Aansluiting Centrum Jeugd en Gezin op behoeften van ouders en jongeren in Alkmaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aansluiting Centrum Jeugd en Gezin op behoeften van ouders en jongeren in Alkmaar"

Transcriptie

1 Aansluiting Centrum Jeugd en Gezin op behoeften van ouders en jongeren in Alkmaar Hogeschool INHolland - Lectoraat Leefwerelden van Jeugd Dr. Pauline Naber, lector Marjolein Bijvoets MSc, onderzoeker Met medewerking van drs. Sasja van Hal en Tineke Veul, docenten Social Work Alkmaar Den Haag, november 2009

2 Inhoudsopgave Pagina 1. Inleiding 3 2. Achtergrond onderzoek ouders en jongeren in Alkmaar 5 3. Ouders aan het woord over opvoeding van tieners Werving van de ouders Wonen in Alkmaar School Opvoeden van tieners: hoe gaat dat? Opvoeden in twee culturen Hulp van instanties CJG als laagdrempelig informatiepunt? Samenvatting ouders Jongeren over opgroeien in Alkmaar Werving van de jongeren Wonen en opgroeien in Alkmaar School Met wie bespreek je wat? Informatie en advies Waar en hoe advies en informatie te krijgen? Samenvatting jongeren Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Achtergrond en opzet van onderzoek onder ouders en tieners in Alkmaar Op welke wijze rond welke onderwerpen ervaren jongeren en hun ouders advies en steun in hun directe leefomgeving bij vragen en problemen die zich in hun ontwikkeling en opvoeding voordoen? Hoe ervaren en beoordelen jongeren en ouders in Alkmaar het huidige aanbod en de toegankelijkheid van informatie, advies en steun van voorzieningen bij hun ontwikkeling en opvoeding? Op welke wijze, rond welke thema s en onder welke randvoorwaarden zouden CJG s kunnen aansluiten bij de behoeften en verwachtingen van ouders en jongeren? 41 Bijlagen 1 Literatuurlijst 46 2 Interviewleidraad ouders 48 3 Interviewleidraad jongeren

3 1. Inleiding Met het beleidsprogramma Alle kansen voor alle kinderen heeft het kabinet de ambitie neergelegd om alle kinderen, jongeren en ouders te ondersteunen bij hun ontwikkeling en opvoeding vanuit een herkenbaar en laagdrempelig punt in hun eigen omgeving (Ministerie voor Jeugd en Gezin, 2007). In iedere gemeente moet minimaal één fysiek inlooppunt zijn - een Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) - waar jeugdigen en ouders terecht kunnen met hun vragen. In zo n centrum werken meerdere organisaties samen, ligt de nadruk op preventie, licht pedagogische hulp en toeleiding naar geïndiceerde hulp. In 2011 dient er een landelijk dekkend netwerk van CJG s te zijn, waarbij in iedere gemeente minimaal één en in (middel)grote steden meerdere centra ingericht zijn. Bij de voorbereiding, inrichting en aansturing van de CJG s voor ouders en jeugd (vanaf min 9 maanden tot 23 jaar) heeft de gemeente de regierol. Extra financiële middelen zijn beschikbaar via een brede doeluitkering Jeugd en Gezin. In de inrichting en uitwerking van de CJG s moeten niet alleen professionele organisaties een inbreng hebben, maar zijn de verwachtingen en behoeften van jeugd en ouders zelf richtinggevend. Net als bij de inrichting van Bureaus Jeugdzorg worden jeugd en ouders doorgaans nog weinig betrokken. De nadruk ligt op de organisatie en taakverdeling tussen instellingen (Van Rooijen, 2007). In het kader van deze landelijke ontwikkeling en haar wettelijke taken inzake integrale jeugdgezondheidszorg en lokale jeugdzorg, werkt de gemeente Alkmaar aan de ontwikkeling van drie Centra voor Jeugd en Gezin. Aansluitend op het gemeentelijke Programmaplan Opvoeden en Opgroeien (februari 2008) wordt het landelijk voorgeschreven basismodel CJG uitgewerkt naar de lokale situatie. Hierbij worden niet alleen professionele organisaties, maar ook ouders en jeugd betrokken. Zij zijn immers de toekomstige gebruikers en moeten in de visie van de gemeente een inbreng hebben in de ontwikkeling en inrichting van de centra. Deze dienen aan te sluiten bij de vragen en verwachtingen van ouders en jeugdigen van uiteenlopende sociale en culturele achtergronden, opleidingsniveaus, leefsituaties en leeftijden. Speciale aandacht is nodig voor ouders van tieners en voor tieners zelf. Terwijl ouders van kinderen tot 12 jaar redelijk goed bereikt worden met opvoedkundige consultaties en programma s, is er voor ouders van tieners nog weinig ondersteuning ontwikkeld. Juist in deze fase vinden ingrijpende veranderingen plaats in de ontwikkeling en leefwereld van tieners, ouders worden voor nieuwe opvoedingsvragen en opgaven gesteld. Ze ervaren dit als de lastigste periode in de opvoeding. Over de behoeften van tieners en hun ouders aan ondersteuning is beperkte informatie beschikbaar, zo laat landelijk onderzoek zien (Woolthuis, 2008). Tegen deze achtergrond heeft het lectoraat Leefwerelden van Jeugd van Hogeschool INHolland op verzoek van de Sector Samenleving van de gemeente Alkmaar onderzoek gedaan naar de behoefte aan informatie, advies en steun die ouders en jongeren van 12 tot 18 jaar hebben bij hun alledaagse opvoed- en opgroeipraktijk. Ook zijn jongeren en ouders bevraagd op hun ideeën over de inrichting van Centra voor Jeugd en Gezin in Alkmaar. In de uitvoering van dit onderzoek hebben zes vierdejaarsstudenten van de opleidingen Social Work Alkmaar en Pedagogiek Amsterdam van de hogeschool geparticipeerd. Dit rapport beschrijft de resultaten van het onderzoek en is volgt opgebouwd: Allereerst wordt de achtergrond, opzet, vraagstelling en wijze van uitvoering van het onderzoek beschreven. Daarna worden de interviewresultaten beschreven en aan het einde van elk hoofdstuk samengevat: - Eerst komen ouders aan het woord. Hoe ervaren zij het opvoeden van hun kinderen in Alkmaar? Met wie bespreken zij de opvoeding van hun kind(eren), zijn ze bekend met organisaties die ondersteuning kunnen bieden? En wat verwachten zij van een CJG ten aanzien van ondersteuning bij de opvoeding? - 3 -

4 - Daarna komen jongeren aan het woord: met wie praten ze over persoonlijke onderwerpen en eventuele problemen, waarover hebben ze weleens vragen? Ook wordt ingegaan op hun houding ten aanzien van professionele instanties en hun ideeën over een toegankelijk CJG. Afgesloten wordt met een hoofdstuk waarin de resultaten worden samengevat, de onderzoeksvragen beantwoord en aanbevelingen voor de praktijk en het beleid voor CJG s in Alkmaar worden geformuleerd

5 2. Achtergrond onderzoek ouders en jongeren in Alkmaar Centra Jeugd en Gezin Alkmaar Volgens landelijke richtlijnen brengen CJG s een verbinding tot stand integrale jeugdgezondheidszorg en lokale jeugdzorg, aangevuld met een schakel naar Bureau Jeugdzorg en Zorg- en Adviesteams (ZAT s). Zo ontstaat een netwerk waarin alle professionals rondom jeugd en gezin samenwerken. Binnen dit landelijk voorgeschreven basismodel hebben gemeenten grote vrijheid om de centra vorm te geven en ook andere voorzieningen te betrekken. Bijvoorbeeld huisartsen, verloskundigen en kraamzorg; Jeugd GGZ; peuterzalen, kinderopvang, voor- en vroegschoolse educatie; leerplicht en brede school; welzijnswerk; diverse gemeentelijke diensten (Ministerie voor Jeugd en Gezin, 2007). Per gemeente, stadsdeel en wijk kunnen deze centra verschillen, vindt afstemming plaats op ouders, jeugd en aanwezige voorzieningen. De centra zijn bedoeld voor alle kinderen, jongeren en ouders die zelf vragen hebben of hun behoefte aan begeleiding kenbaar maken bij opgroeien en opvoeden, maar ook voor gezinnen waarin interventies in ongewenste of bedreigende situaties nodig zijn (Van Montfoort, 2008). In mei 2006 zijn de GGD en Noord-Kennemerland, West-Friesland en de Kop van Noord-Holland gestart met de oprichting en ontwikkeling van CJG s in 26 gemeenten. Gestreefd wordt naar een gemeenschappelijke aanpak, waarbij er zowel oog is voor de diversiteit en eigenheid van elke gemeente en er tevens een uniforme werkwijze wordt ontwikkeld. Kernpartners van het ontwikkelingstraject CJG Noord-Holland Noord zijn Bureau Jeugdzorg Noord-Holland, de JGZ 0-19 (GGD Hollands Noorden, Omring, Evean JGZ, ViVa! Zorggroep), de verloskundigen, het maatschappelijk werk en het welzijnswerk. Voor dit ontwikkeltraject is een stuurgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van management/directie van de kernpartners. Daarnaast is de provinciale instelling Primo Noord-Holland betrokken bij de ontwikkeling van CJG s met inzet van expertise vanuit middelen van de provincie Noord-Holland. Inmiddels is er een handboek met regionale richtlijnen ontwikkeld. Op gemeenteniveau worden deze richtlijnen gebruikt voor het eigen gemeentelijke ontwikkeltraject CJG, het lokale handboek en implementatieproces. In de betrokken gemeenten wordt inmiddels werk gemaakt van het opzetten van één of meerdere CJG s. In Alkmaar worden drie CJG s ontwikkeld die een centrale en coördinerende rol moeten vervullen in het vroegtijdig signaleren, ondersteunen en zo nodig ingrijpen in gezinnen, om ontsporing op latere leeftijd te voorkomen (Gemeente Alkmaar, 2006). De GGD Hollands Noorden coördineert de inrichting van de drie CJG s in Overdie (de Ruusbroeckhof), De Mare (bij het Dalton College) en Oudorp (Merwedestraat). Voor een deel wordt aangesloten bij bestaande voorzieningen (aanbouw aan wijk- en buurtcentrum), voor een deel vindt nieuwbouw plaats. Waar wonen ouders en jongeren in Alkmaar? Alkmaar telt per 1 januari 2009 rond inwoners (Gemeente Alkmaar, 2009). De wijk De Mare telt de meeste inwoners (16.194), gevolgd door de wijken Zuid (14.217) en Daalmeer/Koedijk (14.078). In de wijken Daalmeer, Oudorp en Overdie wonen de meeste jongeren tussen de 12 en 17 jaar, in de toekomst (over 5 tot 10 jaar) zullen dat gezien de huidige leeftijdsopbouw Huiswaard, Daalmeer en Oudorp zijn, gevolgd door Zuid, De Mare en Overdie. 1 Op 1 januari 2009 wonen er allochtonen in Alkmaar, ongeveer 22% van de totale bevolking. 2 Het grootste deel heeft een Turkse achtergrond, gevolgd door een Indonesische, Marokkaanse, Duitse, Surinaamse en Antilliaanse achtergrond. In totaal heeft 12.3% een niet-westerse achtergrond. 1 O + S Alkmaar. 2 Allochtone personen: van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren (Gemeente Alkmaar, 2009)

