Accountantsverslag 2012 Grip op de financiële positie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Accountantsverslag 2012 Grip op de financiële positie"

Transcriptie

1 Accountantsverslag 2012 Grip op de financiële positie Provincie Overijssel 24 april 2013

2 Aan de Provinciale Staten van provincie Overijssel T.a.v. mevrouw. R. Wiggers, griffier Postbus GB Zwolle 24 april 2013 WO/e /SJD/AdB Geachte leden van de Provinciale Staten, Met genoegen presenteren wij u ons accountantsverslag met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2012 van de provincie Overijssel. Dit rapport bevat de belangrijkste bevindingen uit de controle van uw jaarrekening. De bevindingen uit deze opdracht zijn op een open en constructieve wijze met het College van Gedeputeerde Staten besproken. Hun standpunten zijn samengevat in dit rapport. Ons verslag is afgegeven in overeenstemming met artikel 217 lid 4 van de Provinciewet. Wij gaan onder andere in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle, de ontwikkeling in uw interne beheersing en geven onze visie op de financiële positie. Daarnaast wordt in de bijlage ingegaan op ontwikkelingen die naar onze mening voor u relevant zijn in de nabije toekomst. Graag willen wij de inhoud van dit verslag bespreken op 8 mei a.s. met de auditcommissie en tevens toelichten op de commissiedag. Mocht u nog vragen hebben, aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en de medewerkers van de provincie te bedanken voor de medewerking die we ontvangen hebben tijdens onze controle. Met vriendelijke groet, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. W.J.J. Verdegaal-Ong RA PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Zuiderzeelaan 53, 8017 JV Zwolle, Postbus 513, 8000 AM Zwolle T: , F: , PwC is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK ), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK ), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK ), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK ), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK ), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK ) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

3 Inhoudsopgave 1. Onze kernboodschappen 2. Uw jaarrekening geeft een getrouw en rechtmatig beeld 2.1. Een goedkeurende controleverklaring bij uw jaarrekening Bevindingen ten aanzien van getrouwheid blijven binnen de goedkeuringstoleranties 2.3. Bevindingen ten aanzien van rechtmatigheid blijven binnen de goedkeuringstoleranties 2.4. Onzekerheid omvang voorziening resultaten gebiedsexploitaties 2.5. Overige bijzondere posten in uw jaarrekening die niet leiden tot een bevinding, maar wel toelichting behoeven EHS voorfinanciering brengt waarderingsrisico s met zich mee 2.6. Resultaat voor bestemming wijkt 88mln. af van de begroting: voorspellend vermogen verbeteren 2.8. U hebt voldaan aan de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens 2.9. De interne beheersing van provincie Overijssel heeft zich verbeterd Beperkte bevindingen ten aanzien van uw IT-omgeving De dekking en reikwijdte van de controle is voldoende 3. Grip op uw financiële positie 3.1. De financiële positie van de provincie Overijssel is stabiel 3.2. De provincie weet haar financiële positie in evenwicht te houden 3.3. De provincie kan snel kan reageren op veranderingen in de behoeften, ambities en doelstellingen van de provincie op korte en lange termijn 3.4. De provincie is voldoende in staat om financiële tegenvallers en financiële risico s op te vangen 3.5. Het begrote EMU-saldo is in relatie tot de invoering van de Wet HOF een aandachtspunt 3.6. De kwaliteit van de jaarverslaggeving 3.7. Door het college zijn evenwichtige schattingen gemaakt 4. Uw speerpunten nader bekeken 4.1. Schatkistbankieren 4.1. Beperkte aandachtspunten met betrekking tot stapeling subsidies 4.2. Projectadministratie adequaat van opzet 4.3. De uitkomsten van het doelmatigheidsonderzoek naar het risicomanagement bij grote projecten worden momenteel ambtelijk en daarna bestuurlijk behandeld 4.4. Opvolging aanbeveling beheer materiële goederen Signalen en aanbevelingen vanuit de publieke managementletter voor gemeenten ook van toepassing op Overijssel Regeerakkoord riskant voor gemeenten en provincies De Wet Normering Topinkomens is op 1 januari 2013 in werking getreden Bijlage A: Single Information Single Audit (SISA) Bijlage B: De volgende ontwikkelingen zijn van invloed op uw provincie PwC Pagina 3 of 30

4 1. Onze kernboodschappen 1. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid. 2. In de jaarrekening is een voorziening resultaten gebiedsexploitaties opgenomen (totaal 8 mln.). Deze voorziening is grotendeels getroffen voor de mogelijke tekorten in de gemeenschappelijke regeling ADT (door een verwachte negatieve grondexploitatie). Door actuele ontwikkelingen in het project (niet lukken aanbesteding exploitatie eind 2012, sluiten intentieovereenkomst met potentiële exploitant in 2013) zijn de financiële gevolgen voor de grondexploitatie nog onduidelijk. De grondexploitatie zal naar verwachting medio 2013 worden geactualiseerd. Dan zal meer duidelijk worden over de toereikendheid van de door Overijssel getroffen voorziening. Wij hebben de volledigheid van de voorziening als onzekerheid aangemerkt. 3. De interne beheersing is in 2012 wederom van goed niveau, waarbij proactief invulling wordt gegeven aan actuele ontwikkelingen (zoals Wet HOF). Daarnaast worden adequate rechtmatigheidscontroles uitgevoerd en zijn voldoende controles in de provinciale processen opgenomen. 4. Eind 2012 is een vaststellingsovereenkomst getekend met het Rijk voor de financiële afwikkeling van het ILG Op basis hiervan worden in 2012 en 2013 nog aanvullende uitkeringen van het provinciefonds ontvangen. Eind 2012 is de in voorgaande jaren opgebouwde doeluitkering (circa 54 mln.) uit voorzichtigheid als overlopend passief gehandhaafd op de balans. Dit aangezien de doeluitkering nog gebruikt wordt ter afdekking van het waarderingsrisico op de vordering voorfinanciering BBL en de gelden daarnaast nog specifiek voor de ILG-taken dienen te worden besteed. In 2013 zal het ILG definitief worden afgerekend. Dan zal ook de financiële afwikkeling in de jaarrekening 2013 worden verwerkt. Wij kunnen hiermee instemmen. 5. In de jaarrekening is een vordering (circa 97,5 mln.) opgenomen op BBL. De vordering zal naar verwachting moeten worden gedekt uit de overheveling van gronden en opstallen. Provincie Overijssel loopt hierover het waarderingsrisico. Door het college is een inschatting gemaakt van dit risico en is de voorziening waarderisico grondbezit BBL per saldo met circa 3 mln. verhoogd (met name risico waardering opstallen). Eventuele risico s op de waardering van de gronden bij BBL wordt mede afgedekt middels de per eind 2012 op de balans verantwoorde doeluitkering ILG. Wij kunnen hiermee instemmen. Wij hebben het college wel geadviseerd in 2013 een nadere analyse uit te voeren op de individuele gronden en het mogelijke waarderingsrisico te betrekken in de totale financiële afwikkeling van het ILG. 6. Voor de waardering van de obligatieportefeuille is ook in 2012 de buyand-holdstrategie gehanteerd. Op basis van liquiditeitsprognoses is het niet noodzakelijk om op korte termijn obligaties te verkopen. Derhalve zijn geen financiële afwaarderingen doorgevoerd in de jaarrekening Tevens blijken geen obligaties waarbij door de mondiale ontwikkelingen (bijv. situatie Cyprus) tot afwaardering overgegaan moet worden. Het verder doorontwikkelen van de liquiditeitsprognoses (inclusief koppeling met EMU-saldo) is hierbij een aan te bevelen belang (mede in het kader van de mogelijke wet HOF). 7. Uit de controle van de SISA-bijlage blijken geen bijzonderheden. Wij hebben het college expliciet aandacht gevraagd voor de verantwoording van SISA. Dit door de aangescherpte vereisten door het Rijk en de mogelijke financiële risico s bij onzekerheden of tekortkomingen. De beheersing dient hierop te worden aangepast. 8. In 2012 zijn diverse mutaties doorgevoerd in de reserves (uitvoering) Kracht van Overijssel. Een deel van de mutaties is door Provinciale Staten gemandateerd aan Gedeputeerde Staten. Hierover zijn spelregels afgesproken. Wij hebben middels een deelwaarneming vastgesteld dat aan de voorwaarden wordt voldaan. In de monitor is inzicht gegeven in de besluitvorming door GS. Wij hebben wel geadviseerd deze informatie (eventueel in samenvattende vorm) ook in de jaarrekening op te nemen. PwC Pagina 4 of 30

5 2. Uw jaarrekening geeft een getrouw en rechtmatig beeld 2.1. Een goedkeurende controleverklaring bij uw jaarrekening 2012 Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben onze werkzaamheden uitgevoerd op de jaarrekening Deze jaarrekening toont een totaal eigen vermogen van mln., een balanstotaal van mln. en een resultaat na bestemming van 52,6 mln. We hebben een goedkeurende controleverklaring op de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt met betrekking tot de jaarrekening 2012, zoals is opgesteld door het college, onder voorbehoud van de goedkeuring van deze jaarrekening door de Provinciale Staten Bevindingen ten aanzien van getrouwheid blijven binnen de goedkeuringstoleranties In onderstaande tabel hebben wij onze fouten en onzekerheden met betrekking tot het aspect getrouwheid opgenomen. In de paragrafen daarna is voor de individuele bevindingen een nadere toelichting opgenomen. Controleverschillen getrouwheid: Fouten DT/(CT) Onzekerheden DT/(CT) Ongecorrigeerde verschillen Toelichting Last inzake inkooptransacties reeds verwerkt, terwijl prestatie nog niet geheel (2.700) is geleverd Juistheid en volledigheid voorziening resultaten gebiedsexploitaties onzeker PM Paragraaf 2.4 Totaal (2.700) PM In de afgelopen jaren is het baten- en lastenstelsel door de provincie consistent uitgevoerd. Hierbij is het uitgangspunt gehanteerd dat de last volledig in de jaarrekening kan worden verwerkt bij het minimaal 75% gerealiseerd hebben van de prestatie bij inkopen. Dit conform het door PS vastgestelde verplichtingenbeleid. Dit heeft geen materieel effect gehad op de jaarrekening in voorgaande jaren. In 2012 is landelijk discussie ontstaan over de interpretatie en toepassing van het baten- en lastenstelsel bij gemeenten en provincies. Hierover heeft begin 2013 afstemming plaatsgevonden met de provincie en dit zal in 2013 leiden tot een aanpassing van het beleid. Op basis hiervan is de jaarrekening 2012 niet meer aangepast qua uitgangspunten. Hiermee wordt formeel niet voldaan aan de regelgeving (prestatielevering bij inkopen). Derhalve hebben wij dit op basis van de nieuwe landelijke inzichten in het baten- en lastenstelsel als tekortkoming aangemerkt. In 2013 zal provincie Overijssel overgaan tot een integrale actualisering van het verplichtingenbeleid, waarin tevens dit aspect zal worden betrokken. Naar verwachting bevinden de fouten en onzekerheden zich ruim binnen de door u vastgestelde tolerantiegrenzen voor tekortkomingen ( 25,8 mln.) en onzekerheden (totaal circa 77 mln.). Derhalve hebben wij een goedkeurende controleverklaring afgegeven voor het aspect getrouwheid Bevindingen ten aanzien van rechtmatigheid blijven binnen de goedkeuringstoleranties In de hierna volgende tabel hebben wij onze fouten en onzekerheden met betrekking tot het aspect rechtmatigheid opgenomen. In de paragrafen daarna is voor de individuele bevindingen een nadere toelichting opgenomen. In % van de totale lasten 0,1 % PM % Goedkeuringstoleranties 1% 3% Oordeel Goedkeurend Tabel 1 Ongecorrigeerde controleverschillen getrouwheid PwC Pagina 5 of 30

