betalen aan de kassa dan contant. Currence gaat daarbij uit van ca. 2,85 miljard contante toonbankbetalingen in Uitgaande van de cijfers van DNB uit 2009 bedragen de contante toonbankbetalingen derhalve slechts de helft (51,8%) van het totaal aantal geschatte contante betalingen in Nederland (i.e. 5,5 miljard). Van een omslag in het totaal aantal pin- versus contante betalingen in Nederland is dus geen sprake. 12 Persbericht Currence 14 januari 2011: Opnieuw PIN records in 2010; Trend: komende jaren meer pinnen dan contant

14 Het gemiddelde bedrag van een cashtransactie was over 2009 EUR 13,15; een afname van EUR 0,45 ( - /-3%) ten opzichte van Het gemiddelde bedrag van een PIN-transactie was over 2009 EUR 38,30; een afname van EUR 3,90 ( - /-3,9%) ten opzichte van Er is dus een duidelijke tendens waarneembaar dat het gemiddelde bedrag per PIN-transactie afneemt, en relatief sterker dan dat van het gemiddelde bedrag per cashtransactie. Deze trend wordt gesteund door inzet van publieke promotiecampagnes (bijvoorbeeld Klein bedrag, PINnen mag ). Daarnaast heeft Detailhandel Nederland recentelijk een akkoord bereikt met de banken over het PINnen van lage bedragen, waarbij aanzienlijke kortingen op de Figuur 4 Verdeling toonbankbetalingen naar bedrag en betaalmiddel <10 EUR >100 Euro Contant Pinpas Overig 13 Relatief veel cash-betalingen vinden plaats in de horeca, voedselspeciaalzaken en de recreatieve sector. In Nederland wordt voor kleine betalingen ook gebruik gemaakt van de Chipknip, voornamelijk bij snoep- of kaartautomaten en in bedrijfskantines. Bron: DNB/Currence, 2007 Figuur 5 Gemiddeld transactiebedrag PIN versus cash periode Gegevens 2010 nog niet beschikbaar 2010 Gemiddeld transactiebedrag bij pinnen Gemiddeld transactiebedrag bij cash Bron: DNB/Currence

15 Figuur 6 Cash-cycle CIT CIT CASH CENTER CIT CIT BANK KANTOOR BANK KANTOOR ATM RETAIL Consumentenbesteding In Nederland bestaat per ultimo 2010 het cashdomein uit 18 Cash Centers (geldtelcentrales) nachtkluizen/afstort-automaten Circa: retail toonbankinstellingen bankkantoren waarvan circa POS-terminals met een kasfunctie, 4 waardetransporteurs (CIT: Cash in ATM s ( geld uit de muur ) Transit; waarvan G4S Cash Solutions en waarvan lobby-automaten Brinks als leidende partijen gelden) muntautomaten Bron: G4S Cash Solutions PIN-kosten worden gegeven als ondernemers contante transacties vervangen door PIN-transacties 14. Al deze ontwikkelingen tezamen laten een ietwat diffuus beeld zien. Duidelijk is dat 14 Akkoord banken over pinnen van laagwaardige betalingen, 12 jan 2011 en Pinnen gaat het winnen van contant door Currence-directeur Piet Mallekoote, bij publicatie jaarcijfers het totaal aantal PIN-transacties toeneemt, deels ten koste van contante betalingen bij de TBI s, maar tegelijkertijd lijkt het totaal aantal geschatte contante transacties niet echt af te nemen. Dat wijst erop dat het totaal aantal betaaltransacties in Nederland dus nog steeds toeneemt. De vraag kan dus gesteld worden waarom ondanks het succes van pinnen, contant geld nog steeds veruit het meest gebruikte betaal

16 middel is. Op die vraag wordt in hoofdstuk 3 dieper ingegaan. 2.6 De cash-cycle Contant geld is in beweging en doorloopt een (levens-)cyclus van productie en uitgifte tot uiteindelijke vernietiging. In Nederland geeft DNB bankbiljetten uit middels de facto verkoop van deze biljetten aan de commerciële banken 15. De meeste biljetten komen bij het publiek via de gelduitgifteautomaten (ATM s) en de kassa s van de retailers. Consumenten geven de biljetten weer uit bij winkels en andere toonbankinstellingen. De winkeliers storten de ontvangen biljetten weer af bij hun bank of geven deze mee aan hun waardetransporteur. De biljetten worden vervolgens geteld op de geldtelcentrales van zowel waardetransporteurs als commerciële banken en gerecirculeerd of afgestort naar DNB 16. Een grafische weergave van de cash-cycle is opgenomen in figuur 6. Uit Europees onderzoek blijkt overigens dat er geen aanwijsbare relatie blijkt te be- 15 De commerciële banken bestellen deze biljetten bij DNB om aan de vraag van het publiek te voldoen. 16 Onder CDO3 is dit niet meer mogelijk. Dan kunnen alleen nog unfit biljetten worden afgestort naar DNB. Figuur 7 Verdeling Nederlands ATM-park 2010 Figuur 8 Aantal ATM s periode SNS Hanco Van Lanschot Bank Friesland Bank 9000 GWK Travelex ABN AMRO Rabobank ING Bron: G4S Cash Solutions Bron: MOB bereikbaarheidsmonitor en G4S Cash Solutions