6 Noodzaak tot inzicht in aanbod en behoeften 12 plus Soms hebben ouders ondersteuning nodig bij de opvoeding van hun kinderen, soms vinden ánderen dat ze hulp nodig hebben. Uit landelijk onderzoek komt naar voren dat vrijwel alle ouders het zinvol vinden dat er voorzieningen aanwezig zijn waar ze voor vragen en steun terecht kunnen (NIZW Jeugd, 2006). Aanwezigheid van voorzieningen betekent echter niet dat ouders ervan op de hoogte zijn en dat het aanbod afgestemd is op wat ze wensen (Distelbrink e.a., 2005; Leseman e.a.,1998). Veel ouders zijn niet bekend met voorzieningen en er is een kloof tussen wat ze wensen en krijgen. Vaak wordt er informatie aangeboden, terwijl ouders meer behoefte hebben aan praktische steun. Voor allochtone ouders geldt in versterkte mate dat ze onbekend zijn met instellingen die informatie en steun kunnen bieden, terwijl ze er wel behoefte aan hebben. Over het algemeen maken ouders zich meer zorgen over de opvoeding naarmate hun kinderen ouder worden. In het grootschalige landelijke onderzoek Opvoeden in Nederland geeft tweederde van de ouders aan dat zij de puberteit en de adolescentieperiode als meest moeilijk ervaren (Rispens, 1996). Er is geen reden om aan te nemen dat dit sindsdien veranderd is, al ontbreekt vergelijkbaar recent onderzoek onder ouders met kinderen in de tienerleeftijd. Het meeste onderzoek richt zich op opvoeding en ondersteuning van ouders met kinderen tot twaalf jaar (Van Egten e.a., 2008; Leseman e.a., 1998; Zwiep, 1998; Zeijl e.a., 2005). Voor deze groep zijn ook de meeste programma s ontwikkeld, die in de praktijk vooral gebruikt worden door ouders met kinderen van 0-4 jaar. Kleinschalig onderzoek laat zien dat ouders behoefte hebben aan actuele en lokale informatie over welke organisaties waar te vinden zijn en wat ze aanbieden (Stichting Alexander, 2008). Weten waar wat te vinden wil overigens niet zeggen dat ouders ook daadwerkelijk de stap naar advies en steun zullen zetten. Het professionele circuit van adviesen zorginstellingen wordt als ondoorzichtig en bureaucratisch ervaren, ouders worden geconfronteerd met lange wachtlijsten en dossiervorming (De Vries Lentsch, 2006). Dit versterkt de voorkeur van ouders om steun en hulp primair of uitsluitend in de directe omgeving te zoeken, om vragen en problemen met vrienden, familie en kennissen te bespreken (Stichting Alexander, 2008). Onder allochtone ouders en jongeren geldt in versterkte mate dat ze onbekend zijn met en angst hebben voor voorzieningen; ze bespreken hun vragen met familie of wenden zich met adviesvragen tot zelforganisaties (Faber e.a., 2009). Onderzoek laat dus zien dat er een kloof is tussen enerzijds het aanbod en de toegankelijkheid van professionele voorzieningen en anderzijds de vraag en behoeften van ouders en jongeren. Ten aanzien van de lokalisering van voorzieningen is bovendien duidelijk dat deze voor ouders en jongeren bij voorkeur geschakeld zijn aan bestaande en bekende instellingen, aanwezig in hun directe leefomgeving, laagdrempelig en toegankelijk (De Vries Lentsch, 2006; Van den Berg, 2008). Hun vragen variëren van praktische kwesties en informatieve vragen tot problemen in de gezinssituatie en emotionele problematiek. Vraagstelling, doelstelling en onderzoeksopzet Om zicht te krijgen op de behoeften en verwachtingen die tieners en ouders hebben van informatie en ondersteuning in hun directe omgeving, is voor het onderzoek de volgende centrale vraagstelling geformuleerd. Op welke wijze en rond welke onderwerpen zouden ouders en jongeren van jaar informatie, advies en steun bij hun opvoeding en ontwikkeling willen ontvangen en welke rol kunnen Centra voor Jeugd en Gezin hierin vervullen? Deze vraag is gespecificeerd in de volgende subvragen: - 6 -

7 Op welke wijze en rond welke onderwerpen ervaren jongeren en hun ouders advies en steun in hun directe leefomgeving bij vragen en problemen die zich in hun ontwikkeling en opvoeding voordoen? Hoe ervaren en beoordelen jongeren en ouders in Alkmaar het huidige aanbod en de toegankelijkheid van informatie, advies en steun van voorzieningen bij de ontwikkeling en opvoeding? Op welke wijze, rond welke thema s en onder welke randvoorwaarden zouden CJG s kunnen aansluiten bij de behoeften en verwachtingen van ouders en jongeren? Deze drie vragen zijn uitgewerkt in concrete onderwerpen en gerichte vragen die aan een divers samengestelde groep ouders en jongeren in Alkmaar zijn voorgelegd. Doelstelling Doelstelling van het onderzoek is inzicht verkrijgen in de ervaringen, behoeften en verwachtingen van ouders en jongeren aangaande advies en steun in de alledaagse ontwikkeling en opvoedingspraktijk en hoe het aanbod van CJG s daarop kan aansluiten. Hierbij zijn verschillende doelgroepen ouders en jongeren onderscheiden, is gekeken naar verschillende manieren waarop informatie en steun zo dicht mogelijk bij hun leefwerelden kan worden aangeboden. Gekozen is voor een positieve en niet-problematiserende insteek, gezocht is naar vormen waarbij ouders en jongeren zelf een rol kunnen vervullen in het creëren en realiseren van laagdrempelige steun in de eigen omgeving. Studentparticipatie in het onderzoek Zes studenten van Hogeschool INHolland zijn in de uitvoerende fase betrokken bij het onderzoek: vier studenten Pedagogiek en twee studenten Social Work (i.c. Sociaal Pedagogische Hulpverlening). In het kader van hun afstuderen hebben ze ouders en jongeren geïnterviewd, interviews geanalyseerd en over (een deel van) het interviewmateriaal hun scripties geschreven. De studenten zijn gedurende de hele periode van het onderzoek intensief en extra begeleid door het lectoraat. Ze zijn getraind in het interviewen van ouders en jongeren, uitwerken van de interviews en analyseren van gegevens. De volgende studenten hebben geparticipeerd in het onderzoek: Frouke Zegwaard, Yvonne Lolkema van de opleiding Social Work, Jody de Haan, Judith Pach, Crystal Glunder en Sarah van Hall van de opleiding Pedagogiek. Interviewafname, analyse en rapportage In de maanden maart, april en mei 2009 zijn de interviews door studenten afgenomen. In juni en juli 2009 hebben begeleidend onderzoeker en docenten aanvullende interviews met ouders afgenomen. Het gaat om semigestructureerde interviews waarbij gebruik is gemaakt van een interviewleidraad. De gesprekken zijn opgenomen op een bandrecorder en letterlijk uitgewerkt. Ze zijn gehouden op scholen, bij ouders en jongeren thuis, in jongerencentra, bij de GGD en Steunpunt Hayat. 3 Duur van de interviews varieert van twintig minuten tot anderhalf uur. Het overgrote deel van de jongeren en ouders vertelt open en ontspannen over wat hen bezighoudt thuis en in de opvoeding. Sommige jongeren en ouders zijn in het begin van het interview nog wat zenuwachtig en gespannen, maar raken gaandeweg aan de praat. Hierbij speelt de interviewsituatie een rol. Een huiskamer waar andere kinderen binnen komen lopen, een druk buurthuis of een school waar op de achtergrond van alles gaande is, blijken soms minder geschikt voor het houden van rustige gesprekken. Uiteindelijk zijn zowel jongeren als ouders over het algemeen open geweest over wat hen bezighoudt op het gebied van opvoeden en opgroeien en over de problemen die zij soms ervaren. 3 Steunpunt dat gezondheids- en opvoedingsvoorlichting in de Turkse en Marokkaanse taal verzorgt, is onderdeel van de GGD

8 Verantwoordelijk voor deze rapportage is het lectoraat Leefwerelden van Jeugd. De interviews die door studenten, begeleidend onderzoeker en docenten zijn verzameld, liggen aan de basis van de analyse en rapportage. Het onderzoek is kwalitatief en beschrijvend van aard, waarbij het perspectief en de beleving van ouders en jongeren uit Alkmaar centraal staat. Er is naar gestreefd een realistisch beeld te geven van de manier waarop ze denken over opvoeding en opgroeien, welke vragen ze zoal hebben en welke ondersteuning ze willen ontvangen. De citaten van ouders en jongeren die in de tekst gebruikt worden zijn geanonimiseerd; bij jongeren wordt alleen sekse en leeftijd vermeld, bij ouders sekse en het aantal kinderen. Het kan voorkomen dat in een paragraaf of op één bladzijde meerdere keren jongen, 15 jaar of moeder, drie kinderen wordt vermeld. Dit zijn echter verschillende jongeren en ouders. Stiltes, herhalingen en uitroepen zijn omwille van de leesbaarheid weggelaten uit de citaten