6 Controleverschillen rechtmatigheid: Fouten DT/(CT) Onzekerheden DT/(CT) Ongecorrigeerde verschillen Ongesaldeerde getrouwheidsfouten/ -onzekerheden (2.700) PM Totaal (2.700) PM Toelichting De voorziening voor de gemeenschappelijke regeling ADT (per ultimo ,2 mln.) is in 2012 aangewend voor onder andere het versneld realiseren van EHS ( 1,3 mln.) en een bijdrage in de lagere parkeeropbrengst voor leisure ( 1,6 mln.). Dit conform besluitvorming door de Staten (motie Antuma Dalhuisen Steinmetz). Het resterende deel van de voorziening voor ADT ( 6 mln. per ultimo 2012) is bestemd ter afdekking van het provinciale aandeel in het verwachte negatieve eigen vermogen van de gemeenschappelijke regeling. Dit eigen vermogen wordt hierbij met name bepaald door het verwachte negatieve resultaat op de grondexploitatie in het ADT. In % van de totale lasten 0,1% PM % Goedkeuringstoleranties 1% 3% Oordeel Goedkeurend Tabel 2 Ongecorrigeerde controleverschillen rechtmatigheid Naar verwachting bevindt de P.M.-onzekerheid zich ruim binnen de door u vastgestelde tolerantiegrenzen voor onzekerheden (totaal circa 77 mln.). Ook de tekortkoming blijft binnen de tolerantiegrenzen. Derhalve hebben wij ook voor het aspect rechtmatigheid een goedkeurende verklaring afgegeven Onzekerheid omvang voorziening resultaten gebiedsexploitaties De voorziening resultaten gebiedsexploitaties bedraagt per ultimo 2012 ruim 8 mln. De voorziening is voor een bedrag van 2 mln. getroffen voor de gemeenschappelijke regelingen XL Businesspark Twente, ook wel RBT genoemd en voor een bedrag van 6 mln. voor ADT. Het onderdeel van de voorziening voor XL Businesspark Twente ( 2 mln.) bedraagt het provinciale aandeel in het tekort van de grondexploitatie (en daarmee de gemeenschappelijke regeling) per 1 januari Bij het opstellen van de provinciale jaarrekening 2012 was een concept grondexploitatie per 1 januari 2013 beschikbaar. Deze zal naar verwachting medio 2013 worden voorgelegd aan Provinciale Staten ter vaststelling. Hieruit blijkt een verwachte verslechtering van de grondexploitatie (dit overeenkomstig het algemene landelijke beeld). Het college heeft besloten op basis van de conceptcijfers geen wijzigingen in de voorziening door te voeren. Aangezien het hier geen materiële aanpassing betreft kunnen wij hiermee instemmen. Eind 2012 is gebleken dat uit de aanbestedingsprocedure van de exploitatie van de luchthaven geen biedingen naar voren zijn gekomen. Dit heeft geresulteerd in onduidelijkheid over het doorgaan van de grondexploitatie. Begin 2013 heeft zich een partij aangediend voor de exploitatie van de luchthaven, waarmee naar wij hebben begrepen inmiddels een intentieovereenkomst is getekend door de gemeenschappelijke regeling. In de komende maanden wordt de grondexploitatie door het ADT geactualiseerd. Hierbij zullen de meest actuele ontwikkelingen worden betrokken en worden de uitgangspunten voor de grondexploitatie geactualiseerd. De uitkomsten hiervan zijn nog niet bekend. Mede gezien de actuele ontwikkelingen eind 2012 en begin 2013 is het nog onduidelijk welk financieel effect dit zal hebben op de grondexploitatie in de gemeenschappelijke regeling. Derhalve is het ook onzeker wat de consequenties zijn voor de provinciale bijdrage in het tekort van de gemeenschappelijke regeling en daarmee de omvang van de voorziening resultaten gebiedsexploitaties. De toereikendheid van de voorziening resultaten gebiedsexploitaties hebben wij daarom als P.M.-onzekerheid aangemerkt. Deze onzekerheid blijft naar verwachting ruim binnen de door u vastgestelde tolerantiegrenzen voor fouten en onzekerheden. Derhalve heeft deze onzekerheid geen effect op de door ons afgegeven controleverklaring. PwC Pagina 6 van 30

7 2.5. Overige bijzondere posten in uw jaarrekening die niet leiden tot een bevinding, maar wel toelichting behoeven Doeluitkering ILG uit voorzichtigheid gehandhaafd Eind 2012 is door de provincies een afrondingsovereenkomst gesloten met het Rijk over de afwikkeling van het ILG-budget Hierbij is duidelijk geworden dat de provincies middels twee aanvullende uitkeringen uit het Provinciefonds het resterend ILG-budget zullen ontvangen. In december 2012 is voor Overijssel middels de decembercirculaire een aanvullende uitkering over 2012 van circa 19 mln. beschikbaar gekomen. Daarnaast zal in 2013 nog 16 mln. worden ontvangen uit het provinciefonds. In de jaarrekening 2012 is de ontvangst van de aanvullende provinciefonds uitkering verwerkt als bate onder de algemene dekkingsmiddelen en daarna toegevoegd aan de doeluitkering ILG. In 2011 is door het Rijk aangegeven dat het ILG een decentralisatie-uitkering zou worden. Hierbij bestond nog onduidelijkheid over de daadwerkelijke invulling en uitvoering hiervan. Middels de overdracht naar het provinciefonds is aan de decentralisatie daadwerkelijk invulling gegeven in De daadwerkelijke financiële vaststelling zal echter in 2013 plaatsvinden. In 2013 zal naar verwachting nog een landelijk onderzoek worden uitgevoerd door het Comité van Toezicht naar de verrichte inhoudelijke prestaties door de verschillende provincies. Naar wij hebben begrepen zullen hier bijvoorbeeld ook de gehanteerde financiële normbedragen in worden betrokken. Het is onduidelijk in hoeverre hier nog financiële consequenties uit naar voren kunnen komen. Daarnaast dient, om het ILG formeel te kunnen afwikkelen, nog een aanpassing van de wetgeving (WILG) plaats te vinden. Op basis hiervan heeft het college besloten de verantwoordingswijze zoals gehanteerd in voorgaande jaren te handhaven. Dit mede gezien de nog bestaande financiële onzekerheid, de formele afwikkeling in 2013 en het mogelijke risico op afwaardering van de vordering op BBL (zie ook volgende paragraaf). Daarnaast dienen de verkregen middelen daadwerkelijk nog te worden besteed aan de afwikkeling van het ILG (reeds aangegane verplichtingen) en kunnen derhalve niet aan andere doeleinden worden besteed. Het handhaven van de doeluitkering ( 54 mln.) geeft naar onze mening het beste invulling hieraan. Op basis hiervan kunnen wij instemmen met de huidige verantwoordingswijze. In 2013 zal worden overgegaan tot het geheel financieel afwikkelen van de ILGperiode. Het college zal hiertoe in 2013 een voorstel met de budgettaire gevolgen aan de Staten voorleggen ter vaststelling. Bestedingen ILG in 2012 verwerkt conform systematiek voorgaande jaren De bestedingen ILG zijn in voorgaande jaren verwerkt conform de gemaakte landelijke afspraken in het handboek ILG. Ook in 2012 is gekozen voor deze verwerkingswijze. De kosten en opbrengsten zijn hierbij ten laste gebracht van de verschillende programma s. In 2013 zal het ILG definitief worden afgewikkeld. Dan zal ook de wijze van begroten en verantwoorden moeten worden herijkt. Dit hangt af van de wijze van invulling van de natuurtaken, waarvoor de provincies zelfstandig verantwoordelijk worden. In de begroting 2014 zullen naar verwachting voorstellen worden opgenomen over de verdere (financiële) inrichting van de natuurafspraken EHS voorfinanciering brengt waarderingsrisico s met zich mee In de jaarrekening 2012 is onder de overlopende activa een vordering op Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL) opgenomen (totaal 97,5 mln.). Dit betreft een vordering uit hoofde van voorfinanciering van de aankoop van grond en panden (voor de realisatie van EHS) in het kader van ILG. De intentie bestond de kosten voor aankoop op termijn ten laste te brengen van het ILG-budget (of de opvolger daarvan). Door het natuurakkoord en de financiële afwikkeling van het ILG per 2013 is het de vraag op welke wijze de vordering van BBL zal worden ingelost. De verwachting bestaat dat de door BBL, ten behoeve van provincie Overijssel, gekochte gronden zullen worden overgedragen aan de provincie. De provincie loopt hierbij het waarderingsrisico over de vordering. Dit risico wordt hierbij mede bepaald door de waarde van de onderliggende gronden en opstallen. Verwacht waardeverlies opstallen voorzien Provincie Overijssel heeft een specificatie van de onderliggende opstallen en gronden verkregen van BBL. Op basis hiervan bedraagt de boekwaarde van de onderliggende opstallen circa 22 mln. PwC Pagina 7 van 30

8 Op basis van overleg tussen de provincie en BBL is door het college een inschatting gemaakt van het waarderingsrisico op deze opstallen. De voorziening is hiertoe in 2012 aangevuld. De voorziening per ultimo boekjaar bedraagt 8,2 mln. en dient ter afdekking van het verwachte waarderingsrisico en nog door DLG in rekening te brengen boekverliezen op verkoop van grond. Wij kunnen instemmen met de getroffen voorziening. Aangezien hierbij in belangrijke mate sprake is van inschattingen bestaan nog mogelijke aanvullende risico s die financiële consequenties voor Overijssel met zich mee kunnen brengen (bijvoorbeeld verdere waardedaling van de gronden en opstallen). Wij hebben het college geadviseerd in 2013 het waarderingsrisico te analyseren en op basis hiervan de omvang van de voorziening te bepalen. Dit door bijvoorbeeld het laten uitvoeren van taxaties voor de onderliggende opstallen. Waarderingsrisico gronden wordt deels afgedekt door doeluitkering ILG De boekwaarde van de door BBL aangekochte gronden bedraagt circa 75,5 mln. Door het college is een inschatting gemaakt van het waarderingsrisico van de gronden (en daarmee de basis voor de waardering van de vordering op BBL). Op basis van de gemiddelde boekwaarde per m 2 ( 5) van de gronden heeft het college besloten geen aanvullende voorziening te treffen. Wij hebben de specificatie van de gronden nader geanalyseerd. Hieruit blijken diverse gronden met een naar verwachting lagere marktwaarde en daarnaast gronden waarbij de marktwaarde naar verwachting hoger is dan de boekwaarde. Per saldo ontstaat hieruit de gemiddelde boekwaarde van circa 5 per m 2. Hierbij worden echter de verwachte resultaten op de gronden (zowel positief als negatief) met elkaar gesaldeerd. Op basis van het BBV is het salderen van deze resultaten echter niet toegestaan en dient op individuele basis te worden gekeken naar de waardering van de gronden. Voor gronden met een lagere marktwaarde dient een voorziening c.q. afboeking te worden doorgevoerd. Gronden met een hogere marktwaarde blijven hierbij gewaardeerd tegen de boekwaarde. De huidige verwerkingswijze voldoet hierdoor niet aan het BBV. Bij een eventuele afwaardering zou het getroffen verlies worden gedekt uit een gedeeltelijke vrijval van de doeluitkering ILG (als financiële dekking voor de gekochte gronden). Deze doeluitkering is, zoals in de vorige paragraaf beschreven, uit voorzichtigheid gehandhaafd als overlopende passivapost (totaal circa 54 mln.). Dit om de mogelijke risico s van de formele afrekening ILG, maar ook het afwaarderingsrisico van de vordering op BBL af te dekken. De doeluitkering wordt hierbij derhalve deels gezien als getroffen voorziening voor het waarderingsrisico van de grond. Op basis van deze onderbouwingen kunnen wij instemmen met de huidige verwerkingswijze in de jaarrekening In 2013 zal nader inzicht ontstaan over de nog resterende financiële risico s van de afrekening van het ILG. Tevens heeft het college toegezegd in 2013 de onderliggende specificaties van de gronden en opstallen nader te analyseren, het waarderingsrisico te bepalen en op basis hiervan de doeluitkering (indien noodzakelijk) om te zetten in een aanvullende storting in de voorziening waarderisico grondvoorraad BBL. Wij hebben het college geadviseerd in 2013 aan de Staten een totaalplaatje te presenteren van de financiële gevolgen van de afrekening ILG, inclusief mogelijke financiële consequenties voor dekking van het budget voor natuurtaken in komende jaren. Presentatie voorziening waarderisico grondvoorraad BBL niet conform BBV De voorziening waarderisico grondvoorraad BBL is conform vorig jaar aan de creditkant van de balans gepresenteerd. Formeel dient de voorziening ter afdekking van het risico op oninbaarheid van de voorfinancieringsvordering. Derhalve zou op grond van het BBV deze voorziening in mindering moeten worden gebracht op de opgenomen vordering. Gezien de omvang van de voorziening hebben wij dit niet als formele tekortkoming aangemerkt, aangezien dit het beeld van de jaarrekening niet in belangrijke mate beïnvloedt. Wel hebben wij het college nogmaals geadviseerd de voorziening in komend jaar op een juiste wijze te presenteren De huidige economische omstandigheden hebben niet geleid tot afwaardering van de obligatieportefeuille Provincie Overijssel heeft een omvangrijke obligatieportefeuille van mln. De nominale waarde van deze portefeuille ad mln. is gepresenteerd onder de financiële vaste activa. Het verschil ad 39 mln. betreft het saldo van agio en disagio. Door de huidige economische omstandigheden bestaat het risico dat ultimo 2012 duurzame waardeverminderingen dienen te worden doorgevoerd op de waardering van uw obligatieportefeuille. In onze controle van de jaarrekening 2012 hebben wij hier controlewerkzaamheden op uitgevoerd. PwC Pagina 8 van 30