17 Figuur 9 ATM-Locaties in Nederland 2010 Bron: MOB bereikbaarheidsonderzoek 2010 staan tussen de hoeveelheid geld in omloop en/of de hoeveelheid middels ATM s opgenomen geld en de daadwerkelijke aanwending van dat geld door consumenten voor retail aankopen 17. Dit zou er mogelijk op duiden dat opgenomen geld wordt opgepot, wordt aangewend voor bestedingen buiten de retail/tbi s 17 Retail Banking Research

18 om en/of ons land verlaat. Het netwerk van geldautomaten in Nederland kenmerkt zich door grotendeels traditionele geldopname automaten (ATM s). Recentelijk is er ook sprake van een toenemende diversiteit aan machines gericht op bijvoorbeeld recycling (zowel inname als uitgifte) of overnemen van de traditionele kasfunctie binnen bankkantoren (ATS ofwel kasfunctie automaten). De dichtheid van het ATM-park in Nederland is redelijk hoog. De bereikbaarheid van contant geld in Nederland is dan ook overwegend goed. Vrijwel alle Nederlanders (97%) woont binnen een straal van drie kilometer van een cashfaciliteit (zie figuur 9). 98% van het contante geld wordt opgenomen bij een ATM. De resterende 2% hoofdzakelijk middels de kasfunctie van banken of OTC (Over The Counter) in TBI s. 2.7 Overlegorganen In Nederland wordt er in diverse overlegorganen en in diverse samenstellingen gesproken over het betalingsverkeer. Een belangrijk overlegorgaan wordt gevormd door het MOB (Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer) dat in 2002 is ingesteld en wordt voorgezeten door DNB met vertegenwoordiging van aanbieders (banken), gebruikers (consumenten en bedrijven) en publieke organen. Doel is bevordering van een efficiënte organisatie van het Nederlandse retail betalingsverkeer. Dit moet plaatsvinden door uitwisseling van informatie met betrekking tot praktische knelpunten, politieke issues, en het vinden van gezamenlijk draagvlak voor doorvoering van maatregelen ter verbetering van de efficiency 18. Detailhandel Nederland, Koninklijke Horeca Nederland en de tankstationbranches trekken (samen) op als de Gezamenlijke Toonbankinstellingen op het gebied van betalingsverkeer, waarbij zij streven naar een veilig, betrouwbaar, efficiënt en goedkoop toonbankbetalingsverkeer in Nederland. Op Europees niveau heeft de cashindustrie zich verenigd in de ESTA; de European 18 ECB Bluebook 2007;

19 Security Transport Association. De doelstelling van de ESTA is de behartiging van de belangen van haar leden die bestaan uit aanbieders van waardelogistiek, cash handling diensten of equipement, op een Europees niveau. 2.8 Wet- en regelgeving Het Nederlandse betalingsverkeer is onderworpen aan wet- en regelgeving. De belangrijkste wetten en aanvullende regelgeving worden hier kort genoemd. Bankwet 1998 De huidige Bankwet is van kracht sinds 26 maart Op grond van deze wet is DNB verantwoordelijk voor een goed verlopend betalingsverkeer waarbij de rol van DNB tweeledig is, die van toezichthouder en verlener van betaaldiensten. Artikel 2 bepaalt ondermeer dat de Bank handelt in overeenstemming met het beginsel van een open markteconomie met vrije mededinging, waarbij een doelmatige allocatie van middelen wordt bevorderd

20 Artikel 3 bepaalt onder meer het verzorgen van de geldomloop voor zover deze uit bankbiljetten bestaat en het bevorderen van de goede werking van het betalingsverkeer. Artikel 4 bepaalt ondermeer dat de Bank tot taak heeft het uitoefenen van toezicht op financiële instellingen en het bevorderen van de goede werking van het betalingsverkeer. Artikel 6 bepaalt dat de Bank is bevoegd tot het uitgeven van bankbiljetten. Muntwet 2002 De huidige Muntwet is van kracht sinds 29 november 2001 in verband met de invoering van de chartale euro. Deze wet bepaalt onder meer dat euromunten in Nederland uitsluitend in opdracht van de Staat der Nederlanden vervaardigd- en uitsluitend door de Staat der Nederlanden uitgegeven mogen worden maar ook bijvoorbeeld aan welke voorwaarden deze euromunten moeten voldoen om te kunnen dienen als wettelijk betaalmiddel. Naast de Bank- en Muntwet is in het Nieuw Burgerlijk Wetboek ondermeer vastgelegd dat non-cash betaalmethoden wettelijk gelijk worden gesteld aan die van cash. PSD, SEPA en SECA De betaalmarkt in Europa is met haar vele (vooral nationale) systemen en producten nog sterk gefragmenteerd. Met de totstandkoming van de Single Euro Payments Area (SEPA) wordt een belangrijke stap gezet in de vorming van een meer geïntegreerde Europese betaalmarkt. Het doel van SEPA is om in Europa één betaalruimte te creëren waarin eurobetalingen en betaalkaarten overal op vergelijkbare wijze zullen functioneren, zowel binnenlands als grensoverschrijdend. De Payment Services Directive (verder PSD) vormt het legal framework voor alle elektronische betalingen binnen de Europese Unie zoals voorgesteld door de Europese Commissie en sinds 1 november 2009 grotendeels in de nationale wetgeving van landen in de Europese Unie verankerd. Vooralsnog is er voor cash echter sprake van grote verschillen per land en vindt optimalisatie van de cash-cycle ook hoofdzakelijk op nationaal niveau plaats. Als onderdeel van SEPA zijn er gedachten en voorstellen vanuit de Europese Commissie om ook tot een verdere harmonisatie te komen van de pan-europese cashinfrastructuur, de zogenaamde SECA (Single Euro Cash Area). Het voorstel bevat bepalingen omtrent de harmonisatie van het cashdomein binnen de eurozone. Naast de wet- en regelgeving van toepassing op het betalingsverkeer in het algemeen is er ook specifieke wet- en regelgeving met betrekking tot de cashindustrie. Een voorliggend voorstel is bijvoorbeeld die voor regelgeving met betrekking tot professioneel grensoverschrijdend transport van eurocash over de weg tussen lidstaten van de eurozone ECB Bluebook 2007;