9 3. Ouders aan het woord over opvoeding van tieners Ik kon vroeger al slecht advies opvolgen van anderen. Het liefst doe ik alles zelf, ook al gaat dat soms moeilijk. Soms moet er dan een instantie bijkomen maar daar kan je niet onderuit. Moeder, vier kinderen 3.1 Werving van de ouders Gesproken is met dertig moeders en negen vaders. Alle ouders wonen in Alkmaar en hebben tenminste één kind in de leeftijd van 12 tot 18 jaar. De ouders zijn geworven via verschillende instellingen en organisaties: Praktijkschool De Polsstok (voortgezet speciaal onderwijs), Openbare Scholengemeenschap Willem Blaeu (vmbo, havo, vwo), Scholengemeenschap Jan Arentsz (vmbo, havo, vwo). Daarnaast zijn ouders benaderd via de een opvoedcursus van de GGD, Steunpunt Hayat, voetbalvereniging De Alkmaarsche Boys, tienercentrum De Dobber, buurthuis Melis Stoke en via eigen contacten van docenten en studenten. Gezinssituatie: 27 ouders vormen een gezin met echtgenoot of echtgenote en kinderen, twaalf zijn gescheiden, waarvan negen alleenstaand en drie een nieuwe relatie hebben. Twee ouderstellen zijn lesbisch. Iets meer dan de helft van de ouders (18) heeft twee kinderen, 10 ouders drie kinderen, 7 ouders vier kinderen, 2 ouders vijf kinderen, 2 ouders één kind. Wijk: De ouders zijn afkomstig uit alle wijken van Alkmaar. De meesten wonen in Overdie (8), gevolgd door De Mare (7), Daalmeer (6), West (5), Oudorp (5), Huiswaard (4), Centrum (2), Zuid (1), Vroonermeer (1). Achtergrond: De meeste ouders (29) hebben een Nederlandse achtergrond. Andere ouders hebben een Turkse (4), Antilliaanse (3), Surinaams-Antilliaanse (1), Marokkaanse (1) en Spaanse (1) achtergrond. Bij twee Turkse moeders is een tolk aanwezig geweest, omdat ze moeizaam Nederland spreken. De overgrote meerderheid van de interviews is individueel afgenomen, in zes situaties zijn dubbelinterviews met beide ouders gehouden. In twee interviews is één ouder het meeste aan het woord en vult de ander aan, in de vier andere interviews zijn beide ouders evenveel aan het woord, wisselen ze af wie het eerst antwoord geeft op een vraag. Het werven van vaders is arbeidsintensiever en lastiger dan moeders. Uiteindelijk is gesproken met negen vaders, vijf van hen via een individueel interview. De vaders hebben een uitgesproken visie op de opvoeding en tonen zich zeer betrokken bij de opvoeding van hun kinderen. De lesbische moeders ervaren de opvoeding niet als extra lastig en problematisch. Ze hebben ook al oudere kinderen, kunnen bij de opvoeding van hun tieners terugvallen op eerdere ervaringen. Ze hebben alles al eens meegemaakt en geven aan nogal eens als adviseur voor ándere ouders te dienen. En ten slotte vullen twee Antilliaanse moeders elkaar in een dubbelinterview herhaaldelijk aan, brengen een wijperspectief naar voren wanneer het om hun Antilliaanse cultuur en opvoeding gaat. 3.2 Wonen in Alkmaar Hoe ervaren ouders Alkmaar als stad om in te wonen en hun kinderen te laten opgroeien? Het is gewoon zo n leuke stad, heel gezellig en er is veel te doen. Je hebt er eigenlijk van alles. Moeder, drie kinderen Ik vind het prachtig om in Alkmaar te wonen. Het is een mooie stad natuurlijk, met een hele hoop voorzieningen. En ik zit in een rustige wijk, dus voor mijn kinderen is het ook prima om op te groeien in Alkmaar. Vader, twee kinderen - 9 -

10 Bijna alle ouders zijn positief over wonen en leven in Alkmaar. Veel benoemen hierbij de veelzijdigheid van de stad met zowel goede voorzieningen en faciliteiten, als veel natuur - bossen en strand - in de omgeving. De meeste ouders wonen al langere tijd in Alkmaar - 25 jaar of langer - en willen er niet meer weg. Ook voor kinderen is Alkmaar een leuke stad om op te groeien. Hierbij worden de rust, veel speelgelegenheden en activiteiten in de buurt, de aanwezigheid van andere kinderen en veel groen als positieve aspecten genoemd. Vooral ouders uit De Mare, Daalmeer en West benadrukken de veilige omgeving als prettig om hun kinderen te laten opgroeien. De ouders uit Overdie zijn minder enthousiast over hun wijk. Twee moeders maken zich zorgen nu hun kinderen ouder worden. Ze horen verhalen over oudere jongens die rondhangen en overlast veroorzaken en zijn bang dat hun tieners erdoor beïnvloed worden. Een Turkse moeder vindt de wijk geen geschikte omgeving voor haar zoon omdat er overwegend Turkse mensen wonen. Daardoor komt hij onvoldoende in contact met leeftijdgenoten en volwassenen met een Nederlandse achtergrond. Daarnaast vinden de ouders dat er te weinig te doen is in de buurt; graag zouden ze meer activiteiten en hangplekken zien voor hun oudere tieners. Er zijn wel tiener- en jongerencentra, maar óf hun kinderen zijn er te jong voor óf juist weer te oud, aldus de ouders. Een moeder zou graag meer activiteiten zien voor jongeren tussen de 16 en 20 jaar. Is er genoeg te doen voor jongeren in de buurt? Vooral ouders die bang zijn dat hun kinderen overlast veroorzaken of last hebben van overlast van andere jongeren, uiten behoefte aan meer activiteiten in de buurt. Hierbij wijzen ze op de noodzaak tot meer toezicht en controle. Vooral hoogopgeleide ouders geven aan dat hun kinderen gerichte activiteiten buiten school ondernemen. Ze zijn onder andere lid van sportverenigingen en dans- of muziekverenigingen. Deze ouders hechten minder belang aan activiteiten in de wijk. De ouders die graag meer activiteiten in de buurt willen voor hun kinderen, geven daarnaast ook aan dat de huidige voorzieningen - zoals sportclubs - voor hen te duur zijn. Enkele ouders vinden de buurt of de route naar school die hun kind per fiets moet afleggen onveilig. Ze wijzen op drukke kruispunten, wegwerkzaamheden en donkere parkjes. Zo vinden enkele ouders de Friese brug een gevaarlijk punt, waar veel kinderen van en naar school overheen moeten fietsen. 3.3 School Met de meeste kinderen gaat het goed op school. Ze hebben het volgens de ouders naar hun zin, hebben vrienden en vriendinnen, halen gemiddelde of goede cijfers. Twee kinderen zijn net geslaagd op het moment dat het interview wordt afgenomen. De kinderen van de geïnterviewde ouders bezoeken verschillende scholen in Alkmaar. Genoemd worden Praktijkschool De Polsstok, Openbare Scholengemeenschap Willem Blaeu (vmbo, havo, vwo), Scholengemeenschap Jan Arentsz (vmbo, havo, vwo), Stedelijk Dalton College Alkmaar (vmbo, havo, vwo), Petrus Canisius College (vmbo, havo, vwo), Clusius College (vmbo en mbo), ROC Amsterdam (mbo), ROC Horizon College (mbo), Van der Meij College (bovenbouw vmbo) en De Berger Scholengemeenschap (vmbo, havo, vwo). Contact met school De meeste ouders hebben goed contact met school. Ze zijn blij met informatieavonden en tien-minuten-gesprekken, kunnen altijd bellen of mailen als er iets is. Het gebeurt niet vaak, maar als ik echt zie dat hij een probleem heeft, hij heeft het zelf ook aangekaart en komt er niet verder mee, wil ik ook nog wel eens zo n leerkracht bellen. Dus ja het gaat wel goed. Vader, drie kinderen

11 De frequentie en intensiteit van het contact verschilt per ouder. Enkele ouders nemen deel aan de klankbordgroep of medezeggenschapsraad om zo meer betrokken te zijn bij de school van hun kind. De ouders van kinderen waarmee het iets minder goed gaat - ze halen slechte cijfers, ze spijbelen - hebben doorgaans meer contact met de mentor en docenten. Volgens de ouders laten mentoren en docenten blijken dat extra gesprekken met ouders vooral bedoeld zijn wanneer het níet goed gaat met hun kinderen. Wij maken ook altijd een afspraak, ook als het goed gaat. Dan zeggen leraren soms wat komt u hier doen? Ik vind het gewoon prettig om die docenten, die zie je anders nooit natuurlijk, om die te spreken. Moeder, twee kinderen Een moeder met een kind in het praktijkonderwijs, heeft juist een andere ervaring. Je mag altijd bellen, altijd vragen. Ja, ik ben echt blij met die school. Moeder, twee kinderen Praktijkonderwijs: aandacht voor kind en ouders Ouders met kinderen op een Praktijkschool hebben doorgaans meer persoonlijk contact met de docenten, de mentor en adjunct-directeur. Hun kinderen nemen vanwege leerachterstand of problemen in hun psychosociale ontwikkeling aan deze onderwijsvorm deel. De ouders prijzen de kleinschaligheid van de school, zijn blij met de individuele aandacht die hun kind krijgt en het contact dat school met hen onderhoudt. Die persoonlijke aandacht en begeleiding is precies datgene dat hun kind(eren) nodig heeft/hebben om het te redden. Daarnaast ervaren deze ouders de docenten en mentoren als steun in de opvoeding. Wanneer er iets is met hun kind stappen zij eerst naar de mentor of de directeur. Overleg over het gedrag van het kind vindt regelmatig plaats en wordt als laagdrempelig ervaren. Zo nodig fungeert de school als verwijzer of bemiddelaar naar organisaties als MEE, Triversum en Bureau Jeugdzorg, zet trajecten in gang. De ouders hebben vanwege hun kinderen contact met organisaties op het gebied van zorg, opvoeden en opgroeien. Enkele ouders zijn positief over de begeleiding die ze er krijgen. Zo nemen twee moeders direct contact op met hun begeleiders van Maatschappelijk Werk of MEE als er iets is met hun kind. Dat geldt niet voor iedereen. Een moeder is ontevreden met de uithuisplaatsing van haar dochter en voelt zich niet serieus genomen. Deze ouders staan ook minder open voor opvoedingscursussen; voor andere ouders is het misschien goed maar zelf zullen ze er niet snel naar toe gaan. Verder maken de ouders zich net als ouders met tieners in het reguliere voortgezet onderwijs zich zorgen over uitgaan, gebruik van alcohol en drugs. Enkele ouders uiten zorgen over de toekomst van hun kind: zullen ze een diploma halen en werk vinden? Welke rol heeft school? In de gesprekken brengen ouders naar voren dat ze een belangrijke taak voor school weggelegd zien op het moment dat het minder goed gaat met hun kind. Als hun kind zou spijbelen en slechte cijfers halen - een voorbeeld dat hen tijdens het interview is voorgelegd - zouden vrijwel alle ouders eerst met hun kind praten en de oorzaak proberen te achterhalen en daarna een gesprek aangaan met de mentor en hun kind om oplossingen te zoeken. Zowel de inzet van de school als de ouders is nodig om problemen met het kind op te lossen, aldus de ouders. Als het kind niet gemotiveerd is kan je daar als ouder weinig mee. Dan hoop je dat de school iets doet. Moeder, vier kinderen Sommige ouders hebben zelf ervaring gehad met kinderen die spijbelden, waarvan een deel positief is over de manier waarop ze door school zijn benaderd. Een Turkse moeder geeft aan dat ze het contact met de leerplichtambtenaar als positief heeft ervaren. Haar zoon is inmiddels op een andere school geplaatst waar het beter gaat