9 De huidige marktwaarde van de totale obligatieportefeuille bedraagt mln. In de portefeuille zijn tevens obligaties opgenomen waarvan de huidige marktwaarde op individueel of groepsniveau lager is dan de nominale waarde. Gedurende het boekjaar 2012 zijn diverse nieuwe aan- en verkopen verricht. Deze aan- en verkopen hebben deels te maken met aflopende obligaties die weer zijn herbelegd binnen de portefeuille. Daarnaast zijn in 2012 lopende obligaties verkocht door de externe vermogensbeheerder, aangezien dit was vereist op basis van de rating. Op deze wijze wordt voldaan aan de eisen die door de Staten zijn gesteld aan de obligatieportefeuille en wordt voldaan aan de eisen uit het treasurystatuut. De obligaties zijn gewaardeerd op basis van de buy-and-holdstrategie. Dit houdt in dat de provincie de intentie heeft om de obligaties aan te houden tot het einde van de looptijd. De waardering op basis van de buy-andholdstrategie is tevens in de toelichting op de waarderingsgrondslagen uiteengezet. Doorslaggevend voor de te hanteren waarderingsgrondslag is volgens het BBV de planning van de investeringen in relatie tot de provinciale liquiditeitsbegroting. Indien de looptijd van de obligaties correspondeert met de provinciale liquiditeitsbehoefte hoeft er tussentijds geen duurzame waardevermindering te worden doorgevoerd. Als nadere invulling van het BBV hebben wij hierbij geoordeeld vanuit een liquiditeitshorizon van 1 jaar. Uit de liquiditeitsprognose blijkt niet dat de provincie binnen één jaar obligaties dient te verkopen om de activiteiten te kunnen financieren. De financiering van de activiteiten kan in het komende jaar worden gedekt door de reguliere afloop van bestaande obligaties. Op dit moment wordt derhalve uitgegaan van het aanhouden van de obligaties tot het einde van de looptijd en zijn daarmee de obligaties terecht gewaardeerd tegen de nominale waarde. Voor de komende jaren is van belang om de provinciale liquiditeitsbehoefte adequaat te blijven monitoren. Op het moment dat de liquiditeitsbehoefte wijzigt en obligaties dienen te worden verkocht om de activiteiten te kunnen financieren bestaat het risico dat deze obligaties dienen te worden afgewaardeerd naar een lagere actuele waarde. Wij hebben het college geadviseerd de liquiditeitsprognose adequaat te blijven monitoren zodat tijdig kan worden ingespeeld op ontwikkelingen in de komende jaren en de effecten daarvan op de provinciale liquiditeitsbehoefte. Naar aanleiding van marktontwikkelingen hebben wij tevens een controle uitgevoerd op het risico dat de nominale waarde niet gegarandeerd is (bijvoorbeeld bij Cypriotische obligaties of obligaties van banken die in 2012 zijn genationaliseerd en waarbij onteigening heeft plaatsgevonden) en derhalve een deel of de volledige nominale waarde niet meer zal worden ontvangen. Uit besprekingen die wij binnen uw organisatie hebben gevoerd en de controles die wij hebben uitgevoerd blijkt dat dit risico binnen de obligatieportefeuille ultimo 2012 zeer beperkt is. Deze marktontwikkelingen hebben derhalve niet geleid tot duurzame waardeverminderingen binnen uw portefeuille. Op basis hiervan kunnen wij instemmen met de huidige waardering in de jaarrekening Geen afschrijving over ontvangen disagio In uw jaarrekening is ultimo 2012 een bedrag van 5,2 mln. aan ontvangen disagio over de uitstaande obligaties opgenomen. Dit disagio betreft het verschil tussen de verkrijgingsprijs en de nominale waarde van de obligatieportefeuille. Onderstaand hebben we een voorbeeld grafisch weergegeven: agio Nominale waarde Marktwaarde (aankoopprijs) disagio moment van aankoop PwC Pagina 9 van 30

10 Tot op heden wordt over het disagio niet afgeschreven. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) stelt hierover: Indien het (dis)agio wordt geactiveerd, vindt afschrijving plaats conform artikel 64, vijfde lid. Hierin is bepaald dat de afschrijvingsduur van de kosten verbonden aan het sluiten van geldleningen en het saldo van agio en disagio, maximaal gelijk is aan de looptijd van de lening. Om die reden zou over het saldo van agio en disagio jaarlijks moeten worden afgeschreven. Het college kiest er echter voor het agio (het betaalde bedrag indien de verkrijgingsprijs > marktwaarde) af te schrijven over de looptijd van de obligatie en het disagio (het minder betaalde bedrag indien de marktwaarde < verkrijgingsprijs) uit voorzichtigheid te verantwoorden indien de obligatielening afloopt. Het college stelt zich op het standpunt dat de winst (disagio) pas wordt verwerkt op het moment dat het daadwerkelijk gerealiseerd is (bij afloop van de lening). Een uiterst voorzichtige benadering derhalve. Wel is sprake van een bestendige gedragslijn. Op basis van de huidige obligatieportefeuille is circa 1,5 mln. van het disagio gerealiseerd en daarmee zou dit bedrag afgeschreven moeten worden. Gezien de door u vastgestelde controletoleranties is dit niet als tekortkoming aangemerkt. Wij hebben het college geadviseerd in 2013 de verwerkingswijze te heroverwegen In de jaarrekening 2012 is een reorganisatievoorziening van 4,9 mln. opgenomen U heeft in het hoofdlijnenakkoord KVO een aantal bezuinigingen opgenomen. Eén van deze bezuinigingen is een inkrimping van de ambtelijke organisatie van 831 FTE naar 753 FTE. Het college heeft hierop besloten tot aanpassing van de hoofdstructuur van de organisatie met als gevolg een directiebesluit op 19 september 2011 om te reorganiseren. In de jaarrekening 2012 is voor de kosten van reorganisatie een voorziening opgenomen. Dit aangezien in 2012 meer duidelijk is geworden over de concrete invulling van de reorganisatie. Op basis van het BBV dient een reorganisatievoorziening te worden gevormd. Onderstaand hebben wij uw voorziening getoetst aan deze voorwaarden: Voorwaarde op grond van notitie Het BBV en arbeidsgerelateerde verplichtingen De provincie moet een reorganisatieplan en/of besluit hebben genomen in het betreffende begrotingsjaar Het personeel moet zijn geïnformeerd over het plan en/of besluit De verplichting moet op betrouwbare wijze berekend kunnen worden Voldaan aan deze eis? Toelichting In 2011 is een besluit tot reorganisatie genomen. Omdat toen nog geen betrouwbare berekening van de verplichting kon worden gemaakt is in 2011 nog geen voorziening gevormd. Het personeel is in algemene zin, en de betreffende medewerkers in het bijzonder, geïnformeerd over de reorganisatie. Het college heeft een berekening gemaakt van de totale verplichting en hiervoor een voorziening gevormd. Wij kunnen instemmen met deze berekening. Het college heeft de reorganisatievoorziening toegelicht in hoofdstuk van de jaarstukken. De voorziening is gevormd voor de volgende kosten: WW-verplichting 3,0 mln. Kosten van begeleiding boventalligen 1,6 mln. Inhuur van een externe projectleider 0,3 mln. + Totaal 4,9 mln. Wij kunnen ons vinden in de inschatting van het college dat dit extra kosten zijn voor de reorganisatie. Aan de berekening van de voorziening liggen duidelijke veronderstellingen en externe rapporten ten grondslag. Om die reden kunnen wij tevens instemmen met de omvang van de voorziening. Hierbij merken wij op dat, gelet op de aard van de voorziening en de veronderstellingen die hierin gedaan zijn, deze voorziening de beste inschatting van de verplichting op dit moment is, maar dat de werkelijke kosten waarschijnlijk in meer of mindere mate hiervan zullen afwijken. PwC Pagina 10 van 30

11 Onzekerheid met betrekking tot decembercirculaire provinciefonds In de decembercirculaire heeft het ministerie van BZK aangegeven dat het provinciefonds door de systematiek van 'samen de trap op en samen de trap af' naar beneden zal worden bijgesteld. De oorzaak ligt bij het Rijk. Die heeft door de bezuinigingen minder besteed dan begroot (onderuitputting) hetgeen leidt tot 'samen de trap af'. Vanuit het ministerie is echter tot op heden nog geen berichtgeving ontvangen over de omvang van de daling en het effect voor Overijssel. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid, aangezien bij het opstellen van de jaarrekening geen nadere informatie beschikbaar is omtrent het exacte bedrag. Het college heeft daarom besloten in de jaarrekening 2012 geen rekening te houden met het effect van de mededeling in de decembercirculaire. In de jaarrekening heeft het college deze onzekerheid adequaat toegelicht. Aangezien nadere informatie vanuit het ministerie over deze onderuitputting ontbreekt, kunnen wij ons vinden in de door het college gekozen verwerkingswijze Motorrijtuigenbalasting verwerkt op basis van opgave belastingdienst De opbrengst motorrijtuigenbelasting over 2012 bedraagt volgens informatie van de Belastingdienst ruim 97 mln. Conform voorgaande jaren wordt door het CBM geen controleverklaring overgelegd waaruit de volledigheid, juistheid en tijdigheid van de verantwoorde (en geïnde) opcenten per provincie blijken. Er bestaat mogelijk nog een onzekerheid ten aanzien van de juistheid en volledigheid van de in de jaarrekening 2012 verantwoorde opbrengst motorrijtuigenbelasting. Kwantificering van deze post is voor provincie Overijssel niet mogelijk. Naar verwachting is hier geen sprake van een omvangrijke onzekerheid. Aangezien sprake is van een landelijke systematiek en deze onzekerheid al diverse jaren bestaat, kunnen wij instemmen met de huidige verwerkingswijze Verwerking mutatie reserve KVO voldoet aan afgesproken spelregels, informatie in de jaarrekening uitbreiden Middels PS-besluit 2012/155 heeft u besloten tot een specifiek beleid inzake begrotingswijzigingen. In dit beleid zijn bepaalde bevoegdheden voor het muteren van de bestemmingsreserve Kracht van Overijssel (KVO) overgedragen aan het college van Gedeputeerde Staten. Samengevat heeft dit beleid tot doel om het college de vrijheid te bieden binnen het door PS beschikbaar gestelde krediet voor beleidsdoelen budgetten over de jaren middels een administratieve wijziging over te hevelen. Pas wanneer tussen beleidsdoelen overgeheveld dient te worden of het totale krediet niet toereikend is, is besluitvorming van PS noodzakelijk. In totaliteit wordt in 2012 ruim 1,5 mld. aan reservemutaties (totaal toevoegingen en onttrekkingen) op de bestemmingsreserve KVO geboekt, waarvan een groot deel bestaat uit deze administratieve wijzigingen. Wij hebben middels een deelwaarneming vastgesteld dat de met PS gemaakte afspraken over de verwerking worden nageleefd. In het jaarverslag is per kerntaak weergegeven welke mutaties zijn verricht in de reserve Kracht van Overijssel (inclusief de begrote mutaties). Uit de verantwoording per kerntaak blijkt echter niet duidelijk welke begrotingswijzigingen zijn doorgevoerd door GS. In de monitor per ultimo 2012 is hierin wel informatie over opgenomen. Wij hebben het college geadviseerd in 2013 deze informatie ook expliciet in de jaarrekening te presenteren (eventueel een samenvatting op hoofdlijnen). Middels het vaststellen van de monitor, maar ook de jaarrekening door PS, worden de mutaties in de reserve Kracht van Overijssel (waaronder de gemandateerde wijzigingen) alsnog expliciet geautoriseerd door PS. Dit conform de afspraken met PS. PwC Pagina 11 van 30

