Anatomie van de melancholie Robert Burton

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Anatomie van de melancholie Robert Burton"

Transcriptie

1 Anatomie van de melancholie Robert Burton Anatomie van de Melancholie (1621) is een door Robert Burton ( ) geschreven standaardwerk over de liefdeszwartgalligeid. Het is een van die werken waarop de sleetse uitdrukking omgevallen boekenkast waarlijk van toepassing is. Robert Burton trad op als predikant van de St. Thomaskerk te Oxford en was ook werkzaam als bibliothecaris. Hij bracht een voor die tijd ongehoorde verzameling van enige duizenden titels bijeen. Burton zag kans om vrijwel alles dat zijn imposante bibliotheek herbergde ook te lezen en er annotaties uit te maken. Deze aantekeningen vormen de bouwsteentjes voor zijn standaardwerk over de liefdeszwartgalligheid. In zijn denkwereld heeft zo n beetje alles schuld aan de melancholische stemming: verkeerde eetgewoonten, laster, angst, een stuk of wat fysiologische oorzaken, politieke malaise, reizen, ouderdom, lelijkheid, jaloezie én de sterrenconstellaties. Op zijn grafsteen prijkt: Hier rust Democritus junior, weinigen bekend, aan nog minder onbekend. De melancholie schonk hem leven en dood. In 1621 verscheen The Anatomy of Melancholy, waarvan nog tijdens Burtons leven vier - herziene - herdrukken het licht zagen: in 1624, 1628, 1632 en Het werk werd, weten wij van tijdgenoten, druk besproken en gelezen. De mensen hadden toen blijkbaar tijd: ze hadden het er voor over om een geleerd boek van 1000 bladzijden, vol Latijnse citaten, te lezen en erover met anderen te discussiëren. Een greep uit dit opmerkelijke boek: Verstopping en afdrijving Remedies Purgeermiddelen Aderlaten Behandelingen Hoe herken je iemand met zwartgalligheid? Verdrijven van het kwaadaardige vocht Nog wat recepten Verstopping en afdrijving Verstopping en inhouden van de uitwerpselen kunnen tot ziekte en Zwartgalligheid leiden. Volgens Celsus veroorzaakt het ontstekingen in het hoofd, sufheid en kan tot Waanzin lijden. Een jonge handelaar die naar de Nordeling Markt in Duitsland ging, onthield zich tien dagen van de stoelgang. Bij zijn terugkeer was hij in hoge mate zwartgallig en niemand kon hem uit zijn hoofd praten dat hij niet door rovers was uitgeschud. Verstoppingen door aambeien of maandstonden kunnen tot Zwartgalligheid leiden. Volgens Galenus verandert dat, wat te lang bewaard wordt, in vergif. Arculanus zegt dat het vergiftige dampen naar de hersenen stuurt. Vele monniken, nonnen en weduwen zijn hierdoor zwartgallig geworden.

2 Remedies Hoeveel wonderlijke kracht wordt er toegeschreven aan een mensenschedel, aan de likdoorns van een paard, de lever van een wolf, de verschillende soorten uitwerpselen van dieren, allemaal goed voor allerhande ziekten! Welke deugden aan planten? Het lid wordt gestimuleerd door priesterpenis, jonge kool en jakobskruiskruid. Het sperma wordt gesmoord door kuisboom (Abrahams balsem) en waterlelie. Slaap wordt bevorderd door papaver. Dronkenschap bestrijdt men met kool. Voor de verschillende lichaamsdelen bestaan allerlei krachtig werkende planten: Het hoofd, anijszaad, hoefblad, beteunie, steentijm, ogen-troost, lavendel, laurierboom, rozen, wijnruit, salie, marjolein, pioen. De longen, steentijm, zoethout, Enu1a Campana, hysop, malrove, watergamander. Hart, bernagie, ossetongkruid, saffraan, balsem, bazielkruid, rozemarijn, viooltjes en rozen. Maag, alsem, mint, beteunie, balsem, centaurie, zuring, postelein. Lever, Darthdoorn, gamander, agrimonie, venkel, andijvie, suikerij, leverkruid, berberis. Milt, venushaar, vingervaren, warkruid van tijm, hop, schors van de es, beteunie. Nieren, grumel, peterselie, steenbreek, weegbree, káasjeskruid. Baarmoeder, krabbetjeskloten, palei, febrifuga, zevenboom. Gewrichten, kamille, sint-janskruid, marjolein, wijnruit, sleutelbloem, entaurie. Voor Zwartgalligheid vindt u een lijst met geschikte kruiden en wel voor elk deel, men leze hierover meer bij Wecker, Renodeus, Heurnius, enz. Ik som ze in het kort op, allereerst de stimulerende, waaraan Galenus de voorkeur geeft boven remmende. Trallianus snoeft dat hij bij zwartgalligen meer bereikt door bevochtiging dan door purgeren. In deze opsomming nemen bernagie en ossetongkruid de belangrijkste plaats in. Ossetongkruid is heet en vochtig en daarom geschikt voor het verdrijven van de zwartgalligheid en het opvrolijken van het hart, zeggen Galenus en Dioscorides. Plinius zwaait deze plant alle lof toe. Het kan op allerlei wijzen gebruikt worden; in wijn, soep, siroop, enz. Het is zulk een majesteitelijk kruid, dat, naar Diodorus, Plinius en Plutarchus aannemen, dit het beroemde Nepenthe was, dat Polydamna, de vrouw van Thonis, destijds Koning van Thebe in Egypte, aan Helena zond als een geschenk, van zulk een kracht, dat wanneer men deze innam, na in wijn te hebben ondergedompeld, men geen droefenis zou voelen noch een traan zou laten indien vrouwenkinderen, vader en moeder, broeder en zuster en alle dierbare vrienden ter plaatse zouden worden afgeslacht. Deze aan Helena aanbevolen kruidendrank om het hart op te vrolijken had naar de meeste onderzoekers menen geen ander ingrediënt dan Ossentongkruid. Honingbladbalsem heeft, indien in wijn gedompeld, een bewonderenswaardige kracht om Zwartgalligheid te genezen, en volgens Matthiolus purgeert het alle zwartgallige dampen van de levensgeesten. Men zegt dat het de hersenen reinigt en alle zorgelijke gedachten en angstige verbeelding verjaagt. Hetzelfde zeggen Avicenna, Plinius, Simon Sethi, Fuchsius, Leobel, Dèlcamapius en elke Kruidendokter, er gaat niets boven het onderdompelen van deze Balsem en Ossetongkruid in de dagelijkse drank.

