UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar 2010-2011"

Transcriptie

1 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE Academiejaar CHIARI- LIKE MALFORMATIE BIJ DE FRANSE BULLDOG door Myriam LOGEOT Promotor: Prof. L. Van Ham Literatuurstudie in het kader van de Masterproef 1

2 De auteur en de promotor geven de toelating deze literatuurstudie voor consultatie beschikbaar te stellen en delen hiervan te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting de bron uitdrukkelijk te vermelden bij het aanhalen van gegevens uit deze studie. Het auteursrecht betreffende de gegevens vermeld in deze literatuurstudie berust bij de promotor(en). De auteur en de promotor(en) zijn niet verantwoordelijk voor de behandelingen en eventuele doseringen die in deze studie geciteerd en beschreven zijn. 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting Inleiding Literatuuroverzicht Definitie Etiologie Het voorkomen Een gevolg: Syringomyelie De klinische symptomen De diagnose De behandeling Bespreking van klinische casussen Casus Casus Casus Differentiaal diagnose Discussie Literatuurlijst

4 Samenvatting De Chiari-like malformatie is een aandoening waarbij herniatie optreedt van de kleine hersenen en de hersenstam doorheen het achterhoofdsgat. Een occipitale hypoplasie zou aan de basis liggen voor dit syndroom. Het is een erfelijke en veel voorkomende afwijking bij de Cavalier King Charles Spaniël. Maar ook bij andere brachycefale rassen kan deze malformatie aanwezig zijn. De herniatie van de kleine hersenen en de hersenstam veroorzaakt een verstoorde beweging van het cerebrospinale vocht zodat uiteindelijk een syringomyelie ontstaat. Dit zijn met vocht gevulde holtes in het parenchym van het cervicaal en thoracaal ruggenmerg. Symptomen die hiermee gepaard gaan, zijn nekpijn, extreme gevoeligheid bij aanraking van bepaalde zones, intensief krabben soms zonder contact te maken met de huid, epileptiforme aanvallen, zwakte, parese en ataxie. Het stellen van de diagnose is enkel mogelijk met MRI. De typische kenmerken worden het duidelijkst in beeld gebracht op het T2 gewogen beeld van de sagittale doorsnede van de hersenen en het ruggenmerg. Verder kunnen nog andere onderzoeksmethoden aangewend worden om overige oorzaken van de differentiaal diagnose uit te sluiten. De therapie bestaat uit een conservatieve of chirurgische behandeling. Bij de conservatieve behandeling wordt een combinatie gebruikt van analgetica, anticonvulsiva, medicatie die de flow van het cerebrospinale vocht doen afnemen en corticosteroïden. Indien de patiënt hier niet op reageert en de pijn alsmaar toeneemt, wordt er overgegaan tot chirurgie. Deze bestaat uit een craniale cervicale decompressie, waarbij meer ruimte wordt gecreëerd voor de aanwezige neurologische structuren. De pijn zal in de meeste gevallen afnemen, terwijl de syrinx echter onveranderd blijft. Dit suggereert dat de chirurgische behandeling onvoldoende is om de beweging van het cerebrospinaal vocht te bevorderen. Verdere aanpassingen van de chirurgische techniek zijn dus nodig. 4

5 1.Inleiding Hans von Chiari, een patholoog uit Praag, omschreef in 1891 een neurologische afwijking bij de mens die gekenmerkt werd door een caudale verplaatsing van de cerebellaire tonsillen en de hersenstam doorheen het achterhoofdsgat. Dit werd het Arnold-Chiari syndroom genoemd. Dit caudale occipitaal malformatie syndroom werd eveneens bij de hond beschreven. Op klinisch vlak waren veel gelijkenissen met de mens aanwezig. Bij verder onderzoek bleek dat de ontwikkeling van de neurologische symptomen te wijten was aan de syringomylie, een gevolg van de Chiari malformatie. Verschillende theorieën werden gesuggereerd voor het ontstaan van de syringomyelie, de exacte pathogenese bleef echter tot vandaag onbekend. De Chiari-like malformatie werd voor het eerst gediagnosticeerd bij de Cavalier King Charles Spaniël. De afgelopen jaren werden van dit ras regelmatig gevallen gerapporteerd met klachten van spinale pijn, krabben, heftige pijnaanvallen, ataxie en abnormale houding van de kop. Radiografie, CT scan of onderzoek van cerebrospinaal vocht leverde geen afwijkingen op. Pas toen MRI werd aangewend, werd de diagnose van een syringomyelie ten gevolge van een Chiari-like malformatie bevestigd. De afwijking komt ook voor bij andere brachycefale rassen, maar wel in mindere mate. Dit kan verklaard worden doordat de schedel en de hersenen bij brachycefale rassen proportioneel kleiner zijn, in tegenstelling tot de Cavalier King Charles Spaniël waarbij enkel de schedel in volume kleiner is. In deze literatuurstudie wordt de Chiari-like malformatie algemeen besproken bij de brachycefale rassen. De klinische casussen zijn enkel toegespitst op de Franse Bulldog. 5

6 2. Literatuuroverzicht 2.1 Definitie Het Arnold-Chiari syndroom werd reeds in 1891 beschreven bij de mens door Hans von Chiari. De afwijking, gekenmerkt door een te kleine fossa cranii posterior, samengaand met een caudale verplaatsing van de cerebellaire tonsillen en de hersenstam, behoort tot dit syndroom (Chiari H., 1891). Een analoge aandoening komt voor bij de hond. Hier gaat het wel om een caudale verplaatsing van de kleine hersenen en de hersenstam in of doorheen het achterhoofdsgat. Bijgevolg kreeg deze aandoening de naam Chiari-like malformatie toegewezen (Rusbridge et al., 2000). 2.2 De etiologie De exacte etiologie is onbekend, maar een primaire osseuze malformatie van het occipitaal been zou aan de basis liggen van deze congenitale aandoening (Aydin et al., 2005; Marin Padella, 1981; Nishikawa et al., 1997; Rusbridge et al., 2006). Het afwijkende occipitaal been leidt tot een overbezetting van de caudale fossa door de hersenen en bijgevolg tot een compressie van de cervicomedullaire verbinding ter hoogte van het foramen magnum. Hierdoor wordt de normale doorvloei van het cerebrospinale vocht verhinderd (Dewey et al., 2004). Fig. 1: De normale configuratie van de regio van het occipitaal been en de hersenstam (Dewey et al., 2004). Fig 2: Het caudale occipitaal malformatie syndroom ten gevolge van het afwijkende occipitaal been (Dewey et al., 2004). 6