Veilig betalen in Nederland

Veilig betalen in Nederland De meeste consumenten zijn positief over de veiligheid van het Nederlandse betalingsverkeer. Dat blijkt uit onderzoek dat dnb heeft uitgevoerd, onder meer naar aanleiding van de toename van pinpasfraude

Nadere informatie

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld ers zijn over het algemeen positief over de bestaande betaalmogelijkheden, maar toch betaalt men in of naar het buitenland niet altijd zoals men zou willen. Zo is de tevredenheid over de acceptatie van

Nadere informatie

Contant geld: gedrag en beleving van retailers

Contant geld: gedrag en beleving van retailers Contant geld: gedrag en beleving van retailers Uitkomsten DNB onderzoek, in samenwerking met Panteia, naar het gedrag en de beleving van retailers ten aanzien van contant geld Retailers zijn een belangrijke

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

Cash Report 2013 BELGIË

Cash Report 2013 BELGIË Cash Report 2013 BELGIË Inhoudsopgave Voorwoord 2 1 Introductie 5 n Management Samenvatting n Aanpak en methodiek 2 Het cashdomein in België 9 n Wat is geld? n Geld is vertrouwen! n Hoeveel geld is er

Nadere informatie

Concept Ruil. begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer directe ruil kosten (betalingsverkeer)

Concept Ruil. begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer directe ruil kosten (betalingsverkeer) DIGITALE LESBRIEF CONTANTE BETALINGEN GETELD Doelgroep: SLU: 4 havo, 4 vwo 1 lesuur, exclusief huiswerkopdracht Concept Ruil begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer

Nadere informatie

dossier Brink s, logistiek met meerwaarde European Platform for Financial Professionals

dossier Brink s, logistiek met meerwaarde European Platform for Financial Professionals European Platform for Financial Professionals dossier Brink s, logistiek met meerwaarde Wereldwijd is het 150 jaar oude Brink s met name bekend van zijn waardetransportvoertuigen, het zichtbare deel van

Nadere informatie

Betalen aan de kassa 2014

Betalen aan de kassa 2014 Betalen aan de kassa 2014 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland in 2014 1 Gebruik van betaalmiddelen 2010-2014 Tabel 1. Gebruik

Nadere informatie

Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland

Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland Vanaf 28 januari 2008 zullen consumenten en bedrijven Europees kunnen gaan betalen. Op die datum komen banken in het hele eurogebied

Nadere informatie

Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014

Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014 Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014 Uitkomsten DNB onderzoek naar hoe Nederlanders betalen in en naar het buitenland 1 Nederlanders gebruiken in het buitenland vaker contant geld

Nadere informatie

11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers

11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers 11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers 11.1 Typering van het cluster Onder de verzamelnaam maaltijdverstrekkers vallen de restaurants in al hun verschijningsvormen: van eetcafé en fastfoodrestaurant

Nadere informatie

13 Cluster 12: de benzineservicestations

13 Cluster 12: de benzineservicestations 13 Cluster 12: de benzineservicestations 13.1 Typering van het cluster Tot dit cluster behoren alle tankstations in Nederland met de daarbij behorende winkels (tankshop). Nederland telt circa 2.200 benzineservicestations,

Nadere informatie

9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers

9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers 9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers 9.1 Typering van het cluster Nederland telt ongeveer 11.000 cafés, die behoren tot ruim 9.600 ondernemi n- gen. Kenmerkend voor de cafés is gewoonlijk de kleine schaal

Nadere informatie

Persbericht. Sterke groei elektronisch betalen in 2015. Kenmerk 16-01. Datum 25 januari 2016

Persbericht. Sterke groei elektronisch betalen in 2015. Kenmerk 16-01. Datum 25 januari 2016 Datum 25 januari 2016 Kenmerk 16-01 Gustav Mahlerplein 33-35 1082 MS Amsterdam Postbus 83073 1080 AB Amsterdam Sterke groei elektronisch betalen in 2015 www.betaalvereniging.nl T 020 305 19 00 F 020 305

Nadere informatie

2 Cluster 1: Grote bedragen, veel transacties

2 Cluster 1: Grote bedragen, veel transacties 2 Cluster 1: Grote bedragen, veel transacties 2.1 Typering van het cluster Het cluster 'grote bedragen, veel transacties' omvat de detailhandelsbranches warenhuizen, bouwmarkten en supermarkten. Zij hebben