12 Volgens enkele ouders mag school een grotere en actievere rol vervullen op het gebied van advies en steun. Na thuis, is school de belangrijkste omgeving waar het gedrag van hun kind te zien is. School zou dan ook inzicht moeten hebben of het wel of niet goed gaat met hun kind en een signalerende en adviserende rol hebben, aldus de ouders. Een andere genoemde reden waarom school meer aanwezig mag zijn op het gebied van probleemsignalering en advies, is omdat contact met school ingeval van problemen veel laagdrempeliger is dan de stap naar een professionele instantie. Drie ouders hadden ook meer van school verwacht op het moment dat hun kind spijbelde. Zij zijn pas laat op de hoogte gesteld en hebben er zelf veel achteraan moeten zitten om extra begeleiding en aandacht te realiseren. Ja, het ging eigenlijk wel heel erg van ons uit. Dat wij eigenlijk heel laat van school te horen kregen dat hij veel spijbelde. En wij daar niet van op de hoogte waren. Toen hebben we stevig vinger aan de pols gehouden. Nu gaat het contact wel beter, maar het zou eigenlijk meer uit de school zelf mogen komen. Moeder, één kind We kregen opeens een brief waarop stond dat hij geschorst zou worden omdat hij vaak de klas is uitgestuurd. En wij wisten daar nog niets van en daar heb ik toen wel mijn mening over gegeven. Moeder, één kind Ouders zien duidelijk een opvoedkundige taak voor school weggelegd. Mochten er problemen zijn met hun kind zoals spijbelen, slechte cijfers, slecht gedrag, dan vinden bijna alle ouders dat er eerst met school gepraat moet worden. Op dat moment verwachten ze steun van een vertrouwenspersoon of mentor. Dat is er volgens sommigen nog te weinig. Ik mis echt een koppeling tussen de ouders en de hulpverlening en het onderwijs. Vader, drie kinderen Vooral ouders met kinderen in het reguliere voortgezet onderwijs missen contact met school waar het gaat om gedrag en problemen. Ouders van kinderen op de praktijkschool ervaren het persoonlijke contact met docenten en mentor als zeer positief. Ze worden direct gebeld wanneer hun kind niet komt opdagen en de school gaat met ouders in gesprek wanneer er probleemgedrag wordt gesignaleerd. Ouders ervaren dit als ondersteuning vanuit de school. Op de vraag of ouders ook andere organisaties kennen die ondersteuning kunnen bieden op dit gebied reageren de meeste ouders ontkennend. Gemeend wordt dat school gericht zou moeten doorverwijzen naar organisaties die hulp kunnen bieden. Zelf contact opnemen met een organisatie waar het gaat om problemen op school zoals spijbelen, vinden de meeste ouders ook niet passend. Professionele hulp is dan volgens hen te zwaar. Hoewel veel ouders van mening zijn dat er bij lichte problematiek laagdrempelige ondersteuning nodig is, weten zij niet waar deze te vinden is. Bureau Jeugdzorg en Maatschappelijk Werk zijn bekend, maar daar zouden ze alleen naartoe gaan wanneer de situatie echt onhoudbaar is geworden. Dat is echt twee stappen verder. Er zijn wel hulporganisaties maar dat is echt een verdere stap zeg maar, die ze pas kunnen nemen als het echt uit de hand loopt. Moeder, vier kinderen Enkele ouders zijn beter op de hoogte, hebben weleens gehoord van lichte ondersteuning, noemen de opvoedwinkel. Twee moeders hebben bijvoorbeeld gehoord van een informatiepunt waar je naar toe kunt gaan bij vragen over spijbelen of andere schoolzaken

13 Het heet niet stichting jeugd en gezin, maar het is een inloopcentrum waar je met je opvoedingsvragen terecht kunt. Maar dat weet ik eigenlijk niet, is er zo n centrum in Alkmaar? Moeder, vier kinderen Ouders ervaren het contact met school als positief, al geven enkele ouders aan dat zij meer actie van school verwachten op het moment dat het niet goed gaat met hun kind. Hierbij zouden ze eerder gebeld willen worden wanneer er iets gaande is - zoals spijbelen - zouden ze samen naar een oplossing willen zoeken voor hun kind. Veel ouders zien een belangrijke opvoedkundige taak voor de mentor en docenten weggelegd. School is het eerste aanspreekpunt wanneer ze problemen ervaren met hun kind, waar ze terecht moeten kunnen bij een mentor of vertrouwenspersoon. Als blijkt dat dit te licht is, dan zouden de mentor of vertrouwenspersoon de ouders gericht kunnen doorverwijzen naar een professionele instantie. Terwijl ouders met kinderen in het reguliere voortgezet onderwijs aangeven meer steun van school te verwachten wanneer hun kind problemen geeft of heeft, komt uit de gesprekken met ouders die kinderen in het praktijkonderwijs hebben naar voren dat ze erg blij zijn met de steun vanuit school. Deze ouders vinden het erg prettig dat ze meteen gebeld worden door docenten, de mentor of de adjunct-directeur wanneer er iets is en ervaren het contact met school als ondersteunend. 3.4 Opvoeden van tieners: hoe gaat dat? Bijna alle ouders geven aan dat het opvoeden van tieners niet altijd makkelijk is. Kinderen worden ouder en zelfstandiger, gaan zich anders gedragen, krijgen andere interesses. Ik denk dat niet durven loslaten of vrijheid durven geven een groot punt is. Moeder, drie kinderen Ik vond het pas moeilijk worden vanaf een jaar of 14, 15. Als je kind ouder wordt bijvoorbeeld met uitgaan, hoeveel vrijheid geef ik mijn kind? Vanaf welke leeftijd? Hoe laat moet je kind thuis zijn? Dat vind ik moeilijk, dat heb je steeds minder in de hand en je weet niet wat zich allemaal afspeelt. Moeder, drie kinderen Hun kinderen willen zelfstandig naar de stad gaan met vriendinnen, zelf kleding kopen. Soms ontploffen ze in één keer en rennen naar hun kamer. Hoe daar als ouder mee om te gaan? Het stellen van grenzen en verantwoordelijkheid geven is een punt waar veel ouders moeite mee hebben. Hoeveel vrijheid kunnen ze hun kind geven? In hoeverre is het mogelijk om zaken als roken, alcohol en uitgaan te verbieden? Er zijn twee zaken waar het zelfs in die opvoedcursus heel moeilijk is om er samen een soort modus voor te vinden en dat is hoe krijg ik mijn kind aan het huiswerk en hoe houd ik mijn kind uit de kroeg of van de straat. Vader, drie kinderen Naast grenzen stellen en verantwoordelijkheid geven maken ouders zich veel zorgen over uitgaan. Dan is er geen ouderlijk toezicht terwijl hun kinderen juist dan makkelijk toegang hebben tot alcohol, drugs en zaken waartegen de ouders hun kind willen beschermen. Hoewel de ouders er op verschillende manieren mee omgaan, is overeenkomstig dat er afspraken worden gemaakt om het uitgaan te controleren. Veel ouders spreken een tijd af wanneer hun kind thuis moet zijn. Anderen spreken af dat ze altijd bellen waar ze uithangen en nooit alleen naar huis fietsen. Ook worden er afspraken gemaakt over de frequentie van uitgaan: bijvoorbeeld één keer per maand, of één keer per twee weken. Er zijn terugkerende onderwerpen die ouders noemen wanneer het over opvoeding van tieners gaat