12 2.6. Resultaat voor bestemming wijkt 88mln. af van de begroting: voorspellend vermogen verbeteren Om inzicht te geven in het voorspellend vermogen van de provincie, geven wij in onderstaand overzicht weer wat de verschillen zijn tussen de primaire begroting, de aangepaste begroting en de programmarekening (x 1 mln) Begroting voor wijzigingen Resultaat voor bestemming Mutaties reserves Resultaat na bestemming Tabel 5 Analyse resultaat Begroting na wijzigingen Realisatie Verschil (voordeel) -86,7-150,4-62, ,7 150, , ,6 52,6 De belangrijkste afwijkingen tussen de bijgestelde begroting en de realisatie zijn in onderstaande tabel opgenomen. (x 1 mln) Realisatie versus begroting na wijzigingen voor bestemming (V=voordeel, N=nadeel) Bestaand beleid 53,2 Niet meer benodigde middelen 24,0 Niet geraamde lasten -/- 5,4 Extra baten 16,2 Totaal 88 Tabel 6 Analyse belangrijkste afwijkingen in resultaat 2012 Onderstaand wordt beknopt ingegaan op een verklaring voor deze verschillen: Beleid: betreft onder andere onderuitputting in het investeringsprogramma Kracht van Overijssel; Niet meer benodigde middelen: betreft gerealiseerde projecten waarbij een deel van het budget niet gebruikt is; Niet geraamde lasten: betreft de voorziening voor reorganisatiekosten ad 4,9mln. en de verhoging van de voorziening pensioen (gewezen) collegeleden; Extra baten: betreft voornamelijk aanpassing provinciefonds op basis van de decembercirculaire ad 10,8 mln. en hogere rentebaten ad 3,8 mln. Na vergelijking van de primaire begroting, de aangepaste begroting en de programmarekening 2012 concluderen wij dat provincie Overijssel een behoorlijke onderuitputting kent in de jaarrekening De gerealiseerde lasten zijn fors lager vergeleken met de aangepaste begroting De afwijkingen in de niet-geraamde lasten en de extra baten zijn zo laat in het jaar bekend geworden dat een begrotingswijziging niet meer mogelijk was. Ten aanzien van bestaand beleid en niet meer benodigde middelen zijn wij van mening dat naar verwachting een deel van deze afwijkingen reeds gedurende het jaar bekend was. In veel gevallen is Overijssel hierbij mede afhankelijk van derde partijen bijvoorbeeld voor het doorgaan van projecten. Hierdoor is niet altijd tijdig te voorzien dat de begroting niet zal worden gerealiseerd. Wij hebben het college wel geadviseerd het voorspellend vermogen in de organisatie te verbeteren Geen correcties in uw SISA-bijlage SISA blijft zich doorontwikkelen Onderdeel van uw jaarrekening is de SISA bijlage. In deze bijlage worden diverse rijksuitkeringen verantwoord. Wij voeren onze controle uit op grond van specifieke instructies van de rijksoverheid die onder meer zijn vastgelegd in de Nota verwachtingen accountantscontrole Mede naar aanleiding van overleg tussen de stakeholders (ministerie van Binnenlandse Zaken, uitkeringsverstrekkende ministeries), Auditdienst Rijk en de provincieaccountants is een aantal onduidelijkheden in de normstelling van de controles uit het verleden door een nadere toelichting weggewerkt. Het betreft met name de werkzaamheden met betrekking tot de deugdelijke totstandkoming van de zogenaamde D-indicatoren en de zogenaamde 0 verantwoordingen. Tevens zijn cumulatieve indicatoren ingevoerd. Ook is de procedure inzake de heraanlevering met een nieuwe notitie verduidelijkt. PwC Pagina 12 van 30

13 Overigens merken wij hierbij op dat de verduidelijking van de verwachtingen ook aan het licht heeft gebracht dat de stakeholders op specifieke punten verwachten dat de controlewerkzaamheden worden uitgevoerd met een kleinere materialiteit dan voor de jaarrekeningcontrole. Dit betekent ook dat de aanlevering van de SISA-bijlage meer inspanning vraagt van de organisatie om de gewenste kwaliteit te waarborgen. Dit jaar heeft het Rijk ook voor het eerst al inzicht gegeven in het aantal te verantwoorden uitkeringen en de indicatoren voor Op deze wijze kunt u tijdig uw administratie inrichten om over 2013 te voldoen aan de juiste verantwoordingseisen. Er zijn geen fouten en onzekerheden in de SISA-bijlage geconstateerd Op grond van het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) gelden voor SISA andere, zwaardere, rapportagetoleranties dan u als Provinciale Staten in uw controleprotocol heeft opgenomen. Dit om de ministeries in staat te stellen om de specifieke uitkeringen vast te kunnen stellen en de Algemene Rekenkamer van informatie te voorzien. Wij hebben bij onze controle geen afwijkingen geconstateerd. Door de provincie Overijssel zijn in 2012 geen interne risicoanalyses per SISAregeling opgesteld. Dit is echter wel aan te bevelen. Daarnaast hebben wij het college in overweging gegeven interne controles op de SISA-regelingen uit te voeren. Dit mede vanwege het toenemende belang en de financiële risico s door de aangescherpte vereisten vanuit het Rijk U hebt voldaan aan de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens Op grond van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens ( Wopt ) moeten beloningen, waaronder voorzieningen ten behoeve van toekomstige beloningen, zoals pensioen en ontslaguitkeringen, in de jaarrekening worden vermeld als deze de gemiddelde ministersbeloning (voor ) te boven gaan. Bij onze controle hebben wij vastgesteld dat de Wopt wordt nageleefd door de provincie Overijssel. Er waren in 2012 geen beloningen die de Wopt grens te boven gaan. Met ingang van 2013 is deze wet gewijzigd in de Wet Normering Topinkomens (WNT). In de bijlage gaan wij nader op de effecten van deze wet. In bijlage A gaan wij nader in op onze constateringen per regeling. Wat ging goed tijdens de controle en wat kan beter Bij aanvang van onze jaarrekeningcontrole was een concept SISA-bijlage beschikbaar op basis waarvan wij onze controle hebben kunnen uitvoeren. Ook de oplevering per specifieke SISA-regeling was goed. Per regeling is voor ons een dossier opgesteld met daarin de onderbouwende stukken. Tijdens de jaarrekeningcontrole geconstateerde bevindingen zijn direct aangepast in de definitieve SISA-bijlage die wij bij afronding van de controle hebben ontvangen. Een verbeterpunt met betrekking tot de oplevering betreft de onderbouwing / documentatie van indicatoren die door de accountant gecontroleerd dienen te worden op deugdelijke totstandkoming (zgn. D-indicatoren). Het is hierbij van belang dat expliciet wordt aangegeven op basis waarvan bepaalde aantallen in de SISA-bijlage tot stand zijn gekomen en hoe dit aansluit met de onderliggende administratie(s). Daarnaast is het van belang dat indien u steunt op de controleverklaring van een derde accountant, u de accountant voorafgaande aan de controle instructies meegeeft over de wijze en diepgang waarop de accountant zijn controle dient uit te voeren. Dergelijke instructies kunnen worden vormgegeven aan de hand van bijvoorbeeld een controleprotocol bij de desbetreffende toegekende subsidie. PwC Pagina 13 van 30

14 2.9. De interne beheersing van provincie Overijssel heeft zich verbeterd Onze bevindingen over uw interne controleomgeving hebben we weergegeven in onze Rapportage interim-bevindingen controle 2012 d.d. 11 december Onze conclusie was dat het niveau van de interne beheersing goed was. Hieronder voorzien we u van een update over de status van de interne controlebevindingen en onze opvolging hierop: # Gerapporteerde tekortkoming 1. Het subsidieproces is gedigitaliseerd, interne controles op aanpassen 2. Doorontwikkelen liquiditeitsprognoses/ aandachtspunt waardering obligaties 3. Baten- en lastenstelsel Huidige status Update na Rapportage interim-bevindingen controle Voor aanvang van onze jaarrekeningcontrole is een interne controle uitgevoerd op de verstrekte subsidies. Er is een interne analyse opgesteld van de waardering van de obligaties. Deze analyse is gebaseerd op een provinciebrede liquiditeitsprognose. Zie voor een verdere toelichting paragraaf Het beleid van de provincie ten aanzien van het baten- en lastenstelsel is in 2012 niet essentieel gewijzigd. Door de provincie zijn een aantal controles uitgevoerd op de mogelijke financiële risico s voor de jaarrekening In 2013 zal de toepassing van het baten- en lastenstelsel door het college worden geactualiseerd en geformaliseerd. De opvolging en gevolgen voor onze controle zijn hiernaast weergegeven. Impact op onze controleaanpak Als onderdeel van onze jaarrekeningcontrole hebben wij een review uitgevoerd op de interne controlewerkzaamheden met betrekking tot subsidies. Hieruit zijn geen inhoudelijke bijzonderheden gebleken. Wel constateren wij dat in deze interne controle niet wordt beoordeeld of sprake is van een risico op staatssteun. Wij hebben het college geadviseerd deze controles voor 2013 te integreren. Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij de opgestelde analyse voor de waardering van de obligaties beoordeeld en akkoord bevonden. Zie voor een verdere toelichting op ons oordeel paragraaf In 2012 is actief gewerkt aan het verbeteren van de liquiditeitsprognoses. Er is een model voor de liquiditeitsprognoses ontwikkeld. In 2013 zal dit verder worden doorontwikkeld door ook expliciet een relatie te leggen met het EMU-saldo. Dit ter voorbereiding op de mogelijke effecten van de Wet HOF. Wij hebben wel geconstateerd dat in diverse afzonderlijke voorstellen reeds rekening wordt gehouden met dit effect. Hiermee wordt ook proactief invulling gegeven. Onderstaand is per punt uit de managementletter de opvolging en effect op de jaarrekeningcontrole weergegeven. De systematiek inzake het nemen van lasten bij inkopen dient te worden aangepast. De last dient naar rato van realisatie te worden verantwoord in het boekjaar. Nu wordt de last volledig verantwoord in het boekjaar indien de prestatie voor 75% is geleverd. Begin 2013 is landelijk meer duidelijk geworden over de toepassing van het baten- en lastenstelsel. Dit is niet meer aangepast in de jaarrekening, aangezien de gehele monitoring gedurende 2012 gericht was op de oude systematiek. Hierbij is gekozen voor een bestendige gedragslijn. Het financieel effect hiervan betreft circa 2,7 mln. Dit betreft inkopen waarvan de last reeds is genomen, terwijl de prestatie nog niet geheel is geleverd. Wij hebben dit als tekortkoming aangemerkt. Zie ook hoofdstuk 2.2. Hierbij is met het college afgesproken dat het stelsel van baten en lasten in 2013 integraal zal worden geactualiseerd en aan de Staten zal worden voorgelegd ter vaststelling. PwC Pagina 14 of 30

