De evidence base van de Allen Carr s Easyway Stoppen met Roken training

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De evidence base van de Allen Carr s Easyway Stoppen met Roken training"

Transcriptie

1 De evidence base van de Allen Carr s Easyway Stoppen met Roken training juli 2011 Prof. Dr. Arie Dijkstra Diederick Vos Rijksuniversiteit Groningen Faculteit Gedrags- & Maatschappijwetenschappen Afdeling Sociale Psychologie Introductie De Allen Carr s Easyway stoppen met roken training (ACE) is populair in Nederland, in navolging van het bestseller boek van Allen Carr (1995), Stoppen met roken. De eerste vraag bij het beoordelen van therapieën of trainingen is of de therapie of training effectief zou kunnen zijn: Bevat het protocol van de therapie of training methoden waarvan aangetoond is, of waarvan het anderszins plausibel is dat ze tot veranderingen bij de deelnemers zullen leiden?. Of de ACE effectief kan zijn hangt dus primair af van de methoden die er in worden gebruikt. Methoden zijn hier de principes van gedragsverandering waarop de ACE is gebaseerd. Het zijn die aspecten van ACE training die geprotocolleerd zijn en die verantwoordelijk zijn voor de gewenste veranderingen bij de deelnemers. De trainer gebruikt of bewaakt de methoden middels technieken of strategieën om zo verandering te bewerkstelligen. Bij bestudering van de uitvoering van ACE training wordt duidelijk dat er drie kernmethoden zijn waarop ACE training stoelt: expectancy challenge, motivational interviewing en aversief roken. Deze zijn ingebed in drie algemene methoden: sociale steun, modeling en coaching. Expectancy challenge De ACE richt zich op het verminderen van de geanticipeerde en ervaren functies van roken: Het richt zich dus op het verminderen van de motivatie om te roken. De motivatie om te roken omvat alle redenen waarom rokers roken. Het gaat hierbij om de verwachte positieve effecten van roken. Het anticiperen van positieve effecten van roken is de primaire motivatie van rokers om te beginnen met roken, te blijven roken en het is de primaire oorzaak van terugval. Als een roker geen positieve effecten meer verwacht en ervaart van roken, dan zal er geen motivatie om te roken meer zijn en is hij of zij gestopt met roken. In verschillende studies is aangetoond dat verwachte positieve uitkomsten van roken inderdaad samenhangen met roken en stoppen met roken (Dijktra, Buunk & Borland, 2008; Gwaltney et al., 2005; Wetter et al., 1994). De ACE richt zich op het doen afnemen van de redenen om (opnieuw) te (blijven) roken middels de expectancy challenge (EC). EC is een methode gericht op het uitdagen van de verwachtingen over de realiteit, in dit geval de positieve verwachtingen over roken. De vraag is: Klopt het wel wat de roker denkt over de voordelen van roken? De redenen om te roken (oftewel de verwachte positieve uitkomsten of voordelen van roken) worden in de EC kritisch onderzocht. Zo wordt getracht om de positieve verwachtingen over roken in kracht te doen afnemen. De verwachtingen over roken veranderen, en daarmee ook de interpretatie van de effecten van roken. Het roken wordt zo minder bevredigend doordat de sensaties van roken anders worden geïnterpreteerd. 1

2 Op het gebied van de alcoholconsumptie is er ruime ervaring met de EC. Ook alcoholconsumptie/misbruik wordt gemotiveerd door de positieve verwachte uitkomsten van het gebruik. De EC is onderzocht in verschillende studies (Darkes & Goldman, 1993; Dunn, Lau & Cruz, 2000; Jones, Corbin & Kromme, 2001; Luitgaarden, Wiers, Knibbe & Candel, 2007; Wiers & Kummeling, 2004; Wood, Capone, Laforge, Erisckson & Brand, 2007). Hoewel de resultaten niet in alle gevallen positief waren, kan wel geconcludeerd worden dat het uitdagen van de positieve verwachte uitkomsten van alcoholgebruik tot afname van alcoholgebruik kan leiden en dat deze verandering gemedieerd wordt door een afname in de positie verwachte uitkomsten van gebruikt. Als het om roken gaat zijn er twee studies die de EC toepasten. Copeland and Brandon (2000) lieten zien dat een EC tot een significante afname leidde van positieve verwachte uitkomsten. Dijkstra, Conijn & De Vries (2006) lieten zien dat een geschreven computer-getailorde EC tot significant meer voorwaartse faseverandering leidde bij rokers met een medium en hoge intentie om te stoppen, in vergelijking met andere soorten informatie. De conclusie over de EC mag zijn dat het ook in geïsoleerde vorm, dus zonder de context van andere methoden, effectief kan zijn. In ACE bestaat de EC uit het aanleren van een nieuw model over de effecten van roken. Terwijl rokers meestal hun eigen verklaringen hebben voor de door hun positief ervaren effecten van roken, krijgen rokers in ACE een eenvoudig maar krachtig nieuw model aangereikt dat hun ervaringen met roken een nieuwe betekenis geeft. De meeste rokers vinden dat roken voor hen iets werkelijk positiefs doet; een positieve bekrachtiging. In dit model bevat de sigaret elementen die rokers iets geven dat niet-rokers niet hebben, bijvoorbeeld een manier om te ontspannen. In principe draagt elke positieve ervaring van rokers met roken bij aan dit model van positieve bekrachtiging. Het effect is dat stoppen met roken wordt geassocieerd met een gemis van werkelijk positieve effecten. Dit gemis van de verwachte positieve effecten van roken is de primaire oorzaak van blijven roken en terugval. In ACE, echter, wordt rokers uitgelegd dat het bij roken niet om positieve bekrachtiging gaat, maar om negatieve bekrachtiging. Dat wil zeggen dat roken niet iets positiefs geeft, maar iets negatiefs wegneemt. Beiden voelen goed, voelen positief, maar hebben een fundamenteel verschillende structuur. Volgens de ACE neemt roken de ontwenningsverschijnselen weg van een aan nicotine verslaafd lichaam. Dus omdat het lichaam verslaafd is aan nicotine en de nicotinespiegel in het bloed na het roken van een sigaret afneemt en zo ontwenning veroorzaakt, kan nicotine die aversieve toestand van ontwenning doen afnemen. Het wordt als positief ervaren omdat het iets negatiefs wegneemt. Dit model van de effecten van roken wordt door onderzoek ondersteund (Brandon, 1994; Parrot, 1999). In de ACE wordt vervolgens de aandacht gericht op de betekenis van deze interpretatie, namelijk dat de zogenaamde voordelen van roken geen echte voordelen zijn. Dit model van negatieve bekrachtiging wordt in ACE op verschillende manieren uitgelegd en beargumenteerd. Het effect is dat rokers minder positieve effecten van roken gaan verwachten en ervaren. De motivatie om te roken neemt zo af. Motivational interviewing ACE omvat ook elementen van motivational interviewing. Het uitgangspunt van motivational interviewing (MI) is dat de counselor het motivationele proces van de roker stimuleert, niet door aandringen, overreding, confrontatie of dreiging, maar door de voorwaarden voor dat proces te stellen. Dat kan in ieder geval op drie belangrijke manieren; 1) door motivationele vragen te stellen en; 2) door het voorkomen van weerstand; 3) door het versterken van de eigen-effectiviteit. De rokers die deelnemen aan ACE hebben al een eigen motivatie; anders doen ze immers niet mee. Die motivatie kan sterker of zwakker zijn, maar is in ieder geval voldoende om de roker bereid te laten zijn om ACE te volgen. Verder is de kennis over de negatieve effecten van roken wijd verbreid. Tegen de achtergrond hiervan worden in ACE op twee manieren voorwaarden voor het behoud en de verdere ontwikkeling van de motivatie gesteld. Ten eerste wordt er niet expliciet aan de motivatie om te stoppen gewerkt. Er wordt dan ook geen angst voor de gevolgen van roken of negatieve 2

