Tijdschrift - Toelating gesloten verpakking Brugge 1-2 de Afd. - 4/296. Mei 2008

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tijdschrift - Toelating gesloten verpakking - 8000 Brugge 1-2 de Afd. - 4/296. Mei 2008"

Transcriptie

1 België - Belgique P.B. 4/ Koekelare Tijdschrift - Toelating gesloten verpakking Brugge 1-2 de Afd. - 4/296 EXTRA EDITIE 2 Mei 2008 Afgiftekantoor 8000 Brugge 1-2 de Afd. - P de jaargang - EXTRA EDITIE 2 Verantwoordelijke Uitgever Ivan Victor - Wandelaarkaai Oostende - VISSEN met VISIE

2 Editoriaal... 3 Projectaanvraag "Alternatieve boomkor".... Inleiding Activiteiten van de onderneming Situering en verantwoording van het project Algemene beschrijving project Projectresultaten "Alternatieve boomkor". Inhoud Samenvatting Inleiding Organisatie van de projecten Vistuigen alternatieve boomkor Zeereizen alternatieve boomkor Conclusies SDVO pagina 2

3 Uittesten van een alternatieve boomkor met het oog op brandstofbesparing en verminderde milieu-impact. De SDVO-aanpak raakt stilaan ingeburgerd en gewaardeerd: zowel de sectorale middelen, als deze van de Vlaamse en de Europese instanties op een efficiënte en neutrale wijze inzetten met het oog op het voortbestaan van de sector en de instandhouding van de tewerkstelling. Niet zonder enige fierheid geven we u in de hiernavolgende publicatie een volledig inzicht in enerzijds de projectaanvraag, en anderzijds de projectresultaten van wat we heel kort samengevat het uittesten, demonstreren en introduceren van alternatieve boomkorren met verminderde milieu-impact en een lager brandstofverbruik kunnen noemen. Dit opzet kadert niet alleen in het streven van de ganse sector om het imago van de fel belaagde boomkorvisserij op basis van feitenmateriaal grondig op te waarderen, maar is er vooral op gericht om perspectieven te bieden voor een zwaar belaagde sector. Een toetsing aan de mission statement van SDVO leert ons dat hiermee ten volle wordt tegemoetgekomen aan volgende doelstellingen: initiëren van inspanningen gericht op kennisdiffusie; bestuderen van toepassingsmogelijkheden van meer selectieve en milieuvriendelijke vistechnieken met als doel alle stakeholders beter bewust te maken van het belang van het behoud van de visbestanden; stimuleren van onderzoek naar en implementatie van nieuwe structuren met betrekking tot de visvangst, visbehandeling en viscommercialisering; voorlichten over nieuwe technieken. Zonder de geëngageerde medewerking van de leden van de project-stuurgroep, de expertengroep, het ILVO, de Rederscentrale, de ALT, de Dienst Zeevisserij en de participerende reders zouden wij nooit tot dergelijke resultaten zijn gekomen. Thans wordt werk gemaakt van nieuwe projecten, waaronder de alternatieve eco-kor. Wij verwachten hiermee vlug te kunnen starten en houden u alvast op de hoogte. Luc MELLAERTS Algemeen Verantwoordelijke SDVO Ivan VICTOR Voorzitter SDVO pagina 3 SDVO

4 Inleiding 0.1. Titel van het project Uittesten van een alternatieve boomkor met het oog op brandstofbesparing en verminderde milieu-impact acroniem: Alternatieve boomkor 0.2 Plaats waar het project wordt uitgevoerd In situ onderzoek: Experimentele fase - Aan boord van drie Belgische vissersvaartuigen zal een alternatieve boomkor uitgetest en geëvalueerd worden gedurende 3 experimentele zeereizen. 0.3 Korte beschrijving van het project Verantwoording Brandstofbesparing De Vlaamse boomkorvisserij heeft sterk te lijden onder de stijgende brandstofprijzen. Het gebruik van andere visserijmethodes zal op langere termijn onvermijdbaar zijn om de Vlaamse visserij gezond te houden. Het huidige klimaat vraagt echter eveneens oplossingen op korte termijn voor de boomkorvloot. Een positieve evolutie is dat het installeren van econometers langzamerhand zijn ingang vindt. Er zijn echter meer eenvoudige ingrepen nodig om de brandstoffactuur van de boomkorvisserij te drukken. Door volgende actoren in partnerschap: SDVO, in samenspraak met ILVO-Visserij. Introductie-Demonstratie fase - Het vistuig dat tijdens de Experimentele fase ontwikkeld werd een zo breed mogelijke bekendheid geven (o.a. via informatiefiche). Door volgende actoren in partnerschap: SDVO, in samenspraak met ILVO-Visserij. - Aan boord van de boomkorvaartuigen van zowel het klein als het groot segment van geïnteresseerde reders in de Belgische boomkorvloot de alternatieve vistuigen laten uittesten. Door volgende actoren in partnerschap: SDVO, dit in samenspraak met ILVO-Visserij en de (geselecteerde) geïnteresseerde reders uit de Belgische boomkorvloot opgenomen in de aan boord demonstratieplanning. Projectcoördinatie en -opvolging Lokalen van de projectpartner Stichting Duurzame Visserijontwikkeling (SDVO) Wandelaarkaai 4, 8400 Oostende, België Eén van de mogelijke oplossingen is het gebruik van grote mazen in de rug van het net. Een pilootreis met dergelijke grote mazen werd al uitgevoerd. Het vaartuig O.89 heeft een testreis gemaakt in de Ierse Zee waarbij aan stuurboordzijde grote mazen in de rug waren gebreid, terwijl de bakboordzijde de klassiek gebruikte mazen had. Op de trekkrachtmeters werd een gereduceerde trekkracht van 500 kg vastgesteld. Op basis van deze vaststellingen wordt verondersteld dat het gebruik van grote mazen een aanzienlijk verminderde weerstand van de boomkor in het water induceert. Dit impliceert de potentie tot een vermindering van het brandstofverbruik en een reductie van de kosten van de boomkorvisserij. Het gebruik van grote mazen leidt echter wel tot een (relatief beperkt) verlies aan commerciële rondvissoorten. Er wordt echter verwacht dat dit verlies aan commerciële soorten beperkt is, zodat de uiteindelijke balans van het gebruik van grote mazen een commercieel voordeel kan opleveren voor de Vlaamse boomkorvisser. Een tweede mogelijkheid om brandstof te besparen is het toepassen van rolsloffen. Recente gegevens toonden aan dat minstens 10% brandstof kan bespaard worden met rolsloffen. Er is echter geen informatie gekend over de vangstefficiëntie met rolsloffen in de tongenvisserij. Een vergelijkende proef moet aantonen of het verminderde brandstofverbruik opweegt tegen eventuele vangstverliezen. SDVO pagina 4

5 Verminderde milieu-impact Visserijbeheer is steeds meer gericht op ecosysteembenadering, wat inhoudt dat niet enkel de vispopulaties duurzaam beheerd moeten worden, maar tevens dat de milieu-impact niet onomkeerbaar groot mag zijn. Het Gemeenschappelijk VisserijBeleid (GVB) van de Europese Commissie heeft ook duidelijk een milieugerichte dimensie gekregen. Er wordt gesteld dat het GVB meer inspanningen dient te leveren om het milieu-aspect pro-actief in haar politiek op te nemen. Boomkorvisserij heeft welgekende effecten op de biomassa, de productie en de diversiteit van benthische gemeenschappen en in sommige visserijen kan de impact vernietigend worden genoemd. Boomkorvisserij heeft een impact op de benthische gemeenschappen wegens haar vangstmechanisme waarbij bodemorganismen opgeschrikt worden door het grondtuig (veelal kettingmat in de Vlaamse visserij), vervolgens gevangen worden in het net en ten slotte doodgaan. Het gebruik van een benthos ontsnappingsvenster kan de bijvangst van benthische organismen verminderen en de totale milieu-impact van de boomkor op benthische gemeenschappen met 5 tot 10% (Revill & Jennings, 2005) verminderen. Belangrijk is dat de vangstefficiëntie niet tot heel weinig wordt beïnvloed. Naast haar effecten op commercieel oninteressant bodemleven, heeft de boomkor tevens een effect op commerciële vissoorten door haar niet-optimale lengteselectiviteit. Experimentele testen aan boord van het onderzoeksvaartuig RV Belgica hebben aangetoond dat het gebruik van een T90-kuil een verbeterde lengteselectiviteit geeft voor vissoorten als tong (Solea solea) en wijting (Merlangius merlangus). Niet-commerciële soorten kunnen tevens beter ontsnappen. Het gebruik van de T90-kuil kan bijgevolg de milieu-impact van de boomkor reduceren. Experimenten met grote mazen in de rug van de boomkor hebben er eveneens op gewezen dat zij de lengte-selectiviteit kunnen verbeteren. Een bijkomend voordeel is dat door grote mazen in de rug voornamelijk demersale rondvissoorten ontsnappen, wat kan bijdragen tot een verbeterde soortselectiviteit van de boomkor. De bedoeling van dit experiment is dat nagegaan wordt of de ecologische voordelen van het benthos ontsnappingsvenster en de T90-kuil behouden blijven wanneer een extra technische aanpassing aan het net wordt uitgevoerd, namelijk het gebruik van grote mazen in de rug van het boomkornet. Bovendien worden er positieve effecten van de grote mazen zelf verwacht. De positieve effecten van de grote mazen zijn een verminderde brandstofkost (ut supra), maar tevens verminderde milieu-impact. De bedoeling van dit experiment is om de verwachte voordelen van de aangepaste boomkor na te gaan aan boord van een commercieel vaartuig. Naast de verdere ontwikkeling van een aangepaste boomkor is het eveneens de bedoeling om expertise over het systeem uit te breiden. Het ecologisch voordeel van het benthos ontsnappingsvenster en de T90- kuil is tot nog toe enkel aangetoond op commerciële vaartuigen voor de Ierse Zee (ICES-zone VIIa) en het Kanaal (ICES-zone VIId, VIIe). De Vlaamse boomkorvisserij concentreert zich echter niet enkel op die gebieden, maar is ook verspreid over andere visgronden. Een belangrijke visgrond is de Noordzee. Expertise over het gebruik van de aangepaste boomkor in de Noordzee is voorlopig nog beperkt. Omdat milieu-karakteristieken over verschillende visgronden verschillen, is het wenselijk om de conclusies over de aangepaste boomkor in andere gebieden niet zomaar analoog te beschouwen in de Noordzee. De experimentele zeereizen zullen dus enerzijds de boomkor verder ontwikkelen door het onderzoeken van grote mazen in de rug van de boomkor. Aandacht wordt hierbij besteed aan zowel milieu-aspecten als brandstofverbruik. Anderzijds zal de expertise over het gebruik van een aangepaste boomkor uitgebreid worden naar andere visgronden Samengevat beoogt dit project het uittesten, demonstreren en introduceren van alternatieve boomkorren met verminderde milieu-impact en een lager brandstofverbruik. Projectstructuur Het project zal opgedeeld worden in een Experimentele fase en een Introductie-Demonstratie fase : Experimentele fase Tijdens de Experimentele fase zal aan boord van drie Belgische vissersvaartuigen de alternatieve boomkor uitgetest worden. De voornaamste aandacht zal uitgaan naar de mogelijkheden voor brandstofbesparing en de reductie van ongewenste bijvangsten. Tijdens de Experimentele fase wordt voor de deelnemende vaartuigen vergoeding voor de gemaakte materiaalkosten aan het vistuig voorzien. Materiaal en vistui- pagina 5 SDVO