15 # Gerapporteerde tekortkoming Huidige status Update na Rapportage interim-bevindingen controle Impact op onze controleaanpak Voor subsidies zullen de huidige interne richtlijnen in 2013 verder worden aangescherpt. Wij hebben een controle uitgevoerd op de naleving van de aspecten van het baten- en lastenstelsel voor zowel subsidies als bestuursovereenkomsten. Hieruit blijken geen materiële tek0rtkomingen. Overijssel heeft een interne analyse uitgevoerd op de reeds ingetrokken subsidies en de subsidies waarvan bekend is dat deze lager zullen worden vastgesteld. Hieruit blijken geen materiële tekortkomingen. Derhalve zijn geen aanvullende correcties in de jaarrekening doorgevoerd. 4. Waardering provinciaal vastgoed 5. Financiële gevolgen herijking ILG nog onduidelijk 6. Verordeningen 216, 217 en 217a actualiseren Door de Commissie BBV is begin 2013 een vraag en antwoord gepubliceerd inzake de waardering van vastgoed. Hieruit blijkt dat alle vastgoed met een maatschappelijke functie niet afgewaardeerd hoeft te worden, tenzij de bestemming wijzigt. Aangezien de boekwaarde van de bedrijfsgebouwen per 31 december 2012 ad 38,8 mln. nagenoeg volledig uit de boekwaarde van het provinciehuis bestaat is daarmee het risico op een afwaardering beperkt. De provincie heeft een interne analyse uitgevoerd van de financiële gevolgen. Zie ook en Geen wijzigingen. Uit de door de provincie uitgevoerde werkzaamheden en onze aanvullende controlewerkzaamheden blijken geen materiële tekortkomingen. Derhalve kunnen wij instemmen met de huidige verwerkingswijze. Wij hebben op basis van de activastaat een analyse uitgevoerd op de samenstelling van de vastgoedportefeuille van de provincie. Hieruit blijken geen risico s op een mogelijke afwaardering. Zie ook hoofdstuk en De kaderstelling zoals opgenomen in verordening ex. Art 216, 217 en 217a Provinciewet is niet in strijd met wet- en regelgeving die relevant is voor de accountantscontrole. Om die reden is geen sprake van impact op onze controleaanpak. In 2013 zullen de verordeningen worden geactualiseerd en worden voorgelegd aan de Staten ter vaststelling. Tabel 7 Opvolging interne controlebevindingen = Geen voortgang sinds Rapportage interim-bevindingen controle 2012 = Voortgang geboekt sinds Rapportage interim-bevindingen controle 2012 = Tekortkoming opgelost PwC Pagina 15 van 30

16 Geconcludeerd kan worden dat Overijssel op veel aspecten reeds verbetermaatregelen heeft gestart. Wel zijn uit het jaarrekeningproces nog een aantal aanvullende aanbevelingen gebleken: De kwaliteit van oplevering van de jaarrekening (inclusief onderliggende documentatie) dient te worden verbeterd. In het jaarrekeningproces werd informatie te gefragmenteerd aangeleverd en was in een aantal gevallen niet volledig of kwalitatief onvoldoende. Wij hebben met het college duidelijke afspraken gemaakt om het proces in 2013 te verbeteren. Verder doorontwikkelen van de leesbaarheid van de jaarrekening. De kwaliteit van de tekstuele toelichting op de balans en exploitatierekening is af en toe wisselend van aard Beperkte bevindingen ten aanzien van uw IT-omgeving Wij hebben de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking beoordeeld. Onze controle heeft een aantal ontwikkelingen en aandachtspunten aan het licht gebracht. Deze hebben wij in onze managementletter met het college gedeeld. Onderstaand hebben we onze adviezen aan het college opgenomen: Wij hebben geadviseerd op korte termijn duidelijkheid te verschaffen over de inrichting van het SSC ICT en formele afspraken te maken over de dienstverlening van het SSC. Uit testwerkzaamheden is gebleken dat accounts bij het uit dienst treden niet of niet-tijdig worden verwijderd binnen Windows AD en CiVision. Door het ontbreken van een gedocumenteerde procedure voor het monitoren, toekennen, wijzigen en vooral intrekken van autorisaties bestaat het risico van ongeautoriseerde toegang tot applicaties en data. Wij adviseren een gedocumenteerde autorisatieprocedure op te stellen met betrekking tot medewerkers die in- of uit dienst gaan of van functie veranderen en getroffen controlemaatregelen te registreren waardoor achteraf is vast te stellen dat de controlemaatregelen gewerkt hebben De dekking en reikwijdte van de controle is voldoende De dekking en de reikwijdte van de controle Wij voeren de jaarrekeningcontrole uit om een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening als geheel te vormen, zoals bedoeld in artikel 217, tweede lid van de Provinciewet. Het is niet de doelstelling van de jaarrekeningcontrole om zekerheid te verschaffen over de kwaliteit van de interne organisatie. De controle van de jaarrekening bestaat uit een combinatie van controlewerkzaamheden, waaronder risicoanalyse, cijferbeoordelingen, beoordeling van de administratieve procedures en het daarmee samenhangende systeem van interne beheersingsmaatregelen en gegevensgerichte controlewerkzaamheden. De samenstelling en omvang van die werkzaamheden zijn noodzakelijk voor het verkrijgen van dit oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid. Tijdens onze controlewerkzaamheden maken wij gebruik van de rapporteringsen goedkeuringstoleranties zoals opgenomen in het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden ( BADO ), tenzij Provinciale Staten in een controleprotocol ten behoeve van de accountant andere controle- en rapporteringtoleranties vaststelt. Dit houdt in dat wij een goedkeurende controleverklaring kunnen afgeven als de geconstateerde fouten minder zijn dan 1% ( 25,8 mln.) en de onzekerheden minder zijn dan 3% ( 77,4 mln.) van de totale werkelijke lasten en toevoegingen aan de reserves in de jaarrekening. Er zijn geen aanwijzingen van fraude gebleken De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en onjuistheden berust bij het college van Gedeputeerde Staten. Provinciale Staten ziet erop toe dat het college hiertoe adequate procedures volgt en actie onderneemt als daartoe aanleiding bestaat. Als uw accountant hebben wij de verantwoordelijkheid om risico s van fraude te herkennen, voor zover deze risico s kunnen leiden tot materiële fouten in de jaarrekening. Wij hebben op basis van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden voldoende zekerheid verkregen om een oordeel over uw jaarrekening te kunnen vormen. PwC Pagina 16 of 30

17 Zoals afgesproken in ons controleplan, bestonden onze werkzaamheden uit het bevragen van de directie en anderen; evalueren van de interne beheersingsmaatregelen en systemen in relatie tot fraude; het evalueren van de argumenten voor significante ongebruikelijke transacties; het beoordelen van schattingen in verband met mogelijke sturing; het beoordelen van de juistheid van handmatige journaalposten. Tijdens deze werkzaamheden zijn ons geen aanwijzingen van fraude gebleken. Wij zijn onafhankelijk Wij hebben onze naleving van de externe onafhankelijkheidsregels over onze dienstverlening in 2012 bewaakt. We bevestigen dat we deze onafhankelijkheidsvereisten hebben nageleefd. PwC Pagina 17 van 30

18 3. Grip op uw financiële positie 3.1. De financiële positie van de provincie Overijssel is stabiel Wij hebben op basis van de jaarrekening, programmabegroting en meerjarenbegroting in hoofdlijnen een analyse opgesteld van de financiële positie van de provincie Overijssel. Voor deze analyse hebben we de financiële positie nader beschouwd op vier aspecten, te weten: financiële stabiliteit, financiële wendbaarheid, financiële weerbaarheid en wettelijke kaders. Stabiliteit De mate waarin de provincie in enig jaar snel kan reageren op veranderingen en behoeften, ambities en doelstelling is vertaald naar de financiële wendbaarheid van de provincie. De financiële wendbaarheid geeft inzicht in de mate waarin de provincie snel accenten kan verleggen binnen de exploitatie. Belangrijk aspect betreft de classificatie van de baten en lasten als structureel c.q. vast of incidenteel c.q. variabel. Daarnaast geeft de mate waarin de provincie langdurige verplichtingen is aangegaan inzicht in de financiële wendbaarheid. De financiële weerbaarheid geeft aan in hoeverre de provincie op lange termijn kan blijven voldoen aan haar verplichtingen. Dit komt vooral tot uitdrukking in het weerstandsvermogen (eigen vermogen) en de solvabiliteitsratio van de provincie. Wettelijke kaders Wendbaarheid Weerbaarheid Ten slotte dient het financiële beleid wel binnen de wettelijke kaders uitgevoerd te worden, zoals de kasgeldlimiet en renterisiconorm opgenomen in de Wet Financiering decentrale overheden en het EMU-saldo conform de Wet houdbare overheidsfinanciën De provincie weet haar financiële positie in evenwicht te houden Een duurzaam financieel beleid houdt onder andere in dat de voorzieningen voor de burgers en de provinciale lasten voor burgers stabiel blijven en burgers niet voor financiële verrassingen komen te staan. Deze stabiliteit komt tot uitdrukking op verschillende onderdelen van de financiële positie van de provincie: Figuur 1 Vier domeinen van de financiële positie De financiële stabiliteit geeft de mate aan waarin de provincie haar financiële positie in evenwicht weet te houden. Deze stabiliteit komt tot uitdrukking in de exploitatie (saldo van baten en lasten), de balans (ratio s) en de liquiditeitsbegroting van de provincie. De VNG geeft aan dat de schuldenlast meer zegt over de financiële positie van gemeenten en provincies dan de hoogte van het eigen vermogen. Hiertoe worden diverse ratio s gehanteerd. Onderstaand geven wij u inzicht in een veel gehanteerde ratio (debt-ratio) voor provincie Overijssel per 31 december 2012 in relatie tot de normstelling die hiervoor als uitgangspunt gehanteerd wordt. Tevens hebben wij de vergelijkende cijfers per 31 december 2011 opgenomen. PwC Pagina 18 of 30

19 Kengetal Norm Debt-ratio (=1- solvabiliteitsratio) Tabel 8 Kengetallen stabiliteit < 80% 20% 21% De debt-ratio betreft de verhouding van de schulden (exclusief voorzieningen) ten opzichte van balanstotaal. Een debt-ratio boven de 80% geeft signaal voor een slechte financiële situatie. De provincie Overijssel heeft op basis van bovenstaande debt-ratio een uitstekende financiële positie. Dit mede door de omvangrijke reservepositie De provincie kan snel kan reageren op veranderingen in de behoeften, ambities en doelstellingen van de provincie op korte en lange termijn De provincie is continu in beweging en vraagt door veranderingen in de maatschappij om aanpassingen van de behoeften, ambities en doelstellingen van de provincie. Het domein wendbaarheid geeft de flexibiliteit van de provinciale exploitatie en balansposities weer. Tevens geeft dit inzicht in de mate waarin de provincie op korte termijn accenten kan verleggen. Denk hierbij aan de ruimte binnen de exploitatie (structureel (voorbeeld kapitaallasten) versus incidenteel), onbenutte belastingcapaciteit, flexibele schil van de personele formatie (vast personeel versus inhuur) als ook de verkoop en/of andere financieringswijze van provinciale bezittingen. Kengetal Norm Netto-schuld als aandeel van de exploitatie Tabel 9 Kengetallen flexibiliteit < 100 % ,22% -0,15% De netto-schuld als aandeel van de exploitatie geeft een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. De netto-schuld als aandeel van de exploitatie is te berekenen als de som van de kortlopende schulden, de langlopende schulden, de voorzieningen minus de financiële vaste activa en de liquide middelen, gedeeld door de totale inkomsten. Voor de normering geldt: hoe hoger het percentage, des te groter het aandeel van rentelasten in de totale exploitatie en daarmee des te lager de flexibiliteit in het resterende budget. De grenzen liggen als volgt: > 150%: onvoldoende, tussen 150% en 100%: voldoende, < 100%: goed. Deze percentages zijn gebaseerd op een richtlijn van de VNG. Met een score van -0,22% scoort de provincie Overijssel ook op deze indicator uitstekend De provincie is voldoende in staat om financiële tegenvallers en financiële risico s op te vangen Ondanks een stabiele financiële positie staat de provincie bloot aan externe factoren zoals Rijksbezuinigingen en claims. Een belangrijke graadmeter voor de financiële positie is het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen laat zien in hoeverre de provincie in staat is financiële tegenvallers op te vangen. In uw paragraaf weerstandsvermogen in de jaarrekening is dit nader uiteengezet en uitgesplitst in de weerstandscapaciteit en risico s waarvoor geen (dekkings)maatregelen zijn getroffen. In onderstaande tabel hebben wij hiervan een samenvatting opgenomen: (x 1 mln) Totaal A. Weerstandscapaciteit 136,1 B. Beleidsrisico s en bedrijfsrisico s Overschot aan weerstandsvermogen (A-B) Tabel 10 Kengetallen weerbaarheid 63,5 72,6 De provincie maakt gebruik van een methode waarbij risico s worden gescoord en gewogen middels het risicomanagementsysteem NARIS. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen bruto-risico (risico zonder dat hiervoor beheersmaatregelen zijn getroffen) en netto-risico (risico dat resteert nadat beheersmaatregelen zijn getroffen). Deze netto-risico s worden vervolgens op basis van de volgende parameters vertaald naar de benodigde weerstandscapaciteit: Kans dat het risico zich voordoet; Waarschijnlijkheidsberekening (kans dat meerdere risico s zich tegelijkertijd voordoen). PwC Pagina 19 van 30