3 zelfevaluatie opgeroepen. Daardoor treedt er minder weerstand tot verandering op terwijl de reeds aanwezige motivatie de kans krijgt om zich verder te ontwikkelen; de eigen, intrinsieke motivatie krijgt zo de kans. Ten tweede wordt er aan verhoging van de eigen-effectiviteit gewerkt op een manier die aansluit bij de EC: Naarmate rokers minder voordelen van roken zien (door de EC) wordt het gemis van roken ook minder en is de taak van stoppen met roken gemakkelijker. Dit effect wordt expliciet benadrukt in ACE. Hoewel de methode van MI in een aangepaste vorm in ACE wordt toegepast, is het duidelijk dat twee pijlers van MI erin terugkomen: Het rokers laten maken van een vrije, autonome keuze (het vermijden van weerstand door te sterke veranderingskrachten), en het verhogen van de eigeneffectiviteitsverwachtingen (Miller & Rollnick, 1991). Verschillende reviews laten zien dat MI effectief kan zijn bij stoppen met roken (Heckman, Egleston & Hofmann, 2011; Martins & McNeil, 2009; Hettema & Hendricks, 2010). Aversief roken ACE heeft ook elementen in zich van een lang bestaande en effectieve stopmethode, het aversief roken. In een klassieke aversief-roken sessie krijgen rokers de opdracht om meer te roken dan waar ze eigenlijk behoefte aan hebben, door bijvoorbeeld veel sigaretten achter elkaar te roken. In ACE komt het principe van meer roken dan waar men eigenlijk behoefte heeft op de volgende manier naar voren: 1) Het verminderen van de behoefte om te roken door het verlagen van de verwachte voordelen van roken (EC) in combinatie met 2) de mogelijkheid om tijdens de korte rookpauze zoveel te roken als men wil. De combinatie maakt dat veel rokers wat meer roken dan waar ze eigenlijk nog behoefte aan hebben, waardoor het roken als minder lekker en minder prettig wordt ervaren. Hoewel deze methode wat minder is onderzocht, is aversief roken wel effectief gebleken (Eriskson, Tiffany Martin & Baker, 1983; Glasgow, Lichtenstein, Beaver & O Neill, 1981; Dawley & Sardenga, 1977). Een meta-analyse van twee soorten aversief roken, aversief-roken en snel-roken, laat bijna een verdubbeling van het aantal stoppers zien in vergelijking met condities zonder counseling of gedragstherapie (Clinical Practice Guideline, 2008). Algemene methoden De ACE-methode omvat naast de drie kernmethoden onder andere algemene therapeutische methoden. Algemene methoden zijn methoden die in vele therapievormen voorkomen en meestal niet direct gerelateerd zijn aan de specifieke inhoudelijke kernmethoden (zoals boven bijvoorbeeld, EC en MI). Algemene methoden vormen een onderdeel en/of context van de kernmethoden. In ACE worden onder andere de volgende algemene methoden gebruikt: sociale steun, modeling en coaching (Abraham & Michie, 2008; Bergin & Garfield, 1994; Dijkstra, 2008). De eerste twee, sociale steun en modeling, ontstaan in ACE doordat rokers in een groep worden blootgesteld aan bovenstaande kernmethoden. Rokers voelen dat ze niet de enige zijn; anderen maken hetzelfde mee. Dit ondersteunt het proces van verandering dat het individu doorloopt. Er ontstaat een sociale werkelijkheid waarin het gedrag van de roker, het deelnemen aan ACE en open staan voor de invloed van de training, als adequaat en gewenst wordt gezien omdat iedereen dat doet. Daarnaast leren rokers tijdens de training van elkaar; van elkaars opmerkingen, ervaringen, gevoelens en reacties. Ook de coach, die altijd een ex-rokers is, is een model voor de rokers. Hij laat zien wat je mee kunt maken als je stopt met behulp van de ACE, hoe je dan met roken en niet-roken om kunt gaan en dat het uiteindelijke doel, nooit meer roken, zonder enige moeite heel goed haalbaar is. Omdat de coach ervaringsdeskundig is, is hij een betrouwbare bron van deze essentiële uitkomst van ACE. Hiermee verweven is de derde algemene methode, de coaching. De coach kan door zijn coachingvaardigheden in combinatie met zijn ervaringsdeskundigheid op de juiste manier het veranderingsproces faciliteren: Hij 3