3 Matthiolus, in zijn vijfde boek van Medische Verhandelingen, rekent Schorseneren niet alleen als middel tegen vergif, vallende ziekte en duizeligheid, maar ook tegen Zwartgalligheid; de wortel alleen al verdrijft zorgen, veroorzaakt vrolijkheid en lichtheid des harten. Antonius Musa, die beroemde Geneesheer van Caesar Augustus, beveelt in een boek over Beteunie dit kruid ten zeerste aan, het beschermt lichaam en ziel tegen vrees, zorg, droefheid, geneest vallende ziekte en vele andere ziekten; ook Galenus zegt dit. Goudsbloem wordt zeer aanbevolen tegen Zwartgalligheid. Hop is een machtig middel, het verdrijft zwartgalligheid en zuivert het bloed. Matthiolus vraagt zich af, waarom de geneesheren dit heden ten dage niet méér gebruiken; we gebruiken het in ons dagelijkse bier, dat vroeger dik en walgelijk was. Alsem, Centaurie, en Polei worden ook zeer geroemd en veel voorgeschreven, vooral bij Hypochondrische Zwartgalligheid en dienen dagelijks te worden gebruikt, in wei gekookt. En daar de milt en het bloed vaak door de Zwartgalligheid worden aangedaan, mag ik niet vergeten, andijvie, suikeri], paardebloem, druivenkervel, die het bloed zuiveren; Scolopendria (varens), Cuscuta (warkruid), Ceterach (geschubde varen), bijvoet, leverkruid, es, tamarisk, Genist (Spaanse brem), venushaar die de milt ten zeerste helpen en verlichten. Hieraan wil ik toevoegen, rozen, viooltjes, kappertjes, febrifuga, Scordium (water gamander), Stoeghas (Franse lavendel), rozemarijn, Ros Solis (zonnedauw), Saffraan, Ocyme (bazielkruid), zoete appels, wijn, tabak, sandelhout en die Peruviaanse Chamiso (Wild Riet) dat monsterachtige kracht bezit, Linshcosteus Datura, en voor hen die aan koude aandoeningen lijden, een brouwsel van Guiacum, Chinese Wortel, Sarsaparilla, Sassafras, en de bloemen van de Benedictusdistel. Penottus geeft de voorkeur aan Zonnedauw en vindt het onvergelijkelijk voor deze ziekte, het overtreft Homerus Wilde Knoflook, geneest ook vallende ziekte en bijna alle andere ziekten. Dezelfde Penottus spreekt over een buitengewoon Balsem uit Apponensis dat, genomen met drie druppels in een beker wijn, een plotselinge verandering bewerkstelligt, bedruktheid verjaagt en het hart opvrolijkt. Lemnius bewondert de Wijnruit om inbeeldingen en Duivels te verjagen. Sommigen een oude Haan, Ramshoofd, Wolfshart, het water van de Nijl, Zeewater, geitenmelk, wei, et cetera. Purgeermiddelen Melanagoga, of purgerende geneesmiddelen tegen Zwartgalligheid, zijn eenvoudig of samengesteld en purgeren bovenwaarts of onderwaarts. De volgende purgeren bovenwaarts: Asarum of Asarabacca (Wilde Nardus) die volgens Mesua heet is in de tweede graad en droog in de derde; het wordt gewoonlijk ingenomen in wijn of wei, of zoals bij ons, het sap van twee of drie bladeren, of soms meer, fijngestampt, in hete melk, en mild gemaakt met een beetje drop of Anijs. Brassivola rekent het tot die enkelvoudige middelen die de Zwartgalligheid purgeren. Laurier wordt door Heurnius tot de sterke purgeerders van Zwartgalligheid gerekend; het is heet en droog in de vierde graad. Plinius vindt 15 bessen per drankje voldoende. Scilla of Zeeui, is heet en droog in de derde graad. Mesua en Brassivola rekenen dit tot de purgeerders van Zwartgalligheid.

4 Witte Hellebore, door sommige niespoeder genoemd, is een sterk bovenwaarts purgeermiddel. Het wordt door vele studenten gebruikt om hun geest te verscherpen. Persius verweet Accius de Dichter dat hij dronken was van HeIlebore. Matthiolus schrijft dat hij er vaak goede resultaten mee behaald heeft. Ook wordt het bij ons veel gewaardeerd door de vrouwelijke adel. Antimonium of Stibium, door onze Chemist zo geroemd, helpt volgens Matthiolus tegen alle ongemakken die voorkomen uit de zwarte-gal, vallende ziekte en hypochondrische gevoelens en hij geeft hiervan vele voorbeelden, zoals van Andrew GaIlus, een geneesheer uit Trente, die zijn herstel van deze ziekte, na God, vooral aan dit geneesmiddel dankt. Tabak, goddelijke, zeldzame, voortreffelijke tabak, die veruit gaat boven alle panacees, drinkbaar goud en stenen der wijzen, een superieur geneesmiddel tegen alle ziekten, een goed braakmiddel geef ik toe, maar een krachtig kruid, indien goed bereid, op het juiste moment ingenomen, maar wordt gauw door de meeste mensen misbruikt, zoals bier door de ketellappers; dan wordt het een pest, een purgeermiddel van goederen, land, gezondheid, een hels, duivels en verdoemd middel. Tabak, de ruïne en de ondergang van lichaam en ziel. Polypedes (Eikenvarens) en Epitijm zijn lichte purgeermiddelen tegen Zwartgalligheid. Volgens Dioscorides verdrijft het ook Flegma. Aderlaten Bij het aderlaten moeten drie omstandigheden in beschouwing genomen worden, wie, hoeveel, wanneer. Dat wil zeggen dat het alleen verricht moet worden bij iemand die het verdragen kan, die het nodig heeft, de geschikte leeftijd heeft, niet te jong is, te zwak, te mager, enz. De hoeveelheid hangt af van het gestel en of de persoon veel bloed kan missen. De ochtend is de meest geschikte tijd, sommigen geven de voorkeur aan nuchter zijn, anderen willenjuist dat de patiënt goed gevoed is, sornmigen letten nauwkeurig op de beweging van de Maan of de aspecten van de Planeten. Volgens het Aforisme van Heurnius moet men beginnen met aderlaten en niet met genezen. Wat zal ik ervan zeggen. Horatius Augenius, een heelmeester uit Milaan heeft onlangs 17 boeken over dit onderwerp geschreven. Er zijn drie bijzondere vormen van aderlaten in gebruik, eerst de opening met een scherp mes van een ader in de arm, of in het hoofd, de knieën of enig ander geschikt deel van het lichaam. Laatkoppen: met of zonder inkerving, zegt Fernelius, ze worden op verscheidene delen aangebracht om vochten, pijnen en winden te verdrijven. Bloedzuigers: worden veel bij Zwartgalligheid gebruikt, vooral van toepassing op aambeien. Velen geven hieraan de voorkeur. Schroeimiddelen door hete ijzers, schedelboringen, verbrandingen zijn verschrikkelijke ingrepen waarvoor Dropax en Sinapismus zijn uitgevonden, pleisters om blaren te verwijderen en medicijnen als pek en mosterdzaad, welke moeten worden ingenomen.