20 Uit deze berekening blijkt dat sprake is van ruim voldoende weerstandscapaciteit. Wel adviseren wij u zowel bij risico s als bij de weerstandcapaciteit meer onderscheid te maken in incidenteel en structureel. In uw financieringsparagraaf is een toelichting op de kasgeldlimiet en de renterisiconorm opgenomen. Hieruit blijkt dat de provincie heeft gehandeld binnen de grenzen van de Wet Fido Het begrote EMU-saldo is in relatie tot de invoering van de Wet HOF een aandachtspunt Met het wetsvoorstel Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) wil het kabinet de Europese afspraken ten aanzien van begrotingsdiscipline doorvertalen naar gemeenten, provincies en waterschappen. Hoewel de wet nog niet definitief is vastgesteld, is de verwachting dat deze wel aangenomen zal worden en invloed zal hebben op uw toekomstige beleid. Het EMU-saldo of vorderingensaldo is het financieringssaldo minus deelname aan bedrijven en inkomsten uit kredietverstrekking, uitgedrukt in geld, van een overheid die lid is van de Europese Monetaire Unie (EMU). Het EMU-saldo is in 1992 door de EMU ingevoerd om vergelijkingen tussen de verschillende eurolanden te kunnen maken. In het verleden hanteerde elke staat zijn eigen berekening voor het financieringssaldo; vergelijken kon hierdoor niet. In het wetsvoorstel is hiervoor een eenduidige berekeningswijze voorgeschreven. Volgens de regels van de Wet HOF, mag het EMU-saldo bij de gemeenten, provincies en waterschappen niet groter zijn dan 0,5% van het bruto binnenlands product. De ruimte voor provincies wordt op basis van begrotingen verdeeld over de individuele provincies en wordt jaarlijkse in de septembercirculaire weergegeven. Wanneer het werkelijke saldo positief is, is er sprake van een vorderingenoverschot, als het werkelijke saldo negatief is, spreekt men over een vorderingentekort De kwaliteit van de jaarverslaggeving De jaarrekening is opgesteld door het College van Gedeputeerde Staten in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. Als onderdeel van onze controle hebben wij: de gepastheid van de toegepaste grondslagen voor financiële verslaggeving beoordeeld; de juistheid en de volledigheid van de toelichtingen beoordeeld. De waarderingsgrondslagen zijn passend voor provincie Overijssel De jaarrekening is opgesteld door het College van Gedeputeerde Staten in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten en de stellige uitspraken in de notities van de commissie BBV. Wij achten de toegepaste grondslagen passend. De kwaliteit van de toelichting kan worden verbeterd De toelichtingen in de jaarrekening zijn beoordeeld en worden beschouwd in overeenstemming te zijn met de vereisten van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. De toelichtingen zijn juist en volledig opgenomen en sluiten aan op het BBV. Wel zien wij dat de kwaliteit van de toelichting verder kan worden verbeterd. De toelichting op de balans en de kerntaken is hierbij af en toe wisselend van aard Door het college zijn evenwichtige schattingen gemaakt Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke schattingen voor de verslaggeving maken en toelichten. Wij hebben de schattingen die door het college zijn gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2012 beoordeeld, en geconcludeerd dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde schattingen. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met bijbehorende motivering. De grens voor het EMU-saldo voor de provincie Overijssel is volgens de septembercirculaire 2012 bepaald op 82,7 miljoen. Op basis van de realisatie in 2012 is de norm bijgesteld naar 43,2 mln. In de jaarrekening is een korte toelichting opgenomen op het gerealiseerde EMU-saldo ( 46,2 mln.). Hieruit blijkt dat Overijssel binnen de bestedingsruimte is gebleven. PwC Pagina 20 van 30

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015 Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord Accountantsverslag 2014 april 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aard en reikwijdte van de werkzaamheden 3. Bevindingen naar aanleiding van de eindejaarscontrole

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Datum: 4 juli 2014 Agendapunt: 4 Betreft: Jaarstukken 2013

Datum: 4 juli 2014 Agendapunt: 4 Betreft: Jaarstukken 2013 VERGADERING ALGEMEEN BESTUUR OMGEVINGSDIENST MIDDEN- EN WEST-BRABANT Datum: 4 juli 2014 Agendapunt: 4 Betreft: Jaarstukken 2013 Aanleiding Ter uitvoering van de artikelen 197 en 198 van de Gemeentewet

Nadere informatie

Balans per 31 december 2012 Ref. 31-12-2012 31-12-2011 ACTIVA Beleggingen 3.1 - landerijen 7.644.060 7.547.000 - onroerend goed 2.135.330 1.921.360 - effecten 73.726.748 69.485.974 - spaarrekeningen 6.782.720

Nadere informatie

Making it happen. Accountantsverslag voor. provincie Flevoland

Making it happen. Accountantsverslag voor. provincie Flevoland Making it happen Accountantsverslag voor provincie Flevoland 11 april 2012 De Provinciale Staten van de provincie Flevoland T.a.v. mevrouw I. Rozema Postbus 55 8200 AB Lelystad 11 april 2012 WO/e0246859/SJD/SvD

Nadere informatie

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed Gemeente Nijmegen Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen Danny Ederveen Peggy van Gemert RA/AA Mei 2014 1 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Notitie software Mei 2007

Notitie software Mei 2007 Notitie software Mei 2007 2 1 Inleiding 1.1 Algemeen De taak van de commissie Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (hierna: BBV) is om een eenduidige toepassing van het BBV te bevorderen.

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 1 Algemeen Op grond van de Kaderverordening Subsidieverstrekking van de gemeente Alkmaar kunnen subsidies worden verstrekt.

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Samenvatting Mede op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de commissie BBV een onderzoek

Nadere informatie

Gemeente Lelystad Ingekomen 16 JUN 2015. Kopie aan:

Gemeente Lelystad Ingekomen 16 JUN 2015. Kopie aan: 0^=> \d ju^va.' lot's OLJ&rje^oeUi naarcs 150014156 Gemeente Lelystad Ingekomen 16 JUN 2015 Kopie aan: Orteliuslaan 982 3528 BD Utrecht Postbus 3180 3502 GD Utrecht Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088

Nadere informatie

IPA-ACON ASSURANCE B.V.

IPA-ACON ASSURANCE B.V. m IPA-ACON ASSURANCE B.V. Wilhelmlnapark 8-9 Telefoon 03-5319539 Aan het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling Milieu en Afval Kop van Noord-Holland Postbus 8 1740 AA SCHAGEN Reg.nr. : 1003473/15/336/83

Nadere informatie

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014 Behoort bij raadsbesluit d.d. 29 januari 2015 tot vaststelling van het 'Controleprotocol 2014'. Controleprotocol Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 3 2.1 Doelstelling...

Nadere informatie

Vergadering d.d.: 14 mei 2009 agendapunt: 9. Onderwerp: Vaststelling jaarverslag/jaarrekening 2008

Vergadering d.d.: 14 mei 2009 agendapunt: 9. Onderwerp: Vaststelling jaarverslag/jaarrekening 2008 RAADSVOORSTEL Vergadering d.d.: 14 mei 2009 agendapunt: 9 Onderwerp: Vaststelling jaarverslag/jaarrekening 2008 Portefeuillehouder: College datum: 6 mei 2009 Samengevat voorstel 1. Het jaarverslag 2008

Nadere informatie

Financiële begroting 2015 samengevat

Financiële begroting 2015 samengevat Financiële begroting 2015 samengevat Begrotingscyclus Het beleid en de financiën van de provincie komen op een aantal momenten in het jaar provinciebreed aan de orde. Dit wordt ook wel de begrotings- of

Nadere informatie

Hellendoom. Aan de raad. III II III IIII IIII III III II (code voor postverwerking)

Hellendoom. Aan de raad. III II III IIII IIII III III II (code voor postverwerking) Punt 11. : Controleprotocol jaarrekeningen G 6 m 6 6 R T 6 2011 tot en met 2014 _- sa. Hellendoom Aan de raad Samenvatting: De accountant geeft bij de jaarrekening een controleverklaring af waarin zowel

Nadere informatie

Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast)

Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast) Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast) Inleiding Met ingang van 2004 moeten alle provinciale jaarrekeningen worden voorzien van een accountantsverklaring met betrekking tot de financiële

Nadere informatie

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL. Reg.nr. P^Aol*?>/*-# 1 4 JAN 2013. Dat. ontv.: Routing

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL. Reg.nr. P^Aol*?>/*-# 1 4 JAN 2013. Dat. ontv.: Routing Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 88 overijssel.nl postbus@overljssel.nl RABO Zwolle 39 73 41 121 Aan Provinciale Staten van Overijssel PROVINCIALE STATEN

Nadere informatie

Graag verzoeken wij u om een kopie van het ondertekende exemplaar van de jaarrekening aan ons toe te sturen voor ons dossier.

Graag verzoeken wij u om een kopie van het ondertekende exemplaar van de jaarrekening aan ons toe te sturen voor ons dossier. pwc Aan de Provinciale Staten van provincie Overijssel T.a.v. mevrouw. R. Wiggers, griffier Postbus 10078 8000 GB ZWOLLE 23 april 2014 Referentie: FvK/ e0322232/sjd/af PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Jaarrekening 2013 Gemeente Bunnik Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Agenda Controle van de jaarrekening De voorschriften voor de jaarrekening Jaarrekeningcontrole 2013 Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

Stichting Dagopvang Utrecht te Utrecht

Stichting Dagopvang Utrecht te Utrecht te Utrecht Rapport inzake jaarstukken 2014 SAMENGEVATTE JAARREKENING 2014 1 BALANS PER 31 DECEMBER 2014 (na winstbestemming) 31 december 2014 31 december 2013 ACTIVA VASTE ACTIVA Materiële vaste activa

Nadere informatie

Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland

Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland Het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke regeling Gouwe-Rijnland (BSGR), gelet op: Artikel 212 van de Gemeentewet; Het Waterschapsbesluit;

Nadere informatie

Financiële verordening RUD Zuid-Limburg

Financiële verordening RUD Zuid-Limburg Financiële verordening RUD Zuid-Limburg 1 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen... 3 Artikel 1 Begrippenkader... 3 Hoofdstuk 2 Begroting en verantwoording... 4 Artikel 2 Opstellen begroting en verantwoording...

Nadere informatie

Behandeld door W.P. de Vries RA 088 288 1225

Behandeld door W.P. de Vries RA 088 288 1225 Gustav Mahlerlaan 2970 1 081 LA Amsterdam Postbus 5811 0 1 040 HC Amsterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9737 www.deloitte.nl VERTROUWELIJK Aan het algemeen bestuur gemeenschappelijke regeling

Nadere informatie

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Den Haag 28 juni 2012 Inleiding Dit document bevat jaarcijfers van Avalex over het boekjaar 2011. Het bevat een balans

Nadere informatie

Provinciale Staten VOORBLAD

Provinciale Staten VOORBLAD VOORBLAD Onderwerp Aanwijzen accountant voor de verslagjaren 2013-2016 SIS-nummer Agendering (advies Griffie) PS2013-99 Commissie AFW 6 februari 2013 Provinciale Staten 13 februari 2013 Behandelwijze x

Nadere informatie

650819 Bevestiging bij de jaarrekening 2014

650819 Bevestiging bij de jaarrekening 2014 tal Heemstede Ernst & Young Nederland LLP t.a.v. de heer R. Ellermeijer RA Postbus 7883 1008 AB AMSTERDAM Verzenddatum Bijlage Ons kenmerk Betreft 14 april 2015 650819 Bevestiging bij de jaarrekening 2014

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013

gemeente Eindhoven Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013 gemeente Eindhoven Raadsnummer 13R5570 Inboeknummer 13bst01755 Beslisdatum B&W 15 oktober 2013 Dossiernummer 13.42.251 Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013 Inleiding Vanaf boekjaar 2010 is

Nadere informatie

Algemeen Bestuur. De commissie heeft geadviseerd het voorstel door te geleiden voor besluitvorming in het Algemeen Bestuur

Algemeen Bestuur. De commissie heeft geadviseerd het voorstel door te geleiden voor besluitvorming in het Algemeen Bestuur Algemeen Bestuur Onderwerp: Jaarstukken 2014 Portefeuillehouder: B. de Jong Vertrouwelijk: nee Vergaderdatum: 8 juli 2015 Afdeling: MO Medewerker: A Peek Dossiernummer: 927419 versie 7 Behandeld in Datum

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015 CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015 Voor de gemeenten Tubbergen, Dinkelland en het Openbaar lichaam Noaberkracht Dinkelland Tubbergen September 2014

Nadere informatie

Stichting Erfgoed Kollumerland en Nieuwkruisland. Jaarrekening 2014

Stichting Erfgoed Kollumerland en Nieuwkruisland. Jaarrekening 2014 Jaarrekening 2014 Alfa Accountants en Adviseurs B.V. Postbus 80 9285 ZW Buitenpost Telefoon: 088 2532400 E-mail: buitenpost@alfa.nl Inhoudsopgave Pagina Accountantsverslag Samenstellingsverklaring 2 Resultaten

Nadere informatie

Provinciale Staten. Vergadering 6 november 2013.