4 weet hoe rokers denken en kan daardoor goed invoelen en het op het juiste moment met de juiste interventies het proces sturen. Onderzoek naar de ACE Er zijn in ieder geval drie empirische onderzoeken naar effectiviteit van de ACE. Twee daarvan volgden deelnemers aan ACE in de tijd. In de ene studie werd abstinentie gemeten na een jaar (Hutter, Moshammer & Neuberger, 2006), in de andere na ongeveer drie jaar (Moshammer & Neuberger, 2007). De percentages abstinentie waren respectievelijk 40% en 51%. In beide gevallen was er echter geen controlegroep opgenomen in het onderzoeksdesign. Daardoor geven deze onderzoeken geen zicht op de effecten van de ACE. In een derde onderzoek uitgevoerd door de eigen onderzoeksgroep Sociale Psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen werd de ACE methode onderzocht in een quasiexperiment: Deelnemers aan de ACE (n=61) werden vergeleken met gelijkende andere rokers die via algemene media werden gerekruteerd (n=43). Hiervan zijn op moment alleen de korte termijn (3 weken) effecten bekend. Uit de statistische analyses bleek dat de rokers in beide onderzoeksgroepen op de voormeting nauwelijks van elkaar verschilden en dat de kleine verschillen die er waren op geen manier van invloed waren op de effecten. In de ACE groep was drie weken na de training 70% gestopt en in de controlegroep 7%. De terugval zal echter zeker nog toenemen waardoor de werkelijk relevante effecten pas op lange termijn gemeten kunnen en zullen worden. Wel is deze korte termijnmeting geschikt om te kijken naar de psychologische veranderingen die optreden door ACE. Zo blijkt dat ACE tot een significante afname leidde van de verwachte cognitieve en affectieve voordelen van roken. De afname van de affectieve voordelen betekent dat het roken ook als minder lekker werd ervaren. Ook leidde de ACE tot een significante toename in de eigen-effectiviteitsverwachtingen. Bovendien bleken dat de effecten van de condities op stoppen met roken gemedieerd te worden door de verwachte voordelen van roken. ACE werkt dus inderdaad via verlaging van de voordelen van roken. Daarnaast bleek echter dat de motivatie om te stoppen met roken na drie weken niet sterker gestegen was dan in de controlegroep; deelnemers hebben dus nog steeds hun eigen, niet door externe bronnen verhoogde motivatie. Deze bevindingen komen overeen met bovenstaande rationale over de effecten die de methoden in de ACE teweeg zouden kunnen brengen. Conclusie ACE is niet door psychologen ontwikkeld, maar door Allen Carr die wat dat betreft slechts ervaringsdeskundig is (was ). Echter, als we ACE vanuit een wetenschappelijk-psychologisch perspectief beschouwen dan wordt duidelijk dat enkele bewezen effectieve methoden de basis vormen van ACE: De expectancy challenge, motivational interviewing en aversief roken. Deze methoden worden in ACE geïntegreerd aangeboden. Deze kernmethoden die specifieke veranderingen kunnen bewerkstelligen worden gebruikt in de context van enkele basale algemene methoden: sociale steun, modeling en coaching. De conclusie mag dan ook zijn dat ACE gebruik maakt van state-of-the-art veranderingsmethoden waarover consensus is dat ze effectief kunnen zijn. 4