7 2.3 Het voorkomen Chiari-like malformatie heeft typisch een hoge prevalentie bij de Cavalier King Charles Spaniël. Dit is te wijten aan het te kleine schedelvolume en de relatief te grote hersenen van dit ras (Rusbridge en Knowler, 2003). Het gen dat verantwoordelijk is voor de malformatie van het occipitaal been heeft een autosomaal recessieve overerving met een onvolledige penetrantie (Rusbridge en Knowler, 2003). De aandoening kan ook voorkomen bij andere brachycefale rassen zoals de Brussele griffon, de Yorshire Terriër, de Chihuahua, de Boston Terriër, de Mopshond, de Franse Bulldog,..(Mandigers en Rusbridge, 2009). De grootte van de caudale fossa van deze rassen is identiek aan deze van de Cavalier King Charles Spaniël, alleen zijn de hersenen proportioneel wel kleiner waardoor minder kans op overbezetting. De prevalentie van de Chiari-like malformatie ligt daarom lager bij andere brachycefale rassen dan bij de Cavalier King Charles Spaniël (Cross et al., 2009). 2.4 Een gevolg: Syringomyelie Een mogelijk gevolg van de Chiari-like malformatie is een syringohydromyelie, of kortweg syringomyelie genoemd. Dit fenomeen is gekenmerkt door het voorkomen van vocht gevulde holtes gelokaliseerd in het parenchym van het ruggemerg. Deze vochtophoping is te wijten aan de verstoorde beweging van het cerebrospinaal vocht ten gevolge van de Chiari-like malformatie. Trauma, arachnoïditis, tumor en andere kunnen hier ook een oorzaak van zijn (Rusbridge et al., 2006). De pathofysiologie van de syringomyelie ten gevolge van de Chiari-like malformatie blijft onduidelijk. Er bestaan verschillende theorieën, maar er is nog discussie over het exacte mechanisme voor het ontstaan van de syrinx. Wel zijn de onderzoekers het erover eens dat de vochtophoping bestaat uit extracellulair vocht afkomstig van het hoge druk systeem in de microcirculatie van het ruggemerg (Klekamp, 2002). Eén van de recente theorieën de intramedullaire puls druk theorie suggereert dat er bij de Chiari-like malformatie een verschil bestaat tussen de puls druk van het ruggenmerg en deze van de subarachnoïdale ruimte (Dewey et al., 2004). Bij normale fysiologie stroomt het cerebrospinale vocht via het centrale kanaal van het hoofd naar de wervelkolom en terug, dit tijdens respectievelijk de systole en diastole. Indien er een obstructie van de subarachnoïdale ruimte aanwezig is, zal er bijgevolg verhoogde druk aanwezig zijn in het ruggenmerg en verlaagde druk in de subarachnoïdale ruimte (Rusbridge et al., 2006). De intracraniale druk uitgeoefend tijdens de systole zal zich als een golf voortplanten naar het centrale kanaal van het cervicale ruggenmerg. Dit zal leiden uiteindelijk leiden tot dilatatie van het centrale kanaal (Dewey et al., 2004). Verder zal ook het parenchym van het ruggemerg door de drukgolf beschadigd worden zodat plasma infiltraat uit de bloedvaten treedt. Dit resulteert in een ophoping van extracellulair vocht dat zal samenvloeien tot een syrinx (Wolfe en Poma, 2010). De syrinx wordt meestal waargenomen ter hoogte van de halswervels C2 tot C3, en de eerste thoracale wervels (Rusbridge et al., 2006). Hij ontstaat in de witte stof van het ruggemerg en breidt zich uit naar de dorsale en ventrale hoorn. De zenuwvezels van de Tractus Spinothalamicus, verantwoordelijk voor de pijn- en temperatuurszin, worden als eersten door de syrinx aangetast. Dit 7

8 heeft pijn en dysaesthesie ; een verminderde of juist sterkere prikkelwaarneming, tot gevolg (Rusbridge et al., 2000). De diameter van de syrinx is dus positief gecorreleerd met de pijngewaarwording (Mandigers en Rusbridge, 2009). Verder worden de Lage Motor Neuronen (LMN) ter hoogte van de ventrale hoorn aangetast zodat spieratrofie, zwakte en verminderde spinale reflexen optreden. Indien er een erge spieratrofie optreedt van de paraspinale musculatuur, geïnnerveerd door de LMN, kan dit bijkomend resulteren in scoliosis. Ten slotte kan de syrinx overige zenuwvezels van de witte stof beschadigen, dit leidt dan tot ataxie en proprioceptieve stoornissen (Rusbridge et al., 2000). Fig. 3: Dwarse doorsnede van het ruggenmerg van een hond met een progressief uitbreidende syringohydromyelie. S= de vochtbevattende holte van de syrinx, T= de Tractus Spinothalamicus, V= de cellen van de ventrale hoorn. (Rusbridge et al., 2000) 2.5 De klinische symptomen Pijn, en in het bijzonder nekpijn, is het voornaamste symptoom voor syringomyelie. De hond ondervindt vooral ongemak in de ochtend of tegen de avond, bij hoge of lage temperaturen, bij een bepaalde positie. De hond gaat dan meestal met het hoofd in een opgeheven houding slapen. Dit gedrag is te wijten aan de verstoorde beweging van het cerebrospinale vocht en de beschadiging van de spinale dorsale hoorn. De hond vertoont extreme gevoeligheid bij aanraken van bepaalde zones zoals de huid van de kop, de nek, de schouder of het sternum. Dit als pijnlijk ervaren van een niet pijnlijke stimulus, wordt allodynie genaamd. Verder krabt de hond zichzelf typisch aan één zijde, soms zelfs zonder contact te maken met de huid. Dit wordt dysaesthesie genoemd (zie boven). Krachtsvermindering in de voorpoten en spieratrofie kunnen voorkomen ten gevolge van de beschadiging van de ventrale hoorn. Ataxie en parese van de achterhand treden ook op wanneer beschadiging van de witte stof ventrolateraal in het ruggemerg optreedt (Mandigers en Rusbridge, 2009). Ten slotte zijn er ook gevallen van scoliosis en epilepsie (Rusbridge, 2007). 2.6 De diagnose MRI is essentieel voor het stellen van de diagnose van syringomyelie. De belangrijkste opname hiervoor is de sagittale doorsnede (T2 gewogen beeld) van de hersenen en het ruggemerg. De meest voorkomende afwijkingen op MRI zijn de volgende; een afname van de dorsale subarachnoïdale ruimte ter hoogte van de cervicomedullaire overgang, een rostrale verplaatsing van het caudale 8

9 cerebellum ten gevolge van de malformatie van het occipitaal been en een syringohydromyelie (Dewey et al., 2004). Verder kunnen hematologie, klinische chemie en urine onderzoek ook gebruikt worden voor het uitsluiten van andere mogelijke oorzaken. Röntgenonderzoek wordt aangewend voor het uitsluiten van discusproblemen en atlantoaxiale subluxatie. Analyse van het cerebrospinale vocht wordt gebruikt bij een vermoeden van inflammatoire ziekte als oorzaak van de syringomyelie. Ten slotte kan men ook op basis van anamnese en klinische symptomen een sterk vermoeden hebben van een Chiari-like malformatie (Mandigers en Rusbridge, 2009). 2.7 De behandeling Als therapie kan gekozen worden tussen een conservatieve of chirurgische behandeling. De keuze hangt af van de doeltreffendheid van de medicatie. Indien de medicatie faalt, en de hond ondervindt een erge, steeds terugkerende pijn, dan wordt de voorkeur gegeven aan chirurgie (Rusbridge, 2007). De chirurgische behandeling bestaat uit een craniale cervicale decompressie. Hierbij worden het supraoccipitale bot en de atlas dorsaal benaderd. Bij aanvang wordt een groot deel van het supraoccipitaal bot en van de dorsale vleugels van de atlas verwijderd. Vervolgens wordt ter hoogte van C1 een incisie gemaakt in de dura mater en de arachnoïdea zodat het cerebellum en het dorsaal deel van het ruggenmerg zichtbaar worden. Neurologische structuren, indien aanwezig, worden nagekeken op vergroeiingen (Vermeersch et al., 2004). Ten slotte wordt het defect in de hersenvliezen ofwel open gelaten, ofwel overbrugd door een collageen spons of een durale greffe (Rusbridge, 2007). Deze greffe wordt genomen van de peesplaat van de occipitaal spieren (Vermeersch et al., 2004). Volgens de studie van Dewey et al. (2005) vertoonde 83 % van de honden een duidelijke afname in pijn. Deze behandeling wordt dus zeker aangeraden voor honden met extreme pijn, maar desondanks blijft de syrinx onveranderd. Dit wijst erop dat deze chirurgie niet voldoende blijkt om de beweging van het cerebrospinaal vocht te verbeteren, in tegenstelling tot de humane geneeskunde, waarbij de syrinx verdwijnt in 90% van de gevallen (Rusbridge, 2007). Het gebruik van een grotere populatie patiënten voor de studie en postoperatieve opvolging over een langere periode zouden een betrouwbaarder resultaat opleveren (Vermeersch et al., 2004). Bij de conservatieve behandeling gebruikt men analgetica, anticonvulsiva, medicatie die de flow van het cerebrospinale vocht doen afnemen en corticosteroïden. Bij milde pijn worden NSAIDs aangewend. Gabapentin, een anti-epilepticum, wordt eerder gebruikt bij extreme gevallen van pijn (Rusbrigde et al., 2006). Analgetica zoals de opioïden, Pethidine en Methadon, kunnen hier ook gebruikt worden. Deze worden wel minder aangewend vanwege de grote individuele verschillen in effectieve dosis en de partiële respons van de patiënten op deze medicatie (Rusbridge en Jeffery, 2008). Verder zorgen protonpomp inhibitoren zoals Omeprazole, koolzuuranhydrase remmers zoals Acetozolamide, en Furosemide voor een afname van de intracraniale druk (Rusbrigde et al., 2006). Een positieve respons op deze medicatie suggereert dat de pijn te wijten is aan een Chiari-like malformatie. Dergelijke patiënt is een geschikte kandidaat voor chirurgie (Rusbridge en Jeffery, 2008). Corticosteroïden worden als laatste alternatief gebruikt voor pijnbestrijding en vermindering van neurologische symptomen (Rusbrigde et al., 2006). Dit kan gedeeltelijk verklaard worden doordat 9

10 corticosteroïden zorgen voor een afname in druk van cerebrospinale vocht en een invloed hebben op het neuropeptide P, een belangrijke pijnmediator. Er wordt een zo laag mogelijke dosis aangeraden om neveneffecten zoals gewichtstoename en huidveranderingen te vermijden (Rusbridge, 2005). Er is onvoldoende onderzoek gebeurd omtrent de conservatieve behandeling van syringomyelie. Alleen op basis van persoonlijke ondervinding worden bepaalde geneesmiddelen aan de patiënt toegewezen. Aangezien het ontstaan van neuropathische pijn multifactorieel zou zijn, wordt in de diergeneeskunde aangeraden een combinatie te gebruiken van verschillende geneesmiddelen (Rusbridge en Jeffery, 2008). 10

11 3. Bespreking van klinische casussen 3.1 Casus 1 Harley, een Franse Bulldog van 3 jaar (10 kg, mannelijk), werd op 29 juli 2010 aangeboden met de klacht van afwezige steunname op de achterpoten. Dit is acuut onstaan over een periode van twee dagen. Op 28 juli had de eigen dierenarts een cortisone-injectie toegediend, hierna was er echter geen verbetering zichtbaar. De dag dat Harley werd binnengebracht, had hij wel nog gedefeceerd, maar niet meer geurineerd. Bij algemeen lichamelijk onderzoek was alles normaal. Tijdens inspectie was er geen steunname op de achterpoten te bemerken. Bij palpatie werd er lumbaal een milde reactie gezien. Verder was de proprioceptie rechts- en linksachter afwezig, de patellareflex was rechts- en linksachter versterkt en de buigreflex was rechts- en linksachter afwezig. De panniculusreflex was soms onderbroken, soms afwezig. Op basis van het neurologisch onderzoek werd vastgesteld dat Harley leed aan paraplegie en rugpijn als gevolg van een letsel ter hoogte van ruggenmergsegment T2 tot L3. MRI van de hersenen en het ruggenmerg werd dezelfde dag nog uitgevoerd. Op de T2 beelden werd thoracolumbaal links dorsaal ter hoogte van L2-L3 een extradurale compressie van het ruggemerg zichtbaar met overwegend hyperintens aspect en focaal iso-hypointense zone. Dit was mogelijks indicatief voor een discus hernia of een weke delen proces. Thoracaal was er op het verloop van de verschillende wervels een syrinx zichtbaar. Ook cervicaal was dit duidelijk te zien. Op de beelden van de hersenen was er een chiari-like malformatie zichtbaar. Uit de bevindingen van de MRI beelden kon men besluiten dat er een zeer uitgebreide syringohydromyelie thoracaal en cervicaal zichtbaar was, tengevolge van de chiari-like malformatie. Verder was er mogelijks een discus hernia aanwezig ter hoogte van L2-L3. Ten slotte werden er thoracaal wervelmisvormingen, typisch voor het ras, vastgesteld. Gezien de multipele pathologieën werd er gekozen voor een conservatieve behandeling met prednisolone gedurende 3 weken. De eerste week 1mg/kg/dag, de tweede week 0,5 mg/kg/dag en de derde week 0,5 mg/kg om de andere dag. De dag zelf werd hij gehospitaliseerd. Toen de steunname linksachter bij Harley de dag nadien al veel verbeterd was, en de urinelozing opnieuw normaal verliep, werd besloten om hem thuis verder te behandelen. Bij hercontrole na 3 weken behandeling was Harley al goed vooruit gegaan. De steunname was beter, maar de zwakte in de achterpoten bleef aanwezig. Er werd aangeraden de behandeling stop te zetten, en indien de pijnklachten opnieuw optreden, kan men een medicamenteuze therapie voor syringomyelie opstarten (cimetidine of furosemide eventueel gecombineerd met een NSAID). De prognose is gunstig indien de klachten afkomstig waren van de discus hernia. Herval is mogelijk indien de symptomen te wijten waren aan syringomyelie of wervelmisvorming. 11

12 Fig. 4: T1 sagittaal beeld van het cervicale en thoracale ruggenmerg (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren). Cervicaal en thoracaal is er op het verloop van verschillende wervels een hypointense zone zichtbaar. Fig. 5: T2 sagittaal beeld van het cervicale en thoracale ruggenmerg (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren). Er is links dorsaal van L2-L3 een extradurale compressie van het ruggenmerg zichtbaar met overwegend hyperintens aspect en focaal een iso-hypointense zone. Fig 6: T2 sagittaal beeld van de hersenen (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren).. Er is een chiari-like malformatie en afwijkende deviatie ter hoogte van de pons/ het verlengde merg aanwezig. 12

13 3.2 Casus 2 Pablo, een Franse Bulldog van 6 jaar (13 kg, mannelijk) werd op 28 juli 2010 binnengebracht met de klacht van zwakte in de voorpoten. Al twee maanden zakte hij regelmatig door zijn voorpoten tijdens het wandelen. Het verloop van de symptomen werd steeds erger. Onlangs was hij omgevallen, waarna hij niet meer recht kon komen. Bij algemeen lichamelijk onderzoek waren er geen afwijkingen. Tijdens inspectie was opvallend dat Pablo met zijn voorpoten naar buiten zwaaide. Verder vertoonde hij weerstand bij ventroflexie van de hals. De proprioceptie was rechts- en linksvoor, en linksachter vertraagd. Op basis van het neurologisch onderzoek werd besloten dat Pablo mogelijks lijdt aan tetraparese en nekpijn. De oorzaak voor dergelijke sypmtomen zou zich ter hoogte van het ruggenmergsegment C1 tot C5 bevinden. MRI van de hersenen en het ruggenmerg werd een week later uitgevoerd. Cervicaal was er op de T2 beelden een langwerpige hyperintense zone zichtbaar van C1 tot Th 4, deze was hypo-intens op de T1 beelden. Verder was er een uitpuiling van de caudale ventrale pool van de kleine hersenen in het achterhoofdsgat aanwezig en was de caudale rand van het cerebellum afgeplat. Thoracaal was er eveneens een langwerpige hyperintense zone zichtbaar tot Th 11. Dit beeld was indicatief voor een chiari-like malformatie met een erge cervicothoracale syringomyelie. Er werd gekozen om conservatief te behandelen met cimetidine en furosemide. Indien beterschap gezien werd na een maand, zou Pablo een geschikte kandidaat zijn voor chirurgie. Een maand later bij het controle bezoek bleek er een duidelijke verbetering geweest te zijn de eerste week van de behandeling, maar hierna zakte Pablo opnieuw geregeld door zijn voorpoten. Bij inspectie was slepen met de voorpoten op te merken, verder had Pablo ook spontane proprioceptie stoornissen. Hieruit werd besloten dat Pablo leed aan tetraparese en ataxie. Aangezien er dus geen verbetering was met cimetidine, werd de dosis van Furosemide verdubbeld. Verder kon Gabapentine voorgeschreven worden, mocht er geen vooruitgang merkbaar geweest zijn. Na een maand behandeling met Furosemide deed Pablo het veel beter. Het zakken door de voorpoten gebeurde minder frequent. Wel zwaaide hij nog met de voorpoten, draaide heel langzaam en kruiste hierbij nog vaak de poten. Verder was de proprioceptie linksvoor en rechtsachter steeds vertraagd. De therapie met Furosemide werd verdergezet en controle binnen 2-3 maanden werd aangeraden. 13

14 Fig. 7: T2 sagittaal beeld van het cervicaal ruggenmerg (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren). Cervicaal is er een langwerpige hyperintense zone zichtbaar van C1 tot Th4. Verder is er een uitpuiling aanwezig van de caudale ventrale pool van het cerebellum in het foramen magnum. De caudale rand van het cerebellum is afgeplat. Fig. 8: T2 sagittaal beeld van het thoracaal ruggenmerg (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren). Er is een langwerpige hyperintense zone zichtbaar tot Th11. Fig. 9: T2 sagittaal beeld van de hersenen (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren). Er is een Chiari-like malformatie zichtbaar. 14

15 3.3 Casus 3 Woody, een Franse Bulldog van 6 jaar (mannelijk, 11 kg), werd op 10 juni 2010 aangeboden met multipele neurologische klachten. Al 2 maanden zakte hij door de voorpoten, was wankel op zijn achterpoten en vertoonde vaak de neiging al rechtstaand in slaap te vallen. s Nachts was hij altijd heel onrustig totdat de eigenaar hem deed neerliggen. Tijdens de recente consultatie bij eigen dierenarts werden verminderde proprioceptie ter hoogte van de achterpoten en nekpijn vastgesteld. Bij het algemeen lichamelijk onderzoek waren oog- en neusvloei, en inspiratoire stridor aanwezig. Tijdens de inspectie was het opvallend dat Woody al staande in slaap viel. Bij palpatie van de nek vertoonde hij weerstand. Verder was de proprioceptie rechtsachter vertraagd. Op basis van het neurologisch onderzoek werd besloten dat Woody nekpijn en abnormaal gedrag vertoonde. De oorzaak hiervan is gesitueerd ter hoogte van de grote hersenen en het ruggenmergsegment C1 tot C5. MRI van de hersenen en het ruggemerg werd dezelfde dag uitgevoerd. op de T2 beelden van de hersenen was ter hoogte van de bulla een hyperintense zone zichtbaar. Ook cervicaal was deze zone aanwezig van C2 tot Th2. Dit beeld was indicatief voor een cervicale syringomyelie ten gevolge van de chiari-like malformatie. Woody kreeg een behandeling van 4 weken met prednisolone 5 mg voorgeschreven; de eerste week 3x/dag, de tweede week 2x/dag, de derde week 1,5x/dag en de vierde week 1x/dag. Bij controle bezoek een maand later waren de symptomen van syringomyelie spectaculair verbeterd; het wandelen ging beter en Woody was al alerter. Alleen had hij wel nog nekpijn en tetraparese. Woody kreeg een behandeling van 2 maanden met prednisolone 5mg 1,5 tablet/dag. De dosis hiervan mocht afgebouwd worden indien de eigenaar verbetering zag. Bijkomend werd ook Gabapentine 50 mg gegeven; dit aan 0,5 tablet 3x/dag. Bij controle na 2 maanden was de toestand van Woody volgens de eigenaar nooit stabiel geweest. Het in slaap vallen was duidelijk verminderd, alleen zakte hij af en toe nog door zijn voorpoten en had last van nekpijn. De behandeling met prednisolone werd aan dezelfde dosis verder gezet, terwijl de dosis van gabapentine werd opgedreven tot 100mg. Controle bezoek na 3 maanden werd aangeraden. De prognose was gereserveerd. 15

16 Fig. 10: T1 sagittaal beeld van het cervicale ruggenmerg (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren). Er is een hypointense zone zichtbaar van C2 tot Th2. Fig. 11: T2 sagittaal beeld van het thoracale ruggenmerg (vakgroep Medische Beeldvorming van de Huisdieren). Er is een hypo- tot isointense zone zichtbaar van C2 tot Th2. 16

17 3.4 Differentiaal diagnose: pijn en spinale problemen Bij de bovenstaande gevallen moet er rekening gehouden worden met andere mogelijke oorzaken voor de neurologische symptomen: - Degeneratief; een discus hernia: Een discus hernia geeft, afhankelijk van de lokalisatie, acute en persisterende nek- of rugpijn. Het kan daarnaast ook leiden tot zwakte, ataxie en parese. De diagnose wordt gesteld door middel van radiografie, myelografie of MRI van het ruggenmerg (Mc Kee, 2000; Rusbridge, 2005). - Immuungemedieerd; een granulomateuze meningo-encephalitis: Dit is een inflammatoire aandoening van het centrale zenuwstelsel, gekenmerkt door een accumulatie van lymfocyten en monocyten perivasculair ter hoogte van de hersenen en het ruggenmerg. De oorzaak hiervan is onbekend. Deze aandoening geeft acute, cervicale pijn, epileptiforme aanvallen, parese en vestibulaire symptomen. Pleocytose bij onderzoek van het cerebrospinaal vocht is een aanduiding voor deze ziekte. Verder moet encephalitis, die gelijkaardige neurologische symptomen geeft, uitgesloten worden op basis van de MRI beelden (Rusbridge, 2005). - Neoplasie; meningioma s, hersenstam tumor: Neoplasie geeft pijn met bijhorende neurologische symptomen, afhankelijk van de lokalisatie van de tumor. Er is slechts één enkel segment van het ruggenmerg aangetast (Rusbridge, 2005). Hersenstamtumoren zoals meningioma s; tumoren gelokaliseerd ter hoogte van de caudale fossa, kunnen secundair aanleiding geven tot cervicale syringomyelie. De tumormassa blokkeert namelijk de beweging van het cerebrospinaal vocht zodat ontwikkeling van een syringomyelie kan plaatsvinden. Neoplasie geeft dus gelijkaardige symptomen als een Chiari-like malformatie. Aanwezigheid hiervan kan aangetoond worden door middel van MRI (Costa et al., 2004). - Infectieus; Discospondylitis: Een discospondylitis is een inflammatoire aandoening van de tussenwervelschijven, met mogelijke uitbreiding naar de wervellichamen. Dit wordt veroorzaakt door bacteriën, afkomstig van het urinair stelsel (Gonzalo-Orden et al., 2000). Klinische symptomen zijn koorts, cervicale of lumbosacrale pijn en depressie (Rusbridge, 2005). Diagnose wordt gesteld door middel van radiografie, CT scan en MRI. De bevindingen op MRI zijn vernauwde tussenwervelruimtes en een toegenomen signaal op het T2 beeld van de aangetaste wervels en de omliggende weefsels (Gonzalo-Orden et al., 2000). 17