Provinciale Staten. Vergadering 6 november 2013. Provinciale Staten Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 88 overijssel.nl postbus@overijssel.nl RABO Zwolle 39 73 41 121 Inlichtingen bij dhr. J.J. Wezenberg

Nadere informatie

Betreft: Controle van de jaarrekening boekjaar eindigend op 31 december 2015

Betreft: Controle van de jaarrekening boekjaar eindigend op 31 december 2015 2 5 SEP 2015 Aan de gemeenteraad van gemeente Boxtel T.a.v. de heer M.J.M van Woensel Postbus ïoooo 5280 DA Boxtel 24 september 2015 Referentie: DvB/60363602/LvD/zm Betreft: Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS Het Algemeen Bestuur van het recreatieschap Dobbeplas; Gezien het voorstel van het Dagelijks Bestuur van 13 oktober 2014; Gelet op het bepaalde in de artikelen

Nadere informatie

1. Inleiding 2 1.1. De opdracht die u ons hebt verstrekt 2 1.2. Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd 3 1.3. Frauderisico-analyse en beheersing 3

1. Inleiding 2 1.1. De opdracht die u ons hebt verstrekt 2 1.2. Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd 3 1.3. Frauderisico-analyse en beheersing 3 Aan het algemeen bestuur van Gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn t.a.v. de heer B. Groeneveld Postbus 1098 8001 BB ZWOLLE drs. M.C. van Kleef RA Accountantsverslag

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

ACCOUNTANTSVERSLAG 2014

ACCOUNTANTSVERSLAG 2014 »12» 8-11 2-05-1 5 ACCOUNTANTSVERSLAG 2014 GR Bestuursdienst Ommen- Hardenberg 8 mei 2015 2015 BDO IBDO VERTROUWELIJK Aan het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Bestuursdienst Ommen-Hardenberg

Nadere informatie

Hierbij doen wij u onze controleverklaring d.d... mei 2012 bij de jaarrekening 2011 van uw gemeente toekomen.

Hierbij doen wij u onze controleverklaring d.d... mei 2012 bij de jaarrekening 2011 van uw gemeente toekomen. Deloitte Accountants B.V. Amerikalaan 110 6199 AE Maastricht Airport Postbus 1864 6201 BW Maastricht Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9904 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van de gemeente Simpelveld

Nadere informatie

Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013

Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013 Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013 Versie 1.1 21 mei 2013 Adrie-Jan de Korte Kenmerk: V0050/H1516 Inhoud 1. Inleiding 3 1.1 Doelstelling 3 1.2 Wettelijk kader 3 2. Algemene uitgangspunten

Nadere informatie

II 14.0005834. Naar aanleiding van onze controle brengen wij u nog het volgende onder de aandacht.

II 14.0005834. Naar aanleiding van onze controle brengen wij u nog het volgende onder de aandacht. IPA-ACON ASSURANCE B.V. II 14.0005834 INGEKOMEN -h APR mk Wilhelminapark 28-29 Postbus 6222 2001 HE Haarlem Telefoon 023-5319539 Fax 023-5311700 E-mail info@ipa-acon.nl Aan het Algemeen -en Dagelijks bestuur

Nadere informatie

Richtlijnen van de commissie BBV

Richtlijnen van de commissie BBV Richtlijnen van de commissie BBV Stellige uitspraken gelden met ingang van begrotingsjaar T+1, het jaar nadat de uitspraak is gepubliceerd. 1. Notitie Software, mei 2007 1.1 Software (als afzonderlijk

Nadere informatie

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op:

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op: ADDENDUM PROGRAMMA- VERANTWOORDING EN REKENING 2005 GEMEENTE HAAREN In het jaarverslag 2005 (bestaande uit de programmaverantwoording en programmarekening) staan enkele onderwerpen vermeld die wij alsnog

Nadere informatie

Rapport. uitgebracht aan: de directie van. Stichting PLANETART. te Hengelo. inzake. de jaarrekening 2013

Rapport. uitgebracht aan: de directie van. Stichting PLANETART. te Hengelo. inzake. de jaarrekening 2013 Rapport uitgebracht aan: de directie van Stichting PLANETART te Hengelo inzake de jaarrekening 2013 Datum:27 juni 2014 De Graaf Accountancy E-mail: info@degraafra.nl Internet: www.degraafra.nl Bezoekadres:

Nadere informatie

De10itte. Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers. Accountantsverslag voor het boekjaar eindigend op 31 december 2013. 20 maart 2014

De10itte. Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers. Accountantsverslag voor het boekjaar eindigend op 31 december 2013. 20 maart 2014 De10itte. Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Am hem Postbus 30265 6803 AG Am hem Nederland Tel: (088) 288 2888 Fax: (088) 288 9777 www. deloitte.nl Erfgoedcentru m Achterhoek en Liemers Accountantsverslag

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen

Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen Pagina 1 1 Opdracht Wij hebben een aantal specifieke werkzaamheden verricht met betrekking tot de verkregen verantwoordingen

Nadere informatie

Controleverklaring jaarrekening 2013. Geacht bestuur,

Controleverklaring jaarrekening 2013. Geacht bestuur, Deloitte Accountants B.V. Schenkkade 47 2595 AR Den Haag Postbus 90721 2509 LS Den Haag Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9815 www.deloitte.nl Aan het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2012 Balans per 31 december 2012 4 Winst- en verliesrekening over 2012 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2013 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening over 2013 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Voorstel van het college aan de raad. Raadsvergadering d.d. 7 juli 2016 Onderwerp: Jaarverslag en Jaarrekening 2015.

Voorstel van het college aan de raad. Raadsvergadering d.d. 7 juli 2016 Onderwerp: Jaarverslag en Jaarrekening 2015. GEMEENTE OLDEBROEK Raadsvergadering d.d. 7 juli 2016 Onderwerp: Jaarverslag en Jaarrekening 2015. Voorstel van het college aan de raad Agendapunt Portefeuillehouder: mw. A.A.C. Groot Kenmerk: 247735 /

Nadere informatie

2 Algemene uitgangspunten voor de controle (getrouwheid én rechtmatigheid)

2 Algemene uitgangspunten voor de controle (getrouwheid én rechtmatigheid) Controleprotocol voor de accountantscontrole 2013 van de gemeente Sliedrecht 1. Inleiding Voor het jaar 2013 heeft de gemeenteraad aan Deloitte Accountants B.V. opdracht verstrekt om de accountantscontrole

Nadere informatie

1o ïtte. Aan het algemeen en dagelijks bestuur van GBLT T.a.v. mevrouw drs. J.H. Lepage MPA Postbus 1098 8001 BB ZWOLLE

1o ïtte. Aan het algemeen en dagelijks bestuur van GBLT T.a.v. mevrouw drs. J.H. Lepage MPA Postbus 1098 8001 BB ZWOLLE De 1o ïtte. rouh1tts 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl Aan het algemeen en dagelijks bestuur van GBLT T.a.v. mevrouw drs. J.H. Lepage

Nadere informatie

P R O V 1 N su È F R VS l! Ä N. Doe. nr.: Class, nr. * Ingek.: AfdelirrT. Beh. door; Afd. Hoofd AWB.. weken. voor kenn isg. aangenomen/tel.

P R O V 1 N su È F R VS l! Ä N. Doe. nr.: Class, nr. * Ingek.: AfdelirrT. Beh. door; Afd. Hoofd AWB.. weken. voor kenn isg. aangenomen/tel. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Gedeputeerde Staten van Fryslan Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN Datum 18 december 2014 Betreft Begroting

Nadere informatie

De 1 o ïtte. Aan de gemeenteraad van Gemeente Oude Ilsselstreek T.a.v. de heer 1. van Urk, raadsgriffier Postbus 42 7080 AA GENDRINGEN

De 1 o ïtte. Aan de gemeenteraad van Gemeente Oude Ilsselstreek T.a.v. de heer 1. van Urk, raadsgriffier Postbus 42 7080 AA GENDRINGEN De 1 o ïtte. Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van Gemeente Oude Ilsselstreek

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort

Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort Controleprotocol voor de accountantscontrole bij door de gemeente Amersfoort gesubsidieerde organisaties November 2014 # 4174019 Algemeen Op grond van de

Nadere informatie

3 e Voortgangsrapportage dienst

3 e Voortgangsrapportage dienst 3 e Voortgangsrapportage dienst Inleiding De dienst OCW heeft een plan van aanpak verbetering kwaliteit jaarrekening opgesteld. Over de uitvoering van dit plan van aanpak is twee maal eerder via voortgangsrapportages

Nadere informatie

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013 SiSa cursus 2013 Gemeente en Welkom Even voorstellen EY: Stefan Tetteroo RA Page 1 Agenda Doelstelling Accountant en gemeente Onze visie inzake de betrokken actoren Coördinatie- en controlefunctie binnen

Nadere informatie

J A A R STUKKEN 2014. Pertax BV Ede

J A A R STUKKEN 2014. Pertax BV Ede J A A R STUKKEN 2014 Pertax BV Ede Opmaakdatum: 21 mei 2015 Jaarstukken 2014 - Jaarrekening - Overige gegevens Opmaakdatum: 21 mei 2015 1 Jaarrekening - Balans - Winst-en-verliesrekening - Toelichting

Nadere informatie

De 101tte. VERTROUWELIJK. Opdracht. Voorziening Suytkade in de jaarrekening 2013

De 101tte. VERTROUWELIJK. Opdracht. Voorziening Suytkade in de jaarrekening 2013 De 101tte. Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Lindhoven Tel: (088) 288 2888 Fax: (088) 288 9839 wwwdeloittenl VERTROUWELIJK Aan het college van burgemeester

Nadere informatie

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel ~,,~ Raadsvoorstel Agendapuntnummer: Registratienr: [ 40523] Onderwerp Instemmen met het doonoeren van een stelselwijziging voor de verantwoording- en dekkingswijze van investeringen met maatschappelijk

Nadere informatie

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 oktober 2013 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Controleopdracht 4 2.1 Opdracht 4 2.2 Materialiteit en tolerantie 5 2.3 Fraude 6 3. Planning 6 3.1 Inleiding 6 3.2 Algemene

Nadere informatie

Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten

Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten Controleverordening Randstedelijke Rekenkamer De Randstedelijke Rekenkamer besluit: overwegende dat: op grond van de wet van 2 juli 2003, Stb.

Nadere informatie

Gemeente Noordwijkerhout. Accountantsverslag 2014

Gemeente Noordwijkerhout. Accountantsverslag 2014 Gemeente Noordwijkerhout Accountantsverslag 2014 Aan de gemeenteraad van de gemeente Noordwijkerhout Amsterdam, 9 juni 2015 Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de door u verstrekte

Nadere informatie

Jaarrekening 2014. Stichting Bibliotheek Oostland

Jaarrekening 2014. Stichting Bibliotheek Oostland Jaarrekening 2014 Stichting Bibliotheek Oostland Bleiswijk, juni 2015 Inhoudsopgave Bladzijde JAARREKENING Balans 31 december 2014 Staat van baten en lasten 2014 Algemene toelichting 1 2 3 Opgesteld door

Nadere informatie

Boardletter 2013 Duurzaam slagvaardig

Boardletter 2013 Duurzaam slagvaardig www.pwc.nl Boardletter 2013 Duurzaam slagvaardig Onze belangrijkste bevindingen ontleend aan onze interim rapportage d.d. 8 november 2013 Provincie Zuid-Holland CONCEPT 27 november 2013 Provincie Zuid-Holland

Nadere informatie

Provincie Zuid Holland. Beleidsnota reserves en voorzieningen 2015

Provincie Zuid Holland. Beleidsnota reserves en voorzieningen 2015 Provincie Zuid Holland Beleidsnota reserves en voorzieningen 2015 Versie GS 26 mei 1 1. Inleiding en achtergrond Deze nota gaat in op het beleid ten aanzien van reserves en voorzieningen van de provincie

Nadere informatie

Procedure Na afronding van de controle vindt er (afstemming-)overleg plaats tussen de accountant en de directeur van de RAD Hoeksche Waard.