5 Behandelingen Nu deze algemene geneesmiddelen in het kort besproken zijn, gaat het erom deze toe te passen. Allereerst de Hoofdzwartgalligheid. Zoals bij alle goede behandelingen beginnen we met het Dieet, daar dit vaak op zich al voldoende is om het gewenste resultaat te bereiken. Dit dieet is niet alleen van toepassing op eten en drinken, maar op al die zes natuurlijke zaken. Zorg ervoor dat de lucht helder en vochtig is, zoals ook het dieet vochtig moet zijn, sappig, gemakkelijk verteerbaar en niet winderig, drink helder vocht, wel gekookt, niet te sterk of te slap. Maak een zwartgallig man vet, zegt Rhasis en afgelopen is het met de kuur. Oefening is goed, niet te veel. Slaap een beetje meer dan gewoonlijk. Uitwerpselen dagelijks te verwijderen op natuurlijke of kunstmatige wijze, rust veel en vermijd alle storingen des Geestes. Verkeer niet in ledigheid, zoek gezelschap van familie en verwanten. Laat hen die zieken bezoeken er wel verzorgd, gewassen en gekamd uitzien want niets drukt de zieke meer terneer dan armoede, slonzigheid, smerigheid en oude vodden. Na het aderlaten moeten we overgaan tot de andere geneesmiddelen. Eerst purgeren, de Augiasstal schoonmaken, het lichaam zuiveren voor we iets bereiken kunnen. Hoe herken je iemand met zwartgalligheid? Er zijn vele tekenen in het uiterlijk van de mens, waaruit men de Zwartgalligheid kan aflezen, zoals magerte, behaardheid, wijde aderen, veel haar op de wenkbrauwen, zegt Gratarolus, een klein hoofd, volgens Aristoteles, stotteren en vroegtijdige kaalheid, naar Avicenna veronderstelt. Ook uit de hand is veel op te maken, vooral zwart worden van de nagels duidt op werd naarmate het einde naderde. Ouderdom kan een oorzaak zijn, vooral bij hen die na een leven vol actie ineens moeten ophouden, ze worden zwartgallig, als ze doorgaan worden ze vaak gek. Vooral is dit het geval met oude vrouwen en Heksen. Ons temperament erven we van onze ouders. Volgens Roger Bacon is de complexie en constitutie van een kind bedorven als het bij de vader ook het geval is. De familie Aenobarbus werd gekenmerkt door een rode baard. De Oostenrijkse lip en de Indische platte neus planten zich voort, de Beierse kin en de Joodse bologen ziet men ook steeds weer terug, zoals Buxtorfius opmerkt. Sommige ziekten worden van vader op zoon maar soms ook van grootvader op kleinzoon overgegeven. Daarom verbieden Kerk en Staat huwelijken tussen verwanten. Daarom wilde Gods Voorzienigheid ook elke 600 jaar een volksverhuizing om het bloed te mengen en te zuiveren. Gemeenschap tijdens de maandstonden moet ernstig worden afgeraden, terecht schimpen de Joden op deze smerige gewoonte onder de Christenen. Hieraan wijten zij het dat de Christenen vaak melaats, krankzinnig, verzwakt en schurftig zijn. Eens was dit door de Goddelijk Wet verboden en werd met de dood bestraft, vaders van misvormde kinderen werden gestenigd. Anderen wijten de Zwartgalligheid aan vasten, ongezonde leefkost, knoflook en uien, of te veel studie. Sommigen zeggen dat wijzen dwazen verwekken, en Erasmus dat dwazen wijzen voortbrengen. Zwangere vrouwen moeten gruwelijke dingen vermijden. Martin Wenrichius vertelt: In Wittenberg in Duitsland zag ik een burger die er als een lijk uitzag. Ik vroeg hem wat hiervan de oorzaak was en hij antwoordde, dat zijn moeder, toen zij hem in de buik droeg, bij toeval een lijk zag en hierdoor zo verschrikt werd, dat de afschuwelijke indruk op het kind werd overgebracht.