5 De ACE-training Hieronder wordt een beschrijving gepresenteerd van de ACE-training. Daarin wordt steeds aangegeven welke aspecten van de training te maken hebben met de bovengenoemde methoden. De ACE training bestaat uit één bijeenkomst van circa 6 uur. Één trainer, die zelf ooit aan roken verslaafd is geweest (modeling), onderwijst ongeveer acht tot vijftien deelnemers (sociale steun en modeling) over de principes van het stoppen met roken volgens de ACE methode. In de ruimte waarin de training plaatsvindt staan voor de deelnemers comfortabele stoelen. Deze staan opgesteld in een halve ovaal, waardoor alle deelnemers automatisch de trainer aankijken (coaching). De trainer zit centraal voor de deelnemers op een stoel die het niet toestaat onderuit en passief te zitten zoals de deelnemers (coaching). Naast de plek van de trainer staat een flip-over die de trainer gebruikt om tijdens de training enkele voorbeelden en schema s te verduidelijken (expectancy challenge). De trainer maakt onder andere gebruik van deze flip-over om kennis over te dragen met betrekking tot de principes van het stoppen met roken volgens de ACE methode (expectancy challenge). Onder de flip-over staat een grote doorzichtige zak met praktisch volle weggegooide pakjes sigaretten erin (modeling). De trainer wijst ook op deze zak en benadrukt de symbolische waarde van: Het achterlaten en bevrijd zijn van je rokers verleden. Op deze manier worden de deelnemers gewezen op de positieve uitkomst die ze kunnen verwachten wanneer ze stoppen met roken. Bovendien treedt de trainer hierbij op als model; hij vertelt dat hij bevrijd is van zijn rokersverleden (motivationeel interviewen). Naast de plek van de trainer staat vaak een tafeltje met verschillende attributen, die tijdens de training gebruikt worden ter illustratie, voor extra informatie of ondersteuning van de lesstof (expectancy challenge). Denk hierbij onder andere aan speciale sigarettenpakjes en reclame-uitingen voor sigaretten, maar ook aan attributen als nicotinepleisters en -kauwgum. Deze laatste attributen worden gebruikt om te beargumenteren dat het zinloos is de beloning van de sigaret te vervangen met een pleister (expectancy challenge). De trainer wijst de deelnemers erop dat er tijdens de training rookpauzes zullen zijn. De deelnemers zijn geheel vrij in hun keuze om te stoppen of door te blijven roken en deze vrijheid wordt tijdens de training bevestigd door het feit dat een ieder tijdesn de pauzes zo veel mag roken als men wil (aversief roken; motivationeel interviewen). Met andere woorden worden de deelnemers niet onder druk gezet om te stoppen met roken en er wordt geen gebruik gemaakt van fear appeals (motivationeel interviewen). De trainer is zoals gezegd ervaringsdeskundige, want ex-roker (modeling). Na een korte introductie over de regels en duur van de bijeenkomst begint de trainer met het vertellen over de eigen verslaving en (mislukte) ervaringen met stoppen met roken. Zodoende worden de deelnemers gerustgesteld dat er geen verloren gevallen van rokers bestaan (dit benoemt de trainer ook letterlijk (coaching)). Vervolgens gaat de trainer verder met het overdragen van kennis over de principes van het stoppen met roken volgens de ACE methode (expectancy challenge). De trainer onderwijst de deelnemers op een vriendelijke toon. Echter wordt de confrontatie niet geschroomd wanneer de trainer aan individuele deelnemers vragen stelt over diens verslaving of andere rook gerelateerde ervaringen (coaching). Hier dient wel bij gezegd te worden dat tijdens deze interactie de trainer dieper ingaat op hetgeen de deelnemers zelf hebben ingevuld op het vragenkaartje dat een ieder voor aanvang van de training moet invullen (coaching). Tijdens de training worden de deelnemers onderwezen dat er geen werkelijke voordelen van roken bestaan; in de training worden de gepercipieerde voordelen van roken geherstructureerd (expectancy chalenge). Zo wordt uitgelegd dat het roken van een sigaret aangenaam lijkt, omdat het de opgebouwde ontwenningsverschijnselen na de vorige gerookte sigaret tijdelijk wegneemt, terwijl een niet roker zich voortdurend op dit aangename niveau bevindt. Dit wordt tevens geïllustreerd op de flipover. In de lijn van deze argumentatie benadrukt de trainer ook dat stoppen met roken niet automatisch gevolgd wordt door het aankomen van veel gewicht. Gesteld wordt wel dat de stofwisseling bewezen 5

6 verandert na het stoppen met roken, maar dat dit niet de voornaamste reden is waarom mensen eventueel aankomen. Dit ligt volgens de trainer namelijk in het feit dat deze mensen de gemiste beloning van de sigaret gaan vervangen met een andere aangename inname, zoals snoep of ander voedsel (expectancy challenge). Verder wordt tijdens de training herhaaldelijk benadrukt dat een ieder eenvoudig in staat is met roken te stoppen (motivationeel interviewen). Dit gebeurt onder andere door het verhaal van de trainer over de eigen ervaringen (modeling). Hiernaast vertelt de trainer over eerdere deelnemers met uiteenlopende verhalen van zeer veel rokend tot zeer weinig rokend (modeling). Hierbij benadrukt de trainer dat de hoeveelheid van roken niet inherent is aan de mate van verslaving. Immers is volgens de trainer iedereen wiens leven gedomineerd wordt door het gevoel te moeten roken in vergelijkbaar opzicht mentaal verslaafd. Sterker nog uit de trainer medelijden richting de rokers die de sigaretten consumptie gerantsoeneerd hebben, omdat deze mensen niet alleen de hele dag de drang voelen om te roken, maar bovendien ook veel weerstand hiertegen moeten bieden. De trainer benadrukt dit door te stellen dat de zware roker vrij is te roken wanneer hij wil, zonder enige (zelf opgelegde) beperking (expectancy challenge). Tot slot worden de deelnemers erop gewezen dat na de training de mogelijkheid tot telefonisch contact met de trainer voor eventuele ondersteuning of herinnering aan de lesstof bestaat (sociale steun, coaching). Tevens kunnen de deelnemers kosteloos deelnemen aan korter durende vervolgtrainingen van 2,5 uur. Dit kan tot een jaar na de eerste training. 6