Procedure Na afronding van de controle vindt er (afstemming-)overleg plaats tussen de accountant en de directeur van de RAD Hoeksche Waard. 1. Inleiding Ter voorbereiding en ondersteuning van de uitvoering van de accountantscontrole dient het algemeen bestuur een aantal zaken op hoofdlijnen nader regelen. In dit controleprotocol vindt dat

Nadere informatie

Object van controle is de jaarrekening 2013. Tevens geeft de accountant aan of het jaarverslag met de jaarrekening verenigbaar is.

Object van controle is de jaarrekening 2013. Tevens geeft de accountant aan of het jaarverslag met de jaarrekening verenigbaar is. CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2013 VAN DE GEMEENTE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL 1. Inleiding Bij besluit van 06 november 2003 heeft de gemeenteraad Deloitte Accountants aangewezen

Nadere informatie

*1518441* Statenvoorstel

*1518441* Statenvoorstel Statenvoorstel ** Aan Provinciale Staten Onderwerp Zomernota 2013 Besluitvormingsronde Statendag 25 september 2013 (ov) / 16 oktober 2013 Agendapunt 1. Beslispunten 1. De Zomernota 2013 vast te stellen;

Nadere informatie

d. Het controleprotocol is geen werkprogramma, maarde geeft een aantal minimale eisen ten aanzien van de verplicht uit te voeren controlepunten.

d. Het controleprotocol is geen werkprogramma, maarde geeft een aantal minimale eisen ten aanzien van de verplicht uit te voeren controlepunten. CONTROLEPROTOCOL AANGAANDE HET GEVEN VAN AANWIJZINGEN OVER DE REIKWIJDTE EN INTENSITEIT VAN DE ACCOUNTANTSCONTROLE IN HET KADER VAN INVESTERINGPROGRAMMA S AGENDA VAN TWENTE EN INNOVATIE PROGRAMMA TWENTE

Nadere informatie

Haarlem, 23 augustus 2011. Onderwerp: Begroting 2012. Bijlagen: ontwerpbesluit, begroting

Haarlem, 23 augustus 2011. Onderwerp: Begroting 2012. Bijlagen: ontwerpbesluit, begroting Haarlem, 23 augustus 2011 2011 77 Onderwerp: Begroting 2012 Bijlagen: ontwerpbesluit, begroting 1 Inleiding De voor u liggende begroting 2012-2015 is de eerste begroting van het nieuwe college na de verkiezingen

Nadere informatie

b e s l u i t : 1 Inleidende bepaling 2 Begroting en verantwoording Nr: 07-104a De raad van de gemeente Barneveld;

b e s l u i t : 1 Inleidende bepaling 2 Begroting en verantwoording Nr: 07-104a De raad van de gemeente Barneveld; Nr: 07-104a De raad van de gemeente Barneveld; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders, nr. 07-104; gelet op artikel 212 van de Gemeentewet; overwegende dat de verordening op de uitgangspunten

Nadere informatie

Algemene toelichting Intern controleplan 2012

Algemene toelichting Intern controleplan 2012 Algemene toelichting Intern controleplan 2012 Inhoudsopgave: 1. Algemeen 3 2. Uitgangspunten interne controleplan 2012 3 2.1 Waarom een intern controleplan? 3 2.2 Controleaanpak 3 2.3 Uitvoering van de

Nadere informatie

Presentatie voorzieningen, reserves en overige aandachtspunten. Ipa-Acon Accountants BV

Presentatie voorzieningen, reserves en overige aandachtspunten. Ipa-Acon Accountants BV Presentatie voorzieningen, reserves en overige aandachtspunten Ipa-Acon Accountants BV mr. drs. John Olij RA, mr. Steven de Vries, Zoubair Ziyan 2 oktober 2014 1 Inleiding en doel bijeenkomst verbetering

Nadere informatie

Re 9, datum: ' 2 SEP 2013. Afdoen datum: Behandelaar: Betreft: Controle van de jaarrekening - boekjaar eindigend op 31 december 2013

Re 9, datum: ' 2 SEP 2013. Afdoen datum: Behandelaar: Betreft: Controle van de jaarrekening - boekjaar eindigend op 31 december 2013 Nr. Reg. raadsst.: Raadsst. verg. d.d. voor kennisgaving r.angen.: in h. b&w om preadvies in h. b&.w ter afdoening in h. burg. ter afdoening art. 38 RVO. vraqe-n raadslid GEMEENTE HAARLEM Zaak nr: L. Doe.

Nadere informatie

Stichting Geert Groote Huis Statutair gevestigd te Deventer

Stichting Geert Groote Huis Statutair gevestigd te Deventer Stichting Geert Groote Huis Statutair gevestigd te Deventer Rapport inzake de jaarrekening boekjaar 2013 Inhoudsopgave Pagina ACCOUNTANTSRAPPORT Samenstellingsverklaring 2 Algemeen 3 Resultaten 3 Financiële

Nadere informatie

Exploitatiesaldo -/-1.851 Bij: van bestemmingsreserves 962 Bij: van bestemmingsfondsen 600 Nog te bestemmen exploitatiesaldo

Exploitatiesaldo -/-1.851 Bij: van bestemmingsreserves 962 Bij: van bestemmingsfondsen 600 Nog te bestemmen exploitatiesaldo Overige gegevens Voorstel verdeling exploitatiesaldo Amateurvoetbal Met inachtneming van de vastgestelde richtlijnen d.d. 2 december 2006 kan op advies van het bestuur van de eenheid het overschot of het

Nadere informatie

Bevindingen en aanbevelingen bij de jaarverantwoording 2009

Bevindingen en aanbevelingen bij de jaarverantwoording 2009 Bezoekadres Osdorpplein 1000 1068 TG Amsterdam Postbus 90460 1006 BL Amsterdam Telefoon 020 518 0800 Fax 020 619 9426 www.osdorp.amsterdam.nl Retouradres: SDO, Postbus 90460, 1006 BL Amsterdam Aan de Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Accountantsrapport. 1 Inleiding 1. 2 Beheersinstrumentarium 1

Accountantsrapport. 1 Inleiding 1. 2 Beheersinstrumentarium 1 Gemeente Den Haag RIS115659s_17-MEI-2004 ACCOUNTANTSRAPPORT EN ACCOUNTANTSVERKLARING BIJ DE JAARREKENING 2003 VAN DE GRIFFIE VAN DE GEMEENTE DEN HAAG INHOUDSOPGAVE Accountantsrapport blz. 1 Inleiding 1

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

(pagina 3) (pagina 6)

(pagina 3) (pagina 6) JAARREKENING 2014 Tijdigheid Is de jaarrekening op tijd (voor 15 april) ontvangen? Accountantsverklaringen Is de verklaring aanwezig (ja /nee) en welke soort verklaring? Weerstandsvermogen Hoogte algemene

Nadere informatie

Financiële verordening DCMR Milieudienst Rijnmond 2014

Financiële verordening DCMR Milieudienst Rijnmond 2014 Financiële verordening DCMR Milieudienst Rijnmond 2014 DCMR Milieudienst Rijnmond Parallelweg 1 3112 NA Schiedam telefoon: (010) 2468 000 telefax : (010) 2468 283 Web: http://www.dcmr.nl/ Het algemeen

Nadere informatie

STICHTING SING gevestigd te DEN HAAG. Jaarrekening 2013

STICHTING SING gevestigd te DEN HAAG. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Nummer Kamer van Koophandel: 27318330 Datum: 25 maart 2014 Aantal exemplaren: 7 Inhoudsopgave Inhoudsopgave pagina Jaarverslag Opdracht 3 Financiële positie 4 Bespreking van de resultaten

Nadere informatie

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE 22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE ONTWERPBEGROTING 2016 Inhoudsopgave Bladz. 1. Aanbieding begroting 2016 1 2. Beleidsbegroting 2016 3 2.1 Programma 2.2 Paragrafen 3. Financiële begroting

Nadere informatie

Overzicht vragen en antwoorden rekeningcommissie gehouden op 10 mei 2010.

Overzicht vragen en antwoorden rekeningcommissie gehouden op 10 mei 2010. Overzicht vragen en antwoorden rekeningcommissie gehouden op 10 mei 2010. A. Hiemstra (Algemene Waterschapspartij) Jaarrekening 1. Vraag: In 2009 is het aantal ingevulde fte s 314, in de begroting van

Nadere informatie

Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg

Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg Startnotitie Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg 1 Aanleiding voor het onderzoek In de jaarrekening en het jaarverslag leggen Gedeputeerde Staten jaarlijks verantwoording

Nadere informatie

Na afronding van de controle vindt er (afstemming-)overleg plaats tussen de accountant en de directeur van het SVHW.

Na afronding van de controle vindt er (afstemming-)overleg plaats tussen de accountant en de directeur van het SVHW. A.B. 14/65 Controleprotocol boekjaren 2014-2018 1. Inleiding Ter voorbereiding en ondersteuning van de uitvoering van de accountantscontrole dient het algemeen bestuur een aantal zaken op hoofdlijnen nader

Nadere informatie

Stichting Ankh Antwoordkerk Kruisnetlaan 200 3192 KD Hoogvliet Rotterdam. Jaarrekening 2014

Stichting Ankh Antwoordkerk Kruisnetlaan 200 3192 KD Hoogvliet Rotterdam. Jaarrekening 2014 Antwoordkerk Kruisnetlaan 200 3192 KD Hoogvliet Rotterdam INHOUDSOPGAVE Pagina Rapportage Samenstellingsverklaring 4 Voorwoord 5 Resultaten 6 Ondertekening van de rapportage 7 Jaarstukken 2014 Jaarrekening

Nadere informatie

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015 Steunstichting SBWU Boekjaar 2014 Steunstichting SBWU Utrecht 2 april 2015 Inhoud Blad Jaarrekeningverslag over boekjaar 2014 3 Jaarrekening 2014 4 Balans per 31 december 2014 5 Winst-en verliesrekening

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

WALDO STICHTING TE ODIJK. Jaarrekening 2013. 9 januari 2015

WALDO STICHTING TE ODIJK. Jaarrekening 2013. 9 januari 2015 WALDO STICHTING TE ODIJK Jaarrekening 2013 9 januari 2015 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Opdracht 2 2 Ontbreken van de verklaring 2 3 Resultaat 3 4 Financiële positie 4 JAARREKENING 1 Balans

Nadere informatie

1.10 Programma 10 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

1.10 Programma 10 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien 1.10 Programma 10 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Portefeuillehouder: mevrouw J.A. de Vries Baten en lasten Bedragen x 1.000 Realisatie 2011 2012 2013 2014 2015 2016 - Baten 10.1 Provinciefonds

Nadere informatie

Vereniging onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs Breda en omstreken in coöperatief verband met uitsluiting van aansprakelijkheid (U.A.

Vereniging onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs Breda en omstreken in coöperatief verband met uitsluiting van aansprakelijkheid (U.A. Financieel verslag 2012 Building Breda Vereniging onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs Breda en omstreken in coöperatief verband met uitsluiting van aansprakelijkheid (U.A.) Breda Inhoud Algemeen

Nadere informatie

Kadernota accountantscontrole jaarrekening Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond 2015 e.v.

Kadernota accountantscontrole jaarrekening Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond 2015 e.v. AB Jeugdhulp Rijnmond 23 april 2015 bijlage 1 bij agp 11 Kadernota accountantscontrole jaarrekening Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond 2015 e.v. 1 1. Inleiding ln het Besluit Accountantscontrole

Nadere informatie