6 gen worden aangekocht op het project en kunnen na de deelname overgekocht worden. Deze fase zal tijdens de zomer van 2006 afgerond worden en onmiddellijk overgaan in de Introductie- Demonstratie fase. Tegen eind 2006 zullen in principe de resultaten van de Experimentele fase beschikbaar zijn en zal de aanzet kunnen gegeven worden tot de Introductie-Demonstratie fase. Introductie-Demonstratie fase De Introductie-Demonstratie zal van start gaan zodra de alternatieve boomkor op punt staat (voorzien in oktober). De Introductie-Demonstratie fase loopt dus van oktober 2006 tot maart Om het vistuig en vismethodes die tijdens de Experimentele fase ontwikkeld/verbeterd werden een zo breed mogelijke introductie te geven, zullen alle geïnteresseerde reders geïnformeerd worden over de alternatieve boomkor. Aan de (geselecteerde) geïnteresseerde reders zal mogelijkheid geboden worden dit vistuig op hun eigen vaartuig uit te testen. Onder andere via een informatiefiche zal de sector op de hoogte gebracht worden van de relevante details ivm het vissen met de alternatieve boomkor. Experimentele fase zullen alle geïnteresseerde reders gedeeltelijk vergoed worden voor de aankoop van het materiaal nodig om met een tweelingnet te vissen Deze werkwijze laat de reder toe op een snelle en efficiënte manier en met beperkte financiële risico s de alternatieve boomkor te evalueren. Van de deelnemende reders wordt verwacht dat zij gedetailleerde logboekgegevens, brandstofverbruik, hun evaluatie van het geteste vistuig en toekomstplannen wat betreft (tijdelijke) overschakeling op het tweelingnet meedelen aan het SDVO en ILVO-Visserij. Financiering SDVO erkent het belang van dit project voor de sector en verbindt er zich toe om naast het waarnemen van het promotorschap ook op te treden als prefinancierder. Voorziene uitvoeringstermijn Begindatum 01/07/2006 Einddatum 31/03/2007 Op basis van de vistuigen ontwikkeld tijdens de 1.1. Beschrijving van de activiteiten 1. Activiteiten van de onderneming van de onderneming systemen. De Stichting Duurzame Visserijontwikkeling (SDVO) zal invulling geven aan volgende acties: Initiëren van clusteroverleg met respect voor de communautaire bepalingen op het vlak van de concurrentie - Versterken slagkracht van visserijsector als geheel (inclusief activiteiten aan wal) door het stimuleren van clusterinitiatieven: elkaar kennen en vertrouwen creëren, tevens op internationaal niveau (bijvoorbeeld overleg met buitenlandse productschappen of brancheverenigingen). - Constructief overleg tussen partijen (werknemers, reders, veilingen, verwerkende industrie, distributie en groothandel) betreffende de aanpassing van bestaande en de introductie van nieuwe - Het initiëren van inspanningen gericht op kennisdiffusie. Onderzoek - Een studie die de situatie van de Belgische zeevisserij bottom-up in kaart brengt, teneinde gerichte technische, economische en sociale bijstand te kunnen bieden alsmede voorlichting over nieuwe technieken. De verwevenheid van de visserijsector met andere deelsectoren staat daarbij centraal. Het doel is een strategisch plan voor de Stichting op te stellen en de sector doeltreffender te laten functioneren. - Studie naar evolutie van arbeidsmarkt (instroom, uitstroom) en scholing (organisatie, afstemming noden werkgevers en werknemers). SDVO pagina 6

7 - Het identificeren van best practices onder andere op het vlak van veiligheid, rationeel energieverbruik, bijvoorbeeld in de vorm van pilootprojecten. - Een studie naar de toepassingsmogelijkheden van meer selectieve en milieuvriendelijke vistechnieken. Doel is de bedrijven beter bewust te maken van het belang van het behoud van de visbestanden. - Uitvoeren van onderzoek om maatregelen van strategisch plan voor de Stichting te onderbouwen en te implementeren. - Onderzoeken of de transparantie op de markt kan worden bevorderd door het promoten van een kwaliteitslabel voor verse vis, met daaraan verbonden kwaliteitseisen op het vlak van voedingswaarde en voedselversheid. - Stimuleren van onderzoek naar en implementatie van nieuwe producten of systemen met betrekking tot de visproductie: visvangst, visbehandeling en viscommercialisering. - Stimuleren en ondersteunen van onderzoek en stages van studenten die betrekking hebben op de zeevisserijcluster. - Onderzoeken hoe een kaderscheppend beleid kan bijdragen tot de veiligheid en verbetering van de arbeidsomstandigheden van vissers en werknemers in de afgeleide sectoren (verwerking, afzet,...). Verbetering beheer van de visbestanden en de controle op de visserij - Om zicht te houden in hoeverre de doelstellingen van het visserijbeleid geëffectueerd worden, wordt voorzien de kwantiteit en de kwaliteit van de visbestanden permanent te monitoren. - Monitoring van de socio-economische situatie van de visserijsector; op deze wijze wordt inzicht verkregen in de effectiviteit van de instrumenten en in hoeverre deze bijdragen aan de doelstellingen van het visserijbeleid. - Het verlenen van advies aan de overheid inzake aanscherping van de controle op de visserij-inspanning. gemeenschappelijke normen op Europees niveau. - Maatregelen om de waterverontreiniging door de aquacultuur terug te dringen. - Restocking als bijdrage tot het herstel van de visbestanden. Opleiding en voorlichting - Om- en bijscholing in het kader van de omschakeling van de vissersvloten. - Promotie van de studiemogelijkheden in het zeevisserijonderwijs. - Voorlichting over nieuwe technieken. - Planning en actie met het doel de arbeidskwaliteit aan boord van de vissersvloten te verbeteren. - Acties ter versterking van de rol van vrouwen in de visserijsector. - Veiligheidsopleidingen. - Het verzorgen van informatieve sessies omtrent het Europese gemeenschappelijke visserijbeleid en monitoring van de implementatie van dit Europese beleid. Imagoversterking - Het versterken van het imago van de Belgische zeevisserij (niet gericht op de bedrijven op zich, maar bijvoorbeeld wel op de kwaliteit van verse vis): dit versterken van het imago kan enerzijds bijdragen tot het verhogen van de afzet en anderzijds tot het bevorderen van een cultuur van gezondheid en veiligheid binnen de sector, waardoor de aanwerving van nieuwe arbeidskrachten zal vergemakkelijken. Dergelijke promotie-initiatieven zullen, in lijn met de bepalingen van de Commissie, niet verwijzen naar de geografische oorsprong van de producten. - Het vergroten van de aandacht voor de duurzame wijze waarop de Belgische zeevisserij en aquacultuur produceert. Specifieke taak Maatregelen in verband met de aquacultuur - Het initiëren van de ontwikkeling van normen voor biologische aquacultuur in het kader van relevante SDVO treedt op als prefinancierder van het Alternatieve boomkorproject en zal als promotor verantwoordelijk zijn voor de algemene projectadministratie en in- pagina 7 SDVO

8 staan voor de opvolging van de deelnemende reders, verspreiding van de resultaten, publiciteit en promotieactiviteiten. Tevens zal ILVO-Visserij de rapportering van het project op zich nemen Wordt het project door verschillende partners uitgevoerd? Zo ja: specifieer? Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek Eenheid: Dier Visserij (ILVO-Visserij): ILVO-Visserij maakt geen deel uit van het partnerschap maar werkt actief mee aan het project onder de vorm van externe prestaties. Deze optie werd verkozen door het feit dat de bijdrage van ILVO kleiner is dan bij bvb. het Outrigger II project. ILVO-Visserij staat in voor de wetenschappelijke supervisie en begeleiding, de analyse van de verzamelde gegevens en de supervisie van de aan boord demonstratiefase. Contactpersoon: Dr. ir. Hans Polet ILVO Eenheid: Dier Visserij, Ankerstraat 1, 8400 Oostende Tel. 059/ Fax: 059/ Situering en verantwoording van het project 2.1. Onder welke maatregelen van het programma "Visserij buiten doelstelling 1" wordt het project gesitueerd? - Zwaartepunt 4: Andere maatregelen - Maatregel 44: Door het bedrijfsleven uitgevoerde acties - Actie 3: 1.Doel van de maatregel: Het bevorderen van acties met collectief belang door het bedrijfsleven. 2.Beschrijving van de maatregel: Het toekennen van steun voor collectieve acties door het bedrijfsleven onder volgende actieterreinen: ontwerpen en toepassen van systemen voor de verbetering van en de controle op de kwaliteit, traceerbaarheid, de hygiënische omstandigheden, de statistische instrumenten en de gevolgen voor het milieu. - Maatregel 46: innoverende acties 2.2. Op welke ontwikkelingen en behoeften speelt het project in? De laatste decennia is de Belgische vissersvloot stelselmatig overgeschakeld op de boomkorvisserij. Deze gemengde demersale visserijmethode is erg efficiënt, in die zin dat ze een erg hoge visnamigheid heeft en dat ze toelaat de Belgische visquota op een efficiënte manier op te vissen. Het belangrijkste nadeel van de boomkorvisserij is dat ze erg intensief is, met een erg hoog brandstof- en materiaalverbruik. De sterke stijging van de brandstofprijzen heeft ertoe geleid dat de visserijsector aan de alarmbel is gaan trekken. Dat de brandstoffactuur voor de Belgische boomkorvloot een te zware last aan het worden is staat buiten discussie. Hoe het probleem op te lossen is minder duidelijk. Een logische stap is de ontwikkeling van een boomkor met minder weerstand tijdens het slepen. De bodemfrictie kan gereduceerd worden door het toepassen van rolsloffen. De hydrodynamische weerstand kan verminderd worden door toepassen van grote mazen in het net. Indien die grote mazen in de rug van het net aangebracht worden zal het vangstverlies beperkt blijven tot rondvis. Naast de brandstofproblematiek is er ook nog de milieuschade aangebracht door de boomkorvisserij. Op het ILVO-Visserij werd reeds aangetoond dat het aanbrengen van een zgn. T-90 kuil en een schelpentrape in het net een aanzienlijke reductie van de ongewenste bijvangsten geeft, wat het milieu ten goede komt en tevens het imago van de visserij kan verbeteren. Daarenboven hebben deze aanpassingen ook operationele voordelen zoals het minder verstoppen van de mazen met haar, minder gekopte vis en minder sorteerwerk. De combinatie van al deze aanpassingen in de boomkor heeft zowel voordelen voor de visser als voor het milieu en heeft de naam alternatieve boomkor meegekregen. SDVO pagina 8