14 Top 5 vragen van ouders bij de opvoeding 4 1. Grenzen stellen 2. Mate van verantwoordelijkheid en zelfstandigheid 3. Uitgaan 4. Alcohol- en drugsgebruik 5. Huiswerk Opvoedstijlen De manier waarop ouders omgaan met hun tieners verschilt. Twee Antilliaanse moeders hanteren duidelijke regels waaraan hun kinderen zich moeten houden. Geen overleg; hun zonen moeten luisteren naar hun vader en moeder. Bij ons zijn wij (ouders) de baas. Niet de kinderen. Op het moment dat het kind de baas is in huis, dan zit je met je handen in het haar. Moeder, twee kinderen Andere ouders zeggen juist veel met hun kind te overleggen en te praten wanneer die iets willen waar ze als ouders niet achter staan. Ze willen hun kind veel vrijheid geven en alleen ingrijpen als het echt dreigt mis te gaan. We proberen ze ook een beetje het vertrouwen te geven: we laten het een beetje aan jou over, of je daar mee om kunt gaan, of je daar geen misbruik van maakt. Niet te veel regels opleggen maar kijken hoe het kind is en hoe gaat hij daarmee om. En proberen te sturen als je ziet dat het helemaal mis loopt. Dat je dan probeert om erover te praten en in te grijpen. Moeder, drie kinderen Waar de ene ouder een vrij strakke opvoedstijl hanteert, geeft de ander aan zichzelf meer als begeleider te zien van de kinderen naarmate ze ouder worden. De meeste ouders proberen wel een middenweg te vinden: regels en grenzen wanneer het nodig is, maar wel vrijheid om zelfstandig keuzes te maken en meer verantwoordelijkheid aan te kunnen. Het is niet zo van: dit mag je wel en dit mag je niet, zo werkt dat niet denk ik. En dat zie je ook bij klasgenoten, dat ouders dat inderdaad wel doen maar die krijgen conflicten. Moeder, twee kinderen De meeste ouders zeggen dat het goed gaat met hun kind en dat het onderling contact - afgezien van enkele boze buien - ook goed is. Wat doen ze als het toch dreigt mis te gaan? Hoewel ouders aangeven hun kind niet met dit mag wel en dit mag niet op te willen voeden, stellen ze wel regels en grenzen wanneer er gedrag wordt vertoond dat niet door de beugel kan. Maar wat gebeurt er wanneer het kind zich niet aan de regels houdt? Een duidelijk antwoord op deze vraag geven ouders niet. Ze hopen via praten, uitleggen waarom bepaalde dingen goed of slecht zijn te voorkomen dat het uit de hand loopt. Tegelijkertijd vinden ouders dit één van de moeilijkste dingen in de opvoeding van tieners. Wij hebben het met elkaar (ouders) gehad over roken en blowen. Dat we ook zoiets hadden van oké, waarom doe je dat dan? We hebben wel gezegd (tegen de kinderen) dat we het niet goed vinden en zeker niet goedkeuren. Tot hun 18 e hebben ze - of ze het nu leuk vinden of niet - met ons te maken. En daar zijn natuurlijk bepaalde afspraken over gemaakt. Moeder, twee kinderen 4 Deze top 5 is gebaseerd op de vragen en kwesties die ouders het meest noemen in de interviews

15 Wat zouden ouders doen wanneer hun 14-jarige dochter s avonds op straat rondhangt met oudere jongens? Ook hier zeggen de meeste ouders eerst in gesprek te gaan met hun kind omdat contact maken en houden het belangrijkst is. Ze zouden bijvoorbeeld die jongens bij hen thuis uitnodigen om te zien wat voor jongens het zijn en er zo als ouder minder buiten staan. Wanneer dit niet werkt, zouden ze contact zoeken met de ouders van de jongens en zo nodig toch hulp zoeken bij Bureau Jeugdzorg of GGZ. En wat zeggen de vaders? Zijn er verschillen in visie op de opvoeding tussen vaders en moeders? Denken vaders anders over deskundige hulp en het bespreken van de opvoeding met anderen? Hoewel het om een beperkt aantal vaders gaat, valt op dat ze trots zijn op hun kind. Ze zijn blij dat het goed gaat met hun zoon of dochter, dat er goede schoolresultaten worden behaald en er geen problemen zijn op het gebied van uitgaan, drank- en drugsgebruik of verkeerde vrienden. Een gescheiden vader maakt zich vaak zorgen om zijn zoon die PDD-NOS heeft en doet er zoveel mogelijk aan om zijn zoon te kunnen ondersteunen. Hij is bewust bezig met de schoolkeuze van zijn zoon, die tussendoor ook van school is gewisseld. Hij bespreekt de problemen die hij soms ervaart in de opvoeding met anderen en heeft een opvoedingscursus gevolgd. Prettig aan de cursus vindt hij de praktische hulp en het feit dat hij hierdoor met zijn ex-vrouw meer op één lijn is gekomen in de opvoeding. Net als moeders geven ook de vaders aan dat het contact tussen school en ouders erg belangrijk is, vooral wanneer er problemen zijn, zoals spijbelen of slechte schoolresultaten. De betrokkenheid van een mentor, vertrouwenspersoon of docent is noodzakelijk omdat alleen met gezamenlijke inzet het kind geholpen kan worden. Ze gaan naar tien-minutengesprekken en informatieavonden op school en twee vaders zitten in de medezeggenschapsraad van de school van hun kind. En terwijl de moeders erkennen dat zij weleens moeilijkheden ervaren in het opvoeden - zoals op het gebied van grenzen stellen, uitgaan en alcoholgebruik - benadrukken de meeste vaders hoe ze handelen om dit te voorkomen. Het contact met hun kind vinden zij erg belangrijk, met elkaar in gesprek gaan en daardoor weten wat er speelt. Hierdoor proberen ze te sturen en het gedrag te beïnvloeden. Zij vinden wel dat de puberteit een moeilijke periode is voor zowel ouder als kind. De vaders denken wisselend over opvoedingsondersteuning en hulpverleningsinstanties. Vijf van de negen vaders zien deskundige hulp echt als laatste stap wanneer zij moeilijkheden ervaren met het opvoeden. Ze zeggen eerst naar familie, vrienden en kennissen te stappen voor advies, en als dat niet werkt misschien contact op te nemen met een instelling. Twee vaders hebben contact gehad met een instelling toen het niet zo goed ging met hun kind en zijn erg positief over de begeleiding die ze toen hebben ontvangen. Een vader zoekt ook hulp in eigen kring; hij maakt deel uit van een christelijke gemeenschap waar hij veel steun ervaart. Vier vaders zijn positief over opvoedingsondersteuning. Twee vaders hebben een opvoedcursus gevolgd en twee andere vaders zeggen zo n cursus te zullen volgen wanneer die in hun omgeving aangeboden wordt. Een vader die al eens contact gehad heeft met deskundigen vanwege zijn dochter, zou ingeval van problemen zeker contact opnemen met een professionele organisatie. Volgens hem is het fijne van opvoedcursussen en ondersteuning, dat het erg laagdrempelig is, onder andere vanwege het contact met andere ouders. Je ziet waar anderen tegenaan lopen en hoe zij ermee omgaan. Wat ook opvalt, is dat de meeste mensen met puberproblemen tegen dezelfde problemen aanlopen. Fijn gevoel is dat. Vader, drie kinderen

16 De vaders die een opvoedingscursus hebben gevolgd menen dat het ook een goede manier is om met hun partner of - in geval van echtscheiding - de moeder van hun kinderen op één lijn te komen waar het gaat om opvoeding. Al met al lijken de vaders niet heel anders te denken over de opvoeding van hun tieners dan de moeders. Tijdens de tweegesprekken vullen de ouders elkaar ook aan. De moeders lijken iets eerder opvoedingsondersteuning te zoeken dan de vaders. Enkele vaders zien dit echt als laatste redmiddel en willen moeilijkheden eerst zelf oplossen, eventueel met hulp van familie en vrienden. Wanneer het echt nodig is, zouden ze contact opnemen met een instantie. Praten over opvoeding Vrijwel alle ouders bespreken de opvoeding van hun kinderen met anderen, meestal met mensen uit hun directe omgeving zoals familie, vrienden en kennissen, buren en collega s. Soms gaat het alleen om gesprekken hoe het met hun kinderen gaat, vaak ook om het uitwisselen van ervaringen. Ze vinden het prettig te horen hoe anderen met kleine problemen omgaan en vragen elkaar advies. Enkele zeggen alleen met andere ouders over de opvoeding te praten als het nut heeft. Zo praat een moeder graag met een vriendin die onderwijzeres is, omdat ze goede tips kan geven. Een andere moeder die zelf al twee oudere kinderen heeft en in het onderwijs werkt, zegt dat mensen vaak naar haar toekomen voor advies, maar dat ze zelf niet snel met vragen naar een ander gaat omdat ze alles wel weet. Veel ouders hebben behoefte aan uitwisseling van ervaringen met andere ouders. Ouders die aan een opvoedcursus hebben deelgenomen vinden het vooral nuttig om contact te hebben met andere ouders, te bespreken waar die tegenaan lopen en hoe ze ermee omgaan. Maar ook ouders die niet hebben deelgenomen aan een opvoedcursus laten zich positief uit over het bespreken van de opvoeding met anderen. Een vader suggereert dat het zinvol kan zijn om intervisiegroepen per wijk op te zetten, waar ouders een case kunnen inbrengen en dit met elkaar - eventueel onder leiding van een deskundige - bespreken. 3.5 Opvoeden in twee culturen Opvoeden van tieners, hoe strak of juist soepel pak je dat aan? En wat is dat eigenlijk, puberteit? Wat verandert er zoal en wat wordt er van ouders in de Nederlandse samenleving verwacht wanneer het om pubers gaat? Praten over de opvoeding van hun kinderen, over de vragen en problemen waar ze soms in de omgang met hun tieners tegenaan lopen, is voor de geïnterviewde allochtone ouders niet vanzelfsprekend. Terwijl Nederlandse ouders aangeven veel met mensen uit hun directe omgeving te praten over hun kinderen, is dit voor de Turkse en Antilliaanse ouders een andere kwestie. Ze vinden het moeilijk of niet nodig om er buitenshuis over te praten. Onzeker over opvoeding Direct na het huwelijk inwonen bij schoonouders, de Nederlandse taal niet beheersen, huishouden en opvoeding delen met schoonmoeder, dat hebben twee Turkse moeders als belemmerend in hun ontwikkeling tot ouder ervaren. Terwijl de een totaal niet op één lijn in de opvoeding zat met haar schoonmoeder en onzeker werd over haar aanpak, heeft de andere moeder de opvoeding van haar dochters aan schoonmoeder overgelaten en pas laat beseft moeder te zijn. Niet alleen inwonen bij schoonmoeder maar ook de Nederlandse taal niet beheersen, heeft hen onzeker gemaakt hoe en waartoe op te voeden. De vaders laten de thuissituatie aan de moeders over, tussen kinderen en ouders doet zich onenigheid voor, de moeders voelen zich er alleen voor staan. Ook een derde Turkse moeder die weliswaar geen last heeft gehad van de taalbarrière, benoemt het sociale isolement als moeilijk en belemmerend in de begeleiding van haar kinderen. Onzekerheid, depressie, isolement, het gevoel er alleen voor te staan. Alle drie moeders zijn via Steunpunt