6 Verdrijven van het kwaadaardige vocht Lavementen en steekpillen nemen een eerste plaats in bij het verdrijven van dit vocht uit de hersenen naar de minder nobele delen. Sommigen willen ze om de paar dagen gebruiken en samengesteld uit de gekookte zaden van anijs, venkel, en bastaard saffraan, hop, tijm, epitijm, kaasjeskruid, duivekervel, ossetong. polypodiaceae, sene, cassia, diasone, diacatholicon, hierologodium, olie van viooltjes en zoete amandelen etc. Bij deze ziekte moet een goed lavement, mits goed gebruikt, veel verlichting geven; soms zijn lavementen voedzaam, zoals ik onlangs vernam tijdens een geleerde voordracht van ons Natuur Filosofisch Genootschap. Bayerus en anderen bevelen wrijving van de uitwendige delen aan en baden met warm water. In plaats van de gebruikelijke wrijf middelen, beveelt Cardanus wrijven met brandnetels aan tot de huid begint te bladderen. Niezen, kauwmiddelen en snuifmiddelen worden algemeen aanbevolen. Montaltus, Hildesheim enz. geven hiervan verschillende recepten. Hercules de Saxoniä vertelt van een Kwakzalver in Venetië, dat hij een sterk water had, geschikt tegen hoofdzwartgalligheid en dat hij voor geen geld aan de bekendheid wilde prijsgeven. De Maand en de Aambeien te doen vloeien is een goed geneesmiddel, wanneer deze aanvankelijk verstopt waren. Faventius beveelt hiervoor bloedzuigers aan, evenals Hercules de Saxoniä, Julius Alexandrinus vindt aloë beter, de meesten echter bloedzuigers, aangebracht op voorhoofd, neusgaten, et cetera. Montaltus schrijft laatkoppen en lozingen in de linkerdij voor. Areteaus, Paulus Regolinus, Sylvius willen ze zonder insnijden toepassen op de schouders, rug, dijen en voeten. Schroeimiddelen en hete ijzers dienen gebruikt te worden in de schedelnaden en de verbrande plek moet men enige tijd laten uitvloeien. Het is niet slecht met een instrument de schedel te doorboren, om de roetkleurige dampen te laten ontsnappen. Sallustus Salvianus wilde, omdat deze ziekte zo hardnekkig is, het linkerbeen onder de knie afbranden, en de schedel op twee of drie plaatsen doorboren, omdat dit de uitlaat van de dampen ten zeerste bevordert. Ik zag, zo vertelt hij, een zwartgallige man in Rome, die op geen enkele wijze genezen kon worden, tot hij op een dag een hoofdwond opliep en de schedel brak, waarop hij onmiddellijk genas. Een ander brak zijn schedel door een val van grote hoogte, en genas onmiddellijk van zijn waanzin, tot grote vreugde van de toeschouwers. Gordonius wil de schroeimiddelen tot het laatst bewaren, tot wanneer geen enkele geneeskunst meer helpt. Hij beveelt het kaalscheren van het hoofd en het doorboren van de schedel om de dampen uit te bannen ten zeerste aan. Ik zag een zwartgallig man die door een zwaard aan het hoofd verwond werd; zolang de wond open was, voelde hij zich goed, maar zodra was deze genezen of de waanzin maakte zich weer van hem meester, zo vertelt hij. Maar Alexander Messaria, een geleerde in Padua, is ertegen, omdat dit vocht volgens hem veel te dik is om op deze wijze te kunnen worden verdreven. Guianerius genas een Edelman in Savoye, door de schedel te openen en liet deze gedurende een maand in deze toestand, waarop na twee jaar waanzin de patiënt genezen was. Allen spreken over de schedelnaden; maar Arculanus wil dat goud gebruikt wordt voor deze

7 brandmiddelen. Deze brandmiddelen worden verder voor vele andere delen bij zwartgalligheid voorgeschreven, zoals de dijen (Mercurialis), ook armen en benen (Montanus, Rodericus à Fonseca) maar meest aan het hoofd, als andere geneesmiddelen niet baten. Omdat dit vocht zo kwaadaardig is en zo moeilijk verwijderd kan worden, dienen de overblijfselen door stimulerende en hartversterkende middelen en dergelijke te worden weggenomen; het hart en de hersenen, die hierdoor worden aangetast, beïnvloeden elkaar. Een van de beste middelen lijkt mij een beker wijn of een andere sterke drank, indien matig en op de juiste tijd gebruikt. Het maakt een man stoutmoedig, hard, dapper, scherpt de geest van hen die anders duf zijn, zoals olie op het vuur. Matthiolus noemt het uitstekend voedsel dat het lichaam verkwikt, een goede kleur schenkt, een bloeiende leeftijd, de vertering versterkt, de maag stimuleert, urine en uitwerpselen afdrijft, het bloed zuivert, en alle dikke dampen. Nog wat recepten. Garcias ab Horto schrijft: Ik heb lieden gezien die last hadden van flauwvallen en zwartgalligheid en die na het innemen van drie grein van dit steen, ondergedompeld in Ossetong genezen waren. Een ander goed recept is: Neem muskus en zoete marjolein, elk 120 grein, ossentong, bernagie, zoete viooltjes, elk 30 gram, te mengen met stroop van appels.. Elke dokter heeft zulke recepten en ik wil er een aan toevoegen omdat het een zeldzaamheid is, die evenwel door vele schrijvers geroemd wordt, als een werkzaam middel tegen waanzin, zwartgalligheid in het hoofd en dergelijke hersenziekten. Neem het hoofd van een ram, die nimmer gepaard heeft met een ooi, met één slag afhouwen en slechts van de hoorns ontdoen, goed koken met huid en wol, na het doorkoken de hersens eruit nemen, en hieraan specerijen toevoegen, kaneel, gember, nootmuskaat, folie, kruidnagel, in gelijke delen van vijftien gram, vermeng het poeder van de specerijen ermee, en verwarm ze in een plaat op een komfoor met hete kolen, goed roeren, zodat het niet aanbrandt, zorg ervoor dat het niet te veel uitdroogt of droger wordt dan kalfshersenen. Dien het zo op aan de patiënt die na het eten gedurende twee uur vast, dit drie dagen lang. Het kan gegeten worden met brood in een ei, of soep. Laat hem veertien dagen lang deze leefkost gebruiken, geen wijn drinken, et cetera. Geciteerd uit Anatomie van de Melancholie, uitgeverij de Arbeiderspers 1969, uit het Engels vertaald door Yves van Domber met een nawoord van de uitgever.

Koken met bloemen kruiden en wilde planten

Koken met bloemen kruiden en wilde planten Koken met bloemen kruiden en wilde planten Geschiedenis van de koken met wilde planten kruiden- onkruid Het gebruik van kruiden om hun geneeskracht en om er mee te koken bestond waarschijnlijk meer dan

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

Aloe Vera FAQ. Wanneer maakt men gebruik van Aloë Vera? Wordt Aloë Vera enkel als kuur ingenomen? Krijg ik van Aloë Vera uitslag?

Aloe Vera FAQ. Wanneer maakt men gebruik van Aloë Vera? Wordt Aloë Vera enkel als kuur ingenomen? Krijg ik van Aloë Vera uitslag? Aloe Vera FAQ Wanneer maakt men gebruik van Aloë Vera? Aloë Vera behoort tot de categorie van de levensmiddelen en wordt verder onderverdeeld bij de groeten. De werking van Aloë Vera is ondanks intensieve

Nadere informatie

Kruidengids Bijvoet Berk Gebruikte delen: Gebruikte delen: Helpt bij: Helpt bij: Toepassing: Toepassing: Weetjes: Weetjes:

Kruidengids Bijvoet Berk Gebruikte delen: Gebruikte delen: Helpt bij: Helpt bij: Toepassing: Toepassing: Weetjes: Weetjes: Kruidengids Bijvoet Berk Gebruikte delen: de hele plant in juli/augustus Helpt bij: maag-, darm- en galklachten en gebrek aan eetlust Toepassing: thee van gedroogde bijvoet Weetjes: zeer geschikt voor

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B Leydse Weelde Marie de Brimeu - B Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

WA A NZINNIGE BOEK OVER JE LICHA AM

WA A NZINNIGE BOEK OVER JE LICHA AM Het WA A NZINNIGE BOEK OVER JE LICHA AM 99% NONSENS 100% HUMOR ANDY GRIFFITHS TERRY DENTON en Vertaald door EDWARD VAN DE VENDEL INHOUD over de auteurs 8 Inleiding 9 Je lichaam: een korte wegwijzer 10

Nadere informatie

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2)

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Zondag 29 Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Lees de tekst van Zondag 29 Vraag 78 : Wordt dan uit brood en wijn het wezenlijk lichaam en bloed van Christus? Antw : Nee; maar gelijk het water

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Molaxole, poeder voor drank. Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Molaxole, poeder voor drank. Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Molaxole, poeder voor drank Macrogol 3350 Natriumchloride Natriumwaterstofcarbonaat Kaliumchloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie.