9 Het Alternatieve boomkorproject speelt dus in op een actuele problematiek en heeft tot doel op korte termijn een zuinige alternatieve visserijmethode aan te bieden aan de boomkorsector bij hoge brandstofprijzen waarbij tevens de milieuschade vermindert en het imago van de sector kan verbeteren Geef een duidelijke definitie van de doelstellingen van het project? Het project heeft twee belangrijke doelstellingen: - De alternatieve boomkor op zijn zuinigheid en vangstefficiëntie testen. - Alle Belgische reders informeren over het alternatieve boomkorsysteem en de geïnteresseerde reders van boomkorvaartuigen de gelegenheid geven deze visserij uit te testen Eigenheden van de promotor waaruit zijn geschiktheid blijkt? SDVO was reeds promotor van Outrigger I (1ste fase), een project dat succesvol werd afgerond en positieve resultaten genereerde. Ook in Outrigger II is SDVO promotor en kadert het werk bovendien volledig in de verschillende acties die SDVO sinds zijn oprichting invult, namelijk: - Het initiëren van inspanningen gericht op kennisdiffusie. - Een studie naar de toepassingsmogelijkheden van meer selectieve en milieuvriendelijke vistechnieken. Doel is de bedrijven beter bewust te maken van het belang van het behoud van de visbestanden. - Stimuleren van onderzoek naar en implementatie van nieuwe producten of systemen met betrekking tot de visproductie: visvangst, visbehandeling en viscommercialisering. - Voorlichting over nieuwe technieken. Uitgaande van deze expertise zal SDVO als promotor en financierder binnen het project Alternatieve boomkor instaan voor de volgende taken: Demonstratie fase ): mede organisatie van de experimentele zeereizen, supervisie aan boord Het Alternatieve boomkor project zal begeleid en uitgevoerd worden door: - Projectverantwoordelijke Tijdsbesteding aan het project: 100% 2.5. Welke resultaten wil het project bereiken? Welke meetfactoren zullen hiervoor gehanteerd worden? De resultaten die het Alternatieve boomkor project wil bereiken zijn: Experimentele fase Een operationele alternatieve boomkor op punt zetten. 'Introductie-Demonstratie fase Informeren: - Alle (geïnteresseerde) reders uit de Belgische boomkorvloot informeren: Over het project: opstellen gedetailleerde informatiefiche (doel en verloop project, verplichtingen bij deelname,...) Over de alternatieve boomkor: opstellen gedetailleerd informatiepakket over het vistuig - Geïntereseerde reders de gelegenheid geven de alternatieve boomkor uit te testen. Communicatie resultaten Op het einde van het project zullen de projectresultaten toegankelijk gemaakt worden voor een ruim publiek van niet-wetenschappers (visserijsector, beleidsverantwoordelijken, enz.) Welke garanties zijn er voor het bereiken van deze resultaten? Interesse aanwezig Projectadministratie, Algemene communicatie plus verspreiding van de project resultaten, Communicatie ontwikkelde alternatieven naar de sector toe, Projectplanning ( Experimentele en Introductie- Gezien de brandstofproblematiek die vooral het groot boomkorsegment treft is de interesse hoogstwaarschijnlijk erg groot. pagina 9 SDVO

10 Op punt zetten nieuwe vistuigen en intensieve begeleiding deelnemers Door het inlassen van een Experimentele fase kan het vistuig op punt gezet worden en de Introductie- Demonstratie fase grondig gepland worden. Door het bundelen en verspreiden van informatie, de begeleiding van de deelnemende schippers en bemanningsleden tijdens de voorbereiding/optuiging, aan boord is de kans op ontevreden schippers minimaal. Datacollectie De deelnemende schippers dienen hun logboekgevens, brandstofverbruik, exacte optuiging en toekomstplannen mee te delen. Al deze gegevens zullen verwerkt worden in het finale rapport. 3. Algemene beschrijving project 3.1. Beschrijving van de uitgangssituatie vóór de uitvoering van het project Onder punt 0.3 Korte beschrijving van het project, (p. 4-5) werd reeds een korte verantwoording beschreven. De conclusies van de rendabiliteitsanalyse opgenomen in het update rapport Gasolie in de Belgische visserij (23 augustus 2005) een studie uitgevoerd door Policy Research Cooperation in opdracht van SDVO onderstrepen de precaire situatie van onze (boomkor)vloot: Bij de huidige brandstofprijs ( 0,48/l) maken de meeste schepen verlies, maar is het wel nog rendabel om te gaan vissen (variabele kosten zijn nog gedekt). Bij de gemiddelde brandstofprijs van 2005 ( 0,40/l) maken de meeste schepen verlies was tot nu toe voor de meeste schepen een verlieslatend jaar als gevolg van de hoge brandstofprijzen Indien de huidige brandstofprijs met een klein percentage (+ 6%) zou stijgen ( 0,51/l) dan is het voor de grote bok niet meer rendabel om te gaan vissen (variabele kosten zijn bij het huidige aantal schepen niet meer gedekt). Een gevoelige reductie van het brandstofverbruik is dus noodzakelijk voor het overleven van de Belgische vissersvloot. De milieuproblematiek van de boomkor werd in de literatuur al herhaaldelijk behandeld (o.a. in The effects of different types of fisheries on the North Sea and irish Sea benthic ecosystems. NIOZ-Rapport , RIVO-DLO Rapport C003/98 ). Daar de druk op de vissers steeds groter wordt en dit een extra factor is die het overleven van de boomkorvloot bemoeilijkt, is het noodzakelijk dat de milieueffecten van de boomkor verminderen en dat het imago van de sector verbetert Algemeen opzet Voor de algemene opzet en projectstructuur: zie punt 0.3 Korte beschrijving van het project. Timing Juli Augustus September Oktober November December Januari Februari Maart * * * * Experimentele fase Voorbereiding Introductie Demonstratie fase Introductie Demonstratie fase *Resultaten * Tussentijdse rapportering SDVO pagina 10

11 Taak 0: Voorbereiding Taak 0.1: Schrijven projectvoorstel ILVO-Visserij schrijft projectvoorstel in samenspraak met SDVO. Taak 0.2: Verzenden uitnodiging naar alle reders Er zal een uitnodiging verzonden worden naar alle reders met beknopte informatie over het project. De geïnteresseerde reders zal gevraagd worden om contact op te nemen met SDVO en deel te nemen aan een informatieve vergadering. Taak 0.3: Beleggen vergadering met geïnteresseerden Om zoveel mogelijk reders te betrekken bij het project zal een informatieve vergadering belegd worden Taak 1: Oprichten Project-Stuurgroep en Expertengroep Taak 1.1: Oprichting Project-Stuurgroep Voor de stuurgroepvergaderingen worden volgende organisaties voorzien: a) Stichting voor Duurzame Visserijontwikkeling, b) Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek Eenheid: Dier Visserij, c) Departement Landbouw en Visserij ALVB/dienst Zeevisserij, d) Rederscentrale. Er wordt een stuurgroepvergadering voorzien aan de start, halfweg en aan het einde van het project Taak 2: Uittesten alternatieve boomkor ( Experimentele fase ) Taak 2.1: Uitwerken planning Experimentele fase - Drie geschikte vaartuigen zullen geselecteerd worden om de eerste testen uit te voeren. De criteria tot selectie zijn: a) reeds genomen initiatief ivm de alternatieve boomkor, b) interesse en c) type te bezoeken visgrond - In samenspraak met de reders/schippers van geselecteerde vaartuigen zal vervolgens een tentatieve planning van de uit te voeren experimenten opgesteld worden en zal het nodige materiaal besteld en aangekocht worden. Het budget voorziet in deze fase de aankoop van 3 volledige optuigingen. Taak 2.2: Uitvoeren van de Experimentele fase Onder leiding van SDVO en met wetenschappelijk opvolging van het ILVO zullen volgende experimenten uitgevoerd worden: - Aan boord van drie Belgische boomkorvaartuigen van het groot segment zal de alternatieve boomkor uitgetest worden gedurende 3 experimentele zeereizen. Tijdens een eerste reis (of meer indien nodig) zal tegelijkertijd met een enkelvoudige boomkor en met een alternatieve boomkor gevist worden (indien mogelijk en aanvaardbaar voor de schipper). De bedoeling is om eventuele vangstverliezen te detecteren. Zodra voldoende gegevens verzameld zijn over eventuele verschillen in vangstefficiëntie, zullen de vaartuigen uitgerust worden met twee alternatieve boomkorren. De deelnemende vaartuigen verbinden zich er toe alle logboekgegevens, brandstofgegevens, gedetailleerde overzichten van alle doorgevoerde veranderingen aan de optuiging, problemen/oplossingen,... aan het SDVO en ILVO-visserij door te geven Taak 3: Organisatie Introductie- Demonstratie fase Taak 3.1: Opmaken planning per segment Na het lanceren van een nieuwe oproep tot medewerking zal voor het aantal geïnteresseerde vaartuigen een realistische planning uitgewerkt worden. Voor elk vaartuig zullen de vistuigen aangekocht worden op het project. Indien de deelnemende reders beslissen om na het project verder te vissen met het experimentele vistuig kan dit overgekocht worden. Zoniet kan het vistuig verder gebruikt worden op andere vaartuigen Het is onmogelijk te weten hoeveel vaartuigen zullen meewerken aan het project maar er wordt gerekend op een 10-tal vaartuigen. Dit betekent 30 zeereizen van 12 dagen. Taak 3.2: Commerciële zeereizen De vaartuigen die deelnemen aan de Introductie- Demonstratie fase kunnen dat onder dezelfde voorwaarden als tijdens de experimentele fase. De schippers/reders verbinden zich er toe om het totale brandstofverbruik en de aanvoergegevens mee te delen aan het SDVO en ILVO-Visserij, en dit voor ten minste 3 zeereizen. Het SDVO en het ILVO-Visserij zullen hiervoor de nodige formulieren opmaken. Er wordt gevraagd om een duidelijk schema bij te houden van de periode vis- pagina 11 SDVO