Nadere informatie

http://www.economiepagina.com - Alle nuttige economielinks bij elkaar!

http://www.economiepagina.com - Alle nuttige economielinks bij elkaar! Opgave 1 Gulden (ƒ) wordt euro ( ) Geld is een (1) aanvaard ruilmiddel. De maatschappelijke geldhoeveelheid in Nederland bestaat uit munten, bankbiljetten en (2). De komende jaren worden de functies van

Nadere informatie

7 Cluster 6: Ambulante handel: voedingsmiddelen

7 Cluster 6: Ambulante handel: voedingsmiddelen 7 Cluster 6: Ambulante handel: voedingsmiddelen 7.1 Typering van het cluster Het cluster omvat alle bedrijven die als hoofdactiviteit op de markt food producten verkopen zoals vlees, vis, groenten en fruit,

Nadere informatie

Creditcardgebruik in Nederland

Creditcardgebruik in Nederland Creditcardgebruik in Nederland Een onderzoek naar de beleving en het gedrag van Nederlandse consumenten Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Oktober 2009 1. INLEIDING Aanbod & acceptatie creditcards beperkt

Nadere informatie

TeraKnowledge. Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO. Bureau voor Onderzoek

TeraKnowledge. Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO. Bureau voor Onderzoek TeraKnowledge Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO Auteur: Drs. P.A.M. van der Meer bc. (Hons) Inhoudsopgave Inleiding p. 3 Managementsamenvatting p. 4 Beschrijving van

Nadere informatie

Innovaties in het betalingsverkeer: kansen en uitdagingen

Innovaties in het betalingsverkeer: kansen en uitdagingen 1 Innovaties in het betalingsverkeer: kansen en uitdagingen 1. Dank aan de organisatie voor de uitnodiging. Dank aan Detailhandel Nederland voor haar visie op innovaties in het betalingsverkeer. Mij is

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen in het betalings- en effectenverkeer

Actuele ontwikkelingen in het betalings- en effectenverkeer Actuele ontwikkelingen in het betalings- en effectenverkeer De fraude met pinpassen is de afgelopen twee jaar aanzienlijk afgenomen na een stijging in 2003, blijkt uit onderzoek van de Nederlandsche Bank

Nadere informatie

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3.1 Typering van het cluster Winkels in food met een laag transactiebedrag zijn vooral de versspeciaalzaken. Als uitgegaan wordt van de standaardindeling

Nadere informatie

12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant

12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant 12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant 12.1 Typering van het cluster Tot dit cluster behoren de hotel-restaurants en de hotels (hotels en pensions zonder vrij toegankelijk restaurant). Nederland telt

Nadere informatie

ESSAY. DreamDiscoverDo. Nhung Bui 1623450 JDE-UXD2 JDE-SEMUX.3V-13 December 2014 Pauline Weseman

ESSAY. DreamDiscoverDo. Nhung Bui 1623450 JDE-UXD2 JDE-SEMUX.3V-13 December 2014 Pauline Weseman ESSAY DreamDiscoverDo Nhung Bui 1623450 JDE-UXD2 JDE-SEMUX.3V-13 December 2014 Pauline Weseman Contactloos betalen, waarom zou je daar niet enthousiast van worden? Redelijk nieuw, nog niet geïntegreerd

Nadere informatie

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord Categorie Vraag & Antwoord De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN Er zijn te weinig middelen om in alle behoeften te kunnen voorzien. Hoe heet dit verschijnsel?

Nadere informatie

SEPA Veranderingen voor onderwijsland. 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini

SEPA Veranderingen voor onderwijsland. 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini SEPA Veranderingen voor onderwijsland 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini Inhoud SEPA in een notendop Betalingsverkeer, het basismodel Huidige situatie in Europa Wat is SEPA? Impact van SEPA 1 SEPA in

Nadere informatie

Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen

Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen SEPA: betalingsverkeer zonder grenzen In een groot deel van Europa worden de grenzen voor het betalingsverkeer afgeschaft. Er komt één grote Europese

Nadere informatie

5 Cluster 4: winkels in non-food, hoog transactiebedrag

5 Cluster 4: winkels in non-food, hoog transactiebedrag 5 Cluster 4: winkels in non-food, hoog transactiebedrag 5.1 Typering van het cluster Winkels in non-food met een hoog transactiebedrag zijn vooral te vinden in de modesector, in de bruin- en witgoedsector,

Nadere informatie

Invoering EMV in Nederland (en andere veranderingen in het betalingsverkeer)

Invoering EMV in Nederland (en andere veranderingen in het betalingsverkeer) Invoering EMV in Nederland (en andere veranderingen in het betalingsverkeer) Presentatie voor Detailhandel Nederland 28 augustus 2009 Piet Mallekoote, Algemeen Directeur Currence Voorzitter Afstemgroep

Nadere informatie

Alleen-Pinnen-Monitor

Alleen-Pinnen-Monitor 1 Alleen-Pinnen-Monitor Perceptie van alleen-pinnen kassa s 2 e meting Erwin Boom & Markus Leineweber, 11 september 2012 Uitgevoerd in opdracht van de Betaalvereniging Nederland en Stichting BEB Vertrouwelijk