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

7 Geheimen voor een gezond leven. Elizabeth Versluis

7 Geheimen voor een gezond leven. Elizabeth Versluis 7 Geheimen voor een gezond leven. Elizabeth Versluis 5 Schrijver: Elizabeth Versluis Coverontwerp: ISBN: 9789402129168 2014 Elizabeth Versluis 6 Medullaza 2 7 Geheimen voor een gezond leven. Inhoudsopgave:

Nadere informatie

(Deel van) Zijn Lichaam

(Deel van) Zijn Lichaam (Deel van) Zijn Lichaam 1 December 2013 I. Wedergeboren Leven II. Levende stenen 1 Petrus 2:4-5 Voeg u bij hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van de nieren, de urinewegen en de blaas (IVP)

Röntgenonderzoek van de nieren, de urinewegen en de blaas (IVP) Infobrochure Röntgenonderzoek van de nieren, de urinewegen en de blaas (IVP) mensen zorgen voor mensen Inleiding In deze folder vindt u informatie over het röntgenonderzoek van de nieren, de urinewegen

Nadere informatie

Gemarineerde eendeborst met noodle salade. Nodig voor de eend;

Gemarineerde eendeborst met noodle salade. Nodig voor de eend; Gemarineerde eendeborst met noodle salade. Nodig voor de eend; In kleine ruitjes ingesneden eende borst Teriyaki saus Iets gember siroop Citroenblad Iets soya saus Chili saus Bereiden van de eende borst;

Nadere informatie

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Na Lied of Klein Gloria verloopt de dienst als volgt: Apostolische geloofsbelijdenis (gezongen, of gelezen en beantwoord met een lied) Nodiging De Heer

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Bijbel voor Kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas. Polikliniek chirurgie

Verwijderen van de galblaas. Polikliniek chirurgie Verwijderen van de galblaas Polikliniek chirurgie Verwijderen van de galblaas Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten om uw galblaas te laten verwijderen. In deze brochure vindt u

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

Oorsprong: Lavendel is een struikachtige plant die je kunt vinden aan de kusten van de Middellandse Zee.

Oorsprong: Lavendel is een struikachtige plant die je kunt vinden aan de kusten van de Middellandse Zee. Lavendel Lavendel is een struikachtige plant die je kunt vinden aan de kusten van de Middellandse Zee. een heldere tot lichtgele olie met een sterke geur In het Nieuwe Testament roemt Marcus lavendelolie

Nadere informatie

Zorg bij maagklachten en misselijkheid

Zorg bij maagklachten en misselijkheid Zorg bij maagklachten en misselijkheid Inhoud Maagklachten 3 Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 5 Voorkomen van maagklachten 6 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Geliefde gemeente van onze Heer, Jezus Christus,

Geliefde gemeente van onze Heer, Jezus Christus, Geliefde gemeente van onze Heer, Jezus Christus, 1. Vandaag verwelkomen wij Loïs bij ons in de kring mensen rondom Jezus. Een kring met een rare gewoonte. Waar ter wereld mensen in Jezus naam bijeen komen,

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Kruidje. Les 72 Aloë vera

Kruidje. Les 72 Aloë vera Aloë vera - Aloe vera Barbadensis Familie van de affodilfamilie (Asphodelaceae) Het is een soort vettachtige gras dat in een droogklimaat kan groeien. Het houdt de vocht voor langere tijd vast. Heb je

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Recent is uit een internationaal onderzoek gebleken dat biologisch voedsel een hogere voedingswaarde heeft dan niet biologisch voedsel. Biologische gewassen zoals groenten, fruit

Nadere informatie

Maagklachten en misselijkheid. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Maagklachten en misselijkheid. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Maagklachten en misselijkheid Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Maagklachten 3 Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer arts raadplegen 5 Voorkomen

Nadere informatie

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE PIJN BIJ KANKER Inhoudsopgave. Inleiding. Pijn bij kanker. Gevolgen van pijn. Slaap en vermoeidheid. Bewegen. Stemming. Behandeling van pijn. Pijnstillers. Doorbraakpijn.

Nadere informatie

Oplossingen voor specifieke voetproblemen

Oplossingen voor specifieke voetproblemen Oplossingen voor specifieke voetproblemen Eeltplekken en likdoorns l Kloven in de voeten l Koude voeten l Pijnlijke voeten l Voetschimmel l Voetwratten l Zweetvoeten l Voetwratten Stip de wrat 4 x per

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Bijbel voor Kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Afsluiting van een gaatje in de bovenkaak

Afsluiting van een gaatje in de bovenkaak Afsluiting van een gaatje in de bovenkaak Waarom deze folder? Vandaag is bij u een gaatje naar de neusbijholte gesloten. In deze folder leest u meer over de bijwerkingen van deze behandeling en wat u hieraan

Nadere informatie

Mijn kind heeft diarree

Mijn kind heeft diarree Mijn kind heeft diarree Beste ouders, Uw kind heeft diarree. In deze brochure vindt u een antwoord op de meeste vragen en ook praktische tips, opdat dit tijdelijk ongemak u geen onnodige hoofdbrekens zou

Nadere informatie

Als je wil ontgiften is het toch het beste om te starten met het grotere werk.

Als je wil ontgiften is het toch het beste om te starten met het grotere werk. Rag: Hoe kan ik het beste detoxen? Als je wil ontgiften is het toch het beste om te starten met het grotere werk. Natuurlijk kan je 1 x per week een zuiverende dag inlassen Ik adviseer dan om een dag op

Nadere informatie

Laxeren voor een colonoscopie

Laxeren voor een colonoscopie 00 Laxeren voor een colonoscopie Tijdens opname (Onderzoek van de gehele dikke darm) 3 e etage 1 Wat is een colonoscopie? Een colonoscopie is een endoscopisch onderzoek van de dikke darm. Endoscopie betekent

Nadere informatie

Morfine Feiten en fabels. Apotheek

Morfine Feiten en fabels. Apotheek 00 Morfine Feiten en fabels Apotheek In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding

Nadere informatie

Gebakken rogvleugel met een yoghurt dressing en frisse salade.