12 sen en stomen. Indien een econometer aan boord is wordt een digitale uitdraai van de data gevraagd Taak 4: Evaluatie en rapportering ILVO-Visserij zal gedurende het hele project ( Experimentele fase en Introductie-Demonstratie fase ) instaan voor de verzameling en verwerking van de gegevens en de bijhorende rapportering en zal rapporteren aan SDVO. - Er worden 2 rapporten voorzien (november 2006, maart 2007). - Van het eindrapport zal ook een gevulgariseerde versie opgemaakt worden, die toegankelijk is voor een ruim publiek van niet-wetenschappers (visserijsector, beleidsverantwoordelijken, enz.) Taak 5: Communicatie SDVO zal instaan voor de algemene communicatie plus verspreiding van de projectresultaten en de communicatie van de ontwikkelde alternatieven naar de sector toe: - Eens het project van start gaat zullen alle reders opnieuw gecontacteerd worden en een gedetailleerde informatiefiche (doel en verloop project, verplichtingen bij deelname,...) ontvangen. - Gevulgariseerde versie van het eindrapport toegankelijk voor een ruim publiek van niet-wetenschappers (visserijsector, beleidsverantwoordelijken, enz.). - Telkens interessante resultaten bereikt worden zullen de sector en de overheid ingelicht worden. Volgende kanalen zullen gebruikt worden : - rondschrijven naar de sector toe - de vakpers - communicatierondes georganiseerd door SDVO SDVO pagina 12

13 (Bron: ILVO-Visserij - Sectie Technisch Visserijonderzoek) Inhoud 1. Samenvatting Inleiding Organisatie van de projecten Financiering Wetenschappelijke opvolging Vergaderingen Vistuigen alternatieve boomkor Verantwoording van het project Doelstellingen Het vistuig T90-kuil Benthos ontsnappingsvenster Grote mazen in de rug (30cm & 20cm) Rolsloffen Zeereizen alternatieve boomkor Vaartuig O.89 - Sandra Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.483 Jasmine Het vistuig Resultaten Vaartuig O.231 Den Hoope Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.45 Stephanie Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.46 Neptunus Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.47 De Marie Louise Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.90 Oosthinder Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.98 Op Hoop van Zegen Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.121 Deborah Het vistuig Vaartuig Z.196 Zeeduivel Het vistuig Resultaten Vaartuig Z.19 Sonja Het vistuig Conclusies pagina 13 SDVO

14 1. Samenvatting De Vlaamse boomkorvisserij heeft sterk te lijden onder de stijgende brandstofprijzen. Het toepassen van andere visserijmethodes door een deel van de vloot zal op langere termijn onvermijdbaar zijn om de Vlaamse visserij gezond te houden. Het huidige klimaat vraagt echter eveneens oplossingen op korte termijn voor de boomkorvloot. Een positieve evolutie is dat het installeren van econometers, eventueel met cruise control, langzamerhand zijn ingang vindt. Er zijn echter meer ingrepen nodig om de brandstoffactuur van de boomkorvisserij te drukken. Een tweede probleem voor de boomkorvloot is de toenemende druk vanwege overheden, warenhuisketens en milieugroeperingen betreffende de milieu-impact van de boomkor. Het ontwikkelen van een alternatieve boomkor met minder milieu-impact is daarom een prioriteit. De Vlaamse Overheid, de Stichting Duurzame Visserijontwikkeling en ILVO-Visserij hebben daarom de handen in elkaar geslagen om samen met de Vlaamse visserijsector te zoeken naar oplossingen. Om de toekomst van de Vlaamse zeevisserijsector veilig te stellen is het essentieel dat de sector hierin een actieve rol speelt en uit eigen beweging de alternatieve vistuigen uittest en gaat toepassen onder commerciële omstandigheden. Onderstaande aanpassingen worden tegenwoordig getest in het project Alternatieve boomkor: Rolsloffen Aanpassing Grote mazen in de rug van het net T90-kuil Schelpentrape Doelstelling Brandstofbesparing Brandstofbesparing, minder bijvangst Minder bijvangst Minder bijvangst Naast de vermelde doelstellingen hebben de voorgestelde aanpassingen nog volgende voordelen: minder sorteerwerk, sneller lossen van de kuil, minder bijvangst en dus mogelijkheid tot langere trekken, mogelijk betere kwaliteit van de vangst, minder slijtage aan het vistuig. Ondanks de specifieke doelstellingen van het project hebben maar enkele vaartuigen verschillende elementen van de alternatieve boomkor uitgetest. Doorgaans was men vooral geïnteresseerd in de rolsloffen en bleven testen ook daartoe beperkt. Dit wordt door het ILVO betreurd, vooral omdat door het ILVO al jaren wordt aangedrongen bij de sector om initiatief te nemen. Indien de sector geen initiatief neemt zal dit vroeg of laat opgelegd worden en zullen de marges om de technische maatregelen aan te passen aan de specifieke omstandigheden (type vaartuig, visgrond, type vistuig) erg beperkt tot onbestaand zijn. ILVO is dan ook verheugd dat de Rederscentrale eind 2007 een werkgroep heeft opgericht om de alternatieve boomkor vrijwillig in te voeren. Het voorbeeld van de O.89 die al sinds 2005 vist met een volledige alternatieve boomkor heeft hier zeker toe bijgedragen. De eerste resultaten van de experimentele zeereizen zijn alvast vrij positief. De besommingen en aanvoer van de zeereizen waarvoor al statistieken beschikbaar waren zijn over het algemeen vergelijkbaar met die van zeereizen met de klassieke vistuigen. Een eerste schatting van de reductie van brandstofverbruik met de alternatieve boomkor (met kettingmat) is 10%. Over het algemeen is de bemanning tevreden. Ook de slijtage aan het vistuig blijkt lager te zijn. Het gebruik van rolsloffen heeft ingang gevonden op meerdere vaartuigen. Doorgaans is men vrij tevreden over de rolsloffen en kan in bepaalde omstandigheden zo n 5% bespaard worden op de brandstoffactuur. Daarenboven is de slijtage aan de korijzers minder zodat ook daar wat kosten bespaard worden. Nochtans blijken rolsloffen niet in alle omstandigheden goed te werken. Op harde bodem en in de zandduinen (ravels) worden erg goede resultaten geboekt. In zachte bodems daarentegen is het met rolsloffen echter moeilijker vissen dan met de gewone sloffen. De praktijk heeft uitgewezen dat in dit geval het brandstofverbruik hoger kan liggen dan vroeger. Een korte test met rolsloffen voor wekkertuig bleek, ondanks praktische problemen en kinderziekten, veelbelovend. De gemiddelde trekkracht in de vislijn daalde met 16% wat een verwachte brandstofbesparing moet opleveren van minstens 11%. Verdere aanpassingen zouden het brandstofverbruik nog verder moeten kunnen terugdringen. Nochtans hebben de praktische problemen en moeilijkheden in zachtere bodems de reder doen besluiten deze experimenten stop te zetten. De dikwijls moeilijke omstandigheden tijdens de experimentele zeereizen zetten de schipper en bemanning wel eens onder zware druk en we willen van de gelegenheid gebruik maken om hen te bedanken voor hun SDVO pagina 14

15 inspanningen. Zij effenen het pad voor degenen die zouden moeten volgen. Het kan niet sterk genoeg benadrukt worden dat de volledige sector de kans moet aangrijpen om over te stappen op een meer zuinige en minder milieubelastende boomkorvisserij wil ze de hindernissen die voor ons liggen kunnen nemen. Een vrijwillige overstap als teken van goodwill vanuit de sector is volgens ons de beste strategie om de toenemende kritiek van overheden, milieugroeperingen en warenhuisketens te counteren en verdere beperkende maatregelen tegen te houden. Het imago van de Belgische visserij kan door het gebruik van dergelijke technische aanpassingen omgebogen worden, zodat er opnieuw een positiever beeld van de visserij opgehangen kan worden. 2. Inleiding Naar aanleiding van de brandstofproblematiek en toenemende kritiek van overheden, milieugroeperingen en warenhuisketens op de boomkorvisserij hebben de Vlaamse Overheid, de Stichting Duurzame Visserijontwikkeling en ILVO-Visserij de handen in elkaar geslagen om samen met de Vlaamse visserijsector te zoeken naar oplossingen. Naast andere initiatieven werd daarom het project Alternatieve boomkor opgestart. Onderstaande aanpassingen worden getest: Aanpassing Doelstelling 3. Organisatie van de projecten 3.1. Financiering Voor het project werd een projectvoorstel opgemaakt door ILVO-Visserij en ingediend door promotor de Stichting Duurzame Visserijontwikkeling (SDVO) als projectaanvraag in het kader van FIOV. Gezien de ernst van de brandstofproblematiek voor de vissersvloot werd het project in afwachting van verhoopte financiering alvast geprefinancierd door SDVO. Het projectvoorstel werd in september 2006 door promotor SDVO ingediend bij het Departement Landbouw en Visserij Wetenschappelijke opvolging De wetenschappelijke opvolging wordt waargenomen door de Sectie Technisch Visserijonderzoek van ILVO- Visserij in de Ankerstraat, Oostende. Die staat in voor het verzamelen van de nodige achtergrondinformatie ter ondersteuning van de experimenten, het opvolgen van de zeereizen aan de hand van logboeken (Fig. 3 1), het verwerken van de gegevens en de rapportering. De praktische organisatie van het project, de communicatie en de projectadministratie worden verzorgd door SDVO. Rolsloffen Grote mazen in de rug van het net T90-kuil Schelpentrape Brandstofbesparing Brandstofbesparing, minder bijvangst Minder bijvangst Minder bijvangst Dit rapport geeft een evaluatie van de experimenten. pagina 15 SDVO

16 Fig. 3-1 Voorbeeld van de logboeken die elk deelnemend vaartuig dient in te vullen 3.3. Vergaderingen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de vergaderingen belegd in het kader van het project: Tabel 3-1 Datum Plaats Aanwezigen Onderwerp ILVO- Oostende ILVO- Oostende Informatie ivm het project en oplijsten geïnteresseerden. Planning en afspraken ivm de praktische uitvoering van het project. SDVO pagina 16