Nadere informatie

Kabinetsreactie op het groenboek Naar een geïntegreerde Europese markt voor kaartinternet- en mobiele betalingen

Kabinetsreactie op het groenboek Naar een geïntegreerde Europese markt voor kaartinternet- en mobiele betalingen Kabinetsreactie op het groenboek Naar een geïntegreerde Europese markt voor kaartinternet- en mobiele betalingen Inleiding De Europese Commissie heeft in januari 2012 een groenboek gepubliceerd over het

Nadere informatie

Praktijkvoorbeeld kosten betalingsverkeer Tabaks- en Gemakswinkel

Praktijkvoorbeeld kosten betalingsverkeer Tabaks- en Gemakswinkel Praktijkvoorbeeld kosten betalingsverkeer Tabaks- en Gemakswinkel Het bedrijf De gemakswinkel die wij bezochten, is gevestigd in een kern van een middelgrote gemeente. De winkel opereert in een samenwerkingsverband.

Nadere informatie

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Inhoudsopgave 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Hoofdstuk 1: Sterke groei aantal pinbetalingen in Nederland 3 Hoofdstuk 2: Contactloos

Nadere informatie

Hoe minder contant, hoe minder risico

Hoe minder contant, hoe minder risico Hoe minder contant, hoe minder risico Renate de Vree Er vinden nog regelmatig overvallen plaats op winkeliers, tankstations en horecaondernemers. Veel van die overvallen betreffen zogenaamde kassaroven.

Nadere informatie

Geld vervoeren = risico! Hoe zich beschermen? G4S Cash Solutions - Cobelguard

Geld vervoeren = risico! Hoe zich beschermen? G4S Cash Solutions - Cobelguard Geld vervoeren = risico! Hoe zich beschermen? G4S Cash Solutions - Cobelguard De rol van Cash Het gebruik van cash als betaalmiddel is nog steeds belangrijk voor de consument 54% van de betalingen is contant.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1375 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Veilig PINnen Beter betalingsverkeer Snel en veilig betalen op internet

Veilig PINnen Beter betalingsverkeer Snel en veilig betalen op internet ISSN 1570-9558 Juli 2006 Betaalwijzer is de nieuwsbrief over elektronisch betalen Veilig PINnen Beter betalingsverkeer Snel en veilig betalen op internet Veiligheid PIN hoog in het vaandel Alertheid voorkomt

Nadere informatie

4 Cluster 3: winkels in non-food, laag transactiebedrag

4 Cluster 3: winkels in non-food, laag transactiebedrag 4 Cluster 3: winkels in non-food, laag transactiebedrag 4.1 Typering van het cluster Winkels in non-food met een laag transactiebedrag zijn er in vele verschijningsvormen. Als uitgegaan wordt van de standaardindeling

Nadere informatie

Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011

Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011 Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011 1 2 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en Inhoud 1. Achtergrond

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever Stuk 1525 (2002-2003) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 21 januari 2003 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever betreffende

Nadere informatie

6 Cluster 5: detailhandel non-food ook op bestelling

6 Cluster 5: detailhandel non-food ook op bestelling 6 Cluster 5: detailhandel non-food ook op bestelling 6.1 Typering van het cluster Winkels in non-food met veel bestellingen die bij aflevering, direct daarna of direct daaraan voorafgaand worden betaald,

Nadere informatie

Tarieven Zakelijk Betalingsverkeer

Tarieven Zakelijk Betalingsverkeer Tarieven Zakelijk Betalingsverkeer per 1 januari 2009 Tarieven Binnenland Girale bijschrijvingen Overboeking EUR 0,14 Acceptgiro EUR 0,25 Spoedoverboeking EUR 1,19 Incasso via OfficeNet/Internet Bankieren/Access

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 27 863 Betalingsverkeer Nr. 22 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 5 september

Nadere informatie

Online betalen via uw eigen bank

Online betalen via uw eigen bank Online betalen via uw eigen bank deelnemende banken MAKKELIJK VEILIG SNEL BETROUWBAAR Uw meest praktische manier van online betalen Steeds meer mensen kopen op het internet. Een boek, reis, dvd, muziek

Nadere informatie

zakelijk betalingsverkeer 2015 Zakelijke rekening 5,50 per rekening per maand Derdengelden rekening 5,50 per rekening per maand

zakelijk betalingsverkeer 2015 Zakelijke rekening 5,50 per rekening per maand Derdengelden rekening 5,50 per rekening per maand tarieven zakelijk betalingsverkeer 2015 Betaalproducten Betaalrekeningen Zakelijke rekening 5,50 per rekening per maand Derdengelden rekening 5,50 per rekening per maand Vreemde Valuta rekening 5,50 per

Nadere informatie

Het betalingsverkeer: Wil je bij me pinnen?