17 Hayat met andere moeders in contact gekomen, waar ze een assertiviteitscursus hebben gevolgd, zelfbewuster en mondiger zijn geworden, hebben leren praten over zichzelf en de opvoeding. Een vierde Turkse moeder onderstreept het belang om via Steunpunt Hayat met andere moeders te kunnen praten en ondersteuning te krijgen, vriendschap te ervaren met andere vrouwen. Ze volgen er cursussen en bijeenkomsten, praten onder begeleiding in eigen taal over opvoeding, gezondheid en andere onderwerpen die hen bezighouden. Die steun hadden ze al eerder willen hebben, maar wisten niet hoe die te vinden. Volgens deze moeders zijn veel Turkse en Marokkaanse vrouwen bang om met anderen te praten over opvoedingszaken. Er is schaamte over gezinsproblemen, er is aarzeling om problemen die thuis spelen te bespreken, uit angst voor roddels en een slechte naam in de gemeenschap. Er is een hoge drempel om met anderen in contact te komen. Turkse vrouwen zitten veel thuis en willen graag iets doen maar de drempel is te hoog. Ze hebben weinig zelfvertrouwen en wat zullen ze over mij denken, dat ik gek ben en dat soort dingen. Thuis blijven ze. Als je naar de RIMA (maatschappelijk werk) 5 gaat denken ze dat je gek bent en naar de GGZ al helemaal. Turkse moeder, drie kinderen Een andere moeder probeert wel eens moeders ook mee te nemen, maar dat lukt niet altijd. Je moet die vrouwen soms echt meesleuren. Want ze zeggen heel vaak, dan is er een koffieochtend of een steunpunt, of een extra voorlichting over iets. Dan vraag ik ook: Willen jullie komen? Ja, we komen wel. is het dan, maar dan komen ze niet. Dat is heel moeilijk om dan die stap te laten zetten. Ze proberen het wel maar ergens gaat het dan toch blijkbaar niet. Turkse moeder, drie kinderen Twee Antilliaanse moeders praten weinig met anderen over de opvoeding van hun kinderen, omdat iedereen in hun omgeving het op dezelfde manier doet en weet wat de regels zijn. Kinderen hebben gewoon naar hun ouders te luisteren, zich aan de regels te houden. Er valt gewoon weinig te bespreken. Ook een derde Antilliaanse moeder bespreekt de opvoeding niet met anderen, zeker niet met familie die het altijd beter weet en een mening heeft over haar als alleenstaande moeder. Geen behoefte aan de mening van anderen, ze pakt het liever zelf aan. En ten slotte praat een Antilliaanse vader vooral met mensen van de christelijke gemeenschap waar hij bij hoort over normen en waarden die via de opvoeding moeten worden bijgebracht. Als hij problemen zou ervaren met zijn kinderen, dan zou hij hulp inschakelen via de gemeenschap. Ze zouden samen bidden en tot een oplossing komen. Met reguliere instanties heeft hij weinig. Die verliezen vaak het perspectief van ouders uit het oog en richten zich teveel op het kind, hebben een eenzijdig beeld van een thuissituatie, waardoor een kind onnodig uit huis geplaatst wordt. Opvoeden van tienerzonen en dochters De Antilliaanse moeders geven aan dat er bij de overgang naar de puberteit van hun kinderen niet zoveel veranderde. Ze vinden dat ze geen noemenswaardige problemen hebben. Hoezo puberteit? Toen zeiden ze bij Ryan (zoon) dat het de puberteit was, maar wij doen niet aan puberteit. Zeker niet, dat kennen wij niet. Een kind hoort zich te gedragen, buiten of binnen de puberteit. Dat is echt een Nederlandse cultuur. Antilliaanse moeder, twee kinderen 5 RIMA, voorheen organisatie voor maatschappelijk werk, opgegaan in De Wereng, organisatie voor welzijn en maatschappelijke dienstverlening in Noord-Holland

18 Een Antilliaanse vader meent daarentegen dat er wel degelijk sprake is van puberteit die bij niet-westerse jongeren al rond tien jaar begint. Dit veroorzaakt problemen en onduidelijkheid hoe ermee om te gaan. Het is ook lastig om je kind in de Nederlandse samenleving op te voeden. Er wordt in Nederland vooral vanuit het kind geredeneerd, het kind staat centraal. Het woord van het kind heeft soms meer invloed dan wat ouders zeggen, zo stelt vader. Wanneer een jongen beweert thuis mishandeld te worden, dan wordt hij uit huis geplaatst. Er wordt niet echt naar ouders geluisterd. Het is ook een gemis dat de opvoeding alleen bij de ouders ligt en minder bij de buurt en omgeving. Hijzelf is opgegroeid in Curaçao waar hij door de buurvrouw werd toegesproken wanneer hij kattenkwaad uithaalde. In Nederland hoef je het niet te proberen om andermans kind aan te spreken op gedrag. Als ik op straat iets deed, dan kreeg ik ervan langs. En dan kwam ik thuis dan kreeg ik er nog een keer van langs. En dat is ook opvoeding. We voedden elkaars kinderen op. En tegenwoordig, daar hoef je niet meer aan te beginnen. Want als je nu een kind aan z n oren pakt, nou dan krijg je de hele familie op je dak. Maar vroeger, we hielden elkaar in de gaten en we hielpen elkaar. Dat is een samenleving die, eigenlijk hebben de regeringen in heel veel gevallen de kinderen boven de ouders gesteld. Antilliaanse vader, twee kinderen Tegelijkertijd vindt hij een goede band met zijn kinderen belangrijk, en er moet gepraat kunnen worden over allerlei onderwerpen. Hijzelf heeft bijvoorbeeld zijn dochter verteld wat menstruatie inhoudt. Zijn vrouw is nooit voorgelicht door haar moeder en moest het zelf uitvinden. Het is een taboe in de Antilliaanse cultuur om hierover te praten. Praten met je kinderen, hen meer en meer als volwassen zien en onvoorwaardelijk steunen, dat vindt hij belangrijk. Toen mijn dochter 16 werd, hadden we een heel leuk feestje. En ook herkenning dat ik haar gewoon als dochter zag, niet als tiener, maar als vrouw. Want die volwassenheid is aan het komen, dus had ik haar een ring gegeven. En ik zei tegen haar, net als een trouwring, ik zeg als er ooit een man bij jou komt om jou, die moet eerst bij mij komen. ( ) Ja alle vriendinnen waren er ook, Marokkaanse vriendin, Antilliaanse vriendin en ook een Nederlandse vriendin. Ik zag ze, die hadden allemaal tranen in hun ogen, want hun vader had hen nooit erkend, op die wijze. Je bent mijn dochter en ik zal er voor je zijn te allen tijden. Hij zou in de opvoeding graag een meer actieve rol van school zien, bijvoorbeeld wanneer er gespijbeld wordt of kinderen zich slecht gedragen. Nu wordt er een brief thuisgestuurd en moet je als ouder contact opnemen met de school in plaats van andersom. School neemt laat contact op wanneer er iets is. De Turkse moeders hebben duidelijk meer vragen over de opvoeding van hun tienerzonen en dochters. Ze vinden het lastig dat ze weinig zicht en controle hebben over het leven van hun tieners. Die komen bijvoorbeeld in aanraking met roken en alcohol, wat vanwege hun geloofsovertuiging verboden is. Een andere kwestie is seks voor het huwelijk, wat evenmin bij de thuiscultuur en traditie past. Er zijn natuurlijk fricties als ze wat ouder worden; hoe wij denken, hoe zij denken, hoe ik opgevoed ben. Ik denk toch leven, wonen en keuzes kunnen maken tussen twee verschillende culturen. Dat dat toch heel veel problemen geeft. Turkse moeder, één kind Als kinderen groot worden heb je te maken met grote problemen. Was hij maar klein gebleven, makkelijk geweest! (lacht) Turkse moeder, één kind

19 Ten aanzien van de zonen zijn de moeders vooral bang voor de invloed van verkeerde vrienden en dat ze onbeleefd en agressief gedrag op straat vertonen, in portieken rondhangen, drugs gebruiken. Een moeder vertelt dat het momenteel redelijk goed gaat met haar zoon. Hij is dit jaar geslaagd voor zijn vmbo en gaat volgend jaar naar het mbo. Ze heeft een aantal keer contact gehad met de leerplichtambtenaar, is tevreden met het contact vanuit school. Waar ze soms moeite mee heeft, is dat ze met haar zoon geen Nederlands kan spreken, waardoor ze niet alles kan volgen wat hij over school vertelt. Ze is ook bezorgder geworden naarmate hij ouder werd, bang dat hij drugs en alcohol gaat gebruiken, met verkeerde vrienden omgaat. Graag zou ze hierover met een deskundige over willen praten, maar ze weet niet met wie, omdat ze geen Nederlands spreekt. Ten aanzien van de dochters - waar de moeders zich meer zorgen over lijken te maken - gaat het om de slechte naam of reputatie die ze door slecht gedrag zou krijgen. Een jongen kan zijn fouten herstellen, maar voor een meisje heeft een negatieve reputatie grote gevolgen voor haar toekomst. En dat de omgeving mijn dochter zouden zien met andere jongens, hangen, dat is heel belangrijk hoor, voor ons. Dan krijgt ze een slechte naam, dan wordt er slecht over haar gepraat. Turkse moeder, drie kinderen Vooral seks is een onderwerp dat moeilijk bespreekbaar is in Turkse gezinnen. Een moeder zegt over heel veel onderwerpen met haar zoon te kunnen praten, maar niet over seks. Dat (seks) is het enige waar niet over gepraat wordt. Een meisje mag dat niet, maar een jongen eigenlijk ook niet. Maar wat wordt gedaan in onze cultuur, een jongen doet het wel maar ja, het hoort zeggen we dan, maar een meisje absoluut niet. Turkse moeder, drie kinderen De Turkse moeders lijken zich - meer dan Nederlandse ouders - zorgen te maken over het gedrag van hun kinderen, maar vooral over de mening die anderen hebben over hun zonen of dochters. Schaamte weerhoudt hen ervan om met anderen over problemen te praten. 3.6 Hulp van instanties Iets meer dan de helft van de ouders geeft aan contact te hebben (gehad) met een professionele instantie vanwege hun kinderen. Genoemd worden o.a. GGZ, Bureau Jeugdzorg, het RIAGG, Triversum, MEE, Maatschappelijk Werk, Evean. De redenen voor dit contact zijn divers, variërend van gedragsproblemen tot psychisch welbevinden van hun kind. De ouders hebben dit wisselend ervaren. Er zijn ouders die ontevreden zijn met de hulp die zij gehad hebben, vinden de hulp niet passen bij hun probleem. Zo vertelt een vader dat hij met vrouw en zoon naar een eerstelijns psycholoog gegaan is, waar het hulpaanbod te ver afstond van de vraag die zij hadden. Een moeder geeft aan dat haar zoon kinderachtige begeleiding heeft gekregen; hij was vijftien en moest poppetjes tekenen. Andere ouders zijn positief over de geboden hulp en ondersteuning, noemen onder andere maatschappelijk werk, een psycholoog, MEE. Enkele ouders hebben contact met laagdrempelige organisaties zoals Steunpunt Hayat en de opvoedwinkel, of hebben een opvoedcursus van de GGD, Evean of Hayat gevolgd en beoordelen dit als positief. Een alleenstaande moeder met vier kinderen ontvangt begeleiding van Triversum voor het gedrag van haar dochter en staat erg positief tegenover opvoedingscursussen