18 - Atlantoaxiale subluxatie: Een afwijkende dens axis zorgt voor een grotere atlantoaxiale instabiliteit, wat kan leiden tot een subluxatie. Dit komt tot uiting door pijn bij ventroflexie van de hals, tetraparese en proprioceptieve stoornissen. De diagnose kan gesteld worden door middel van craniale radiografie (Rusbridge, 2005). - Trauma; Spinaal trauma (hematomyelia): Trauma geeft pijn met bijhorende neurologische symptomen, afhankelijk van de lokalisatie van het trauma. Er kunnen meerdere segmenten van het ruggenmerg aangetast zijn. Trauma kan met radiografie van het ruggenmerg aangetoond worden (Rusbridge, 2005). - Inflammatoir; arachnoïditis: Dit is een inflammatoire aandoening waarbij fibrose van de arachnoïdea optreedt. Bijgevolg kunnen er zelfs vergroeiingen optreden van de arachnoïdea zodat een compressie van de subarachnoïdale ruimte plaatsvindt (Kok et al., 2000). Diagnose wordt gesteld door middel van onderzoek van het cerebrospinaal vocht. - Aangeboren; intracraniale epidermale cyste: Deze cyste komt meestal voor ter hoogte van de caudale fossa. Dit leidt tot compressie van het omgevend hersenparenchym, en resulteert hierdoor in vestibulaire en cerebellaire symptomen zoals tetraparese en ataxie. Deze afwijking kan uitgesloten worden op basis van een CT scan en onderzoek van het cerebrospinaal vocht (MacKillop et al., 2006). - Aangeboren; Dandy Walker syndrome: Dit is een aangeboren cerebellaire hypoplasie, met bijkomend een hydrocephalus en cysten ter hoogte van de caudale fossa. De diagnose kan gesteld worden door middel van cisternografie (Kirberger et al., 1997). - Aangeboren; chiari-like malformatie 18

19 3.5 Discussie Honden met het caudaal occipitaal malformatie syndroom vertonen neurologische afwijkingen zoals nekpijn, epileptiforme aanvallen, krabben, zwakte, parese en ataxie. Deze aandoening wordt meestal gezien bij kleine rassen, meer bepaald bij de brachycefale rassen. De frequentie van de Chiari-like malformatie lijkt afgelopen jaren in belangrijke mate toegenomen te zijn bij de Cavalier King Charles Spaniël. Dit is enkel te wijten aan het toegenomen gebruik van MRI voor het stellen van de diagnose. Het klinisch beeld kan sterk suggestief zijn voor een syringomyelie ten gevolge van een Chiari-like malformatie, maar er moet rekening gehouden worden met andere mogelijke aandoeningen die gepaard gaan met gelijkaardige neurologische symptomen. Onderzoeksmethoden zoals radiografie, myelografie, CT scan en onderzoek van het cerebrospinaal vocht moeten aangewend worden om dergelijke oorzaken uit te sluiten. Met pijntherapie als belangrijkste doel van de behandeling van syringomyelie, streeft men naar een betere levenskwaliteit voor de patiënt. Bij de conservatieve behandeling wordt meestal op basis van persoonlijke ondervinding bepaald welke medicatie bij welke patiënt aangewend moet worden. Meestal wordt gezocht naar een combinatie van verschillende geneesmiddelen die een efficiënte werking heeft bij de patiënt. De therapie kan bij honden met extreme pijn falen. Verder onderzoek omtrent de medicamenteuze behandeling van syringomyelie moet nog gebeuren. Ook de chirurgie blijkt niet voldoende te zijn voor de resolutie van de symptomen, dit in tegenstelling met de mens waarbij na chirurgische ingreep geen syrinx meer aanwezig is. Aanpassing van de chirurgie is dus nodig. In deze masterproef werd de casusbespreking enkel toegespitst op de Franse Bulldog. Hoewel de Chiari-like malformatie typisch een hoge prevalentie kent bij de Cavalier King Charles Spaniël, wordt de aandoening ook steeds meer gediagnosticeerd bij de Franse Bulldog. Een terugkerend symptoom in het verhaal van de eigenaar is zwakte in de voor- en achterpoten bij lange inspanning. Aangezien het gaat om een Franse Bulldog, moet er zeker rekening gehouden worden met mogelijks een Brachycefaal Obstructief Syndroom. Deze aandoening kan door ademhalingsmoeilijkheden leiden tot snelle vermoeidheid. Het Brachycephaal Obstructief Syndroom moet dus eerst uitgesloten worden alvorens verder te gaan met de diagnose. Andere symptomen bij de Franse Bulldog zijn nekpijn en proprioceptie stoornissen in de voor- en achterpoten. Opvallend is dat, in tegenstelling met de Cavalier King Charles Spaniël, de Franse Bulldog geen typisch krabgedrag vertoont. Om de diagnose te stellen wordt routinematig MRI aangewend wanneer er op basis van de symptomen een vermoeden is van een chiari-like malformatie. Bij duidelijke gevallen van de aandoening wordt de standaardbehandeling van cimetidine, furosemide en gabapentin toegepast. Opvallend is dat corticosteroïden bijkomend ook steeds meer gebruikt worden in de pijnbestrijding, terwijl ze in de literatuur vaak pas als laatste alternatief aangewend worden. 19

20 Op basis van eigen bevindingen van de casussen en van het overzicht van de literatuur lijkt dat het ontstaansmechanisme voor de syringomyelie verder moet uitgediept worden om een beter inzicht te verwerven in de pathogenese van de Chiari-like malformatie. Met de juiste kennis is het dan mogelijk om zowel de conservatieve als chirurgische behandeling op punt te stellen. 20

PORTOSYSTEMISCHE SHUNT VDT PAEPE ET AL., 2007,76, P. 243-248

PORTOSYSTEMISCHE SHUNT VDT PAEPE ET AL., 2007,76, P. 243-248 PORTOSYSTEMISCHE SHUNT VDT PAEPE ET AL., 2007,76, P. 243-248 GEVAL 1 Signalement - Anamnese Maltezer, Pruts, 4m, V, 1kg Sedert 4w bij eigenaar. Steeds symptomen van sufheid, doelloos rondlopen, tegen voorwerpen

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn... 1

Nadere informatie

Syringomyelie. Wat is syringomyelie? Syringomyelie is een verwijding van de centrale holte die normaal door het ruggenmerg loopt.

Syringomyelie. Wat is syringomyelie? Syringomyelie is een verwijding van de centrale holte die normaal door het ruggenmerg loopt. Syringomyelie Wat is syringomyelie? Syringomyelie is een verwijding van de centrale holte die normaal door het ruggenmerg loopt. Hoe wordt syringomyelie ook wel genoemd? De term syringomyelie is samengesteld

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C 1 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn...