Het betalingsverkeer: Wil je bij me pinnen? Deze casusopdracht gaat over het betalingsverkeer in supermarkten. Voor het beantwoorden van de vragen moet je gebruik maken van de drie informatiebronnen die na de vragen staan gegeven. In informatiebron

Nadere informatie

Online betalen via uw eigen bank

Online betalen via uw eigen bank Online betalen via uw eigen bank deelnemende banken MAKKELIJK VEILIG SNEL BETROUWBAAR Uw meest praktische manier van online betalen Steeds meer mensen kopen op het internet. Een boek, reis, dvd, muziek

Nadere informatie

Eén Europees betaalgebied op komst

Eén Europees betaalgebied op komst Vanaf 1 januari 2008 zal het betalingsverkeer in Europa veranderen. Niet van de één op de andere dag, zoals toen de euro in 2002 de nationale valuta verving, maar geleidelijk. Vanaf 1 januari 2008 moet

Nadere informatie

Hoe wordt er gedacht over Alleen pinnen-kassa s?

Hoe wordt er gedacht over Alleen pinnen-kassa s? Hoe wordt er gedacht over Alleen pinnen-kassa s? door Miriam Osten (Manager SBEB) februari 2012 1 Voorwoord Klanten zien in steeds meer winkels Alleen pinnen -kassa s. Bedrijven voeren dit soort kassa

Nadere informatie

zakelijk betalingsverkeer 2014 Zakelijke rekening 5,00 per rekening per maand Derdengelden rekening 5,00 per rekening per maand

zakelijk betalingsverkeer 2014 Zakelijke rekening 5,00 per rekening per maand Derdengelden rekening 5,00 per rekening per maand tarieven zakelijk betalingsverkeer 2014 Betaalproducten Betaalrekeningen Zakelijke rekening 5,00 per rekening per maand Derdengelden rekening 5,00 per rekening per maand Vreemde Valuta rekening 5,00 per

Nadere informatie

zakelijk betalingsverkeer 2013 Basistarief zakelijke rekeningen 4,35 per maand per rekening

zakelijk betalingsverkeer 2013 Basistarief zakelijke rekeningen 4,35 per maand per rekening tarieven zakelijk betalingsverkeer 2013 Betaalrekeningen en pakketten Basistarief zakelijke rekeningen 4,35 per maand per rekening Basistarief zakelijke rekeningen niet ingezetenen (1) 27,00 per maand

Nadere informatie

SEPA Kansen en bedreigingen voor Click Retail

SEPA Kansen en bedreigingen voor Click Retail SEPA Kansen en bedreigingen voor Click Retail 18 Mei 2010 Paul Koetsier, Capgemini Inhoud Setting the scene Huidige situatie SEPA? Kansen van SEPA voor de Retailer Nu en later 1 Wie van u gebruikt nu al

Nadere informatie

Professioneel Communiceren. Advies rapport : Online betalen X- treme 21. Titelblad. Klas: CMD2C. Rick van Willigen 0822845 Jonathan Reijneveld 0818418

Professioneel Communiceren. Advies rapport : Online betalen X- treme 21. Titelblad. Klas: CMD2C. Rick van Willigen 0822845 Jonathan Reijneveld 0818418 Professioneel Communiceren Advies rapport : Online betalen X- treme 21 Titelblad Klas: CMD2C Rick van Willigen 0822845 Jonathan Reijneveld 0818418 Inleiding Voor het vak Professioneel Communiceren hebben

Nadere informatie

Tarieven Zakelijk betalingsverkeer 2016

Tarieven Zakelijk betalingsverkeer 2016 Tarieven Zakelijk betalingsverkeer 2016 Betaalproducten Betaalrekeningen Zakelijke rekening 5,50 per rekening per maand Derdengelden rekening 5,50 per rekening per maand Vreemde Valuta rekening 5,50 per

Nadere informatie

p1 = 20 euro p2 =10 euro Budget = 100 euro Stel budgetvergelijking op en teken budgetlijn Budgetvergelijking: B = 20q 1 + 10q 2 Budgetlijn.

p1 = 20 euro p2 =10 euro Budget = 100 euro Stel budgetvergelijking op en teken budgetlijn Budgetvergelijking: B = 20q 1 + 10q 2 Budgetlijn. 1. Wat zijn behoeften? 2. Waarom is er sprake van schaarste bij behoeften? 3. Leg uit waarom netto-baten een beter begrip bij te keuzen maken dan baten. 4. Leg met een voorbeeld uit wat alternatief aanwendbaar

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 27 863 Betalingsverkeer Nr. 52 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 7 november

Nadere informatie

AANPAK SKIMMEN BOEKT TERREIN- WINST

AANPAK SKIMMEN BOEKT TERREIN- WINST SECONDANT #5 OKTOBER 2012 7 Nederland telde bijna 8000 geldautomaten in 2011 / foto: Inge van Mill. Schade en aanpak van skimmen sinds 2004 AANPAK SKIMMEN BOEKT TERREIN- WINST Crimi-trends Pintransacties

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 081 Implementatie van de richtlijn 2014/62/EU van het Europees parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de strafrechtelijke bescherming

Nadere informatie

Consumentenprikkels voor efficiënt betalen Deelrapport 7

Consumentenprikkels voor efficiënt betalen Deelrapport 7 Consumentenprikkels voor efficiënt betalen Deelrapport 7 Tarifering bij toonbankinstellingen datum 08/10/2012 auteur(s) Jorna Leenheer Millie Elsen Rik Pieters Natalia Kieruj versie 1.0 classificatie Standaard

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

De veiligheid van toonbankbetaalmiddelen

De veiligheid van toonbankbetaalmiddelen De veiligheid van toonbankbetaalmiddelen Een onderzoek naar de beleving en het gedrag van de Nederlandse consument Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Juni 2009 2 INHOUDSOPGAVE 1. SAMENVATTING...5 2. INLEIDING

Nadere informatie

Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD

Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD Betalen Als je een boodschap doet of bijvoorbeeld een trui koopt, moet je afrekenen. Betalen kan op verschillende manieren.