Gebakken rogvleugel met een yoghurt dressing en frisse salade. Gebakken rogvleugel met een yoghurt dressing en frisse salade. Nodig; Rogvleugel 2 dl joghert 2 dl crème frâiche Koriander Mint Peper& zout Iets gember vocht. Frisse salade of pak soy Verdeel de rogvleugel

Nadere informatie

Thuis herstellen na een darmoperatie. Chirurgie

Thuis herstellen na een darmoperatie. Chirurgie Thuis herstellen na een darmoperatie Chirurgie Onlangs heeft u in het ziekenhuis een darmoperatie ondergaan volgens het versneld herstel programma. Deze folder informeert u over de herstelperiode na de

Nadere informatie

Tips om misselijkheid en braken te verhelpen

Tips om misselijkheid en braken te verhelpen Tips om misselijkheid en braken te verhelpen Misselijkheid en braken zijn tekenen dat het niet goed gaat met je lichaam. Rusten is daarom van belang. Als je misselijk wordt en voelt dat je gaat braken,

Nadere informatie

Navelbreuk operatie bij kinderen. poli Chirurgie

Navelbreuk operatie bij kinderen. poli Chirurgie 00 Navelbreuk operatie bij kinderen poli Chirurgie 1 Uw kind wordt binnenkort verwacht in het ziekenhuis voor de behandeling van een navelbreuk. Waarschijnlijk heeft u al het een en ander gehoord over

Nadere informatie

afsluiting gaatje in bovenkaak

afsluiting gaatje in bovenkaak afsluiting gaatje in bovenkaak www.mca.nl/kaakchirurgie waarom deze folder? Vandaag is bij u een gaatje naar de neusbijholte gesloten. In deze folder leest u meer over de bijwerkingen van deze behandeling

Nadere informatie

WEEK 1 1200 KCAL DAG 1

WEEK 1 1200 KCAL DAG 1 DAG 1 Gebakken groente met ei. Magere kwark Bak 1 opscheplepel gesneden rode paprika en 1 opscheplepel champignons met een eetlepel olijfolie. Voeg daar vervolgens 2 eieren bij en bak alles al roerend

Nadere informatie

Komt tot de bruiloft

Komt tot de bruiloft LEER HEM KENNEN 20 bewaarexemplaar Wijkgemeente Ichthus Noordwijk Komt tot de bruiloft 1 Ds. F. van Roest zondag 30 november Christus eten wil zeggen: Zijn wezen, Zijn verdiensten, Zijn krachtige werking

Nadere informatie

Nazorg na een buikoperatie

Nazorg na een buikoperatie Nazorg na een buikoperatie 2 U heeft in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis een operatie aan de buik gehad. Hieronder staan enkele richtlijnen om het herstel zo spoedig mogelijk te laten verlopen. Douchen/baden

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

Hongarije. Pörkölt. www.ajvar.nl. Marhapörkölt pörkölt van rundvlees

Hongarije. Pörkölt. www.ajvar.nl. Marhapörkölt pörkölt van rundvlees Pörkölt Marhapörkölt pörkölt van rundvlees 800 gr. rundvlees zonder been 3 grote uien 4 teentjes knoflook 2 el. reuzel of olie 1½ el. zoet paprikapoeder 1 tomaat, tomaten uit blik 1 paprika 1 dl. rode

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 1 t/m 4 Werkboek 7 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 1 t/m 4 Hoofdstuk 3 en 4 gaat over de bekering. Hoofdstuk 3 en 4 heeft 17 artikelen. In dit werkboek

Nadere informatie

Gebakken snoekbaars met een crème van trompet de la mort. Snoekbaars schoonmaken en verdelen in gelijke stukken met de huid.

Gebakken snoekbaars met een crème van trompet de la mort. Snoekbaars schoonmaken en verdelen in gelijke stukken met de huid. Gebakken snoekbaars met een crème van trompet de la mort. Snoekbaars schoonmaken en verdelen in gelijke stukken met de huid. Ingrediënten voor de trompet saus. 3 dl vis fond 250 gram trompet de la mort

Nadere informatie

Brandnetelbroodbeleg

Brandnetelbroodbeleg Flinke veel brandneteltoppen Olijfolie 4 tenen knoflook Zout Brandnetelbroodbeleg Werk met handschoenen aan. Verwijder harde brandnetel stengels. Was de brandnetels in de vergiet. Laat uitlekken. Snijd

Nadere informatie

Rosbief van tonijn gemarineerd met gemarineerde komkommer. Marinade komkommer

Rosbief van tonijn gemarineerd met gemarineerde komkommer. Marinade komkommer Rosbief van tonijn gemarineerd met gemarineerde komkommer Marinade komkommer 3 dl water Eetlepel Witte wijn azijn Suiker Kruidnagel 5 stuks ketoembar boontjes Theelepel gekneusde Zwarte peper korrels Zout

Nadere informatie

De stap tussen u en de genezing

De stap tussen u en de genezing De stap tussen u en de genezing profeet T.B. Joshua Introductie Er is een stap tussen u en het herstel, de genezing, de zegen en redding. Die stap is geloof in Christus. Jezus staat aan de ene kant en

Nadere informatie

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Met medewerking van Deo Gratias Voorganger : ds. Jaap Jonk Orgelspel: Stefan Potman De Voorbereiding Orgelspel Woord van welkom Moment van stilte Aansteken van

Nadere informatie

RECEPTEN. Het boek Romeinse tweeling. speelt zich af in de eerste eeuw. na Christus. Ben je benieuwd. wat de mensen toen aten?