17 Op 19 juni 2006 werd een brief verzonden naar alle reders van Belgische vissersvaartuigen met een uitnodiging om deel te nemen aan het project. Hiertoe werd een openingsvergadering belegd op 4 juli en dit wordt dan ook gezien als de officiële start van het project. Op deze vergadering werd toelichting gegeven over het project, de plannen, technische details en financiering. Voor de geïnteresseerde reders en bemanningsleden werd een tweede informatieve vergadering belegd op 1 augustus. Tijdens deze vergadering werd uitvoerig uitleg gegeven over de technische aanpassingen die getest dienen te worden tijdens het project. Er werd een presentatie gegeven (inclusief onderwateropnames) van een studiereis naar Brixham i.v.m. rolsloffen. Er werd tevens een praktijkdemonstratie gegeven voor het vervaardigen van een T90 kuil in de nettenzaal van ILVO-Visserij. Daarnaast werden nog heel wat informele vergaderingen gehouden met reders, schippers en bemanningen. 4. Vistuigen Alternatieve boomkor 4.1. Verantwoording van het project Brandstofbesparing De Vlaamse boomkorvisserij heeft sterk te lijden onder de stijgende brandstofprijzen. Het toepassen van andere visserijmethodes zal op langere termijn onvermijdbaar zijn om de Vlaamse visserij gezond te houden. Het huidige klimaat vraagt echter eveneens oplossingen op korte termijn voor de boomkorvloot. Een positieve evolutie is dat het installeren van econometers langzamerhand zijn ingang vindt. Er zijn echter meer ingrepen nodig om de brandstoffactuur van de boomkorvisserij te drukken. Eén van de mogelijke oplossingen is het gebruik van grote mazen in de rug van het net. Een pilootreis met dergelijke grote mazen werd al uitgevoerd. Het vaartuig O.89 heeft een testreis gemaakt in de Ierse Zee waarbij aan stuurboordzijde grote mazen in de rug waren gebreid, terwijl de bakboordzijde de klassiek gebruikte mazen had. Op de trekkrachtmeters werd een gereduceerde trekkracht van 500 kg vastgesteld. Op basis van deze vaststellingen wordt verondersteld dat het gebruik van grote mazen een aanzienlijk verminderde weerstand van de boomkor in het water induceert. Dit impliceert de potentie tot een vermindering van het brandstofverbruik en een reductie van de kosten van de boomkorvisserij. Het gebruik van grote mazen leidt echter wel tot een (relatief beperkt) verlies aan commerciële rondvissoorten. Er wordt echter verwacht dat dit verlies aan commerciële soorten beperkt is, zodat de uiteindelijke balans van het gebruik van grote mazen een commercieel voordeel kan opleveren voor de Vlaamse boomkorvisser. Een tweede mogelijkheid om brandstof te besparen is het toepassen van rolsloffen. Recente gegevens toonden aan dat minstens 10% brandstof kan bespaard worden met rolsloffen. Er is echter geen informatie gekend over de vangstefficiëntie met rolsloffen in de tongenvisserij. Een vergelijkende proef moet aantonen of het verminderde brandstofverbruik opweegt tegen eventuele vangstverliezen. Verminderde milieu-impact Visserijbeheer is steeds meer gericht op ecosysteembenadering, wat inhoudt dat niet enkel de vispopulaties duurzaam beheerd moeten worden, maar tevens dat de milieu-impact niet onomkeerbaar groot mag zijn. Het Gemeenschappelijk VisserijBeleid (GVB) van de Europese Commissie heeft ook duidelijk een milieugerichte dimensie gekregen. Er wordt gesteld dat het GVB meer inspanningen dient te leveren om het milieu-aspect pro-actief in haar politiek op te nemen. Boomkorvisserij heeft welgekende effecten op de biomassa, de productie en de diversiteit van benthische gemeenschappen en in sommige visserijen kan de impact vernietigend worden genoemd. Boomkorvisserij heeft een impact op de benthische gemeenschappen wegens haar vangstmechanisme waarbij bodemorganismen opschrikt worden door het grondtuig (veelal kettingmat in de Vlaamse visserij), vervolgens gevangen worden in het net en ten slotte doodgaan. Het gebruik van een benthos-ontsnappingsvenster kan de bijvangst van benthische organismen verminderen en de totale milieu-impact van de boomkor op benthische gemeenschappen met 5 tot 10% (Revill & Jennings, 2005) verminderen. Belangrijk is dat de vangstefficiëntie niet tot heel weinig wordt beïnvloed. Naast haar effecten op commercieel oninteressant bodemleven, heeft de boomkor tevens een effect op commerciële vissoorten door haar niet-optimale lengteselectiviteit. Experimentele testen aan boord van het onderzoeksvaartuig RV Belgica hebben aangetoond pagina 17 SDVO

18 dat het gebruik van een T90-kuil een verbeterde lengteselectiviteit geeft voor vissoorten als tong en wijting. Niet-commerciële soorten kunnen tevens beter ontsnappen. Het gebruik van de T90-kuil kan bijgevolg de milieu-impact van de boomkor reduceren. Experimenten met grote mazen in de rug van de boomkor hebben er eveneens op gewezen dat zij de lengteselectiviteit kunnen verbeteren. Een bijkomend voordeel is dat door grote mazen in de rug voornamelijk demersale rondvissoorten ontsnappen, wat kan bijdragen tot een verbeterde soortselectiviteit van de boomkor. De bedoeling van dit experiment is dat nagegaan wordt of de ecologische voordelen van het benthos ontsnappingsvenster en de T90-kuil behouden blijven wanneer een extra technische aanpassing aan het net wordt uitgevoerd, namelijk het gebruik van grote mazen in de rug van het boomkornet. Bovendien worden er positieve effecten van de grote mazen zelf verwacht. De positieve effecten van de grote mazen zijn een verminderde brandstofkost (ut supra), maar tevens verminderde milieu-impact. De bedoeling van dit experiment is om de verwachte voordelen van de aangepaste boomkor na te gaan aan boord van een commercieel vaartuig. Naast de verdere ontwikkeling van een aangepaste boomkor is het eveneens de bedoeling om expertise over het systeem uit te breiden. Het ecologisch voordeel van het benthos ontsnappingsvenster en de T90- kuil is tot nog toe enkel aangetoond op commerciële vaartuigen voor de Ierse Zee (ICES-zone VIIa) en het Bristol Kanaal (ICES-zone VIId, VIIe). De Vlaamse boomkorvisserij concentreert zich echter niet enkel op die gebieden, maar is ook verspreid over andere visgronden. Een belangrijke visgrond is de Noordzee. Expertise over het gebruik van de aangepaste boomkor in de Noordzee is voorlopig nog beperkt. Omdat milieukarakteristieken over verschillende visgronden verschillen, is het wenselijk om de conclusies over de aangepaste boomkor in andere gebieden niet zomaar analoog te beschouwen in de Noordzee. De experimentele zeereizen zullen dus enerzijds de boomkor verder ontwikkelen door het onderzoeken van grote mazen in de rug van de boomkor. Aandacht wordt hierbij besteed aan zowel milieuaspecten als brandstofverbruik. Anderzijds zal de expertise over het gebruik van een aangepaste boomkor uitgebreid worden naar andere visgronden Doelstellingen De doelstellingen van het project Alternatieve boomkor zijn: - Uitbreiding expertise en verdere ontwikkeling van de alternatieve boomkor: Uittesten van een combinatie van technische aanpassingen aan de boomkor met het oog op brandstofbesparing en verminderde milieu-impact (Ierse Zee, Keltische Zee): - T90-kuil - Benthos ontsnappingsvenster - Grote mazen in de rug (30cm & 20cm) - Rolsloffen Uittesten van deze alternatieve boomkor op een variatie aan visgronden - Brandstofbesparende aanpassingen ter ondersteuning van de Vlaamse boomkorvisserij - Imago-verbetering van de Vlaamse boomkorvisserij door verminderde milieu-impact 4.3. Het vistuig De traditionele boomkor wordt opgetuigd met volgende aanpassingen: - T90-kuil - Benthos ontsnappingsvenster - Grote mazen in de rug (30cm & 20cm) - Rolsloffen T90-kuil Een T90-kuil is vervaardigd uit identiek hetzelfde netwerk als een klassieke kuil en heeft dus dezelfde karakteristieken qua sterkte en slijtvastheid. Het verschil is dat in plaats van de klassieke ruitvormige mazen, het netwerk 90 gedraaid wordt ten opzichte van de normale richting (Fig. 4-1). Fig. 4-1 Klassieke mazen (links) en T90-mazen (rechts) SDVO pagina 18

19 Voordelen: Benthos ontsnappingsvenster - De T90-kuil is niet duurder dan een klassieke kuil - Betere selectiviteit minder bijvangst van ondermaatse rondvis minder verlies van maatse platvis positief voor het milieu positief voor het imago van de sector betere doorstroming (Fig. 4-2) Fig Benthos ontsnappingsvenster Een simulatie van de vangst met een klassieke kuil met ruitvormige mazen toont aan dat een smalle tunnel wordt gevormd, waardoor de waterdoorstroming minder vlot gebeurt. Het benthos ontsnappingsvenster of schelpentrape (Fig. 4-4), opgetuigd in de buik van het net op 10 mazen van de kuil heeft tot doel de bijvangst van bodemmateriaal en bodemdieren te verminderen. De reductie kan (afhankelijk van het gebied) oplopen tot meer dan 75%. De maaswijdte is standaard 150mm. Indien er vangstverliezen zouden optreden kan de maaswijdte verminderd worden tot 120mm. Een simulatie van de vangst met T90-kuil toont aan dat de andere stand van de mazen aanleiding geeft tot tunnelvorming van de kuil, hierdoor kan het water beter doorstromen. Fig Simulatie van de vangst met een klassieke kuil en T90-kuil - Betere viskwaliteit minder gekopte vis, lossen kuil gaat sneller minder schuren => minder beschadiging van de vis (Fig. 4-3) Voordelen: - Minder bijvangst van bodemmateriaal er kan langer gevist worden zuiverdere vangst (minder sorteerwerk) positief voor het milieu positief voor het imago van de sector Grote mazen in de rug (30cm & 20cm) De grote mazen in de rug hebben tot doel de weerstand van het net door het water te verminderen en dus brandstof te besparen. Er zijn plannen om de rug in Dyneema materiaal te vervaardigen om de weerstand nog verder te verminderen. Beweging van het kuiluiteinde bij een simulatie van de vangst met respectievelijk een klassieke kuil (boven) en een T90-kuil (onder). De stabielere T90-kuil zou leiden tot minder beschadiging van de vis. Fig. 4-5 Grote mazen in de rug Fig Slingerbeweging kuiluiteinde pagina 19 SDVO