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. 1. Inleiding. 2. Chippen en parkeren. Aan de leden van de Commissie Verkeer, Scheveningen en Ypenburg/Leidschenveen

Gemeente Den Haag. 1. Inleiding. 2. Chippen en parkeren. Aan de leden van de Commissie Verkeer, Scheveningen en Ypenburg/Leidschenveen RIS094611_22-05-2002 Wethouder van Verkeer, Binnenstad en Monumenten mr.drs. B.J. Bruins Gemeente Den Haag Retouradres: Postbus 12 600, 2500 DJ Den Haag Uw brief van Aan de leden van de Commissie Verkeer,

Nadere informatie

Monitor betalingverkeer 2009-2012

Monitor betalingverkeer 2009-2012 Monitor betalingverkeer 2009-2012 Eindmeting Eindrapport Een onderzoek in opdracht van Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen J. Wils R. Hoevenagel P. van der Zeijden Projectnummer: C10363 Zoetermeer,

Nadere informatie

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE. van XXX. betreffende toegang tot een elementaire betaalrekening. (Voor de EER relevante tekst)

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE. van XXX. betreffende toegang tot een elementaire betaalrekening. (Voor de EER relevante tekst) EUROPESE COMMISSIE Brussel, XXX C(2011) 4977 AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van XXX betreffende toegang tot een elementaire betaalrekening (Voor de EER relevante tekst) {SEC(2011) 906} {SEC(2011) 907} NL

Nadere informatie

tarieven zakelijk betalingsverkeer Blad 1 van 8

tarieven zakelijk betalingsverkeer Blad 1 van 8 tarieven zakelijk betalingsverkeer 2012 Blad 1 van 8 Tarieven Binnenland Girale bijschrijvingen Overboeking 0,14 Acceptgiro 0,25 Spoedoverboeking 1,19 Incasso via Internet Bankieren/Access Online 0,082

Nadere informatie

Toezicht nationale instellingen Betaalinstellingen en bijzondere projecten. Pagina 1 van 5

Toezicht nationale instellingen Betaalinstellingen en bijzondere projecten. Pagina 1 van 5 Inleiding Maarten Gelderman voor seminar "Zeven toezichttips om je instelling compliant te laten zijn" voor de sector betaalinstellingen van woensdag 9 september 2015 1 Toezicht nationale instellingen

Nadere informatie

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Alle kosten op een rij Kiest u voor voordelig bankieren? Dan zit u goed bij de ING. Met dit kostenoverzicht weet

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst VFI. P.M. Mallekoote Algemeen Directeur Currence. Den Haag, 8 april 2008

Voorlichtingsbijeenkomst VFI. P.M. Mallekoote Algemeen Directeur Currence. Den Haag, 8 april 2008 Introductie ideal Voorlichtingsbijeenkomst VFI P.M. Mallekoote Algemeen Directeur Currence Den Haag, 8 april 2008 Agenda Achtergrond Currence Wat is ideal? Het succes van ideal in Nederland Naar een Europese

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Tarieven zakelijk betalingsverkeer Per 1 januari 2008

Tarieven zakelijk betalingsverkeer Per 1 januari 2008 Tarieven zakelijk betalingsverkeer Per 1 januari 2008 Algemeen Rabo OndernemersPakket 1 (ROP) per maand 7,90 ROP met Startersvoordeel 2 per maand 2,40 Rabo VerenigingsPakket 3 per maand 7,50 Rekening-Courant

Nadere informatie

Internetbankieren nu en in de toekomst

Internetbankieren nu en in de toekomst Betalen via internetbankieren is populair geworden. Volgens het Centraal Bureau van de Statistiek bedroeg het aantal internetgebruikers dat online zijn bankzaken regelt 7,3 miljoen personen in 2006. De

Nadere informatie

Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2009. Gevolgen van SEPA worden zichtbaar. December 2010

Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2009. Gevolgen van SEPA worden zichtbaar. December 2010 Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2009 Gevolgen van SEPA worden zichtbaar December 2010 Nicole Jonker & Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Secretariaat Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-111 (mr. C.E. du Perron, voorzitter en mr. S.P.J. Holslag, secretaris)

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-111 (mr. C.E. du Perron, voorzitter en mr. S.P.J. Holslag, secretaris) Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-111 (mr. C.E. du Perron, voorzitter en mr. S.P.J. Holslag, secretaris) Klacht ontvangen op : 14 januari 2015 Ingesteld door : Consument

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

VERANTWOORDELIJKHEDEN EN OPLOSSINGSRICHTINGEN INZAKE FALSIFICATEN

VERANTWOORDELIJKHEDEN EN OPLOSSINGSRICHTINGEN INZAKE FALSIFICATEN 1 VERANTWOORDELIJKHEDEN EN OPLOSSINGSRICHTINGEN INZAKE FALSIFICATEN 1 INLEIDING Het (MOB) rekent falsificaten van eurobankbiljet tot één van de veiligheidsrisico s in het betalingsverkeer en heeft de gevraagd