RECEPTEN. Het boek Romeinse tweeling. speelt zich af in de eerste eeuw. na Christus. Ben je benieuwd. wat de mensen toen aten? RECEPTEN Het boek Romeinse tweeling speelt zich af in de eerste eeuw na Christus. Ben je benieuwd wat de mensen toen aten? Probeer dan deze recepten uit. Ze komen van verschillende websites en zijn allemaal

Nadere informatie

Salade met gebakken lams haas met Mediterrane dressing. Ingrediënten voor de dressing;

Salade met gebakken lams haas met Mediterrane dressing. Ingrediënten voor de dressing; Salade met gebakken lams haas met Mediterrane dressing. Ingrediënten voor de dressing; 2,5 dl olijf olie. 1 fijn gesnipperde rode ui. 2 fijn gesneden teentjes knoflook. 1/2 blikje maïs korrels. lepel gehakte

Nadere informatie

Mulligatawny. Voorgerecht. (cashew groentesoep ) Ingrediënten

Mulligatawny. Voorgerecht. (cashew groentesoep ) Ingrediënten Voorgerecht 4 el ghee (of olie) 2 kaneelstokjes 8 kruidnagelen 8 kardemom zaden 1 volle el gemberpuree 500 gr gemengde groenten (aardappelen, pompoen, wortel, bloemkool en courgette) 150 gr cashewnoten

Nadere informatie

Smakelijke en. Aantrekkelijke. Mixgerechten!

Smakelijke en. Aantrekkelijke. Mixgerechten! Smakelijke en Aantrekkelijke Mixgerechten! De Blixer 3, Blixer 3 Plus, Blixer 5 Plus en Blixer 6 V.V. verenigen in één machine alle kwaliteiten van twee alom bekende toestellen: de cutter en de blender

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

Droge mond. Soms is water alleen niet genoeg. Een gids voor patiënten die behandeld worden tegen kanker. Specialist bij droge mond

Droge mond. Soms is water alleen niet genoeg. Een gids voor patiënten die behandeld worden tegen kanker. Specialist bij droge mond Droge mond Een gids voor patiënten die behandeld worden tegen kanker Soms is water alleen niet genoeg Specialist bij droge mond Droge mond: een frequente bijwerking bij de behandeling van kanker Wellicht

Nadere informatie

In het register van homeopathische farmaceutische producten ingeschreven onder RVH 82185

In het register van homeopathische farmaceutische producten ingeschreven onder RVH 82185 Patiënteninformatie 063850 A2-07 Hemorrolite Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u Dit homeopathische geneesmiddel is verkrijgbaar zonder doktersvoorschrift

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

Poliklinische operaties. Plastische Chirurgie

Poliklinische operaties. Plastische Chirurgie Poliklinische operaties Plastische Chirurgie Inleiding U heeft een afspraak voor een poliklinische operatie op de polikliniek Plastische Chirurgie op: dag om uur bij dr.. locatie Dordwijk locatie Sliedrecht

Nadere informatie

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld.

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld. Opdracht 1 Deze week ga je drie dagen bijhouden wat je allemaal eet en drinkt op een dag. Dat schrijf je op het menu, dat je van je juf of meester krijgt. Opdracht 2 Je krijgt een menu van ongeveer 100

Nadere informatie

Dermatologie. Gordelroos. Afdeling: Onderwerp:

Dermatologie. Gordelroos. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Dermatologie 1 Wat is gordelroos (herpes zoster) is een aandoening, veroorzaakt door een virus, die gekenmerkt wordt door blaasjesvorming en pijn, meestal op de borstkas of rond de

Nadere informatie

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis.

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis. 1e Statie: Jezus wordt ter dood veroordeeld. De eerste plaats waar Jezus stil stond op de kruisweg, was het paleis van de Romeinse landvoogd Pontius Pilatus. De joodse leiders wilden Jezus uit de weg ruimen.

Nadere informatie

Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen?

Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen? Chocolade Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen? Chocolade is heel erg lekker. Mijn zus kwam op het idee.en ik dacht goed idee. En toen heb ik het dus over chocolade gedaan. Waar komt chocolade vandaan?

Nadere informatie

Nazorg behandelingen Kaakchirurgie & Mondziekten

Nazorg behandelingen Kaakchirurgie & Mondziekten KAAKCHIRURGIE & MONDZIEKTEN Nazorg behandelingen Kaakchirurgie & Mondziekten ADVIES Nazorg behandelingen Kaakchirurgie & Mondziekten Vandaag hebt u een operatieve behandeling in de mond ondergaan. Graag

Nadere informatie

Mosselen. Overheerlijke recepten. @dekamarkt of @dekawijnmarkt. facebook.com/ dekamarkt. www.dekamarkt.nl. Klantenservice 0251-276628

Mosselen. Overheerlijke recepten. @dekamarkt of @dekawijnmarkt. facebook.com/ dekamarkt. www.dekamarkt.nl. Klantenservice 0251-276628 Mosselen @dekamarkt of @dekawijnmarkt www.dekamarkt.nl facebook.com/ dekamarkt Klantenservice 0251-276628 Overheerlijke recepten Sappige mosselen met lekkere saus, daar eet iedereen zijn vingers bij op!

Nadere informatie

DE UITTOCHT UIT EGYPTE

DE UITTOCHT UIT EGYPTE Bijbel voor Kinderen presenteert DE UITTOCHT UIT EGYPTE Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Lyn Doerksen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn.

Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn. Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn. Spreuken 4:20-22 20 Mijn zoon, sla acht op mijn woorden, neig uw oor tot mijn uitspraken; 21 laat ze niet wijken uit

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Vaak krijg ik vragen over het bewaren van vlees. Biologisch vlees is anders dan vlees uit de supermarkt omdat er geen chemische kleur-, geur- en smaakstoffen in verwerkt wordt. De

Nadere informatie

Thema: Vrede zij u! Liturgie voor de 2 e Paasdag op 28 maart 2016 in de Oude Kerk te Veenendaal. *Inleidende muziek.

Thema: Vrede zij u! Liturgie voor de 2 e Paasdag op 28 maart 2016 in de Oude Kerk te Veenendaal. *Inleidende muziek. Liturgie voor de 2 e Paasdag op 28 maart 2016 in de Oude Kerk te Veenendaal. Thema: Vrede zij u! *Inleidende muziek *Welkom en Votum *Zingen Op Toonhoogte lied 110 : 1, 2 en 3 en Psalm 97 : 1 en 7 1.U

Nadere informatie

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN 1137 Inleiding Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het

Nadere informatie

EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid

EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid EetbaarSoest - Workshop Fermenteren 23 Jan 2016, G. Christiansson, EetbaarSoest & IVN Eemland Duurzaamheid Fermenteren = Voedsel te laten verbeteren door micro-organismen (bacteriën, schimmels). Wilde

Nadere informatie

Boek van de week: Ziek zijn Het ziekenhuis Nijntje naar het ziekenhuis

Boek van de week: Ziek zijn Het ziekenhuis Nijntje naar het ziekenhuis Auditieve taalontwikkeling Thema: Ik ben ziek Boek van de week: Ziek zijn Het ziekenhuis Nijntje naar het ziekenhuis Doelen bij boek van de week/verhaalbegrip: - De leerlingen kunnen na afloop van de boekoriëntatie