20 Rolsloffen De voornaamste bedoeling van het toepassen van rolsloffen met boomkorren is brandstofbesparing. In het zuiden van Engeland vist vrijwel de ganse boomkorvloot met rolsloffen. Onderstaande types kunnen onderscheiden worden. Rolsloffen voor vaartuigen tot 300 pk Rolsloffen voor vaartuigen > 300 pk Rolsloffen voor vaartuigen tot 1000 pk Rolsloffen met ingesloten wielen SDVO pagina 20

Tijdschrift - Toelating gesloten verpakking - 8000 Brugge 1-2 de Afd. - 4/296

Tijdschrift - Toelating gesloten verpakking - 8000 Brugge 1-2 de Afd. - 4/296 België - Belgique P.B. 4/2283 8680 Koekelare Tijdschrift - Toelating gesloten verpakking - 8000 Brugge 1-2 de Afd. - 4/296 EXTRA EDITIE 1 MEI 2008 Afgiftekantoor 8000 Brugge 1-2 de Afd. - P409962-4 de

Nadere informatie

Projectrapport Alternatieve boomkor

Projectrapport Alternatieve boomkor Alternatieve boomkor ILVO - Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek Eenheid: Dier Visserij Ankerstraat 1 B-8400 Oostende, België Tel.:+32 59 342250 Fax: +32 59 330629 www.ilvo.vlaanderen.be Sectie

Nadere informatie

INFOfiche Langetermijnstrategie en Planning 2007

INFOfiche Langetermijnstrategie en Planning 2007 INFOfiche Langetermijnstrategie en Planning 2007 Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek Eenheid: Dier - Visserij Ankerstraat 1 B-8400 Oostende, België Tel.: +32 59 342250 Fax: +32 59 330629 www.dvz.be

Nadere informatie

Themanummer Nieuwsgolf december 2009 Duurzame visserijtechnieken

Themanummer Nieuwsgolf december 2009 Duurzame visserijtechnieken Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek Wetenschappelijke instelling van de Vlaamse overheid - Landbouw en Visserij Burg. Van Gansberghelaan 96 bus 1 9820 Merelbeke, België Tel. 09 272 25 00 - Fax

Nadere informatie

MINiSTERiE VAN LANDBOUW Bestuur voor Landbouwkundig Onderzoek Kommissie voor Toegepast Wetenschappeiijk Onderzoek in de Zeevisserij (T.W.O.Z.

MINiSTERiE VAN LANDBOUW Bestuur voor Landbouwkundig Onderzoek Kommissie voor Toegepast Wetenschappeiijk Onderzoek in de Zeevisserij (T.W.O.Z. MINiSTERiE VAN LANDBOUW Bestuur voor Landbouwkundig Onderzoek Kommissie voor Toegepast Wetenschappeiijk Onderzoek in de Zeevisserij (T.W.O.Z.) (Voorzitter : F. UEVENS, directeur-generaa!) GEGEVENS OVER

Nadere informatie

TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ

TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ Tweede Kamerfractie ChristenUnie Arie Slob 22 januari 2011 TIENPUNTENPLAN VOOR DE NEDERLANDSE NOORDEEVISSERIJ Het gaat gelukkig beter met de visbestanden

Nadere informatie

Kenniskring Slim Ondernemen in de Platvisserij. Hoezo dure gasolie?

Kenniskring Slim Ondernemen in de Platvisserij. Hoezo dure gasolie? www.kenniskringvisserij.nl Kenniskring Slim Ondernemen in de Platvisserij Hoezo dure gasolie? Tips voor boomkorvissers om brandstof te besparen en hun rendement te verhogen In deze brochure beschrijven

Nadere informatie

VISSEN met VISIE. België - Belgique P.B. 4/2283 8680 Koekelare

VISSEN met VISIE. België - Belgique P.B. 4/2283 8680 Koekelare Foundation for Sustainable Fishery Development België - Belgique P.B. 4/2283 8680 Koekelare Tijdschrift - Toelating gesloten verpakking - 8000 Brugge 1-2 de Afd. - 4/296 EXTRA EDITIE 1 JULI 2010 Afgiftekantoor

Nadere informatie

Visserij in Cijfers. Trends in zeevisserij. Kees Taal en Mike Turenhout. Scheveningen. 28 februari 2014

Visserij in Cijfers. Trends in zeevisserij. Kees Taal en Mike Turenhout. Scheveningen. 28 februari 2014 Visserij in Cijfers Trends in zeevisserij Kees Taal en Mike Turenhout Scheveningen 28 februari 2014 Visserij in Cijfers Jaarlijkse publicatie Vanaf nu via LEI-internet te downloaden www.visserijincijfers.nl

Nadere informatie

Project Schakels en Potten

Project Schakels en Potten Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek www.ilvo.vlaanderen.be Wetenschappelijke instelling van de Vlaamse Overheid Landbouw en Visserij Eindrapport Project Schakels en Potten STUDIE NAAR DE HAALBAARHEID

Nadere informatie

SELECTIEF VISSEN DOET LEVEN. Actieplan van en voor de Vlaamse visserijsector. Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij

SELECTIEF VISSEN DOET LEVEN. Actieplan van en voor de Vlaamse visserijsector. Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij Actieplan SELECTIEF VISSEN DOET LEVEN Actieplan van en voor de Vlaamse visserijsector Vlaamse overheid Beleidsdomein Landbouw en Visserij SELECTIEF VISSEN DOET LEVEN ACTIEPLAN VAN EN VOOR DE VLAAMSE VISSERIJSECTOR

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

EEN EEUW ZEEVISSERIJ STATISTIEKEN hoe ver reikt ons geheugen? Ann-Katrien Lescrauwaet, Heidi Debergh, Jan Mees - VLIZ

EEN EEUW ZEEVISSERIJ STATISTIEKEN hoe ver reikt ons geheugen? Ann-Katrien Lescrauwaet, Heidi Debergh, Jan Mees - VLIZ EEN EEUW ZEEVISSERIJ STATISTIEKEN hoe ver reikt ons geheugen? Ann-Katrien Lescrauwaet, Heidi Debergh, Jan Mees - VLIZ Studiedag Vissen in het Verleden 25/11/2011 Een Eeuw Zeevisserij in België Statistieken

Nadere informatie

Kenniskring Slim Ondernemen. 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl

Kenniskring Slim Ondernemen. 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Kenniskring Slim Ondernemen 28 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Programma 28 maart 2009 09.00 uur Opening 09.10 uur Efficiënt vistransport 10.00

Nadere informatie

Kenniskring Slim Ondernemen. 7 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl

Kenniskring Slim Ondernemen. 7 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Kenniskring Slim Ondernemen 7 maart 2009 MKB Adviseurs Jaap Luchies Tel.nr. 038 426 25 90 Email: jluchies@mkbadviseurs.nl Programma 7 maart 2009 09.00 uur Opening 09.05 uur Voortgang Imago 09.15 uur Voorstel

Nadere informatie

Gezonde visbestanden van de Belgische aanvoer

Gezonde visbestanden van de Belgische aanvoer Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek Duurzaamheidsteam Eenheid: Dier - Visserij Ankerstraat 1 B-8400 Oostende, België Tel.: +32 59 342250 Fax: +32 59 330629 www.ilvo.vlaanderen.be Gezonde visbestanden

Nadere informatie

GVB-hervorming: een nieuwe strategie voor beter wetenschappelijk advies ten behoeve van het visserijbeheer

GVB-hervorming: een nieuwe strategie voor beter wetenschappelijk advies ten behoeve van het visserijbeheer IP/03/297 Brussel, 28 februari 2003 GVB-hervorming: een nieuwe strategie voor beter wetenschappelijk advies ten behoeve van het visserijbeheer De Europese Commissie heeft een Mededeling voorgesteld om

Nadere informatie

Factsheet: Schol. versie maart 2013 VISSERIJ

Factsheet: Schol. versie maart 2013 VISSERIJ Factsheet: Schol versie maart 2013 Schol is een belangrijke vissoort voor de Nederlandse vissector, zelfs één van de belangrijkste wat betreft aanvoer op de Nederlandse afslagen; bijna 50% van alle vis

Nadere informatie

ID PASSEPORT POISSON

ID PASSEPORT POISSON ID VISPASPOORT ID PASSEPORT POISSON Kies bewust! Motivatie Compass duurzaamheidfiches Om u te helpen bewuste keuzes te maken aangaande uw voeding, heeft Compass, in samenwerking met zijn partners, een

Nadere informatie

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES advies over een ontwerp van besluit van de Vlaamse Regering houdende de installatie van de satellietvolgapparatuur en het elektronisch registratie-

Nadere informatie

Uitkomsten. van de Belgische zeevisserij. Administratie Land- en Tuinbouw Afdeling Landbouw- en Visserijbeleid Dienst Zeevisserij

Uitkomsten. van de Belgische zeevisserij. Administratie Land- en Tuinbouw Afdeling Landbouw- en Visserijbeleid Dienst Zeevisserij Uitkomsten van de Belgische zeevisserij 2004 Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Administratie Land- en Tuinbouw Afdeling Landbouw- en Visserijbeleid Dienst Zeevisserij Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap

Nadere informatie

Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie

Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie I\'StJIIJTOfS mlrfhll-w'tabus [I PES (GNSEllS FIHAUX ~,m IPCF BIBF ~ IBR - IRE Tussen Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie Enerzijds, de

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

SCHMIDT ZeeVIS ROTTeRDaM De allerbeste VIS VaN De allerbeste VISSeRS SCHMIDT ZeeVIS en MVO

SCHMIDT ZeeVIS ROTTeRDaM De allerbeste VIS VaN De allerbeste VISSeRS SCHMIDT ZeeVIS en MVO SCHMIDT ZEEVIS ROTTERDAM De allerbeste VIS VAN DE ALLERBESTE VISSERS SCHMIDT ZEEVIS EN MVO Verantwoordelijkheid Alleen het beste is goed genoeg De maatschappij schreeuwt om verduurzaming. De vissers en

Nadere informatie

KUSTVISSERIJ EN BESTUUR: BOODSCHAPPEN VANUIT DE OVERHEID

KUSTVISSERIJ EN BESTUUR: BOODSCHAPPEN VANUIT DE OVERHEID Bron: VLIZ Fotogalerij - Collectie Daniel Moeyaert, 2008 KUSTVISSERIJ EN BESTUUR: BOODSCHAPPEN VANUIT DE OVERHEID Kris Vandecasteele Kris Vandecasteele Stad Nieuwpoort Schepen van landbouw en visserij