Nadere informatie

Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards

Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards De Interchange Fee Regulation is een wetgeving vanuit de EU (Verordening (EU) 2015/751), waar elke issuer en acquirer die gevestigd

Nadere informatie

dossier Brink s, logistiek met meerwaarde European Platform for Financial Professionals

dossier Brink s, logistiek met meerwaarde European Platform for Financial Professionals European Platform for Financial Professionals dossier Brink s, logistiek met meerwaarde Wereldwijd is het 150 jaar oude Brink s met name bekend van zijn waardetransportvoertuigen, het zichtbare deel van

Nadere informatie

Drs. Monique Kalvelagen RE Group Audit ABN AMRO 11 November 2009

Drs. Monique Kalvelagen RE Group Audit ABN AMRO 11 November 2009 VURORE Drs. Monique Kalvelagen RE Group Audit ABN AMRO 11 November 2009 1 Overzicht 1. Huidige betaalinfrastructuur 2. Single Euro Payments Area (SEPA) 3. Impact op wezen 2 1. Huidige betaalinfrastructuur

Nadere informatie

6 Het betalings- en effectenverkeer

6 Het betalings- en effectenverkeer 6 Het betalings- en effectenverkeer 6.1 nleiding Betaalsystemen functioneren goed Concurrentie en integratie effectenmarkt neemt toe Elektronisch betalen groeit verder Fundamenten voor Europese betaalmarkt

Nadere informatie

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen SAMENVATTING Dit hoofdstuk is een samenvatting (de Samenvatting) van de essentiële kenmerken en risico s met betrekking tot de Uitgevende instelling(stichting administratie kantoor aandelen Triodos Bank),

Nadere informatie

Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op.

Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op. Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op. Economie gaat in essentie over het maken van keuzes. De behoeften van mensen zijn onbegrensd, maar hun middelen zijn beperkt. Door dit spanningsveld

Nadere informatie

Pagina 1/5. Kennedy Van der Laan Advocaten Mevrouw A. van der Beek Postbus 58188 1040 HD AMSTERDAM. Den Haag,

Pagina 1/5. Kennedy Van der Laan Advocaten Mevrouw A. van der Beek Postbus 58188 1040 HD AMSTERDAM. Den Haag, Kennedy Van der Laan Advocaten Mevrouw A. van der Beek Postbus 58188 1040 HD AMSTERDAM Den Haag, Aantal bijlage(n): Uw kenmerk: 51281/ABE/1351744/0.1 Ons kenmerk: ACM/DM/2014/206814 Onderwerp: 14.1134.15

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

1 Bent u bekend met het artikel: Organised crime fears cause ban on 500 euro note sales? 1)

1 Bent u bekend met het artikel: Organised crime fears cause ban on 500 euro note sales? 1) 2013Z01544 Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de rol van het 500 biljet in de geldsmokkel, witwascircuit, drugs- en overige criminaliteit (ingezonden 29 januari 2013)

Nadere informatie

Titelstijl van model bewerken. Online ontwikkelingen met impact. Gaston Aussems. Jaarcongresaccountant.nl

Titelstijl van model bewerken. Online ontwikkelingen met impact. Gaston Aussems. Jaarcongresaccountant.nl Titelstijl van model bewerken Online ontwikkelingen met impact Gaston Aussems Jaarcongresaccountant.nl Agenda 1 Wat doet een PSP? 2 Ontwikkelingen in betalen 3 Impact op uw klanten 4 Vertaling naar klantrelatie

Nadere informatie

Betalen? Wij zijn uw bank.

Betalen? Wij zijn uw bank. Betalen? Wij zijn uw bank. 2 U wilt eenvoudig uw bankzaken regelen? Met ons betaalpakket doet u dat op úw manier. In deze tijd kunt u niet meer zonder een betaalpakket. Pinnen, overboeken en betalen. Op

Nadere informatie

de naamloze vennootschap ABN AMRO Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

de naamloze vennootschap ABN AMRO Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-228 d.d. 16 juli 2013 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter, en mr. F. Faes, secretaris) Samenvatting Consument stelt dat zij een zeker

Nadere informatie

Particulier betalingsverkeer 2016. Betaalpakketten, betaalrekeningen, bankpassen en creditcards

Particulier betalingsverkeer 2016. Betaalpakketten, betaalrekeningen, bankpassen en creditcards Tarieven en limieten Particulier betalingsverkeer 2016 Betaalpakketten, betaalrekeningen, bankpassen en creditcards Rabo DirectPakket met Rabo WereldPas extra Rabo WereldPas Rabo BaseCard 1 /RaboCard extra

Nadere informatie

Betalen? Wij zijn uw bank.

Betalen? Wij zijn uw bank. Betalen? Wij zijn uw bank. U wilt eenvoudig uw bankzaken regelen? Met ons betaalpakket doet u dat op úw manier. In deze tijd kunt u niet meer zonder een betaalpakket. Pinnen, overboeken en betalen. Op

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland COUNTRY PAYMENT REPORT 216 Nederland Country Payment Report 216: NEDERLAND Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia. Intrum Justitia verzamelt gegevens van duizenden bedrijven in Europa

Nadere informatie