Nadere informatie

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u KBC-Preventie Ongevallen thuis we hebben het voor u Basisprincipes van eerste hulp Handel als eerstehulpverlener. Zorg dat u de situatie niet verergert. Blijf rustig in een noodsituatie en verleen de eerste

Nadere informatie

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1

1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3-1 Patiëntenbijsluiter PARACETAMOL/VITAMINE C 500/50 MG DRANK BIJ VERKOUDHEID, poeder voor drank Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

Adviezen bij slikproblemen

Adviezen bij slikproblemen Adviezen bij slikproblemen 2 Inleiding In deze folder vindt u adviezen die u kunnen helpen het slikken zo makkelijk mogelijk te maken. Houding - Zorg dat u goed rechtop op de stoel zit. - Zorg ervoor dat

Nadere informatie

- Gemeenschappelijke -

- Gemeenschappelijke - - Gemeenschappelijke - - Ziekenzalving - Welkom Beste mensen, wij zijn hier bij elkaar gekomen om de Ziekenzalving te ontvangen. Wij zullen nu samen bidden en daarna zal de priester U de handen opleggen

Nadere informatie

Seidermaaltijd met kinderen

Seidermaaltijd met kinderen Seidermaaltijd met kinderen pagina 1 Seidermaaltijd met kinderen Hoe leer je het meest? Door al je zintuigen te gebruiken! Met deze eenvoudige (en beperkte) Seidermaaltijd kun je je kinderen leren wat

Nadere informatie

1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1

1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1 1.3.1.3 Package Leaflet 1.3.1.3-1 Patiëntenbijsluiter ETOS PARACETAMOL/VITAMINE C 500/50 MG DRANK, poeder voor drank Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u.

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten 1 Van uw MDL-arts heeft u te horen gekregen dat u een (functionele) dyspepsie heeft. Om te begrijpen wat deze term precies inhoud en hoe hiermee om te

Nadere informatie

Biologische producten

Biologische producten Documentnummer: CEEB-1303820-nl pagina 1 / 10 Marktdeelnemer Nr : : 22654 Naam en adres van de marktdeelnemer: Naam, adres en codenummer van de controlerende autoriteit/het controleorgaan BIOBOX bvba Nijverheidslaan

Nadere informatie

Droge mond. Soms is water alleen niet genoeg. Een gids voor patiënten met het syndroom van Sjögren. Specialist bij droge mond

Droge mond. Soms is water alleen niet genoeg. Een gids voor patiënten met het syndroom van Sjögren. Specialist bij droge mond Droge mond Een gids voor patiënten met het syndroom van Sjögren Soms is water alleen niet genoeg Specialist bij droge mond Droge mond is één van de meest voorkomende symptomen bij syndroom van Sjögren

Nadere informatie

= een soort bibberen, je lijf beweegt zachtjes. = als je tijdens het praten sommige letters of stukjes van woorden herhaalt.

= een soort bibberen, je lijf beweegt zachtjes. = als je tijdens het praten sommige letters of stukjes van woorden herhaalt. Woordenschat blok 5 gr5 Les 1 Trillen Stotteren De kaak Zich bezeren De kruin De navel Aanraken Opzwellen De jeuk Het letsel De knieholte = een soort bibberen, je lijf beweegt zachtjes. = als je tijdens

Nadere informatie

Weekmenu 3. Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes*

Weekmenu 3. Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes* Weekmenu 3 Maandag Heldere runderbouillon Gebakken kippenlevertjes Gekookte aardappelen Rode kool met appeltjes* Dinsdag Koolvispakketjes* Rijst Snijbonen Halfvolle biogardeyoghurt Woensdag Witlofschuitjes*

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Groenten zijn gezond. Ze zitten boordevol voedingsstoffen maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen die het nodig

Nadere informatie

De ziekte van Wilson voor jongeren

De ziekte van Wilson voor jongeren De ziekte van Wilson voor jongeren 1 / 23 Waarom heeft het zo'n rare naam? Omdat de doktor die de ziekte voor het eerst herkende in 1905 Wilson heette. VRAAG : What did these people discover? ANTWOORD

Nadere informatie

Online Bijbel voor kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Online Bijbel voor kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Online Bijbel voor kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door Edward Hughes Illustraties door Janie Forest and Lazarus Aangepast door Lyn Doerksen Alle Bijbelcitaten zijn afkomstig uit Het

Nadere informatie

*Zelfzorggeneesmiddel: Lees voor gebruik de >Bijsluiter. Weleda Combudoron Zalf 25 gr 8,70

*Zelfzorggeneesmiddel: Lees voor gebruik de >Bijsluiter. Weleda Combudoron Zalf 25 gr 8,70 Combudoron Gel Combudoron Gel* verzacht en verkoelt bij oppervlakkige brandwonden, zonnebrand en insectenbeten. De gel bevat extracten van Arnica en kleine brandnetel, die verzachtend werken en het zelfherstellende

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

Morgendienst zondag 12 juni 2016, Gereformeerde Kerk, Wierden, Aanvang: 9.30 uur. voorganger: ds. Gerhard ter Maat, Aalten organist:

Morgendienst zondag 12 juni 2016, Gereformeerde Kerk, Wierden, Aanvang: 9.30 uur. voorganger: ds. Gerhard ter Maat, Aalten organist: Morgendienst zondag 12 juni 2016, Gereformeerde Kerk, Wierden, Aanvang: 9.30 uur. voorganger: ds. Gerhard ter Maat, Aalten organist: DIENST VAN DE VOORBEREIDING welkom en mededelingen ps. 72:1,4 1. Geef,

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Spijsverteringsstoornissen

Spijsverteringsstoornissen Spijsverteringsstoornissen Clinical Nutrition to Improve Quality of Life Het belang van voeding Het voedsel dat uw huisdier eet, speelt een belangrijke rol in zijn of haar algemene gezondheid en welzijn.

Nadere informatie

Dancor 10, tabletten 10 mg Dancor 20, tabletten 20 mg

Dancor 10, tabletten 10 mg Dancor 20, tabletten 20 mg DANCOR 10/20 bijsluiter 31-01-2008 blz. 1 / 5 Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door

Nadere informatie

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem?

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Gezinsdienst Liturgie Welkom Voorzang: - Gez 38 Zoek eerst het koninkrijk van God - EL 462 Maak een vrolijk geluid voor de Heer - Opw 462 Aan uw voeten

Nadere informatie