Nadere informatie

Profish & Duurzaamheid

Profish & Duurzaamheid Profish & Duurzaamheid Genieten van vis ook in de toekomst! Profish Food B.V. Januari 2012 wij werken samen, adviseren en ondersteunen de volgende organisaties: Inleiding Tegenwoordig zijn de meeste consumenten

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Visserij De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 4 september 2008 2070828790 Viss. 2008/5042 25 september

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

1. PROJECTINDIENING. Naam: Adres: Rechtsvorm: Doel en werking: BTW-plichtig: JA / NEEN BTW-nummer: E-mail: Contactpersoon instelling Functie:

1. PROJECTINDIENING. Naam: Adres: Rechtsvorm: Doel en werking: BTW-plichtig: JA / NEEN BTW-nummer: E-mail: Contactpersoon instelling Functie: Vlaamse overheid Departement Landbouw en Visserij Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling Aanvraagformulier Demonstratieprojecten 2007 AANVRAAGSCHEMA VOOR HET BEKOMEN VAN STEUN IN HET KADER VAN: DEMONSTRATIEPROJECTEN

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

Het Belgische luchttoezicht boven de Noordzee

Het Belgische luchttoezicht boven de Noordzee Het Belgische luchttoezicht boven de Noordzee Twaalf jaar diversifiëring van opdrachten Het Belgische programma voor luchttoezicht boven de Noordzee werd opgestart in 1991. Dit toezicht vanuit de lucht

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

Projectindiening. demonstratie- en disseminatieproject. duurzame technologieën op vlak van WATER OPROEP 4. Concepten voor efficiënt waterbeheer

Projectindiening. demonstratie- en disseminatieproject. duurzame technologieën op vlak van WATER OPROEP 4. Concepten voor efficiënt waterbeheer Projectindiening demonstratie- en disseminatieproject duurzame technologieën op vlak van WATER OPROEP 4 Concepten voor efficiënt waterbeheer Bij het invullen van de aanvraag gelden de volgende principes:

Nadere informatie

Duurzame bureaumaterialen op de werkplek. Tips & communicatie

Duurzame bureaumaterialen op de werkplek. Tips & communicatie Duurzame bureaumaterialen op de werkplek Onze bureaumaterialen (computers, toners, papier,...) en energieverbruik zijn een grote milieu-impact voor administraties en bedrijven. Daarenboven zijn er vaak

Nadere informatie

Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 2.5.2013 COM(2013) 250 final 2013/0133 (COD) Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 302/2009 van de

Nadere informatie

Bestaande vistuigen als mogelijk alternatief voor de boomkor

Bestaande vistuigen als mogelijk alternatief voor de boomkor Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat -Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Kust en Zee/RIKZ Bestaande vistuigen als mogelijk alternatief voor de boomkor Rapport RIKZ 2001.037 Auteurs:

Nadere informatie

11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE

11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE 11 BELANGRIJKE REDENEN WAAROM RECREATIEVE KIEW- EN WARRELNETTEN MOETEN VERBODEN WORDEN IN BELGIE 1. Dankzij de Habitatrichtlijn van de Europese Unie is de bruinvis een beschermde soort die onder het strengste

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Rederscentrale CV Producentenorganisatie van de Reders ter Zeevisserij. 7 april 2014 Tweede herziening

Rederscentrale CV Producentenorganisatie van de Reders ter Zeevisserij. 7 april 2014 Tweede herziening i Rederscentrale CV Producentenorganisatie van de Reders ter Zeevisserij Productie en Marketingplan 2014 7 april 2014 Tweede herziening Urbain Wintein Voorzitter Emiel Brouckaert Directeur Inleiding Met

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België.

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. RVV 373 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. Brussel, 5 februari 2007 SAMENVATTING Via een brief van 10 juli 2006 heeft de Staatssecretaris

Nadere informatie

OTA BESLUIT VAN DE RAAD houdende vaststelling van het standpunt van de Gemeenschap in de Commissie voor de tonijnvisserij in de Indische Oceaan

OTA BESLUIT VAN DE RAAD houdende vaststelling van het standpunt van de Gemeenschap in de Commissie voor de tonijnvisserij in de Indische Oceaan Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 13 maart 2009 (17.03) (OR. en) PUBLIC 7537/09 LIMITE PECHE 62 OTA Betreft: BESLUIT VAN DE RAAD houdende vaststelling van het standpunt van de Gemeenschap in

Nadere informatie

Onderhandelingen met Europees Parlement en Europese Raad 1 januari 2013 Nieuw GVB van kracht

Onderhandelingen met Europees Parlement en Europese Raad 1 januari 2013 Nieuw GVB van kracht Op weg naar de Herziening Stichting de Noordzee streeft naar een rijke Noordzee, welke een bron is van verse vis en schelpdieren, die op een verantwoorde manier worden gevangen. Het Gemeenschappelijke

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 23 september 2009 (24.09) (OR. en) 13632/09 PECHE 231

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 23 september 2009 (24.09) (OR. en) 13632/09 PECHE 231 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 23 september 2009 (24.09) (OR. en) 13632/09 PECHE 231 VOORSTEL van: de Europese Commissie d.d.: 23 september 2009 Betreft: Voorstel voor een verordening van de Raad houdende

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie werkgelegenheid en sociale zaken

EUROPEES PARLEMENT. Commissie werkgelegenheid en sociale zaken EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie werkgelegenheid en sociale zaken 22 november 2001 PE 305.739/1-17 AMENDEMENTEN 1-17 ONTWERPVERSLAG - Piia-Noora Kauppi (PE 305.739) over de mededeling van de Commissie

Nadere informatie

Ik en de EU Workshop 1. Marieke Verweij (ProSea) Bruinisse 1 maart 2014

Ik en de EU Workshop 1. Marieke Verweij (ProSea) Bruinisse 1 maart 2014 Ik en de EU Workshop 1 Marieke Verweij (ProSea) Bruinisse 1 maart 2014 Welkom! Richard Martens 2 Wie ik ben 3 Even voorstellen Wie ben je Type bedrijf Wat verwacht je van deze workshop(s)? (Wat hoop je

Nadere informatie

Els Vanderperren & Hans Polet

Els Vanderperren & Hans Polet Terugblikken op wat is geweest en uitkijken naar wat komt... We doen het allemaal vrijwel doorlopend. Toch staan we er zelden echt bij stil hoezeer beide onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Door de

Nadere informatie

ILVO. Duurzame visserij. Heleen Lenoir - De strandwerkgroep 21 februari 2015

ILVO. Duurzame visserij. Heleen Lenoir - De strandwerkgroep 21 februari 2015 Duurzame visserij Heleen Lenoir - De strandwerkgroep 21 februari 2015 Opbouw I. Problemen visserij II. Toolbox visserijbeheer III. De Noordzee visserijbestanden status IV. De Belgische visserij- boomkor

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Masterplan Transitie Visserijvloot

Masterplan Transitie Visserijvloot Masterplan Transitie Visserijvloot Memorandum haalbaarheidsonderzoek GIBO Groep LEI WUR Januari 2010 1 Memorandum Transitie Visserijvloot 2010 2015 1. Inleiding De Nederlandse platvisvloot vist vooral

Nadere informatie

Indien uw project geselecteerd wordt, krijgt u ongeveer 6 sessies coaching verspreid over de periode januari 2016 december 2016.

Indien uw project geselecteerd wordt, krijgt u ongeveer 6 sessies coaching verspreid over de periode januari 2016 december 2016. VERZOEK COACHING IN MANAGEMENT UW PROJECTVOORSTEL MAN-378 Elke groep die de ondersteuning van een coach wenst te genieten voor zijn project dient in het gedetailleerde beschrijving van het project op te

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

Handleiding bij projectvoorstel Innovatie

Handleiding bij projectvoorstel Innovatie OP ESF Vlaanderen 2014-2020 Prioriteit uit OP: 5 Innovatie en Transnationaliteit Handleiding bij projectvoorstel Innovatie Analyse De bedoeling is dat je bij het beantwoorden van de vragen helder en to

Nadere informatie

Brandstofbesparing 75%

Brandstofbesparing 75% Brandstofbesparing 75% Energiebesparing en rendementsverbeteringen aan boord van een 2.000 pk viskotter Concept Taal C. Klok A.J LEI Wageningen UR Wageningen, juni 2014 Opdrachtgevers: Vis Vis BV, de heer

Nadere informatie

DIENSTHOOFD. Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse

DIENSTHOOFD. Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse 1/7 1. SITUERING VAN DE FUNCTIE Operationele entiteit Standplaats Dienstchef Weddenschaal Netinfradiensten Domeindiensten/Technische diensten Asse, Brugge, Gent, Ronse A4a - A4b (of indien van toepassing

Nadere informatie

SPAANSE VISSERIJ. Presentatie Sylvia Deepen LNV-Attachéweek 2009

SPAANSE VISSERIJ. Presentatie Sylvia Deepen LNV-Attachéweek 2009 SPAANSE VISSERIJ Presentatie Sylvia Deepen LNV-Attachéweek 2009 Feiten & Cijfers Beleid Prioriteiten GVB Feiten & Cijfers Spaanse visserijvloot grootste in de EU Spaanse visverwerkende industrie grootste

Nadere informatie

Pagina 1. VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014

Pagina 1. VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014 VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014 In dit document wordt antwoord gegeven op een aantal veel gestelde vragen over de aanlandplicht. Aan de publicatie kunnen geen

Nadere informatie

Aanwezig : Julien Bogaert, Herman De Backer, Rik Sagaert, Ingrid Vyvey, Silvie Vanhoutteghem, Jeroen Terryn en Ann De Bruyckere. 1 Verwelkoming...