7 Literatuur Abraham, C., & Michie, S. (2008). A taxonomy of behavior change techniques used in interventions. Health Psychology, 27, Bergin, A.E., & GarfieldS.L. (1994). Handbook of psychotherapy and behavior change. John, Wiley & Sons: New York. Brandon, T. H. (1994). Negative affect as motivation to smoke. Current Directions in Psychological Science, 3, Carr, A. (1995). Stoppen met roken. Forum: Amsterdam Clinical Practice Guideline (2008). Corrections and Additions to the Public Health Service (PHS) Clinical Practice Guideline: Treating Tobacco Use and Dependence 2008 Update. Agency for Healthcare Research and Quality, Rockville, MD. Copeland, A.L., Brandon, T.H. (2000). Testing the Causal Role of Expectancies in Smoking Motivation and Behavior. Addictive Behaviors, 25, 3, Darkes, J. Goldman, M.S. (1993). Expectancy Challenge and Drinking Reduction: Experimental Evidence for a Mediational Process. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61, 2, Dawley, H.H., & and Sardenga, P.B. (1977). Aversive cigarette smoking as a smoking cessation procedure. Journal of Clinical Psychology, 33, Dijkstra, A., & Buunk, A.P. (2008). The help phase: Developing the intervention. In: M. van Vught & A.P. Buunk, Applying Theories. Sage Publications: London. Dijkstra, A., Borland, R., & Buunk, A.P. (2007). The motivation to stay abstinent in ex-smokers: comparing the present with the past. Addictive Behaviors, 32, Dijkstra, A., Conijn, B, & De Vries, H. (2006). A match-mismatch test of a stage model in tobacco smoking. Addiction, 101, Dunn, M.E., Lau, C., Cruz, I.Y. (2000). Changes in Activation of Alcohol Expectancies in Memory in Relation to Changes in Alcohol Use After Participation in an Expectancy Challenge Program. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 8, 4, Erickson, L.M., Tiffany, S.T., Martin, E.M., &Baker, T.B. (1983). Aversive smoking therapies: A conditioning analysis of therapeutic effectiveness. Behaviour Research and Therapy, 21, Glasgow, R.E, Lichtenstein, E., Beaver, C. &O Neill, K. (1981). Subjective reactions to rapid and normal paced aversive smoking. Addictive Behaviors, 6, Gwaltney, C.J., Shiffman, S., Balabanis, M.H., Paty, J.A. (2005). Dynamic Self-Efficacy and Outcome Expectancies: Prediction of Smoking Lapse and Relapse. Journal of Abnormal Psychology, 114, 4, Heckman, C.J., Egleston, B.L., & Hofmann, M.T. (2010). Efficacy of motivational interviewing for smoking cessation: a systematic review and meta-analysis. Tobacco Control, 19,

8 Hettema, J. E. & Hendricks, P. S. (2010). Motivational interviewing for smoking cessation: A metaanalytic review. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78, Jones, B.T., Corbin, W. & Fromme, K. (2001). A review of expectancy theory and alcohol consumption. Addiction, 96, Van de Luitgaarden, J., Wiers, R.W., Knibbe, R.A. & Candel, M.J.J.M. (2007). Single-session expectancy challenge with young heavy drinkers on holiday. Addictive Behaviors, 32, Martins R.K. &, McNeil D.W. (2009). Review of Motivational Interviewing in promoting health behaviors. Clinical Psychology Review, 29, Miller, W. R. & Rollnick, S. (1991). Motivational interviewing: Preparing people to change addictive behavior. Guilford Press: New York. Parrot, A. C. (1999). Does cigarette smoking cause stress? American Psychologist, 54, Wetter, D.W., Smith, S.S., Kenford, S.L., Jorenby, D.E., Fiore, M.C., Hurt, R.D., Offord, K.P., Baker, T.B. (1994). Smoking Outcome Expectancies: Factor Structure, Predictive Validity, and Discriminant Validity. Journal of Abnormal Psychology, 103, 4, Wood, M.D., Capone, C., Laforge R., Erickson, D.J. & Brand, N.H. (2007). Brief motivational intervention and alcohol expectancy challenge with heavy drinking college students: A rondomized factorial study. Addictive Behaviors, 32,

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid ALCOHOLGEBRUIK: BEWUST OVERWOGEN OF ONBEWUST OVERKOMEN? Impliciete en expliciete processen bij alcoholgebruik en implicaties voor interventies Katrijn Houben k.houben@maastrichtuniversity.nl Alcoholgebruik,

Nadere informatie

uitdoving effecten van cue exposure therapie naar situaties en omgevingen uit het leven van de ex-roker. Dat wil zeggen, in de therapiekamer ervaart

uitdoving effecten van cue exposure therapie naar situaties en omgevingen uit het leven van de ex-roker. Dat wil zeggen, in de therapiekamer ervaart Samenvatting Stoppen met roken is helemaal niet moeilijk en vele rokers stoppen dan ook zeer regelmatig met hun slechte gewoonte. Het volhouden nadat men eenmaal gestopt is, blijkt echter veel moeilijker.

Nadere informatie

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Flip Kolthoff, psychiater Radboud Universitair Centrum voor Mindfulness, GGZ Noord-Holland-Noord Flip Kolthoff, VUmc, 20-01-2012 1 Inleiding Flip Kolthoff,

Nadere informatie

Tabak- en alcoholgebruik Clinical Assessment Protocol (CAP) = 1

Tabak- en alcoholgebruik Clinical Assessment Protocol (CAP) = 1 Tabak- en alcoholgebruik Clinical Assessment Protocol (CAP) = 1 De informatie over deze CAP-code wordt opgesplitst in drie delen: (I) Betekenis: De betekenis van code 1 bij de Tabak- en alcoholgebruik-cap.

Nadere informatie

Het effect van de Allen Carr s Easyway stoppen met roken methode op de korte termijn.

Het effect van de Allen Carr s Easyway stoppen met roken methode op de korte termijn. Het effect van de Allen Carr s Easyway stoppen met roken methode op de korte termijn. The short term effect of the Allen Carr s Easyway smoking cessation method. Diederick Vos Interne begeleider: Prof.

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) De SMOKE studie Achtergrond Chronisch obstructief longlijden, ook wel Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) genoemd, word gezien als een wereldwijd gezondheidsprobleem. Ten gevolge van onder andere

Nadere informatie

Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving

Cognitive Bias Modification (CBM): Computerspelletjes tegen Angst, Depressie en Verslaving Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving Mike Rinck Radboud Universiteit Nijmegen Cognitieve Vertekeningen bij Stoornissen "Cognitive Biases" Patiënten

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

De kracht van reflecteren

De kracht van reflecteren 28 test en techniek in beeld Motivational Interviewing deel 5 De kracht van reflecteren Speciaal voor Fysiopraxis schrijven Stijn van Merendonk, Mirjam Hulsenboom en Albertina Poelgeest een vijfdelige

Nadere informatie

Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening

Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening Onderzoek naar de houding van alcohol- en drughulpverleners over roken: vergelijking 2001-2012 1. Onderzoeksopzet Eind 20 e eeuw: onderzoek

Nadere informatie

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence,

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, en het Verband tussen Adherence en Effect icoach, a Web-based

Nadere informatie

WAT HOUDT U NOG TEGEN?

WAT HOUDT U NOG TEGEN? WAT HOUDT U NOG TEGEN? 2 Tussenoplossingen bestaan niet Rokers die voor het eerst nadenken over stoppen, proberen nog wel eens een tussenoplossing te vinden. Helaas bestaan er geen succesvolle tussenoplossingen.

Nadere informatie

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand.

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Theoretische achtergrond: - Miller en Rollnick De motivering van cliënten en het verminderen van weerstand zijn centrale thema's.

Nadere informatie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Pillen?? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Reinout Wiers Hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie UvA r.wiers@uva.nl Huidige praktijk: Pillen

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Routine Outcome Monitoring & Motiverende Gespreksvoering. Maarten Merkx

Routine Outcome Monitoring & Motiverende Gespreksvoering. Maarten Merkx Routine Outcome Monitoring & Motiverende Gespreksvoering Maarten Merkx Programma Routine Outcome Monitoring. Motiverende Gespreksvoering Terugkoppelen resultaten. ROM Routine Outcome Monitoring Terugkoppeling

Nadere informatie

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Behandelmogelijkheden bij kinderen met ADHD in de basisschoolleeftijd

Nadere informatie

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar - Factsheet - Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar NIGZ, Project Alcohol Voorlichting en Preventie 3 juli 2003 Inleiding Het NIGZ voert elk jaar, als onderdeel van het Alcohol

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Samenvatting van het artikel van Henry L. Roediger III, Mary A. Pyc (2012), Inexpensive techniques to improve education: Applying cognitive pgychology

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Figuur 1 Precede/Proceed Model

Figuur 1 Precede/Proceed Model Nederlandse samenvatting Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die vooral bij angstklachten en slaapstoornissen worden voorgeschreven. Ze vormen de op één na meest voorgeschreven middelen in Nederland. Tien

Nadere informatie

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD 100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD ONLINE COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE 2 100% Online CGT E-BOOMING? 3 100% Online CGT MIND THE GAP! 4 100% Online CGT EFFECTEN ONLINE

Nadere informatie

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van?

ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Medicinfo Kennisrapport ehealth en zelfmanagement, hoe worden we daar beter van? Mensen die zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid en welzijn maken de beste keuzes. november 2012 Specialist

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

Effectieve maatregelen

Effectieve maatregelen Effectieve maatregelen In het taal- en rekenonderwijs Pieter Danes 27 maart 2012 Bijeenkomst Taal in mbo 01-11-2011 Presentatie toen: Van Anja Schaafsma (ROC Mondriaan) Over effectief onderwijs Presentatie

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten

risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten Hart- en vaatziekten vormen een grote bedreiging voor de volksgezondheid.

Nadere informatie

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting Proefschrift Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems Merel Griffith - Lendering Samenvatting Het gebruik van cannabis is gerelateerd aan een breed scala van psychische problemen, waaronder

Nadere informatie

Levenslange garantie!

Levenslange garantie! Levenslange garantie! Geen ontwenningsverschijnselen Marc Faber Gecertificeerd Nooit Meer Roken RME Coach Waarom stoppen met roken zo moeilijk is Ondanks het feit dat iedereen weet dat roken slecht is,

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

8-1-2015. De therapeutische relatie,cognitieve stoornissen en recovery: Wat moet de professional daar nu mee?

8-1-2015. De therapeutische relatie,cognitieve stoornissen en recovery: Wat moet de professional daar nu mee? De therapeutische relatie,cognitieve stoornissen en recovery: Wat moet de professional daar nu mee? Best beschikbare evidentie voor nut therapeutische relatie? Prof. Dr. C.A.J. de Jong: NISPA (Addiction

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp . Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Nickie van der Wulp 7-02-2014 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Rookstop polikliniek

Rookstop polikliniek Rookstop polikliniek Inhoudsopgave Inleiding...1 Waarom stoppen met roken?...1 Wat kunt u verwachten van de Rookstop polikliniek?...2 Wat verwachten wij van u?...2 Werkwijze Rookstop polikliniek...3 De

Nadere informatie

Rookt u? En denkt u erover om te stoppen? De rook-stop-polikliniek kan u hierbij helpen.

Rookt u? En denkt u erover om te stoppen? De rook-stop-polikliniek kan u hierbij helpen. Rookt u? En denkt u erover om te stoppen? De rook-stop-polikliniek kan u hierbij helpen. De rook-stop-polikliniek Zoals bekend is roken zeer schadelijk voor de gezondheid. Daarom heeft het St. Anna Ziekenhuis

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Stoppen met roken. Groepstraining in het CWZ

Stoppen met roken. Groepstraining in het CWZ Stoppen met roken Groepstraining in het CWZ 2 Stoppen met roken kun je leren! Het valt niet mee om te stoppen met roken. Dat blijkt wel uit het feit dat dagelijks duizenden mensen proberen te stoppen met

Nadere informatie

Let s motivate the patient

Let s motivate the patient LET S MOTIVATE THE PATIENT Melissa.Ooms@Ugent.be Let s motivate the patient 1. Wat is motivatie? 2. Het belang van motivationele gespreksvoering (MG) 3. Theoretische achtergrond 4. Basisprincipes in MG

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Knittle, Keegan Title: Motivation, self-regulation and physical activity among

Nadere informatie

Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder?

Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder? Mindfulness, de stand van zaken & Hoe verder? Mindfulness = Aandachttraining en emotieregulatie-training MBSR & MBCT cursus Meditaties: adem, bodyscan, geluiden, keuzeloze aandacht, 3 min ademruimte, bewegen,

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Stopping smoking is easy to do.. I have done it thousands of times.. M. Twain

Stopping smoking is easy to do.. I have done it thousands of times.. M. Twain Stopping smoking is easy to do.. I have done it thousands of times.. M. Twain Stoppen met roken Roken is uitermate verslavend! Lichamelijke verslaving Psychische/geestelijke a8ankelijkheid Sterke gewoonte/

Nadere informatie

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool 1 Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool Milou de Smet, Saskia Brand-Gruwel & Paul Kirschner Open Universiteit Goed schrijven is een belangrijke, maar complexe vaardigheid. De schrijver

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De nadelige gezondheidsrisico s/gevolgen van roken en van depressie en angststoornissen zijn goed gedocumenteerd, en deze aandoeningen doen zich vaak tegelijkertijd voor. Het doel

Nadere informatie

Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten

Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten Daniel Kotz Department of General Practice School for Public Health and Primary Care (CAPHRI) Maastricht University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29964 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29964 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net// holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Verbiest, Marjolein Elisabeth Anna Title: The implementation of smoking cessation care

Nadere informatie

Waarom mislukt stoppen met roken?

Waarom mislukt stoppen met roken? Stoppen met roken Stoppen met roken U denkt erover om te stoppen met roken. In deze folder leest u over het Stoppen met Roken programma van Spaarne Prevent. Waarom stoppen met roken? Veel mensen denken

Nadere informatie

De Rol van Sociale Identiteit in de Effectiviteit van Angstcommunicaties: Invloed op Kwetsbaarheid en Moderatie bij Roken en Alcoholgebruik

De Rol van Sociale Identiteit in de Effectiviteit van Angstcommunicaties: Invloed op Kwetsbaarheid en Moderatie bij Roken en Alcoholgebruik SOCIALE IDENTITEIT IN ANGSTCOMMUNICATIES 1 De Rol van Sociale Identiteit in de Effectiviteit van Angstcommunicaties: Invloed op Kwetsbaarheid en Moderatie bij Roken en Alcoholgebruik The Role of Social

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 1 1-1 Voorstellen Naam Kennis en kunde in Cognitieve gedragstherapie Eventuele specifieke leerwensen Maximaal 2 minuten 1-2

Nadere informatie

IMPLICIETE TRAININGEN: Een nieuwe manier van interventies

IMPLICIETE TRAININGEN: Een nieuwe manier van interventies IMPLICIETE TRAININGEN: Een nieuwe manier van interventies Wie zijn wij? Kenny Wolfs Promovendus Open Universiteit Onderzoek: Impliciete cognities over veilig vrijen bij mannen/msm Subsidieverstrekker:

Nadere informatie

De ervaringen met doen alsof van volwassenen met ASS en NT-partners

De ervaringen met doen alsof van volwassenen met ASS en NT-partners De ervaringen met doen alsof van volwassenen met ASS en NT-partners Een kwalitatief onderzoek naar Dramatherapie Rik Koot rik.koot@zuyd.nl Presentatie Introductie Methode Resultaten Discussie Introductie

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Motiverende Gespreksvoering

Motiverende Gespreksvoering Motiverende Gespreksvoering Gert Jan van der Burg Kinderarts - MI trainer Wie ben ik en wat doe ik? Sinds 1988 Kinderarts (Amsterdam, Blaricum, Ede) Driedaagse MI cursus in 2005 Toepassen in de praktijk

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen

Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen niet roken Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen hart- en bloedvaten het gemakkelijker. 3 Niet

Nadere informatie

Als het protocol niets oplevert en de patiënt niet werkt

Als het protocol niets oplevert en de patiënt niet werkt Als het protocol niets oplevert en de patiënt niet werkt Een drietrapsraket voor lastige behandelingen Martin Appelo Een directieve en praktische vertaling van wetenschappelijke kennis over de invloed

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie Een succesvolle psychotherapie voor diverse emotionele stoornissen en problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is Cognitieve Gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Het Trainen van Gezondheidsprofessionals in Stoppen-met-rokenbegeleiding: een Systematische Review

Het Trainen van Gezondheidsprofessionals in Stoppen-met-rokenbegeleiding: een Systematische Review Het Trainen van Gezondheidsprofessionals in Stoppen-met-rokenbegeleiding: een Systematische Review K.V. Carson¹, M.E.A. Verbiest², M.R. Crone², M.P. Brinn¹, A.J. Esterman³, W.J.J. Assendelft², B.J.Smith

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Jamal, Mumtaz Title: Smoking and the course of anxiety and depression Issue Date:

Nadere informatie

ROM in de verslavingszorg

ROM in de verslavingszorg ROM in de verslavingszorg Seminar NETQ Healthcare: Innovatie in de Geestelijke Gezondheidszorg Utrecht, 9 juni 2009 Suzan Oudejans, Arkin Academy AIAR Proefschrift Resultaten meten Resultaten van de zorg

Nadere informatie

E-sigaret, hulpmiddel of nieuw probleem?

E-sigaret, hulpmiddel of nieuw probleem? Roken staat gelijk aan harddrugs Uitspraak Wim van den Brink, hoogleraar verslavingsgeneeskunde AMC 20-01-2015 E-sigaret, hulpmiddel of nieuw probleem? Trudi Tromp-Beelen verslavingsarts KNMG, Jellinek/Arkin

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

CAP : Tabak- en alcoholgebruik. Maart 2008 PROBLEEM

CAP : Tabak- en alcoholgebruik. Maart 2008 PROBLEEM CAP : Tabak- en alcoholgebruik Maart 2008 I PROBLEEM Deze CAP handelt over het gebruik van alcohol en tabak bij ouderen. Overmatig alcoholgebruik en elke vorm van tabakgebruik worden geassocieerd met allerlei

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 2 2-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 2 2-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 2 2-1 Wat stond in dagdeel 1 centraal? Introductie en protocol Motiveren tot gedragsverandering: Inventarisatie nadelen gebruik

Nadere informatie

Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen

Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen op Mindfulness, Stressbeleving, Interne Locus of Control, Self-Efficacy in het Omgaan met Emoties en Kwaliteit van Leven The

Nadere informatie

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld, M. Heijmans, NIVEL, augustus 2013) worden gebruikt.

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

20-9-2012. Motiverende Gespreksvoering. It s dancing; not wrestling. 1. Wie heeft er iemand in zijn/haar omgeving (privé of werk) die rookt?

20-9-2012. Motiverende Gespreksvoering. It s dancing; not wrestling. 1. Wie heeft er iemand in zijn/haar omgeving (privé of werk) die rookt? Motiverende Gespreksvoering It s dancing; not wrestling Van klacht naar kracht! It s dancing; not wrestling 1. Wie heeft er iemand in zijn/haar omgeving (privé of werk) die rookt? 1. Wie heeft er iemand

Nadere informatie

Therapietrouw (bij DIABETES)

Therapietrouw (bij DIABETES) Therapietrouw (bij DIABETES) S.J. Fischer; Klinisch Psycholoog, Slotervaartziekenhuis Amsterdam Therapietrouw Mate waarin het gedrag van een patiënt overeenkomt met het medische of gezondheidsadvies dat

Nadere informatie

Allen Carr s Easyway stoppen met roken als methode voor gedragsverandering op de werkvloer.

Allen Carr s Easyway stoppen met roken als methode voor gedragsverandering op de werkvloer. Allen Carr s Easyway stoppen met roken als methode voor gedragsverandering op de werkvloer. Allen Carr s Easyway to stop smoking as method for changing behavior in the workplace. Leonie Dekkers Interne

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

Stoppen met roken bij jongeren

Stoppen met roken bij jongeren Stoppen met roken bij jongeren Een combinatie van cognitieve gedragstherapie en cognitieve bias modificatie VGCt Najaarscongres, 2013 Helle Larsen, PhD, Universiteit van Amsterdam, Adapt-lab, Yield H.Larsen@uva.nl

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Verandering van leefstijl begint toch echt bij jezelf!

Verandering van leefstijl begint toch echt bij jezelf! Verandering van leefstijl begint toch echt bij jezelf! Peter Dona Er is en er wordt steeds meer geschreven, onderzocht en nieuwe methoden bedacht om de leefstijl van werknemers positief te veranderen.

Nadere informatie

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten In dit proefschrift werd de relatie tussen depressie en het risico voor hart- en vaatziekten onderzocht in een groep

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Overredende gezondheidsteksten, die als doel hebben om mensen te overtuigen hun ongezonde gewoonten te veranderen, zijn alom aanwezig

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. 1.

Verdiepingsmodule. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. 1. Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van juni 2007 Rokers die overwegen om te stoppen, zien beren op hun pad. Ze werpen barrières op en ze aarzelen of ze werkelijk willen stoppen. Deze geeft inzicht

Nadere informatie

Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico

Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico Dr. Olga Damman Dr. Maaike van den Haak Nina Bogaerts, Msc Amber van der Meij, Bsc Prof.dr. Danielle Timmermans Quality of Care EMGO Institute for

Nadere informatie

Hoe marketingcommunicatie werkt

Hoe marketingcommunicatie werkt OHT 3.1 Hoe marketingcommunicatie werkt In dit hoofdstuk zul je het volgende leren: Hoe de hiërarchie van effecten de werking van communicatie kan beschrijven Het belang van attitudevorming voor het overtuigen

Nadere informatie

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik.

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Samenvatting van de resultaten uit het subcohort abstinenten die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studie

Nadere informatie

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren!

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren! Bezint voor ge begint ROKEN Stoppen met roken is niet eenvoudig! Iets afleren is altijd veel moeilijker dan iets aanleren. DAAROM: begin niet met roken! WANT: In tabaksrook zitten heel wat stoffen die

Nadere informatie

BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory

BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory Pagina 1 van 7 BECCI: Behaviour Change Counselling Inventory Voorafgaand aan het gebruik van de BECCI checklist: Maak a.u.b. gebruik van de toegevoegde handleiding met een gedetailleerde uitleg over hoe

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving MSc Esther Beraha Dr. Elske Salemink Dr. Anneke Goudriaan Dr. Bram Bakker Prof. Dr. Wim van den Brink Prof. Dr. Reinout Wiers Academisch Medisch Centrum

Nadere informatie

REFLECTIEVE PRACTITIONER WETENSCHAPPELIJKE CLINICUS MISSIE SCIENTIST-PRACTITIONER NISPA. Hoe wordt je een scientist-practitioner?

REFLECTIEVE PRACTITIONER WETENSCHAPPELIJKE CLINICUS MISSIE SCIENTIST-PRACTITIONER NISPA. Hoe wordt je een scientist-practitioner? REFLECTIEVE PRACTITIONER Hoe wordt je een scientist-practitioner? 29 januari 2016 Boukje Dijkstra Inituïtie, fingerspitzengefühl, patiënt en zijn verschillen staan centraal, patiënt is uniek, geen standaard

Nadere informatie

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa NCVGZ April 2013 Andrea de Winter EU-FP7-IROHLA Jaap Koot & Menno Reijneveld Omvang en aard van problemen met gezondheidsvaardigheden Doelen

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Persoonlijke verkoop In dit hoofdstuk zul je het volgende leren:

Persoonlijke verkoop In dit hoofdstuk zul je het volgende leren: OHT 16.1 Persoonlijke verkoop In dit hoofdstuk zul je het volgende leren: De rol van persoonlijke verkoop in de marketingcommunicatiemix De voor- en nadelen van persoonlijke verkoop als marketingcommunicatiemiddel

Nadere informatie

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) De effectiviteit van een gecombineerde behandeling gericht op problematisch middelengebruik en partnergeweld bij plegers van partnergeweld

Nadere informatie