20 Drempels om advies en hulp te zoeken De drempel om een instantie te benaderen is voor veel ouders hoog. Er moet wel echt wat aan de hand zijn, willen ze contact opnemen met bijvoorbeeld Bureau Jeugdzorg, Triversum of de GGZ. Ouders noemen verschillende redenen waarom ze dat niet snel zullen doen. Ten eerste omdat ze er op eigen kracht of hulp en advies van familie, vrienden en kennissen ook uitkomen. Het is niet nodig om direct contact op te nemen met een organisatie; ze willen het graag eerst zelf oplossen. Hierbij is een deel van de ouders niet zozeer negatief over organisaties, maar hebben ze de hulp simpelweg niet nodig. Een ander deel heeft een negatief beeld of negatieve ervaringen en wil daarom alles zelf in eigen kring oplossen. In het algemeen hebben ouders het beeld dat alleen bij complexe situaties en grote problemen contact met een instantie nodig is: alleen als het écht niet meer gaat. Ouders ervaren contact met een professionele organisatie als een laatste stap ingeval het niet goed gaat met hun kind. Je hebt ook Bureau Jeugdzorg maar dat heeft wel een naam voor de complexere problemen. Moeder, vier kinderen Ten tweede speelt het beeld dat ouders van instanties hebben een grote rol. Ze hebben negatieve verhalen gehoord van anderen of aangedragen gekregen vanuit de media. Hoe vaak zie je niet op televisie hoeveel trauma s er zijn? Die mensen zijn naar een instantie geweest. Die deden niets. Pas wanneer het te laat is, vallen ze in. Moeder, twee kinderen Een moeder stelt nadrukkelijk dat contact met de kinderbescherming betekent dat je zó je kind kwijt bent. Een familielid is zo haar dochter kwijt geraakt. Meerdere ouders hebben zelf wel een positief beeld van professionele hulp, maar signaleren de invloed van de media op de negatieve beeldvorming onder ouders. En dat is zo jammer want er wordt gewoon kei en keihard gewerkt. Ja, ik zou weleens wensen dat het ook eens positiever in het nieuws kwam, dat ook gewoon succesverhalen in beeld zouden komen. Dat gebeurt gewoon veel te weinig. Moeder, vier kinderen En dan is het net als een Jeugdzorg, ja sorry hoor. Ik zou mezelf nog net geen delinquent voelen. Zo van mijn moeder gaat naar Jeugdzorg, dan zal ik wel helemaal ontspoord zijn. Moeder, vijf kinderen Ouders vinden de wachtlijsten en de bureaucratie in de zorg een negatief punt. Wanneer het niet goed gaat met je kind wil je op dát moment hulp en begeleiding, niet over een half jaar. Ook zijn de vele tussenschakels en doorverwijzingen, de uitgebreide intakes en screenings vervelend. Zowel ouders die zelf hulp hebben ontvangen als ook ouders die nooit contact hebben gehad met instanties noemen dit punt. Je hebt moeilijkheden thuis, dan merk je dat die moeilijkheden zich ook op school voordoen, dan ga je eens naar een arts, naar een mentor, een vertrouwenspersoon en dan ga je naar een instantie. Dan ben je best wel een half jaar tot een jaar bezig. Moeder, vijf kinderen Ja, maar zo n instantie is ook zo n langdradig gedoe. Dan moet je weer allemaal testjes doen en zo. Moeder, twee kinderen

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus

Workshop 3 e nationaal congres Opvoedingsondersteuning. Opvoedingsondersteuning. Kenniswerkplaats Tienplus Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning aan ouders met tieners in Amsterdam Pauline Naber, Hogeschool INHolland Marjan de Gruijter, Verwey-Jonker Instituut http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl/

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort?

amersfoort Hoe bereik ik CJG Amersfoort? amersfoort Folder voor ouders van 0-8 jarigen Bezoekadres Heiligenbergerweg 36, 3816 AK Amersfoort T 033 47 94 000, E info@cjgamersfoort.nl I www.cjgamersfoort.nl carta U kunt binnenlopen bij CJG Amersfoort.

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

Centrale helpdesk voor gemeenten. Samenwerken voor de jeugd

Centrale helpdesk voor gemeenten. Samenwerken voor de jeugd Centrale helpdesk voor gemeenten Samenwerken voor de jeugd Inhoud Woord vooraf 3 1. Meer preventie en meer opvoedondersteuning 5 Centrum voor Jeugd en Gezin 5 Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg 6 Digitaal

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken Het Centrum voor Jeugd en Gezin is er voor iedereen Kinderen zijn voortdurend in ontwikkeling. Zowel lichamelijk, geestelijk

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar

Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar Eva Klooster Onderzoek & Advies Aanleiding Op dit moment spelen er in de JGZ vragen

Nadere informatie

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Juni 2014 Waarom een visie? Al sinds het bestaan van het vak jongerenwerk is er onduidelijkheid over wat jongerenwerk precies inhoudt. Hierover is doorgaans geen

Nadere informatie

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Riny Koersen, orthopedagoge, Community Support Het aantal alleenstaande ouders in Nederland blijft toenemen. Opvoeden en grootbrengen in één hand. In de Gemeente

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Jong spreekt Jong Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Programma 13.00 uur Inleiding; Vincent Smit 13.10 uur Jong spreekt jong; Dick Lammers en Wouter Reith Korte

Nadere informatie

Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011

Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011 Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Inhoudelijke Verantwoording Brede Doeluitkering Centrum voor Jeugd en Gezin 2011 Programma / Programmanummer Zorg & Welzijn / 1051 BW-nummer Portefeuillehouder B. Frings

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING Samen maken wij meedoen voor jeugd mogelijk Kinderen en jongeren met een beperking moeten de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen, zodat zij zo zelfstandig mogelijk mee kunnen doen in de maatschappij.

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota 2 Samenvatting van de concept kadernota - Heel het Kind Heel het Kind Op 18 februari 2014 heeft de Eerste Kamer de nieuwe Jeugdwet aangenomen. Daarmee

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier.

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier. Open vragen bij Casus Marco Vraag 1 Bekijk scène 1 nogmaals. Wat was jouw eerste reactie op het gedrag van Marco in het gesprek met de medewerker van Bureau HALT? Wat roept zijn gedrag op aan gedachten,

Nadere informatie

INFORMATIE AVOND BRUGKLAS VMBO

INFORMATIE AVOND BRUGKLAS VMBO INFORMATIE AVOND BRUGKLAS VMBO 1. Welkom en voorstelronde 2. Waar staan wij voor? 3. Ouderraad 4. Communicatie 5. Centrum voor jeugd en gezin 6. Social media 7. Kennismaking mentor Informatieavond VMBO

Nadere informatie

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons 12 Sardes Speciale Editie nummer 13 juni 2012 Karin Hoogeveen (Sardes) Ouders en de Van Ostadeschool in Den Haag Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons In opdracht van de gemeente

Nadere informatie

Daten is weten. Resultaten van een onderzoek in de gemeente Roosendaal onder jongeren over de transitie jeugdzorg

Daten is weten. Resultaten van een onderzoek in de gemeente Roosendaal onder jongeren over de transitie jeugdzorg Daten is weten Resultaten van een onderzoek in de gemeente Roosendaal onder jongeren over de transitie jeugdzorg Roosendaal: een gemeente met een missie Net als elke andere gemeente in Nederland krijgt

Nadere informatie

Voel je thuis op straat!

Voel je thuis op straat! Voel je thuis op straat! 0-meting onder kinderen, jongeren en volwassenen in Bergen op Zoom Centrum Ron van Wonderen Nanne Boonstra Utrecht, september 2007 Verwey- Jonker Instituut 1 Samenvatting en conclusies

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Gewoon opvoeden in Groningen

Gewoon opvoeden in Groningen Gewoon opvoeden in Groningen Voorbeeld : gewoon opvoeden, alledaags opvoeden, alledaagse opvoedvragen Wat is dit? Start: Eigen voorbeeld geven. Voor iedereen verschillend, afhankelijk van de situatie van

Nadere informatie

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen)

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen) In opdracht van de Gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling) Als ik mijn vader had gehad vanaf mijn jeugd, dan zou ik misschien anders zijn in het leven. (...) Wat ik allemaal wel niet

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Voor wie? Deze brochure is bedoeld voor alle beroepskrachten die met Triple P werken of daar in de toekomst mee aan de slag willen gaan. Triple

Nadere informatie

School en CJG: pedagogische

School en CJG: pedagogische School en CJG: pedagogische partners Workshop 1 Congres Een wereld te winnen. Kwaliteit in de zorg voor alle jeugd 10 november 2011 Ahmed El Aslouni Hans Bellaart Marjan de Gruijter Berend Meijer Programma

Nadere informatie

Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal

Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal Nieuws voor professionals op het gebied van opvoeden en opgroeien 10 Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal In deze nieuwsbrief vindt u als professional, informatie over de ontwikkelingen van

Nadere informatie

Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Avanti Anders in Gesprek op locatie 18 april 2013

Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Avanti Anders in Gesprek op locatie 18 april 2013 Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Avanti Anders in Gesprek op locatie 18 april 2013 Anders in Gesprek over pleegzorg Hoe verschillend zijn pleeggezinnen? Dat en meer heeft Avanti als Stedelijk Platform

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 I Handen schudden voor de wedstrijd, heldere communicatie met ouders en

Nadere informatie

Onderzoek POD en Sport

Onderzoek POD en Sport 2015 Onderzoek POD en Sport Inhoud Inleiding... 2 Conclusie... 3 Aanbevelingen... 6 Het bestuur... 7 Jeugdtrainers... 8 Jeugdleden... 9 Vrijwilligers... 10 Ouders... 11 Resultaten... 12 1 Inleiding Het

Nadere informatie

Oppasoma s en opa s. Resultaten GGD Gezondheidspanel

Oppasoma s en opa s. Resultaten GGD Gezondheidspanel Oppasoma s en opa s Resultaten GGD Gezondheidspanel Waarom een onderzoek over oppasoma s en opa s? Tegenwoordig doen ouders vaak een beroep op oma en opa als het gaat om opvang van de kleinkinderen. De

Nadere informatie

De jeugdgezondheidszorg als bondgenoot bij preventie en begeleiding van jongeren en seks

De jeugdgezondheidszorg als bondgenoot bij preventie en begeleiding van jongeren en seks De jeugdgezondheidszorg als bondgenoot bij preventie en begeleiding van jongeren en seks Vanessa Peters, GGD Gelderland Midden Marinka de Feijter, GGD N-O Gelderland Ineke van der Vlugt, Rutgers WPF 1

Nadere informatie

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders.

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders. Inleiding 7 Steeds vaker komen we op school leerlingen tegen van wie de ouders gescheiden zijn. Eén op de drie huwelijken wordt ontbonden en veelal zijn daarbij kinderen betrokken. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 1 Welkom en introductie Preventieprogramma Jeugdhulp Wethouder Paans spreekt allereerst zijn steun uit aan professionals

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Jongerenraad Wageningen Adviesnr. : 1 Datum : 29-05-2013 Colofon De Jongerenraad, een adviesorgaan van de gemeente Wageningen, is geïnstalleerd in

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Programma. Passend onderwijs ZAT - CJG; samen sterk voor de jeugd. Landelijk Steunpunt ZAT s

Programma. Passend onderwijs ZAT - CJG; samen sterk voor de jeugd. Landelijk Steunpunt ZAT s Passend onderwijs ZAT - CJG; samen sterk voor de jeugd Themaconferenties WSNS-coördinatoren en bestuurders Dinsdag 22 september 2009, Rotterdam Woensdag 30 september 2009, Weert Maandag 5 oktober 2009,

Nadere informatie

Convenant Centrum voor Jeugd en Gezin Krimpen aan den IJssel

Convenant Centrum voor Jeugd en Gezin Krimpen aan den IJssel Concept; versie 20130121 Convenant Centrum voor Jeugd en Gezin Krimpen aan den IJssel Convenant Centrum voor Jeugd en Gezin Krimpen aan den IJssel 2013 Partijen, a. Gemeente Krimpen aan den IJssel, rechtsgeldig

Nadere informatie

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG ONZE MISSIE EN VISIE ONZE INZET Onze missie Wij beschermen in hun ontwikkeling bedreigde kinderen en zorgen ervoor dat zij de juiste zorg krijgen. Onze visie Wij komen in

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Wat is Jeugdbescherming? Jeugdbescherming heette vroeger Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam. Wij dragen bij aan de bescherming van kinderen en daardoor

Nadere informatie

TOELICHTING OP HET AANMELDINGSFORMULIER VOOR HET CASUS-OVERLEG

TOELICHTING OP HET AANMELDINGSFORMULIER VOOR HET CASUS-OVERLEG TOELICHTING OP HET AANMELDINGSFORMULIER VOOR HET CASUS-OVERLEG Een casus wordt ingebracht in het casus-overleg door middel van het formulier Schriftelijke aanmelding casus-overleg. Dit formulier wordt

Nadere informatie

Notitie: Ontwikkelingen van het Centrum Jeugd en Gezin Goirle

Notitie: Ontwikkelingen van het Centrum Jeugd en Gezin Goirle Notitie: Ontwikkelingen van het Centrum Jeugd en Gezin Goirle Maart 2010 Deze notitie is bedoeld om het college en de raadscommissie Welzijn te informeren over de ontwikkelingen van het CJG in Goirle.

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Presentatie. Kortdurende Pedagogische Hulpverlening in het Centrum voor Jeugd en Gezin te Apeldoorn. CJG structuur Interventie

Presentatie. Kortdurende Pedagogische Hulpverlening in het Centrum voor Jeugd en Gezin te Apeldoorn. CJG structuur Interventie Kortdurende Pedagogische Hulpverlening in het Centrum voor Jeugd en Gezin te Apeldoorn Drs.S. Blom Schakel Orthopedagoog Generalist (NVO) Coördinator Opvoedsteunpunt CJG structuur Interventie Presentatie

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 16 september 2015

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 16 september 2015 Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 16 september 2015 1 Welkom en introductie Preventieprogramma Jeugdhulp De vijf gemeenten in de Hoeksche Waard geven samen vorm

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Almelo, juli 2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 In 2006 is Scoop gestart met het bezoeken van 75-plussers in de gemeente

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at.

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at. ~1~ s n a l a b n i Happy A ls ouder van een kind met een chronische ziekte weet u vast als geen ander hoe moeilijk de balans is tussen goede zelfzorg en een prettig en gelukkig leven. Om er achter te

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts.

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts. 4.4. Aanbod jongeren Dit aanbod is gericht op jongeren op het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) tot 23 jaar. De doelgroep van het eerste product, Advisering leerplichtontheffing,

Nadere informatie

Vluchtelingenjeugd Centraal

Vluchtelingenjeugd Centraal pilot cursus Vluchtelingenjeugd Centraal Trainerspool VWMN april 2012 Programma Introductie Uitleg project en cursus Informatie over vluchtelingenjeugd ~ korte pauze ~ Rol VluchtelingenWerk Houding, tips

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN WMO W A A I E R Obstakels - Voorwaarden en Aanbevelingen DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN 1 Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid van dorpen wijken en buurten Obstakels Isolement Vooroordelen

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Een goede relatie tussen ouders en school komt het leerresultaat ten goede en dat is wat we allemaal willen! Convenant Impuls Kwaliteitsverbetering Onderwijs

Nadere informatie

Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen??

Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen?? 1 Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen?? Kinderen opvoeden, adviseren en ondersteunen is een hele taak dat veel ouders best lastig vinden. Als ouder wil je je kind beschermen en

Nadere informatie

Laagdrempelige Opvoedingsondersteuning Kampen. Jaarverslag LOK 2012 H. Jansen - van der Weerd Blz. 1/10

Laagdrempelige Opvoedingsondersteuning Kampen. Jaarverslag LOK 2012 H. Jansen - van der Weerd Blz. 1/10 Jaarverslag Laagdrempelige Opvoedingsondersteuning Kampen 2012 Jaarverslag LOK 2012 H. Jansen - van der Weerd Blz. 1/10 INLEIDING Voor u ligt het jaarverslag 2012 van de Laagdrempelige Opvoedingsondersteuning

Nadere informatie

Zit je ergens mee? Het CJG helpt je graag op weg

Zit je ergens mee? Het CJG helpt je graag op weg Zit je ergens mee? Het CJG helpt je graag op weg Bergen op Zoom Steenbergen Woensdrecht Bel gratis: 0800 020 04 04 www.cjgbergenopzoom.nl Bel: 0167 541131 www.cjgsteenbergen.nl Bel: 14 0164 www.cjgwoensdrecht.nl

Nadere informatie

Seksuele vorming: gave (op-)gave

Seksuele vorming: gave (op-)gave Seksuele vorming: gave (op-)gave De Wegwijzer Oosterwolde, 28 januari 2016 Mieneke Aalberts-Vergunst Programma Introductie Stellingen De wereld om ons heen Onze opvoeding Seksualiteit Het Bijbelse beeld

Nadere informatie

Richtlijn / info voor ouders. Scheiding en problemen van jeugdigen. Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming. NVO, NVMW en NIP

Richtlijn / info voor ouders. Scheiding en problemen van jeugdigen. Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming. NVO, NVMW en NIP Richtlijn / info voor ouders Scheiding en problemen van jeugdigen Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming NVO, NVMW en NIP Inleiding Kinderen 1 van gescheiden 2 ouders 3 hebben het vaak niet makkelijk.

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten Marian van der Klein Judith Schöne Pim & Ethan Oranje Fonds Dé grote meerwaarde van mentoring is dat mentoren

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Pestprotocol obs De Meerwaarde

Pestprotocol obs De Meerwaarde 1 Pestprotocol obs De Meerwaarde Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Veiligheid en schoolklimaat

Veiligheid en schoolklimaat de staat van het onderwijs 3 Veiligheid en schoolklimaat Over het algemeen voelen leerlingen zich veilig op school. Dat geldt niet voor alle leerlingen. Soms zijn er bovendien ernstige incidenten met verstrekkende

Nadere informatie

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg 4-06-13 Inhoud - In welke mantelzorgsituaties kom je eenzaamheid tegen? - Welke drie stappen kun je zetten om eenzaamheid te

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg (4-19 jaar)

Jeugdgezondheidszorg (4-19 jaar) Jeugdgezondheidszorg (4-19 jaar) Folder voor ouders/verzorgers Welkom bij de GGD West-Brabant! Uw partner bij de gezonde groei en ontwikkeling van kinderen van 4 t/m 19 jaar Uw kind is of wordt binnenkort

Nadere informatie

Risico s melden in de Verwijsindex. Hoe werkt dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar

Risico s melden in de Verwijsindex. Hoe werkt dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar Risico s melden in de Verwijsindex Hoe werkt dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar Risico s melden in de Verwijsindex, hoe werkt dat? Met de meeste kinderen en jongeren van 0 tot

Nadere informatie

Stadjers over het CJG Groningen

Stadjers over het CJG Groningen Stadjers over het CJG Groningen Een Stadspanelonderzoek 2013 Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van beleidsgericht onderzoek, het toegankelijk

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie