Human Capital Agenda. Cluster Toerisme & Congressen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Human Capital Agenda. Cluster Toerisme & Congressen"

Transcriptie

1 Human Capital Agenda voor het Cluster Toerisme & Congressen Amsterdam Economic Board December 2012

2 2

3 Inhoudsopgave Managementsamenvatting 4 1 Inleidend 8 2 Analyse Het cluster nader gedefinieerd De toekomst van de gehele arbeidsmarkt in de MRA Arbeidsmarkt horeca Arbeidsmarkt toeristische attracties Arbeidsmarkt overige toeristische dienstverlening 15 3 Ambities 18 4 Agendapunten en en Hospitality Kennisontwikkeling toerisme en congressen Inzet niet-werkend arbeidspotentieel 23 5 Organisatiestructuur 26 Bronvermelding 27 Bijlage 1 Opleidingen toerisme & congressen in de MRA 28 3

4 Managementsamenvatting Inleidend Voorliggende agenda geeft antwoord op de vraag: Hoe zorgen we ervoor als bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en overheid dat er ook in de toekomst voldoende en goed opgeleid personeel is voor de sector toerisme en congressen? De agenda biedt daarmee een handvat om te sturen op human capital binnen toerisme en congressen. En daarnaast wordt, vanuit sociaal arbeidsmarktperspectief, met deze agenda gestuurd op de inzet van het niet-werkende arbeidspotentieel in de sector. Daarmee worden economische en sociale doelstellingen op gebied van arbeidsmarkt met elkaar verbonden. De agenda is opgesteld voor de gehele Metropoolregio Amsterdam (hierna MRA) en met een tijdshorizon tot 2016 en een doorkijk naar 2020 en verder. De agenda is daarmee ondersteunend aan de clusterstrategie toerisme en congressen. Analyse In de gehele MRA komen er tot 2016 meer banen bij dan dat er mensen beschikbaar zijn. In 2016 zijn circa 1,3 mln banen beschikbaar in de MRA voor circa 1,2 mln personen. Dat betekent krapte op de arbeidsmarkt en/of een grote instroom van forensen van buiten de regio. Deze krapte definieert de toekomstige context voor de sector toerisme en congressen. Voor een goede analyse van het cluster toerisme en congressen is gekozen voor een onderverdeling in drie branches: Horeca: hotels, restaurants, cafés (circa 75% van het aantal banen) Toeristische attracties: musea, rondvaart, theater & concerten gericht op binnen- en buitenlandse toerist (circa 20% van het aantal banen) Overige toeristische dienstverlening: informatievoorziening (VVV, Uitbureau), citymarketing, reisorganisaties, evenementenbureaus & congresorganisaties (circa 5% van het aantal banen) Deze drie branches zijn zowel kwantitatief als kwalitatief geanalyseerd op de kernaspecten voldoende èn goed opgeleid personeel. Conclusies Horeca Op middellange termijn lijken er geen grote kwantitatieve problemen op te treden op de arbeidsmarkt voor horeca en hospitality. Op langere termijn is het echter zeker nodig gestructureerder naar een arbeidsmarktagenda te kijken vanwege een aantal redenen die met elkaar samenhangen. Door het slechte imago (bijbaanbranche) en de relatief zwakkere positie in de concurrentie om personeel met andere sectoren (vooral veroorzaakt door de arbeidsvoorwaarden) en de lage investeringen in personeel blijft de branche kampen met een hoog verloop. Het veelvuldig moeten vervangen en opleiden van personeel kost tijd en geld. Het zou een goede zaak zijn als horecaondernemers beter doordrongen raken van de verborgen kosten dat zal de overwegingen die gemaakt worden rond investeren in personeel in een ander daglicht plaatsen. Werken aan een beter imago is daarnaast van cruciaal belang. De horeca en hospitalitybranche kent, op sterrenkoks na, geen bekende inspirerende voorbeelden voor 4

5 jongeren. En dat terwijl hospitality door alle experts wordt omschreven als een waar vak, dat vakmanschap vraagt en daarmee iets is waar men trots op kan zijn. Geluiden bestaan dat in de horeca dankbaar gebruik gemaakt wordt van arbeidsmigranten uit Oost- en Zuid-Europa, juist omdat deze mensen minder eisen stellen aan arbeidsvoorwaarden. Op korte termijn kan dit een oplossing bieden, lange termijn niet omdat horeca en hospitality een vak is waar een kwaliteitstandaard bij hoort. Onbekend is nog welke functies de arbeidsmigranten momenteel vervullen en om hoeveel werknemers het gaat. Het zou interessant zijn dit nader te onderzoeken om ook een doorkijk naar de toekomst mogelijk te maken. De relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven is in de expertmeeting ook benoemd als agendapunt waarop verbeteringen mogelijk zijn. Opleidingen sluiten momenteel onvoldoende aan bij de werkpraktijk, zowel wat betreft werknemersvaardigheden (attitude en mentaliteit) als aantallen leerlingen per deelopleiding. Hoewel er nog wel voldoende stages zijn, verloopt het matchen van leerlingen met leermeesters in leerwerkbedrijven moeizaam. Conclusies toeristische attracties Hoewel er geen harde cijfers beschikbaar zijn, lijkt er op middellange en lange termijn voldoende personeel beschikbaar. De branche is populair om in te werken. Het zou goed zijn een structureel overleg op te zetten om o.a. de kwantitatieve aansluiting van onderwijs op instellingen / bedrijfsleven te monitoren (instroom, uitstroom, doorstroom). Daarnaast kunnen in zo n verband kwalitatieve mismatches worden besproken en geadresseerd. Het ontbreken van cultureel ondernemerschap bij werknemers van culturele instellingen is zo n kwalitatieve mismatch. In de opleidingen zouden o.a. cultureel projectmanagement en fondswerving een plek moeten krijgen. Conclusies overige toeristische dienstverlening Op middellange termijn lijken er geen grote problemen op te treden op de arbeidsmarkt voor overige toeristische dienstverlening. Het is echter moeilijk een eenduidig cijfermatig plaatje te geven van de economische ontwikkeling in deze branche. Het gegeven dat er veel onbekendheid bestaat over de arbeidsmarktontwikkeling in dit cluster is weg te nemen door de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven anders en beter te organiseren. Het zou goed zijn een structureel overleg op te zetten om o.a. de kwantitatieve aansluiting van onderwijs op bedrijfsleven te monitoren (instroom, uitstroom, doorstroom). Daarnaast kunnen in zo n verband kwalitatieve mismatches worden besproken en geadresseerd. Er bestaan tenminste twee kwalitatieve knelpunten voor de arbeidsmarkt, te weten: o De attitude en mentaliteit van nieuwe medewerkers en dan met name op gebied van hospitality, gastvrijheid. o Verkeerde verwachtingen van studenten bij de werkpraktijk. Innovativiteit wordt als belangrijk ervaren door bedrijfsleven. Op dit moment lijken uitstromende toerismestudenten hier niet in te kunnen voorzien. Dit betekent dat opleidingen zich hierop moeten aanpassen of dat er gezocht moet worden naar slimme samenwerkingsverbanden met andere sectoren. Ambities Bovenstaande conclusies leiden tot drie lijnen waarlangs op human capital gestuurd moet worden komende jaren: 5

6 1. Hospitality; werken in de hospitalitybranche vraagt vakmanschap. Het moet aantrekkelijk zijn en blijven om dat vak te leren. Dat vraagt om een ander imago van de branche op langere termijn en om slimme samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven op korte termijn. 2. Kennisontwikkeling toerisme en congressen; we hebben slimme, creatieve mensen nodig om het bestaande aanbod voortdurend te blijven verbeteren en ook aan laten sluiten op de internationale toerist. En daarnaast om innovatief, nieuw aanbod te ontwikkelen om de toerist ook in de verdere toekomst te blijven aantrekken. Naast inzet op deze twee lijnen wil de Board, daar waar mogelijk, met de human capital agenda sturen op de inzet van het niet-werkende arbeidspotentieel. 3. Inzet niet-werkend arbeidspotentieel; werken = participeren in de samenleving, en daarom zet gemeente Amsterdam, Dienst Werk en Inkomen, zich in om zoveel mogelijk niet-werkende werkzoekenden naar de arbeidsmarkt te begeleiden. Agendapunten Elke lijn heeft één of meer agendapunten waaraan komende jaren gewerkt wordt. Op alle agendapunten zijn projecten in opstart of reeds gestart. Lijn 1: Hospitality Vakmanschap o Aansluiting onderwijs bedrijfsleven verbeteren (1 project) o Werken aan attitude en mentaliteit nieuwe werknemers (1 project) o Mogelijk maken van Leven lang leren / Learning on the job (1 project) Imago o Investeren in verbetering van het imago van hospitality (1 project) Awareness bij het bedrijfsleven o Bedrijfsleven informeren over het belang van (investeren in) human capital (1 project) Lijn 2: Kennisontwikkeling toerisme en congressen Aansluiting onderwijs bedrijfsleven o Opzetten arbeidsmarktoverleg toerisme ( 1 project) o Opzetten netwerk voor kennisontwikkeling en kennisverankering (1 project) o Opzetten HBO+ / WO opleiding toerisme aan Amsterdamse onderwijsinstelling (1 project) Lijn 3: Inzet niet-werkend arbeidspotentieel Aansluiting bedrijfsleven overheid o Bekendheid van het Werkgeversservicepunt bij het bedrijfsleven vergroten (3 projecten) o Inzet projectbureau Social Return (1 project) 6

7 Organisatiestructuur Het kernteam toerisme en congressen is, namens de Amsterdam Economic Board, eindverantwoordelijk voor de uitvoering van voorliggende human capital agenda. Human capital wordt een vast onderdeel van de agenda van het kernteamoverleg. Het onderwerp wordt voorbereid door het clustersecretariaat in samenwerking met de projecttrekkers. Zij komen daarvoor samen in een human capital overleg toerisme en congressen. De meeste projecttrekkers nemen ook deel aan één of meerdere van de arbeidsmarktoverleggen. Op deze wijze is volledige kruisbestuiving gewaarborgd (zie onderstaand schema). Het kernteam wordt geïnformeerd over de voortgang van de human capital projecten en over nieuwe trends en ontwikkelingen. Daarnaast kunnen knelpunten op gebied van financiën of samenwerking in de uitvoering van de human capital agenda worden opgeschaald naar het kernteam. Amsterdam Economic Board Kernteam Toerisme en Congressen Human Capital Overleg Toerisme en Congressen (voorbereidend op kernteam) Breed Arbeidsmarktoverleg Horeca Breed Arbeidsmarktoverleg Toerisme Gedeelde arbeidsmarktagenda Hospitality Kennisontwikkeling toerisme en congressen Inzet nietwerkend arbeidspotentieel 7

8 1 Inleidend Deze human capital agenda gaat over de mensen in het cluster toerisme & congressen. Over de mensen die nu werkzaam zijn in één van de branches binnen het cluster, maar ook, en misschien wel vooral, over de mensen die in de toekomst vanuit het onderwijs instromen op een baan in toerisme & congressen. De agenda is opgesteld voor de gehele Metropoolregio Amsterdam (hierna MRA) en met een tijdshorizon tot 2016 en een doorkijk naar 2020 en verder. De agenda is daarmee ondersteunend aan de clusterstrategie toerisme & congressen. Tot 2020 zijn er in de clusterstrategie drie ambities benoemd voor de MRA: Groei van de economische waarde van toerisme in de MRA van 5 miljard in 2008 tot 6 miljard in 2015, onder meer via regionale spreiding. Verbeteren van de omvang en kwaliteit van het toeristisch productaanbod en dienstverlening. Meer efficiency en onderlinge samenwerking in de toeristische organisatiestructuur. Op korte termijn (tot 2015) zijn concretere doelstellingen geformuleerd: Kwaliteit boven kwantiteit. Een stijging van gemiddeld 3% per jaar van het aantal overnachtingen. Een stijging van gemiddeld 20% na 4 jaar van de uitgaven van de toerist per dag. Een ranking van Amsterdam als 7e Europese Toeristenstad (op basis van ECM-monitor; in 2010 stond Amsterdam op plek 10). Een ranking van Amsterdam als 7e Europese Congresstad (op basis van ICCA; in 2010 stond Amsterdam op plek 8). Een betere spreiding van het aantal toeristen vanuit Amsterdam naar de MRA van 14% in 2007 naar 20% in Bovenstaande ambities en doelstellingen betekenen iets voor de arbeidsmarkt in de MRA. Zowel in kwantitatieve zin (aantal arbeidsplaatsen, geografisch verdeeld) als in kwalitatieve zin (o.a. wat vraagt de kwaliteitstoerist?). Daarnaast wil de Amsterdam Economic Board (hierna Board) met deze agenda bijdragen aan het inzetten van het niet-werkende arbeidspotentieel. Ze zoekt daarmee naar een verbinding van economische en sociale doelstellingen op gebied van arbeidsmarkt. Voorliggende agenda biedt een handvat om te sturen op human capital, ter ondersteuning van de clusterstrategie en vanuit een sociaal arbeidsmarktperspectief. Hoofdstuk 2 omvat een kwantitatieve en kwalitatieve analyse van de arbeidsmarkt in de MRA. In hoofdstuk 3 worden ambities voor human capital geformuleerd en in hoofdstuk 4 worden aan deze ambities, agendapunten en concrete projecten verbonden. In hoofdstuk 5 is beschreven met welke organisatie komende jaren op de human capital agenda gestuurd gaat worden. 8

9 2 Analyse 2.1 Het cluster nader gedefinieerd Het cluster toerisme & congressen kent geen eenduidige definitie in de literatuur. Dat maakt het lastig om een helder cijfermatig beeld van de sector te presenteren. In voorliggende agenda is gekozen om het cluster toerisme & congressen in de volgende branches onder te verdelen; Tabel 1: Branches binnen toerisme & congressen en hun aandeel (werkgelegenheid) Branches Aandeel (bij benadering) Horeca (hotels, restaurants, cafés) 75% Toeristische attracties (musea, rondvaart, theater & concerten etcetera gericht op binnen- en buitenlandse toerist) Overige toeristische dienstverlening (informatievoorziening (VVV, Uitbureau), citymarketing, reisorganisaties, evenementenbureaus & congresorganisaties) 20% 5% Bron: O&S, Amsterdam in Cijfers 2010 Daarmee worden de recreatieve detailhandel en recreatiemogelijkheden (campings, zeilscholen etc) buiten beschouwing gelaten. In hoofdstuk 4 wordt de transportsector (taxi, GVB, NS, Schiphol) kort aangestipt, de sector is niet meegenomen in de analyse. Waar mogelijk is gebruik gemaakt van cijfers op MRA niveau. Daarnaast is ook cijfermateriaal van Amsterdam en van de regio Groot-Amsterdam gebruikt voor deze analyse. 2.2 De toekomst van de gehele arbeidsmarkt in de MRA SEO Economisch Onderzoek heeft in januari 2012 in opdracht van de Kamer van Koophandel de toekomst van de arbeidsmarkt in de MRA tot 2016 onderzocht. Het onderzoek geeft een gedegen kwantitatieve analyse op basis van cijfers van het CBS, CPB en LISA. In voorliggende human capital agenda is uitgegaan van het middenscenario in dit onderzoek. In geval het Nederlandse bruto nationaal product komende jaren gemiddeld met 1,25 % stijgt (qua economische groei is dat het middenscenario) verwacht SEO dat het totaal aantal banen, in alle sectoren in de MRA, groeit tot circa 1,3 mln. Dat betekent dat er komende jaren banen bijkomen. Sluit de beroepsbevolking daar op aan? Het CBS verwacht in zijn demografische voorspellingen dat de bevolking van de MRA met 5,4 procent groeit in de periode van 2010 tot De potentiële beroepsbevolking, dat is de bevolking tussen 15 en 65 jaar, groeit minder sterk, maar toch nog met 2,3 procent of meer dan duizend personen, tot 9

10 personen. Met een bruto participatiegraad van 71,7% zijn dat werknemers. Samengevat betekent dit dat er in 2016 circa 1,3 mln banen beschikbaar zijn in de MRA voor circa 1,2 mln personen. Dat betekent krapte op de arbeidsmarkt en/of een grote instroom van forensen van buiten de regio. Voorgaande schetst een beeld van de economische ontwikkeling en de ontwikkeling van de gehele arbeidsmarkt in de MRA. De volgende paragrafen zoomen in op de verschillende branches binnen het cluster toerisme & congressen. 2.3 Arbeidsmarkt horeca De horecabranche bestaat uit hotels, restaurants en cafés en neemt, met banen in 2012, circa 75% van de werkgelegenheid van het cluster voor haar rekening Verwachte ontwikkeling aantal banen horeca De verwachting van SEO is dat de horeca in het middenscenario komende jaren blijft groeien met 1,3% per jaar tot banen in In totaal komen er in dit groeiscenario van 2010 tot 2016 ongeveer banen bij (Volkerink et al., 2012). Daarbinnen zorgt de toename van het aantal hotelkamers in de MRA (9.000 kamers) komende jaren, naar schatting, voor een groei van werkgelegenheid van circa fte 1. Prognoses voor de langere termijn zijn nauwelijks te geven, zeker niet in een branche als de horeca welke zeer conjunctuurgevoelig is. De ontwikkeling van de horecabranche hangt voor een groot deel samen met de aantrekkelijkheid van de MRA als toeristisch product Kenmerken personeelsbestand horeca Het personeelsbestand van de horeca heeft een aantal specifieke kenmerken; 1) een jonge arbeidsmarkt, 2) een laag opgeleide arbeidsmarkt en 3) een lage bindingsgraad. Ten eerste kent de horeca een heel jonge arbeidsmarkt (tabel 2). Meer dan 60% van de werknemers is jonger dan 40 jaar. Uit deze leeftijdsopbouw blijkt ook dat, anders dan bij de andere clusters, het weinig zin heeft voor de horeca te kijken naar de vervangingsvraag in relatie tot de vergrijzing. Uitstroom van ouderen is nauwelijks aan de orde. Tabel 2: Leeftijdsopbouw horecabranche (landelijk, 2009) Leeftijd Aandeel Werknemers jonger dan 20 jaar 30 % Werknemers tussen 20 en 40 jaar 63 % Werknemers ouder dan 40 jaar 17 % Bron: Blaauwberg, 2011 Een groot deel van de Amsterdamse werknemers in de horeca is student en ziet haar baan in de horeca als tijdelijk. En dat is het tweede kenmerk van de horeca; de lage bindingsgraad. Zo n 50% van de werknemers blijft niet langer dan een jaar in dienst (Blaauwberg, 2011). In de arbeidsmarktanalyse van Bedrijfschap Horeca en Catering is de mogelijke oorzaak, het beeld van het algemeen publiek, beschreven: Werken in de horeca 1 Bron: Gesprek met hotelloods René van Schie; per 100 kamers zijn circa 40 fte nodig. 10

11 is zwaar, stressvol en afwisselend. Arbeidsvoorwaarden worden overwegen negatief beoordeeld. Het gaat hierbij vooral om laag salaris, weinig doorgroeimogelijkheden, tijdelijke baan en weinig tijd voor privéleven ( ) (Bedrijfschap Horeca en catering, 2012). De horeca heeft een bijbaanimago, zoals ook blijkt uit het tekstvak. Het beeld van de slechte arbeidsvoorwaarden lijkt te worden bevestigd door een onderzoek van FNV in In een vergelijkingsanalyse is de horeca cao vergeleken met de cao voor het personeel van vergelijkbare branches. De conclusie die het FNV aan het onderzoek verbindt is dat medewerkers in de horeca ( ) zeer slecht betaald worden (.), substantieel langer werken, op onregelmatigere uren en voor minder geld dan mensen met vergelijkbare functies in andere sectoren. (Bedrijfschap Horeca en Catering, 2012) Working in the hospitality industry has become a student job, while this branche needs people with expertise. To attract and retain employees for the hospitality industry it is important to improve working in this branche. Bron: Employer branding a new approach for the hospitality industrie, Sjoerd Gehrels (Stenden University) Joachim de Looij (Mercure) Het hoge verloop lijkt in stand te worden gehouden door het slechte imago en de arbeidsvoorwaarden. Daarnaast blijkt dat het bedrijfsleven weinig investeert in haar werknemers. Gemiddeld werd er in 2010 in Nederland 435 per werknemer uitgegeven aan het volgen van opleidingen en trainingen. In de horeca was dat maar 70 per werknemer, waarmee de horeca onderaan de lijst staat (Bedrijfschap Horeca en Catering, 2012). De lage investeringen in personeel kunnen het gevolg zijn van het hoge verloop (weggegooid geld, want werknemers zijn na een jaar weer weg), maar ook net zo goed de oorzaak (werknemers kunnen niet groeien en zeggen hun baan op). Meer kennis bij het bedrijfsleven over financiële consequenties van het hoge verloop zouden in deze interessant zijn. Verloop en het vervangen van vertrokken medewerkers kost namelijk geld en tijd. Op basis van het jaarlijks personeelsverloop, gecorrigeerd voor seizoenseffecten, blijkt dit de horecabranche op jaarbasis 1,3 mld te kosten (10% van de omzet van de horecabranche). De kosten voor een gemiddelde horecaondernemer bedragen rond de per jaar (Bedrijfschap Horeca en Catering, 2012). Het derde personeelskenmerk is het grote aandeel niet- of laagopgeleide werknemers (tabel 3). De beroepsopgeleiden, ongeveer een kwart van alle werknemers, vormen weliswaar een minderheid in de branche, maar ze vervullen cruciale functies in de horeca. Het is dan ook van belang om inzicht te hebben en houden in de ontwikkelingen in met name het mbo (Bedrijfschap Horeca en Catering, 2012). Tabel 3: Verdeling opleidingsniveau horeca in de MRA (2009), aandeel in % Branche Opleidingniveau Horeca Attracties Dienstverlening BO/VO MBO HBO WO Bron: SEO,

12 2.3.3 Verwachte ontwikkeling arbeidsmarkt horeca In de MRA worden door 9 kennisinstellingen opleidingen op gebied van horeca aangeboden. Het gaat om 51 opleidingen (zie bijlage 1). Het aantal leerlingen dat kiest voor een horeca opleiding stijgt al jaren gestaag in Nederland (Kenwerk, 2011) zo n 12% in de periode van 2007 tot Concurrerende bedrijfstakken, zoals zorg en handel, laten minder groei of zelfs daling zien. Daartegenover staat dat het aantal mbo leerlingen in de creatieve beroepen (+50%), de vers sector (+75%) en transport en logistiek (+45%) aanzienlijk harder gegroeid zijn (Bedrijfschap Horeca en catering, 2012). Studenten of werknemers voor de hogere segmenten van de arbeidsmarkt komen veelal van de hogere hotelopleidingen uit Leeuwarden en Den Haag (inclusief dependance in Amsterdam) (PAO, 2009). In totaal zijn er in 2012 bijna studenten in opleiding op de Nederlandse hotelscholen. Deze aantallen bevatten ook de buitenlandse studenten die in Nederland hun opleiding volgen. Onderzoek uit het verleden heeft aangetoond dat maar ongeveer een kwart van de studenten op de Nederlandse Hotelscholen de intentie heeft om ook daadwerkelijk in de horeca aan de slag te gaan. SEO heeft berekend dat in de periode in de MRA zo n studenten uitstromen die onderwijs hebben gevolgd met de richting horeca en toerisme. Grofweg 75% hiervan zijn horecastudenten (www.kenwerk.nl), dat wil zeggen 2625 studenten. Meer dan de helft van dit aantal heeft MBO 2-4 niveau (SEO, 2012). Met de groei van het aantal banen in de horeca alleen al van in dezelfde tijdsperiode lijkt hierin een tekort te schuilen. Toch blijft het zo dat de inzet van een redelijk groot percentage werknemers zonder vervolgopleiding (zie tabel 3), waaronder de studenten, en de inzet van arbeidsmigranten uit oost- en zuid-europa, ervoor zorgen dat zeer waarschijnlijk op middellange termijn geen daadwerkelijke tekorten zullen ontstaan. Amsterdam blijft, ook in de toekomst, een studentenstad. Arbeidsmigratie, zeker binnen Europa, zal naar alle waarschijnlijkheid toenemen. Het is belangrijk deze laatste ontwikkeling te blijven volgen en interpreteren. Op middellange termijn ontstaat daardoor geen kwantitatief probleem. Op lange termijn, wanneer de groeisectoren gaan vissen in de dezelfde vijver als toerisme en congressen, is dat onduidelijk en daarmee een aandachtspunt. De toekomstige arbeidsmarkt is ook kwalitatief te duiden. Elke generatie werknemers heeft zijn eigen kenmerken die zich laten vertalen in, onder andere, de arbeidsethos. Het Bedrijfschap Horeca en Catering heeft zich gewaagd aan een interpretatie van de nieuwe generaties werknemers (Y en de opkomende generatie Z); Werk moet vooral leuk zijn, passie en eigen verantwoordelijkheid zijn belangrijke waarden voor de nieuwe generaties. Dit betekent iets voor werkgevers werknemersrelatiemanagement. Op 1 maart 2012 is, in samenwerking met vertegenwoordigers vanuit de sector (brancheorganisaties, werkgevers en onderwijsinstellingen) een expertmeeting gehouden over de Hospitality arbeidsmarkt in Amsterdam. Attitude en mentaliteit van nieuwe werknemers is daar benoemd als mogelijk knelpunt voor toekomst van de sector. Argumenten voor dit knelpunt waren een gebrek aan drive, te gemakzuchtig, niet dienstbaar willen zijn. Argumenten tegen waren dat nieuwe jongeren niet fundamenteel anders zijn dan eerdere generaties, ze moeten alleen anders aangestuurd worden en beter opgeleid worden op hun werk (De Boer & Den Uyl, 2012). 12

13 2.3.4 Aansluiting onderwijs bedrijfsleven Hoewel onderwijs en bedrijfsleven elkaar goed weten te vinden in de horeca (zie ook hoofdstuk 5) is structurele aansluiting belangrijk. Het aantal horeca mbo leerlingen blijft gestaag stijgen. Maar de leerlingaantallen binnen de verschillende opleidingen vertonen een scheef beeld. Zowel bij niveau 2 als 3 staan tegenover twee leerlingen koksopleiding, één leerling gastheer/gastvrouw. Deze verhouding is niet in lijn met de wens om de bediening in de horeca weer een nieuwe impuls te geven en weer als vak op de kaart te zetten (Bedrijfschap Horeca en catering, 2012). Daarnaast is het de vraag waarom slechts een kwart van de horeca hbo studenten daadwerkelijk in de branche aan de slag gaat. Het zou goed zijn hier gezamenlijk beter zicht op te krijgen. Ook in kwalitatief opzicht lijkt er op sommige punten een mismatch tussen onderwijs en bedrijfsleven te ontstaan. Er worden in de sector regelmatig klachten geuit over het niveau van de leerlingen in de toerisme- en horecaopleidingen op niveau 2 en 3, waarbij het vooral gaat over onvoldoende arbeidsethos en sociale vaardigheden (Blaauwberg, 2011). Ook in de expertmeeting Hospitalitysector in maart 2012 tbv van de gedeelde arbeidsmarktagenda was attitude en mentaliteit, zoals eerder genoemd, één van de knelpunten. Horeca moet weer een vak worden, is een veel gehoorde stelling. Maar hoe zit het met het vakmanschap in de horeca, in de hospitality? Zoals genoemd heeft maar een beperkt deel van de werknemers een beroepsopleiding gevolgd. Om het niveau van het vakmanschap te verhogen moet kennis van het vak op een andere manier worden overgebracht. Op de werkvloer en / of middels bijscholing Conclusies horeca Op middellange termijn lijken er geen grote problemen op te treden op de arbeidsmarkt voor horeca en hospitality. Op langere termijn is het echter zeker nodig gestructureerder naar een arbeidsmarktagenda te kijken vanwege een aantal redenen die met elkaar samenhangen. Door het slechte imago (bijbaanbranche) en de relatief zwakkere positie in de concurrentie om personeel met andere sectoren (vooral veroorzaakt door de arbeidsvoorwaarden) en de lage investeringen in personeel blijft de branche kampen met een hoog verloop. Het veelvuldig moeten vervangen en opleiden van personeel kost tijd en geld. Het zou een goede zaak zijn als horecaondernemers beter doordrongen raken van de verborgen kosten dat zal de overwegingen die gemaakt worden rond investeren in personeel in een ander daglicht plaatsen. Werken aan een beter imago is daarnaast van cruciaal belang. De horeca en hospitalitybranche kent, op sterrenkoks na, geen bekende inspirerende voorbeelden voor jongeren. En dat terwijl hospitality door alle experts wordt omschreven als een waar vak, dat vakmanschap vraagt en daarmee iets is waar men trots op kan zijn. Geluiden bestaan dat in de horeca dankbaar gebruik gemaakt wordt van arbeidsmigranten uit Oost- en Zuid-Europa, juist omdat deze mensen minder eisen stellen aan arbeidsvoorwaarden. Op korte termijn kan dit een oplossing bieden, lange termijn niet omdat horeca en hospitality een vak is waar een kwaliteitstandaard bij hoort. Onbekend is nog welke functies de arbeidsmigranten momenteel vervullen en om hoeveel werknemers het gaat. Het zou interessant zijn dit nader te onderzoeken om ook een doorkijk naar de toekomst mogelijk te maken. 13

14 De relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven is in de expertmeeting ook benoemd als agendapunt waarop verbeteringen mogelijk zijn. Opleidingen sluiten momenteel onvoldoende aan bij de werkpraktijk, zowel wat betreft werknemersvaardigheden (attitude en mentaliteit) als aantallen leerlingen per deelopleiding. Hoewel er nog wel voldoende stages zijn, verloopt het matchen van leerlingen met leermeesters in leerwerkbedrijven moeizaam. 2.4 Arbeidsmarkt toeristische attracties De branche met toeristische attracties bestaat uit de musea en de culturele instellingen gericht op muziek en theater, bedrijven gericht op toeristische rondleidingen (rondvaart, gidswandelingen, fietstours) en neemt, met naar schatting banen in 2012, circa 20% van de werkgelegenheid van het cluster voor haar rekening Verwachte ontwikkeling aantal banen toeristische attracties Cijfers van O&S over aantallen bezoekers van toeristische attracties tussen laten een vrij stabiel beeld zien. Alleen de nieuwkomers (bijvoorbeeld Hermitage) laten een grote stijging van aantallen bezoekers zien. Cijfers van de Dienst Maatschappelijke Ontwikkelingen, afdeling Kunst&Cultuur 2, bevestigen dit beeld ook voor de toekomst. Culturele instellingen hebben moeten aangeven welke bezoekersaantallen (internationaal) zij verwachten van en het algemene beeld is dat deze gelijk blijven of heel licht stijgen. Daarentegen zullen overheidssubsidies verder afnemen komende jaren vanwege de bezuinigingen. In een schriftelijke enquête welke is uitgezet onder culturele instellingen in Amsterdam is door verschillende instellingen aangegeven dat het aantal banen gelijk zal blijven of zal dalen Kenmerken personeelsbestand Voor museale en culturele instellingen is het vinden van werknemers tot op heden geen probleem. Bekend is dat werknemers graag bij musea en andere culturele instellingen werken en er ook lang in dienst blijven (PAO, 2009). De branche kent, in tegenstelling tot de horeca, veel hoogopgeleide medewerkers (zie tabel 4). Tabel 4: Verdeling opleidingsniveau toeristische attracties in de MRA (2009), aandeel in % Branche Opleidingniveau Horeca Attracties Dienstverlening BO/VO MBO HBO WO Bron: SEO, 2012 Uit de schriftelijke enquête blijkt dat er een laag verloop van medewerkers van culturele instellingen is. Werknemers blijven 5 tot 15 jaar in dienst. 2 Bron: Gesprek met Maartje Prins dd en globale analyse van subsidieaanvragen culturele instellingen Amsterdam. 14

15 2.4.3 Verwachte ontwikkeling arbeidsmarkt toeristische attracties In de MRA worden door 4 kennisinstellingen opleidingen op gebied van cultuur en vrije tijd aangeboden. Het gaat om 6 opleidingen (zie bijlage 1). Onbekend is het aantal uitstromende studenten komende jaren. Naar verwachting zal de MRA echter een aanzuigende werking blijven hebben op mensen (zowel nationaal als internationaal) die willen werken in deze branche. Belangrijk voor de branche is ook een florerende creatieve industrie. Er bestaan veel samenwerkingsverbanden tussen de twee branches en daarmee is een human capital in de creatieve industrie van indirect belang voor de branche toeristische attracties Aansluiting onderwijs bedrijfsleven Uit de enquête blijkt dat er weinig contact is tussen instellingen / bedrijfsleven en opleidingen. Vooralsnog heeft dit geen problemen opgeleverd. Twee respondenten van de schriftelijke enquête, beide werkzaam bij een museum in Amsterdam, geven aan dat de huidige en toekomstige (financiële) context voor musea om meer cultureel ondernemerschap vraagt. Van werknemers wordt niet alleen vakkennis verwacht, maar ook ondernemersschap en managementvaardigheden. Daarnaast geeft één van hen aan dat ook algemene werknemersvaardigheden aandacht behoeven (de etiquette van de werkvloer; hoe neem je een telefoon op, wat zet je wel/niet in een , gepaste kledingkeuze, wat doe je als je iets niet weet/begrijpt, etc.) Conclusies toeristische attracties Hoewel er geen harde cijfers beschikbaar zijn, lijkt er op middellange en lange termijn voldoende personeel beschikbaar. De branche is populair om in te werken. Het zou goed zijn een structureel overleg op te zetten om o.a. de kwantitatieve aansluiting van onderwijs op instellingen / bedrijfsleven te monitoren (instroom, uitstroom, doorstroom). Daarnaast kunnen in zo n verband kwalitatieve mismatches worden besproken en geadresseerd. Er bestaan tenminste twee kwalitatieve knelpunten voor de arbeidsmarkt, te weten: Culturele instellingen ervaren een gebrek aan cultureel ondernemerschap en managementvaardigheden bij werknemers; Ook behoeven algemene werknemersvaardigheden aandacht in het onderwijs. 2.5 Arbeidsmarkt overige toeristische dienstverlening De overige toeristische dienstverlening bestaat uit informatievoorziening (VVV, Uitbureau), citymarketing, reisbureaus en -organisaties, evenementenbureaus en congresorganisaties. Deze bedrijven hebben gezamenlijk een aandeel van 5% in de werkgelegenheid en zorgen voor circa vaste banen Verwachte ontwikkeling aantal banen overige toeristische dienstverlening Ontwikkeling van overige toeristische dienstverlening hangt direct samen met het aantal toeristische bezoekers (zakelijk en niet-zakelijk) dat de MRA trekt. De ambitie is dat het aantal congressen dat in de MRA wordt georganiseerd zal toenemen komende jaren. Het aantal congressen is tussen 2009 en 2011 met 18% toegenomen tot 653 congressen in 3 Bron: Opmerking Axel Rüger, directeur Van Goghmuseum, tijdens kernteamoverleg toerisme & congressen, dd

16 2011. En met de ambities in de clusterstrategie zal dit aantal naar verwachting verder toenemen. Voor 2012 geeft het ATCB in haar evenementenkalender zo n 80 evenementen op in de hele MRA (www.atcb.nl). Daarin zijn nog niet de grote concerten Amsterdam Arena, Ziggo Dome en de Heineken Music Hall meegenomen. Naar verwachting zal ook het aantal evenementen in de MRA verder toenemen. Informatievoorziening vanuit fysieke loketten is afgenomen in de MRA met de sluiting van een aantal VVV s. Niettemin zullen er voorlopig loketfuncties blijven bestaan. Digitale informatievoorziening zal in de toekomst een veel grotere rol gaan spelen Kenmerken personeelsbestand De congres- en evenementenorganisaties hebben voornamelijk hoogopgeleide werknemers in vaste dienst. Daarnaast zijn ze afhankelijk van een groot aantal uitvoerende arbeidskrachten (bijvoorbeeld garderobemedewerkers, gastheren, beveiligingmedewerkers) met een lager opleidingsniveau, deze worden veelal ingehuurd. Informatievoorziening en reisbureaus vragen medewerkers met MBO 3 of 4 niveau (zie tabel 5). Tabel 5: Verdeling opleidingsniveau horeca in de MRA (2009), aandeel in % Branche Opleidingniveau Horeca Attracties Faciliterend BO/VO MBO HBO WO Bron: SEO, 2012 Flexwerken is een belangrijk kenmerk van de congres- en evenementenbranche. Door de RAI worden bijvoorbeeld op jaarbasis duizenden flexibele arbeidskrachten ingezet. RAI heeft hiervoor een uitzendbureau als preferred supplier. Flexwerkers krijgen bij het uitzendbureau een e-learningmodule over werken bij de RAI. Voordat ze daadwerkelijk aan de slag gaan toetst RAI de flexwerkers op de kennis uit de module. Op deze wijze waarborgt ze haar motto Veilige, gastvrije RAI Verwachte ontwikkeling arbeidsmarkt In de MRA worden door 8 kennisinstellingen opleidingen op gebied van toeristische dienstverlening aangeboden. Het gaat om 44 opleidingen ( bijlage 1). Het aantal leerlingen dat kiest voor een toeristische opleiding is al jaren ongeveer gelijk (Krol et al., 2011). SEO heeft berekend dat in de periode in de MRA zo n studenten uitstromen die onderwijs hebben gevolgd met de richting horeca en toerisme. Zo n 25% hiervan, oftewel 875 leerlingen, kiest voor toerisme. Het merendeel van dit aantal heeft MBO 2-4 niveau (SEO, 2012). Amsterdam heeft daarnaast aantrekkingskracht voor studenten van mbo en hbo toerisme onderwijs uit Breda en Tilburg (PAO, 2009). Ondanks het feit dat er geen harde cijfers beschikbaar zijn, lijkt er op middellange termijn geen kwantitatief probleem te ontstaan. 4 Bron: gesprek met Jules Broex, hoofd HRM, RAI 16

17 Zoals al voor de horecabranche is aangegeven in paragraaf 2.3.3, is de toekomstige arbeidsmarkt ook kwalitatief te duiden. Ook in de informatievoorziening, congres- en evenementenbranche bestaan zorgen over de attitude en mentaliteit van nieuwe medewerkers. Hospitality en gastvrijheid zijn namelijk ook in overige toeristische dienstverlening belangrijke vaardigheden en verdienen daarmee aandacht Aansluiting onderwijs bedrijfsleven Voor zover bekend is er geen structureel overleg tussen onderwijs en bedrijfsleven op de wettelijk verplichte bedrijfsadviescommissies (per opleiding) na. Zoals genoemd, worden in de sector regelmatig klachten geuit over het niveau van de leerlingen in de toerisme- en horecaopleidingen op niveau 2 en 3, waarbij het vooral gaat over onvoldoende arbeidsethos en sociale vaardigheden (Blaauwberg, 2011). Hospitality is daarin een belangrijk thema. Daarnaast zijn er zorgen over de verwachtingen van studenten; deze matchen vaak niet met de werkpraktijk. RAI noemt als voorbeeld eventmanagement. Eventmanagement is niet het organiseren van een feestje, maar de hele wereld achter het organiseren van een feestje. 5 Een laatste kwalitatieve mismatch betreft de innovatieve capaciteiten van uitstromende hoger opgeleiden. In het kernteam toerisme & congressen 6 is genoemd dat hoger opgeleide medewerkers met gevoel voor hospitality minder scoren op kennis en kunde van ict en nieuwe media en het hebben van innovatieve ideeën. Dit zijn vaardigheden die wel steeds belangrijker worden in de branche Conclusies overige toeristische dienstverlening Het is moeilijk een eenduidig cijfermatig plaatje te geven van de economische ontwikkeling in deze branche. Onbekend is dan ook of het aantal uitstromende studenten kan voorzien in de ontwikkeling van het aantal banen. Het gegeven dat er veel onbekendheid bestaat over de arbeidsmarktontwikkeling in dit cluster is mogelijk weg te nemen door de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven anders en beter te organiseren. Het zou goed zijn een structureel overleg op te zetten om o.a. de kwantitatieve aansluiting van onderwijs op bedrijfsleven te monitoren (instroom, uitstroom, doorstroom). Daarnaast kunnen in zo n verband kwalitatieve mismatches worden besproken en geadresseerd. Er bestaan tenminste twee kwalitatieve knelpunten voor de arbeidsmarkt, te weten: Er moet aandacht komen voor algemene werknemersvaardigheden en attitude en mentaliteit van nieuwe medewerkers en dan met name op gebied van hospitality, gastvrijheid. De verkeerde verwachtingen van studenten bij de werkpraktijk. Innovativiteit wordt als belangrijk ervaren door bedrijfsleven. Op dit moment lijken uitstromende toerismestudenten hier niet in te kunnen voorzien. Dit betekent dat opleidingen zich hierop moeten aanpassen of dat er gezocht moet worden naar slimme samenwerkingsverbanden met andere sectoren. 5 Bron: zie 4 6 Bron: opmerking Hans Bakker, directeur RAI, tijdens kernteamoverleg toerisme & congressen, dd

18 3 Ambities De ambities van het cluster toerisme en congressen vragen om meer personeel in de toekomst want het toeristisch aanbod blijft nog groeien komende jaren. De ambities vragen echter vooral om goed personeel zodat een kwaliteitsverbetering van product en dienstverlening gerealiseerd kan worden. De MRA heeft toeristische attracties met internationale allure. De kwaliteit hiervan moet op peil blijven. En daarnaast moeten we ons aanbod blijven vernieuwen om de kwaliteitstoerist te blijven prikkelen. Even belangrijk als de toeristische attracties is onze gastvrijheid, onze hospitality. Toerisme en congressen wordt niet voor niets de gastvrijheidseconomie genoemd, want de beleving van een toerist wordt voor een groot deel bepaald door het gevoel welkom zijn, en in Amsterdam dan specifiek door de open en vrije cultuur, de zogenaamde fijne sfeer uit het bezoekersonderzoek van atcb. Onze arbeidsmarkt moet ingericht zijn op het verwezenlijken van deze ambities. Dat betekent dat komende jaren langs twee lijnen gestuurd moet op human capital: 1. Hospitality; werken in de hospitalitybranche vraagt vakmanschap. Het moet aantrekkelijk zijn en blijven om dat vak te leren. Dat vraagt om een ander imago van de branche op langere termijn en om slimme samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven op korte termijn. 2. Kennisontwikkeling toerisme en congressen; we hebben slimme, creatieve mensen nodig om het bestaande aanbod voortdurend te blijven verbeteren en ook aan laten sluiten op de internationale toerist. En daarnaast om nieuw aanbod te ontwikkelen om de toerist ook in de verdere toekomst te blijven aantrekken. Naast inzet op deze twee lijnen wil de Board, daar waar mogelijk, met de human capital agenda sturen op de inzet van het niet-werkende arbeidspotentieel. 3. Inzet niet-werkend arbeidspotentieel; werken = participeren in de samenleving, en daarom zet gemeente Amsterdam, Dienst Werk en Inkomen, zich in om zoveel mogelijk niet-werkende werkzoekenden naar de arbeidsmarkt te begeleiden. De ambitie is om dit arbeidsmarktbeleid op te schalen naar MRA niveau. 18

19 4 Agendapunten en en Hieronder zijn de drie lijnen verder uitgewerkt in agendapunten. Daarbij is dankbaar gebruik gemaakt van de gedeelde arbeidsmarktagenda Hospitality van de gemeente Amsterdam. Overheid, onderwijs en bedrijfsleven hebben in een expertmeeting op 1 maart 2012 de arbeidsmarktvraagstukken voor hospitality samengevat in vier agendapunten en hebben daaraan concrete projecten gekoppeld (Walinga & Webeling, 2012). De agendapunten en projecten zijn één-op-één overgenomen in voorliggende human capital agenda en voorzien van een ster (*). Vanuit de analyse in hoofdstuk 2 zijn daaraan agendapunten toegevoegd. Op de meeste agendapunten zijn projecten en samenwerkingsverbanden opgestart. Daar waar dit nog niet is gebeurd, dient in het eerste half jaar van 2013 een aanzet gedaan te worden. De meeste projecten zijn MRA breed opgezet. De intentie ligt er om ook projecten met een trekker en/of projectgroepleden uit Amsterdam, waar mogelijk, op te schalen naar MRA niveau. 4.1 Hospitality Vakmanschap o Aansluiting onderwijs bedrijfsleven verbeteren* o Werken aan attitude en mentaliteit nieuwe werknemers* o Mogelijk maken van Leven lang leren / Learning on the job Imago o Investeren in verbetering van het imago van hospitality* Awareness bij het bedrijfsleven o Bedrijfsleven informeren over het belang van (investeren in) human capital Hieronder zijn de verschillende agendapunten vertaald in projecten. Onderwijsweek Horeca Agendapunt Doelstelling Vakmanschap; Aansluiting onderwijs - bedrijfsleven Docenten op de horecaopleidingen krijgen beter zicht op de praktijk door stages te lopen bij horecabedrijven. De praktijkervaring kunnen zij vervolgens weer terugvertalen in hun lessen. Het bedrijfsleven neemt deel aan colleges om zich beter te kunnen verplaatsen in de wereld van de student. Daarnaast wordt nagedacht over het verenigen van ondernemers in een carrousel met als doel in onderwijsprogramma s inbreng te leveren. (Bv. door een rol te spelen bij sollicitatietrainingen op de ROC s). Naar voorbeeld van de masterclasses tijdens Horeca Werkt! Trekker Overige partners KHN (Toeska Renier / Martin Kok) Partners Breed Overleg Horeca + 40 bedrijven 19

20 Toekomst: ook KHN, afdelingen Noord-Holland en Flevoland benaderen. Kosten Planning Status Uren verschillende partners November 2012 eerste Onderwijsweek. Vervolgens jaarlijks. Loopt Programma Werknemersvaardigheden* Agendapunt Doelstelling Trekker Overige partners Kosten Planning Status Vakmanschap; Attitude en mentaliteit Bedrijfsleven wordt gekoppeld aan vmbo en mbo scholen (train de trainer) om jongeren werknemersvaardigheden bij te brengen. Negen basisvaardigheden en daarnaast branche-specifieke vaardigheden. DMO (Marlies Otte / Matyeta Hukom / Nabila Aoulad Taher) Jinc (Daniel Roos), deelnemende onderwijsinstellingen en bedrijven ,- DMO heeft middelen aangevraagd voor Vervolg is onzeker. Opstarten in april / mei Loopt voor vmbo (zorg&welzijn), in de opstartfase voor mbo. Uitrol naar Hospitality in april/mei Hospitality, learning on the job Agendapunt Doelstelling Trekker Overige partners Kosten Planning Status Vakmanschap; Leven lang leren / learning on the job Er worden financieel aantrekkelijke bijscholingstrajecten opgezet en aangeboden aan het bedrijfsleven, waardoor meer werknemers in de hospitality worden bijgeschoold op vakmanschap. (randvoorwaarde: het bedrijfsleven moet ook willen; dus de awareness dat bijscholen iets oplevert gaat hieraan vooraf!) ROCvA (John Flierman) Schipholcollege (Judith Kronenburg), ATCB (Wendy Sieger), PAO, vertegenwoordigers bedrijfsleven. Uren verschillende partners In 2013 eerste bijscholingsaanbod gereed (inclusief aantrekkelijke financiële randvoorwaarden voor het bedrijfsleven) Wordt opgestart 20

FACTSHEET AMSTERDAMSE ARBEIDSMARKT IN DE HOSPITALITY

FACTSHEET AMSTERDAMSE ARBEIDSMARKT IN DE HOSPITALITY FACTSHEET AMSTERDAMSE ARBEIDSMARKT IN DE HOSPITALITY In opdracht van PAO Versie 13 mei 2011 Inhoud 1. Waarom een factheet 2. Omvang en structuur van de sector 3. Vraag naar arbeid 4. Aanbod van arbeid

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Noord. Onderzoek onder de ondernemers van het Digitaal Panel Noord. Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658

Arbeidsmarkt Noord. Onderzoek onder de ondernemers van het Digitaal Panel Noord. Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 Onderzoek onder de ondernemers van het Digitaal Panel Noord Projectnummer: 12163 In opdracht van: Stadsdeel Noord Rogier van der Groep Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Noord-Holland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Vakantiewerk in het mkb 2004

Vakantiewerk in het mkb 2004 Vakantiewerk in het mkb 2004 Koninklijke Vereniging MKB-Nederland Delft, 3 augustus 2004 Contactpersoon: dhr. drs. A. van Delft : 015 21 91 255, e-mail: delft@mkb.nl Copyright Koninklijke Vereniging MKB-Nederland,

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

Februari 2010. Brancheschets Horeca

Februari 2010. Brancheschets Horeca Februari 2010 Brancheschets Horeca Brancheschets Horeca Afdeling Arbeidsmarktinformatie Redactie: Rob de Munnik, Marijke Oosterhuis & Niek Veeken 10-2-2010 Landelijk Bedrijfsadviseur Horeca Patricia Oosthof

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

Samenstellers: J.P. van Spronsen G. Verschoor L. Rietveld N. Timmermans E. Termote HORECA PERSONEELSONDERZOEK 2006

Samenstellers: J.P. van Spronsen G. Verschoor L. Rietveld N. Timmermans E. Termote HORECA PERSONEELSONDERZOEK 2006 Samenstellers: J.P. van Spronsen G. Verschoor L. Rietveld N. Timmermans E. Termote HORECA PERSONEELSONDERZOEK 2006 Leiderdorp, 29 december 2006 -2- INHOUDSOPGAVE INLEIDING...3 RESPONDENT IN BEELD...4 SITUATIE

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Gelderland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie 2008-2009 Op welke uitdagingen en knelpunten moeten we vanuit onderwijs- en arbeidsmarktperspectief

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen September 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen Maart 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Proactiviteit op de arbeidsmarkt. Minder mensen & meer beweging

Proactiviteit op de arbeidsmarkt. Minder mensen & meer beweging Proactiviteit op de arbeidsmarkt Minder mensen & meer beweging Drie belangrijke trends Op de arbeidsmarkt zijn een drietal trends te onderscheiden die van invloed zijn op de beschikbaarheid van personeel

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen April 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen blijven stijgen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Themabijeenkomst regionale arbeidsmarkt. Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten en Zeewolde

Themabijeenkomst regionale arbeidsmarkt. Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten en Zeewolde Themabijeenkomst regionale arbeidsmarkt Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten en Zeewolde Aandachtspunten Even voorstellen: Willem van der Craats De werkgelegenheidsstructuur

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office)

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) ICT~Office voorspelt een groeiend tekort aan hoger opgeleide ICT-professionals voor de komende jaren. Ondanks de economische

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Managementsamenvatting Arbeidsmarktinformatie is belangrijk voor de zorg-

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Zeeland, West Brabant, die op basis van de resultaten van het

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Wim Verhoeven 25 mei 2016 Human Capital Agenda Logistiek Werk berust op 3 pijlers: Bevordering instroom

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong

Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong Leon Pouwels 11 juni 2014 Achtergrond Achtergrond 2 Achtergrond - onderzoeksopzet Doelstelling Steekproef Methode De doelstelling van dit onderzoek is het verkrijgen

Nadere informatie

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing 1 Onderwijs en Arbeidsmarkt: schieten op bewegende doelen Presentatie conferentie 100% Ondernemend Vennekerk Oldambt, Winschoten, 10 september 2012 Prof. dr Jouke van Dijk Hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Arbeidsmarkt

Hoofdstuk 12. Arbeidsmarkt Hoofdstuk 12. Arbeidsmarkt Samenvatting De potentiële beroepsbevolking wordt gedefinieerd als alle inwoners van 15-64 jaar en bestaat uit ruim 86.000 Leidenaren. Van hen verricht 7-74% betaald werk voor

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zeeland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zeeland groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Regiorapportage Nijmegen

Regiorapportage Nijmegen Regiorapportage Nijmegen In opdracht van SER Gelderland Oktober 2008 Drs. J.D. Gardenier L.T. Schudde M. Nanninga MSc CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen 050-3115113 cab@cabgroningen.nl www.cabgroningen.nl

Nadere informatie

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010)

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Toerisme en recreatie in zicht Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Colofon Uitgever: Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800 KZ Arnhem internet: www.arnhem.kvk.nl Auteurs: Drs.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Kennemerland en IJmond groeit het aantal

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht Intergouvernementeel / VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur en expatorganisaties Ambassades en consulaten Den Haag: Internationale stad van vrede en recht De gemeente Den Haag is internationale stad

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet!

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! 30 november 2012 Vraag 1: Welke mogelijkheden zijn er om tot startkwalificatie opgeleid te worden? BOL opleiding BBL opleiding Niveau 2 mbo BOL

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Aanleiding. Regio West-Friesland

Aanleiding. Regio West-Friesland Aanleiding Naar aanleiding van een verzoek van het hoofd sociale zaken van Hoorn is de afdeling Arbeidsmarktinformatie en -advies van het UWV gevraagd een korte analyse te maken van de arbeidmarkt in West-Friesland.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

De mismatch te lijf. Resultaten mini-conferentie op 25 september in ROC van Twente te Hengelo

De mismatch te lijf. Resultaten mini-conferentie op 25 september in ROC van Twente te Hengelo De mismatch te lijf Resultaten mini-conferentie op 25 september in ROC van Twente te Hengelo Inhoud presentatie Deelnemers: ondernemers, uitzendbureau s, gemeenten, UWV, regio Twente, West-Brabant, Zuidwest-

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

Hoofdstuk 13. Arbeidsmarkt

Hoofdstuk 13. Arbeidsmarkt Hoofdstuk 13. Arbeidsmarkt Samenvatting De potentiële beroepsbevolking wordt gedefinieerd als alle inwoners van 15-64 jaar en bestaat uit ruim 86.000 Leidenaren. Van hen verricht ruim zeven op de tien

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Noord-Holland Noord Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Noord-Holland Noord groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Hoe staan we er nu voor?

Hoe staan we er nu voor? Presentatie voor het debat Iedereen ZZP-er: Over winners' en 'losers' op de arbeidsmarkt, Groninger Forum, 26 maart 2015 Prof.dr. Jouke van Dijk Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt

Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Ontwikkelingen op de Drentse arbeidsmarkt Bart Paashuis Janneke Gardeniers 10 maart 2011 basis voor beslissingen Opzet presentatie 1. Onderzoek 2. Aanbod op de Drentse arbeidsmarkt 3. Vraag op de Drentse

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

3.1.5 Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme (aanvalsplan R&T)

3.1.5 Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme (aanvalsplan R&T) 3.1.5 Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme (aanvalsplan R&T) In het collegeprogramma 2015-2019 nemen de ambities voor een sterke sector Recreatie en Toerisme een stevige plaats in. Het verbeteren van

Nadere informatie

Op zoek naar de juiste professional? Smart Recruitment

Op zoek naar de juiste professional? Smart Recruitment Op zoek naar de juiste professional? Smart Recruitment hebbes! Herkenbaar? Het moment dat u met absolute zekerheid weet dat u de juiste kandidaat voor uw bedrijf heeft gevonden? Of dat u gewoon weet dit

Nadere informatie

Hoe staat het er voor? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!

Hoe staat het er voor? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen! Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Presentatie voor de Conferentie Inclusieve Arbeidsmarkt georganiseerd door Venturaplus en Zowelwerk, De Lawei, Drachten, 4 april 2016 Jouke van Dijk, Hoogleraar

Nadere informatie

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Achtergrond Achtergrond 2 Achtergrond SAMPLE 420 Respondenten WEging De data is gewogen op geslacht, leeftijd en opleiding naar

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013

Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013 Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013 Inhoud Werkgelegenheid Vacatures Werkloosheid Bevolkingsontwikkeling Aandachtspunten komende jaren Activiteiten POA Achterhoek PAG 2 Structuur werkgelegenheid regio

Nadere informatie

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt

Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt Regio Groningen-Assen kansen en risico s voor de arbeidsmarkt 16 Mei 2011 Drs. Jan Dirk Gardenier MBA, directeur CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen (050) 311 51 13 www.cabgroningen.nl 1 Regio Groningen

Nadere informatie

Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt

Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Colo-barometer van de stageplaatsen- en leerbanenmarkt Een inventarisatie door Kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, verenigd in Colo, peiling mei 2007. Het aantal door kenniscentra erkende leerbedrijven

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014 De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant UWV Gerald Ahn 9 september 2014 Recente persberichten (CBS) Wisselende berichten over de markt Werkloosheid in juli verder gedaald Stijging WW-uitkeringen Consumptie

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid WHITEPAPER De centrale rol van de Gelderse regionale Platforms Onderwijs-Arbeidsmarkt (POA s) Maart 2015 Namens de gezamenlijke

Nadere informatie

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur De Grote Uittocht Herzien Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur Aanleidingen van deze update van De Grote Uittocht - een rapport van het ministerie van BZK en de sociale partners

Nadere informatie

Strategisch plan 2016-2020

Strategisch plan 2016-2020 Strategisch plan 2016-2020 2 Amsterdam Marketing Strategisch Plan 2016-2020 1. INLEIDING Amsterdam Marketing bestaat drie jaar. Door de fusie van het Amsterdam Toerisme & Congres Bureau, Amsterdam Partners

Nadere informatie

Participatiewet. Hoe kunt u werk bieden aan werkzoekenden met een arbeidsbeperking?

Participatiewet. Hoe kunt u werk bieden aan werkzoekenden met een arbeidsbeperking? Participatiewet Hoe kunt u werk bieden aan werkzoekenden met een arbeidsbeperking? Wat kan het WSP voor u betekenen? Werving & selectie Branche- en Subsidies & regelingen Werkgevers Scan doelgroepen arbeidsjuridischadvies

Nadere informatie

Factsheet Mismatch tussen vraag en aanbod kenmerkt arbeidsmarkt

Factsheet Mismatch tussen vraag en aanbod kenmerkt arbeidsmarkt 1 Inhoud Pagina Bronvermelding & Verantwoording 3 Werving - algemeen 4 Werving beeld per sector 5 Werving beeld per functie-familie 6 Werving beeld per functie-familie naar opleidingsniveau 6 Werving beeld

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen stad cijfers Inleiding Deze aflevering van Stadcijfers presenteert de nieuwste informatie over de ontwikkeling van het aantal banen en het aantal vestigingen in de gemeente Groningen. Deze belangrijke

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio IJsselvechtstreek Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In IJsselvechtstreek groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Feiten en cijfers 2010 Branche Kinderopvang

Feiten en cijfers 2010 Branche Kinderopvang Feiten en cijfers 2010 Branche Kinderopvang Ieder jaar maakt FCB de zogenoemde factsheets. Deze bestaat uit cijfers over de branche in een bepaald jaar. De cijfers over 2010 worden met de ontwikkelingen

Nadere informatie

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014 Hilversum, 26 juni 2014 Mediapact MEDIAPACT De Nederlandse mediasector heeft een naam hoog te houden. Niet voor niets is Media & ICT een apart netwerk binnen de Nederlandse topsector creatieve industrie.

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Imago-onderzoek Rotterdam onder studenten

Imago-onderzoek Rotterdam onder studenten Imago-onderzoek Rotterdam onder studenten Rotterdam, februari 2013 Onderzoek uitgevoerd door studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam Contacten: Professor Luit Kloosterman, Bart van Putten, Tim

Nadere informatie