Nadere informatie

Chiari-like malformatie en syringomyelie The author is very grateful to Paul Mandigers for translating this into Dutch

Chiari-like malformatie en syringomyelie The author is very grateful to Paul Mandigers for translating this into Dutch Chiari-like malformatie en syringomyelie The author is very grateful to Paul Mandigers for translating this into Dutch Introductie Chiari-like malformatie (CM) is een aandoening die gekarakteriseerd wordt

Nadere informatie

Wervelkolomchirurgie. Hernia of prolaps van de tussenwervelschijf

Wervelkolomchirurgie. Hernia of prolaps van de tussenwervelschijf Wervelkolomchirurgie Wervelkolomchirurgie is een deelgebied van de chirurgie welke alle chirurgie van de wervelkolom zelf maar ook van ruggenmerg, zenuwen of andere weefsels in of direct om de wervelkanaal

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 99 Nederlandse Samenvatting Depressie is een veel voorkomend en ernstige psychiatrisch ziektebeeld. Depressie komt zowel bij ouderen als bij jong volwassenen voor. Ouderen en jongere

Nadere informatie

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff)

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Chapter 6 NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 6 Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een neuro-inflammatoire en neurodegeneratieve

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Barzouhi, Abdelilah el Title: Paradigm shift in MRI for sciatica Issue Date: 2013-12-03

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Hyperthyreoïdie is een ziekte die wordt veroorzaakt door een overmatige hoeveelheid schildklierhormonen. Schildklierhormonen

Nadere informatie

Clare Rusbridge. Chiari-like malformatie en syringomyelie The author is very grateful to Paul Mandigers for translating this into Dutch

Clare Rusbridge. Chiari-like malformatie en syringomyelie The author is very grateful to Paul Mandigers for translating this into Dutch Chiari-like malformatie en syringomyelie The author is very grateful to Paul Mandigers for translating this into Dutch Introductie Chiari-like malformatie (CM) is een aandoening die gekarakteriseerd wordt

Nadere informatie

Epilepsie. Algemeen. Oorzaken

Epilepsie. Algemeen. Oorzaken Epilepsie Algemeen We spreken van epilepsie als er herhaald toevallen optreden. Tijdens een toeval is er sprake van abnormaal gedrag. Dit abnormale gedrag kan gegeneraliseerd zijn, dat wil zeggen dat er

Nadere informatie

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider 17 2 Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider Jef Michielsen Introductie Deze casus toont het kenmerkende verhaal van een patiënt die al jaren

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team maandag, 24 januari 2011 22:02 - Laatst aangepast dinsdag, 15 november 2011 16:17

Geschreven door Diernet Team maandag, 24 januari 2011 22:02 - Laatst aangepast dinsdag, 15 november 2011 16:17 Omschrijving Oorzaken Risicofactoren Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Hyperglycemie (verhoogd suiker gehalte in het bloed) bij diabetes mellitus (suikerziekte) is het gevolg van een

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5 Nederlandse Samenvatting Chapter 5 Chapter 5 Waarde van MRI scans voor voorspelling van invaliditeit in patiënten met Multipele Sclerose Multipele Sclerose (MS) is een relatief vaak voorkomende ziekte

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 11 Chapter 11 Traumatisch hersenletsel is de meest voorkomende oorzaak van hersenletsel in onze samenleving. Naar schatting komt traumatisch hersenletsel jaarlijks voor in 235

Nadere informatie

syringomyelie. Pathogenese en symptomen Inleiding

syringomyelie. Pathogenese en symptomen Inleiding N E U R O C H I R U R G I E Syringomyelie T R E F W O O R D E N RUGGENMERGTRAUMA, SYRINGOMYELIE W.P. Vandertop en F. Van Calenbergh Samenvatting Syringomyelie is de verzamelnaam voor aandoeningen die gekenmerkt

Nadere informatie

BIJSLUITER Dolorex 10 mg/ml, oplossing voor injectie voor paard, hond en kat

BIJSLUITER Dolorex 10 mg/ml, oplossing voor injectie voor paard, hond en kat BIJSLUITER Dolorex 10 mg/ml, oplossing voor injectie voor paard, hond en kat 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 203 Nederlandse samenvatting Wittere grijstinten Klinische relevantie van afwijkingen in de grijze stof in multipele sclerose, zoals afgebeeld met MRI Multipele sclerose (MS) is

Nadere informatie

- incidentele bevinding zonder klachten - weigering van chirurgische behandeling - slechte algehele conditie waardoor chirurgie niet verantwoord is

- incidentele bevinding zonder klachten - weigering van chirurgische behandeling - slechte algehele conditie waardoor chirurgie niet verantwoord is Auteur Soort studie Aantal patiënten Lee 2013 Qurashi Systematic review 1999-2011 Systematic review 1999-2011 Radiotherapie / Chirurgie (meestal gevolgd door ) 377 Conservatief waaronder Inclusiecriteria

Nadere informatie

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren Wat is suikerziekte? Suikerziekte - ofwel diabetes mellitus, de medische naam voor suikerziekte - is een aandoening

Nadere informatie

Een verhit postoperatief beloop

Een verhit postoperatief beloop Een verhit postoperatief beloop Centraal anticholinerg syndroom? R Verhage C Hofhuizen Casus Dhr V, 31-1-1952 Voorgeschiedenis: - dilatatie aorta ascendens. - AF, thrombus linker hartoor (verdwenen na

Nadere informatie

APERIUS PercLID System. Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose

APERIUS PercLID System. Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose APERIUS PercLID System Voor de behandeling van degeneratieve lumbale kanaalstenose Informatie over deze brochure Onlangs is bij u een aandoening vastgesteld die degeneratieve lumbale kanaalstenose wordt

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 Inleiding: Een post-anoxisch coma wordt veroorzaakt door globale anoxie of ischemie van de hersenen,

Nadere informatie

PATHOFYSIOLOGIE VAN ISCHEMIE EN VOETULCUS DR. M.C. MARTENS

PATHOFYSIOLOGIE VAN ISCHEMIE EN VOETULCUS DR. M.C. MARTENS PATHOFYSIOLOGIE VAN ISCHEMIE EN VOETULCUS DR. M.C. MARTENS Avondsymposium VOET2013 23 april 2013 Inhoud Deel 1: pathofysiologie van ischemie... 2 Deel 2: Pathofysiologie van het voetulcus... 4 Deel 1:

Nadere informatie

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een ingrijpende aandoening van het centraal zenuwstelsel en de meest voorkomende oorzaak van niet-trauma gerelateerde invaliditeit

Nadere informatie

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette SIS Het Shaken Infant Syndrome Dr. Johan Marchand Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette Wetenschappelijk dossier 1 A. Inleiding B. Epidemiologische gegevens

Nadere informatie

Centrumlocatie. Vitamine A therapie bij retinitis pigmentosa

Centrumlocatie. Vitamine A therapie bij retinitis pigmentosa Centrumlocatie Normaal netvlies Netvlies bij retinitis pigmentosa Vitamine A therapie bij retinitis pigmentosa U heeft een afspraak op de polikliniek Oogheelkunde voor een Vitamine A therapie bij retinitis

Nadere informatie

Vreemde voorwerpen in slokdarm en/of maagdarmstelsel bij honden en katten

Vreemde voorwerpen in slokdarm en/of maagdarmstelsel bij honden en katten Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Vreemde voorwerpen in slokdarm of maagdarmstelsel zijn niet eetbare en onverteerbare dingen die zich in de slokdarm, maag of

Nadere informatie

Chiari-lijkende Malformatie en Syringomyelie

Chiari-lijkende Malformatie en Syringomyelie Chiari-lijkende Malformatie en Syringomyelie Een ziektebeeld dat snel wordt verward met een gedragsprobleem Een chairi-lijkende malformatie is een neurologische aandoening waarbij simpelweg gesteld kan

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Verwardheid bij een chronische leverziekte

Verwardheid bij een chronische leverziekte Mogelijk is bij u voor het eerst de diagnose hepatische encefalopathie gesteld is. Dit kan veel emotie en angst bij u teweeg brengen omdat u zichzelf niet terug herkent in het gedrag zoals door uw naasten

Nadere informatie

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje Gerian Huitema orthopedisch chirurg Komen minder vaak voor dan letsels van het perifere skelet Leiden tot aanzienlijke invaliditeit en de slechtste functionele uitkomsten (Hu et al 1996, Fisher et al 2006).