Aanwezig : Julien Bogaert, Herman De Backer, Rik Sagaert, Ingrid Vyvey, Silvie Vanhoutteghem, Jeroen Terryn en Ann De Bruyckere. 1 Verwelkoming... Dagelijks Bestuur W.O.A.S. Verslag Datum vergadering : Betreft : Dagelijks bestuur W.O.A.S. 8 november 2010, Provinciehuis Boeverbos Brugge, 10.00 uur Onze ref.: P10/8/2/14/6 Verslaggever: Ann De Bruyckere

Nadere informatie

Flyshooting. Een haalbaar alternatief voor de boomkorvisserij. Bart Geeraert juni 2008

Flyshooting. Een haalbaar alternatief voor de boomkorvisserij. Bart Geeraert juni 2008 Flyshooting Een haalbaar alternatief voor de boomkorvisserij Bart Geeraert juni 2008 De Belgische visserij heeft vandaag een duurzaamheidsprobleem. Door bijna volledig in te zetten op een brandstofverslindende

Nadere informatie

Jaarproject programmeren bij LORE

Jaarproject programmeren bij LORE Jaarproject programmeren bij LORE Elke onderzoeksgroep heeft een eigen karakter en vereisten. Zo ook met LORE. Opdat je zou weten wat we van je verwachten maar ook wat je van ons mag verwachten, hebben

Nadere informatie

Projectaanvraag implementatieproject

Projectaanvraag implementatieproject Aanvraag voor steun van Kom op tegen Kanker Projectaanvraag implementatieproject 1. Titel project. Projectvoorstel (in totaal niet meer dan 5 blz) a. Opzet Omschrijf het projectresultaat, het product,

Nadere informatie

Standpunt over duurzame vis en kwaliteit - Ondersteund door alle leden van het campagneteam Duurzame vis op de kaart

Standpunt over duurzame vis en kwaliteit - Ondersteund door alle leden van het campagneteam Duurzame vis op de kaart Standpunt over duurzame vis en kwaliteit - Ondersteund door alle leden van het campagneteam Duurzame vis op de kaart De volgende organisatie maken deel uit van het campagneteam: Wereld Natuur Fonds (WNF),

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen 3/12/13 Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Mieke Houwen Horizon 2020 : klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Agenda n Horizon 2020 algemeen n

Nadere informatie

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie.

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie. 0 OP ESF Vlaanderen 2014-2020 FAQ oproep 315 Innovatie door adaptatie Prioriteit uit OP: 5 Innovatie en Transnationaliteit 1. Moeten de promotor en partners Vlaamse dienstverleners zijn? De promotor en

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008 EUROPEES PARLEMENT 2004 Commissie cultuur en onderwijs 2009 7.3.2008 WERKDOCUMENT inzake het voorstel voor het besluit van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van een actieprogramma ter verhoging

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Richtlijnen voor schooluitstapjes en -reizen, georganiseerd door de kleuter- en de lagere school van de Europese Scholen

Richtlijnen voor schooluitstapjes en -reizen, georganiseerd door de kleuter- en de lagere school van de Europese Scholen Referte: 2002-D-54 Orig.: FR Versie: NL Richtlijnen voor schooluitstapjes en -reizen, georganiseerd door de kleuter- en de Raad van Bestuur Europese Scholen Zitting op 22 & 23 mei 2002 in Nice Inleiding

Nadere informatie

Bijlag. Marien Ruimtelijk Plan Bijlagen Bijlage 3

Bijlag. Marien Ruimtelijk Plan Bijlagen Bijlage 3 Bijlag 1 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. ter realisatie van algemene doelstellingen... 3 3. ter realisatie van de milieudoelstellingen... 3 4. ter realisatie van de veiligheidsdoelstellingen... 4 5. ter realisatie

Nadere informatie

Europese projecten in de praktijk. Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen

Europese projecten in de praktijk. Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen Europese projecten in de praktijk Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen Europese projecten in de praktijk Waarom een Europees project? Hoe begin je aan een Europees project? Hoe stel je de aanvraag

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N HANDELSPRAT - Fitness A04 Brussel, 29 september 2010 MH/SL/AS A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE FITNESS- EN WELLNESSCONTRACTEN

Nadere informatie

ADVIES. Operationeel Programma 2014-2020 van de Europese Structuurfondsen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 15 mei 2014

ADVIES. Operationeel Programma 2014-2020 van de Europese Structuurfondsen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 15 mei 2014 ADVIES Operationeel Programma 2014-2020 van de Europese Structuurfondsen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 15 mei 2014 Economische en Sociale Raad voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Bischoffsheimlaan

Nadere informatie

(tov 2011) In het Energie Management Programma zijn de reductiedoelstellingen zo SMART mogelijk geformuleerd: Plan

(tov 2011) In het Energie Management Programma zijn de reductiedoelstellingen zo SMART mogelijk geformuleerd: Plan Stand van zaken 1 e halfjaar 2014 Overzicht 1 e halfjaar 2014 opgesteld door Monique ten behoeve van MT-vergadering augustus 2014. Reductiemeting is nog niet verricht in 2014. 1 Inzicht (stand van zaken

Nadere informatie

LID WORDEN VAN DE KINDERRECHTENCOALITIE 1

LID WORDEN VAN DE KINDERRECHTENCOALITIE 1 LID WORDEN VAN DE KINDERRECHTENCOALITIE 1 INHOUD 1. Wat is de kinderrechtencoalitie? 2. Wederzijdse verwachtingen Kinderrechtencoalitie - leden 2.1 Aanbod aan de leden 2.2. Verwachtingen t.a.v. de leden

Nadere informatie

Bijzondere projectsubsidies socio-culturele projecten

Bijzondere projectsubsidies socio-culturele projecten Booischotseweg 1 2235 Hulshout Tel: 015 22 40 17 www.hulshout.be hulshout@bibliotheek.be Bijzondere projectsubsidies socio-culturele projecten Artikel 1. Doelstelling en definitie Onder de hierna bepaalde

Nadere informatie

Projectoproep Eco-bewoners" uit Sint-Gillis

Projectoproep Eco-bewoners uit Sint-Gillis Projectoproep Eco-bewoners" uit Sint-Gillis REGLEMENT ARTIKEL 1- ORGANISERENDE OVERHEID De gemeente Sint-Gillis, Van Meenenplein 39, 1060 Sint-Gillis vertegenwoordigd door het College van Burgemeester

Nadere informatie

MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN, VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU

MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN, VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN, VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU Europese Unie LIFE. - Communautair Financieel instrument voor het Leefmilieu Programma LIFE Natuur 1999 1. Context. In het kader van de verordening

Nadere informatie

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 ANNEX 4 MACRO-ECONOMISCHE ONDERBOUWING VAN HET BAU-SCENARIO Auteur: J. Duerinck INHOUD 1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 1.1 Analyse trendmatige evoluties toegevoegde waarde 2 1.2 Methode voor

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 21/22 : Innovatieve benaderingen in de psychosociale steun

Projectoproep Kankerplan Actie 21/22 : Innovatieve benaderingen in de psychosociale steun C Projectoproep Kankerplan Actie 21/22 : Innovatieve benaderingen in de psychosociale steun Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 21/22 van het Kankerplan: Psychosociale

Nadere informatie

Ronde Tafel Discussie Zeebaars

Ronde Tafel Discussie Zeebaars Ronde Tafel Discussie Zeebaars Vrijdag 20 maart 2015 IMARES, IJmuiden. Aanleiding Op initiatief van de kenniskring Kleinschalige Kust- en zeevisserij werd afgelopen vrijdag 20 maart 2015 een bijeenkomst

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid

De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid Kennissessie Voka HC Tinne Vandensande Mechelen 27/04/2015 Gezondheidszorg is beter mét een actieve betrokken patiënt evidence based experience

Nadere informatie

Vistraject. Duurzaamheidstraject voor de Belgische visserijsector

Vistraject. Duurzaamheidstraject voor de Belgische visserijsector Vistraject Duurzaamheidstraject voor de Belgische visserijsector Rederscentrale Nathalie De Snijder Emiel Brouckaert Krien Hansen Johan Heyman Hans Polet Marc Welvaert Februari 2015 DESNIJDER, N., BROUCKAERT,

Nadere informatie

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Inleiding In het Waddengebied worden verschillende vormen van visserij bedreven: garnalenvisserij, schaal- en schelpdiervisserij en in beperktere

Nadere informatie

Veiligheidszorg religieus erfgoed. ADVIESFORUM Dinsdag 22 september 2015

Veiligheidszorg religieus erfgoed. ADVIESFORUM Dinsdag 22 september 2015 Veiligheidszorg religieus erfgoed ADVIESFORUM Dinsdag 22 september 2015 Waarom veiligheidszorg? Veilig stellen van religieus erfgoed Gebouwen: beschermd of niet beschermd. Focus in eerste instantie op

Nadere informatie

Diversiteitsplannen. Volgende tabel geeft een beknopt overzicht van de soorten loopbaan- en plannen (LDP s). SUBSIDIE LOOPTIJD VOOR WIE

Diversiteitsplannen. Volgende tabel geeft een beknopt overzicht van de soorten loopbaan- en plannen (LDP s). SUBSIDIE LOOPTIJD VOOR WIE Diversiteitsplannen Maatregel Met een Loopbaan- en diversiteitsplan worden ondernemingen, organisaties en lokale besturen ondersteund om werk te maken van een loopbaan-en diversiteitsbeleid. Bijzondere

Nadere informatie

MBO afgedankte batterijen en accu s

MBO afgedankte batterijen en accu s Briefadvies MBO afgedankte batterijen en accu s Advies over de startnota MBO afgedankte batterijen en accu s Datum van goedkeuring 11 maart 2015 Volgnummer 2015 005 Coördinator + e-mailadres Co-auteur

Nadere informatie

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO)

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Prof. Hans Crijns Impulscentrum Groeimanagement 1. Inleiding Dit is de eerste editie van de Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) een overzicht van de trends in ondernemingsgroei

Nadere informatie

Renovatiepact. WG financiering Thema prefinanciering. 29 mei 2015, Brussel

Renovatiepact. WG financiering Thema prefinanciering. 29 mei 2015, Brussel Renovatiepact WG financiering Thema prefinanciering 29 mei 2015, Brussel Presentatie Factor4 (Sven Wuyts): ESCO-project in Presentatie Belgische Crowdfunding Federatie (Luc Beknopte terugkoppeling plenair

Nadere informatie

DUTCH DATACENTER ASSOCIATION

DUTCH DATACENTER ASSOCIATION DUTCH DATACENTER ASSOCIATION Onze missie: De DDA verbindt de marktleidende datacenters in Nederland met als missie het versterken van de economische groei en het profileren van datacenters in de samenleving.

Nadere informatie

De sociale dimensie van de GVB-hervorming

De sociale dimensie van de GVB-hervorming De sociale dimensie van de GVB-hervorming 1. WAT IS DE SOCIALE DIMENSIE VAN DE VISSERIJSECTOR IN DE EU? In 2007 (het recentste jaar waarvoor volledige gegevens beschikbaar zijn) bedroeg het aantal voltijdse

Nadere informatie

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis November 2012 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van

Nadere informatie

Schoolbeleid en ontwikkeling

Schoolbeleid en ontwikkeling Schoolbeleid en ontwikkeling V. Maakt gedeeld leiderschap een verschil voor de betrokkenheid van leerkrachten? Een studie in het secundair onderwijs 1 Krachtlijnen Een schooldirecteur wordt genoodzaakt

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2007 2008 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie BP VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 11

Nadere informatie