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Inflammatoire (ontsteking) van darmziekten (IBD) is een groep van gastro-intestinale (maagdarm) ziekten waarbij ontstekingen

Nadere informatie

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen.

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Sinustrombose Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Hoe vaak komt een sinustrombose voor bij kinderen? Een sinustrombose komt bij een op 200.000-300.000

Nadere informatie

Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014

Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014 Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014 Wat is neuropathische pijn? Wat is neuropathische pijn? Neuropathische pijn = pijn die veroorzaakt wordt door een primaire laesie of disfunctie van het perifere

Nadere informatie

NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts

NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts Versie 2016 1. WAT IS NLRP12 GERELATEERDE TERUGKERENDE KOORTS 1.1 Wat is het? NLRP12 gerelateerde terugkerende koorts

Nadere informatie

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL artsen

Nadere informatie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Laminectomie / lumbale kanaalstenose Poli Neurochirurgie De wervelkolomchirurg (neurochirurg) heeft bij u een stenose (vernauwing) vastgesteld. In dit informatieboekje leest u meer over deze diagnose en

Nadere informatie

Globaal gezien zijn er twee vormen van epilepsie; primaire en secundaire epilepsie:

Globaal gezien zijn er twee vormen van epilepsie; primaire en secundaire epilepsie: Epilepsie bij honden Epilepsie bij de hond is een redelijk vaak voorkomend neurologisch probleem bij de hond. De aandoening gaat gepaard met min of meer heftige epileptiforme aanvallen. Deze aanvallen

Nadere informatie

Surgical treatment of disc associated wobbler syndrome by a standard ventral slot technique: a retrospective study of 12 cases

Surgical treatment of disc associated wobbler syndrome by a standard ventral slot technique: a retrospective study of 12 cases 338 Origineel artikel Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 2009, 78 Chirurgische behandeling van het discusgeassocieerd Wobblersyndroom door middel van een standaard ventraalslottechniek: een retrospectieve

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1/5 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Werkzame bestanddelen: Per 500 ml: 95,0 g calciumgluconaat 22,5 g calciumgluceptaat

Nadere informatie

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van prednison/ prednisolon. In

Nadere informatie

Prednison, Prednisolon. corticosteroïden

Prednison, Prednisolon. corticosteroïden Prednison, Prednisolon corticosteroïden Inhoudsopgave Werking 3 Gebruik 3 Bijverschijnselen 4 Aanvullende informatie 5 Methylprednison injecties 6 Vaccinaties 6 Sint Maartenskliniek 7 Colofon 8 2 U heeft

Nadere informatie

Neurologische problemen in de fokkerij. Deel 2. Dr. Paul Mandigers DVM, PhD, DipECVN, DipRNVA. Wat kunnen we verwachten? Incoördinatie (ataxie)

Neurologische problemen in de fokkerij. Deel 2. Dr. Paul Mandigers DVM, PhD, DipECVN, DipRNVA. Wat kunnen we verwachten? Incoördinatie (ataxie) Neurologische problemen in de fokkerij Deel 2 Dr. Paul Mandigers DVM, PhD, DipECVN, DipRNVA University Utrecht Department of clinical Sciences of Companion Animals Sectie Neurologie Veterinair Specialistisch

Nadere informatie

Chapter 7. Nederlandse samenvatting

Chapter 7. Nederlandse samenvatting Chapter 7 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Lumbosacraal radiculair syndroom Het lumbosacraal radiculair syndroom is de aandoening die in de Nederlandse volksmond bekend staat als een

Nadere informatie

Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA)

Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA) Versie 2016 1. WAT IS JUVENIELE SPONDYLARTROPATHIE/ENTHESITIS GERELATEERDE ARTRITIS

Nadere informatie

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond Urine incontinentie bij de hond Marjanne D. Zaal Specialist Chirurgie VSC De Wagenrenk Urine incontinentie bij de hond Presentatie van patiënt Sfinctermechanisme incompetentie (SMI( SMI) Castratie gerelateerde

Nadere informatie

De ziekte van Wilson voor patienten en familie

De ziekte van Wilson voor patienten en familie De ziekte van Wilson voor patienten en familie 1 / 14 Wat is de ziekte van Wilson? De ziekte van Wilson is een erfelijke aandoening waarbij koper onvoldoende door het lichaam wordt uitgescheiden. Het overschot

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE VOOR PATIËNTEN / VERZORGERS

INFORMATIEBROCHURE VOOR PATIËNTEN / VERZORGERS De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel ABILIFY. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Samenvatting 9 122 Chapter 9 Diabetes mellitus is geassocieerd met langzaam progressieve veranderingen in het brein, een complicatie die diabetische encefalopathie genoemd wordt. Eerdere studies laten

Nadere informatie

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor.

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor. Guillain-Barre syndroom Wat is het Guillain-Barre syndroom? Het Guillain-Barre syndroom is een ziekte waarbij als gevolg van een ontsteking van de zenuwen van de benen, romp, armen en gezicht in toenemende

Nadere informatie

pathogenese en beloop Rogier Hintzen, neuroloog-immunoloog Erasmus MC, Rotterdam ErasMS

pathogenese en beloop Rogier Hintzen, neuroloog-immunoloog Erasmus MC, Rotterdam ErasMS MS pathogenese en beloop Rogier Hintzen, neuroloog-immunoloog Erasmus MC, Rotterdam MS lesie ruggenmerg stoornissen bij MS gevoel motoriek zien oogbewegingen cognitie continentie moeheid pijn wat hoort

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

DE LUMBALE WERVELKOLOM (RUG)

DE LUMBALE WERVELKOLOM (RUG) DE LUMBALE WERVELKOLOM (RUG) In een notendop Chronische rugpijn, vooral ter hoogte van de lumbale wervelkolom (onderrug), is een veel voorkomende aandoening. Zo'n 75 % van alle mensen heeft er af en toe

Nadere informatie

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011 Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Geneeskunde 13 september 2011 Dr. Brigit A. de Jong, neuroloog Medisch Hoofd Radboud MS Centrum Afdeling Neurologie

Nadere informatie

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom.

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. 3692 3693 3694 3695 3696 3697 3698 3699 3700 3701 3702 3703 3704 3705 3706 3707 3708 3709 3710 3711 3712 APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. Inleiding Kwaadaardige gezwellen

Nadere informatie

MRI van de hersenen bij congenitale cytomegalovirus infectie

MRI van de hersenen bij congenitale cytomegalovirus infectie MRI van de hersenen bij congenitale cytomegalovirus infectie Department of Pediatrics / Child Neurology Center for Childhood White Matter Disorders VU University Medical Center Amsterdam, NL Hersenen en

Nadere informatie

Dierenkliniek Goeree Overflakkee

Dierenkliniek Goeree Overflakkee Dierenkliniek Goeree Overflakkee De teksten van onze artikelen worden geschreven aan de hand van wetenschappelijke literatuur, maar ook op basis van onze eigen inzichten en ervaringen. Daarom kan de informatie

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hommes, M. Title: The injured liver : management and hepatic injuries in the traumapatient

Nadere informatie

Dutch Spine Surgery Registry DSSR

Dutch Spine Surgery Registry DSSR pagina 1 Dutch Spine Surgery Registry DSSR Vetgedrukte items zijn verplicht Lumbale wervelkolom - Ongeïnstrumenteerd, versie: 2015-6-1 - v3.0.0 Identificatie Het BSN-nummer bestaat uit 9 cijfers, inclusief

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

Witte stofafwijkingen

Witte stofafwijkingen Witte stofafwijkingen Wat zijn het, wat betekenen ze en wat moet je ermee? Ivo van Schaik, neuroloog 0 PresentationAMC.pptx Witte stof: wat is het? 1 PresentationAMC.pptx Witte stof: wat is het? 2 PresentationAMC.pptx

Nadere informatie

BPPV komt eerder zelden voor

BPPV komt eerder zelden voor BPPV komt eerder zelden voor Dr.Hélène Valcke NKO Vertigo: tips en valkuilen Een overwegend % vertigo patiënten met positie gebonden vertigo krijgen de diagnose BPPV zonder investigatie. Echter elke vestibulaire

Nadere informatie

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease Roken is verreweg de belangrijkste risicofactor. Andere risicofactoren zijn: beroepen of hobby s met regelmatige blootstelling aan kleine deeltjes (fijnstof ) en (zelden) een familiair voorkomend enzymtekort

Nadere informatie

Intoxicaties bij een kinderen Kim Horsnell Kinderarts-intensivist Erasmus MC Sophia

Intoxicaties bij een kinderen Kim Horsnell Kinderarts-intensivist Erasmus MC Sophia Intoxicaties bij een kinderen Kim Horsnell Kinderarts-intensivist Erasmus MC Sophia WES Symposium Maart 2012 Intoxicaties bij kinderen WES Symposium Maart 2012 Casus WES Symposium Maart 2012 8 maanden

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Chronische diarree is een verandering in de frequentie, consistentie, of het volume van de stoelgang (ontlasting) voor meer

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 185 Substance P and the Neurokinin 1 Receptor: from behavior to bioanalysis Affectieve stoornissen zoals angst en depressie zijn aandoeningen die een grote

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het promotieonderzoek dat wordt beschreven in dit proefschrift staat schade aan de bloedvaten bij dementie centraal. Voordat ik een samenvatting van de resultaten geef zal ik

Nadere informatie

Epilepsie bij de hond

Epilepsie bij de hond Epilepsie bij de hond Epilepsie, simpel gezegd kortsluiting in de hersenen, komt net als bij mensen ook bij honden voor. Deze adviesbrief biedt u de juiste diergeneeskundige informatie over onder andere

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

C H A P T E R Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname.

C H A P T E R Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname. CHAPTER Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname. De rol van GLP-1, van fysiologie tot farmacotherapie DUTCH SUMMARY Het aantal

Nadere informatie

Percutane vertebroplastiek

Percutane vertebroplastiek Percutane vertebroplastiek Inleiding Patiënten die wervelbreuken hebben ten gevolge van osteoporose, hebben vaak veel last van rugpijn. In enkele gevallen is er ook sprake van neurologische uitval. Vroeger

Nadere informatie

ARIPIPRAZOLE TEVA JOUW HANDLEIDING INFORMATIEBROCHURE VOOR PATIËNTEN / VERZORGERS. (door de arts af te geven aan elke patiënt/verzorger)

ARIPIPRAZOLE TEVA JOUW HANDLEIDING INFORMATIEBROCHURE VOOR PATIËNTEN / VERZORGERS. (door de arts af te geven aan elke patiënt/verzorger) De Belgische gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel ARIPIPRAZOLE TEVA. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan

Nadere informatie

WAT ZIJN AANGEBOREN EIWITSTOFWISSELINGSSTOORNISSEN?

WAT ZIJN AANGEBOREN EIWITSTOFWISSELINGSSTOORNISSEN? WAT ZIJN AANGEBOREN EIWITSTOFWISSELINGSSTOORNISSEN? Eiwitten (proteïnen) zijn een vast onderdeel van onze natuurlijke voeding. Bij het verteringsproces worden ze afgebroken tot hun bouwstenen (aminozuren)

Nadere informatie

Wat zijn segmentale relaties?

Wat zijn segmentale relaties? 5 Wat zijn segmentale relaties? Samenvatting Tussen de ingewanden, het verborgene, en het waarneembare lichaam bestaan relaties en interacties die hun basis hebben in de segmentale innervatie. Een aandoening

Nadere informatie

Hoe vaak komt een craniofaryngeoom voor? Een craniofaryngeoom komt bij een op de 300.000 kinderen voor.

Hoe vaak komt een craniofaryngeoom voor? Een craniofaryngeoom komt bij een op de 300.000 kinderen voor. Craniofaryngeoom Wat is een craniofaryngeoom? Een craniofaryngeoom is een relatief goedaardige hersentumor die ontstaat op een bepaald gebied in de hersenen uit speciaal weefsel wat het zakje van Ratke

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Increlex. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Epidurale infiltratie (transforaminale of interlaminaire epidurale infiltratie) Lumbaal & Cervicaal

Epidurale infiltratie (transforaminale of interlaminaire epidurale infiltratie) Lumbaal & Cervicaal Epidurale infiltratie (transforaminale of interlaminaire epidurale infiltratie) Lumbaal & Cervicaal Multidisciplinair pijncentrum AZ Monica Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen 03/2402268 1 pijnkliniek@azmonica.be

Nadere informatie

Chapter 15. Samenvatting

Chapter 15. Samenvatting Chapter 15 Samenvatting Chapter 15 316 Samenvatting Deel I In Nederland worden ieder jaar ongeveer 14.000 kinderen te vroeg (prematuur) geboren, dat wil zeggen bij een zwangerschapsduur van minder dan

Nadere informatie

Metastasen (uitzaaiingen)

Metastasen (uitzaaiingen) Metastasen (uitzaaiingen) Inleiding Metastasen zijn uitzaaiingen van kwaadaardige gezwellen (tumoren) elders in het lichaam (de z.g. primaire tumor). Uitzaaiingen van primaire tumoren kunnen overal in

Nadere informatie

Epilepsie. bij vrouwen

Epilepsie. bij vrouwen Epilepsie bij vrouwen Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens verschillende vormen

Nadere informatie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Cervicale kanaalstenose Poli Neurochirurgie Uw specialist heeft bij u een cervicale kanaalstenose vastgesteld. Wij vertellen u in deze brochure meer over deze diagnose en geven uitleg over de mogelijke

Nadere informatie

Als een donderslag bij heldere hemel

Als een donderslag bij heldere hemel Als een donderslag bij heldere hemel Ruud van der Kruijk, neuroloog Slingeland Ziekenhuis Doetinchem Mede namens Sarah Vermeer, neuroloog Rijnstate, Peter Coppens huisarts te Ulft en Rik van Dijk huisarts

Nadere informatie

Transforaminale peridurale infiltratie Dienst anesthesie. Patiënteninformatie

Transforaminale peridurale infiltratie Dienst anesthesie. Patiënteninformatie Transforaminale peridurale infiltratie Dienst anesthesie Patiënteninformatie Heilig Hart Ziekenhuis Leuven Brochure Transforaminale peridurale infiltratie 2 Lees aandachtig deze informatiefolder. Indien

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie

Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie Introductie Alle levende organismen hebben de volgende kenmerken: Reactievermogen Groei Reproductie Beweging Metabolisme Anatomie & Fysiologie Anatomen

Nadere informatie

Richtlijnen voor spinale beeldvorming en interpretatie "

Richtlijnen voor spinale beeldvorming en interpretatie Richtlijnen voor spinale beeldvorming en interpretatie " acuut, chronisch, postoperatief A. Rappaport Spinale beeldvorming RX CT MRI Guidelines spinale beeldvorming Focus on medical imaging: acute lage

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten

Maag-, darm- en leverziekten Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten Prednison bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison.

Nadere informatie

Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE

Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE Prof. dr. Tom Huizinga (l) en prof dr. Mark van Buchem leiden al jaren het onderzoek naar NPSLE Martijn Steenwijk, Bsc; prof. dr. Mark van Buchem, neuroradioloog; drs. Margreet Steup-Beekman, internist-reumatoloog;

Nadere informatie