Afscheid van Bellevue

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Afscheid van Bellevue"

Transcriptie

1 Afscheid van Bellevue L.A. Dumonde Nummer: 8 kijk op voor meer gratis downloads

2 Afscheid van Bellevue Columns over politiek, economie en mobiliteit L.A. Dumonde Colofon Dit is een uitgave van: Absolute Figures Margrietstraat 4, 6921 ZD Duiven Telefoon: Eindredactie: Ruud van Capelleveen Bezoek onze website: Copyright Het is niet toegestaan om de inhoud en werking van onze download te wijzigen. Ook mag u de inhoud van deze download niet op een andere manier verspreiden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Kastelen Extra 8 2

3 Marcus Bakker januari 2010 De communist en partijleider Marcus Bakker overleed in december 2009 op 86-jarig leeftijd. In de Tweede Kamer steeg Bakker boven zijn partij uit: de politicus werd gewaardeerd, zijn partij speelde een rol in de marge. Van 1963 tot 1982 voerde hij de Communistische Partij Nederland (CPN) aan. Marcus Bakker werd in juni 1923 geboren in Zaandam. Hij werd in 1943, tijdens de Tweede Wereldoorlog, lid van de toen verboden Communistische Partij. Zijn vader was vakbondsman en boekhouder bij het slachthuis in Zaandam. Via hem regelde Marcus vleesbonnen voor partijleden. Later bezorgde hij de illegale verzetskrant De Waarheid. Na de oorlog werd Marcus Bakker redacteur en later hoofdredacteur ( ) van De Waarheid. In 1956 werd Bakker lid van de Tweede Kamer. Vanaf 1963 was hij fractieleider en politiek leider van de Communistische Partij Nederland. In december 1956, een maand na de Russische inval in Hongarije, liepen de Kamerleden bij wijze van protest weg toen Bakker zijn eerste rede hield in de Tweede Kamer. Later veranderde hun instelling. In de Nederlandse politiek oogstte Bakker veel bewondering om zijn retorische gaven. Hij sprak meestal uit het hoofd, was ad rem en had humor. In de jaren negentig werd een vergaderruimte in het Kamergebouw vernoemd naar deze politicus. Marcus Bakker was een politieke arbeider. Hij leefde eenvoudig. Klassen- en inkomensverschillen zouden volgens de communisten niet mogen bestaan. Net als tegenwoordig het geval is bij de SP, kreeg hij slechts een bescheiden salaris. De politieke vertegenwoordigers stortten hun verdiensten in de partijkas en kregen een vergoeding die iets boven het minimumloon uitsteeg. Door deze inkomenspoli- 8 3

4 tiek zouden de Kamerleden zich goed kunnen vereenzelvigen met de arbeiders die zij vertegenwoordigden. Stalinist Bakker nam niet alleen de denkbeelden, maar ook de methoden over uit de Russische politiek. Aan het einde van de jaren vijftig werden na een lastercampagne andersdenkende leden als Henk Gortzak en Gerben Wagenaar uit de partij verwijderd. Bakker rekende met een complottheorie af met zijn politieke tegenstanders. In het boekje De CPN in oorlogstijd beschreef Bakker hoe Wagenaar overspel met de nazi s en de regering in Londen zou hebben gepleegd om de groeiende invloed van de communisten in Nederland te vernietigen. Door de jaren veranderde de opstelling van de Communistische Partij Nederland over de Russische politiek. Over mensen met afwijkende meningen en over de nadelen van de communistische heilstaat mocht niet gesproken worden. De CPN volgde de Sovjetdoctrine. Pas in de jaren zeventig was voor de buitenstaander een verandering in deze houding zichtbaar. In 1983 publiceerde Marcus Bakker zijn memoires onder de titel Wissels. Hierin keek hij zonder berouw terug op zijn hoogtijdagen tijdens de Koude Oorlog. Hij had geen spijt van de destijds door hem gemaakte keuzes. De Communistische Partij Nederland ging in de jaren negentig op in GroenLinks. Marcus Bakker zegde het lidmaatschap van GroenLinks in 1999 op toen deze partij instemde met de NAVO-bombardementen op Kosovo en Servië. 8 4

5 Johan Ferrier januari 2010 De eerste president van Suriname, Johan Ferrier ( ), overleed in januari 2010 op 99-jarige leeftijd in Oegstgeest. Ferrier bekleedde veel verschillende functies. Hij was onder meer onderwijzer, gouverneur en politicus. In 1946 was Johan Ferrier een van de oprichters van de Nationale Partij Suriname (NPS). Hij verhuisde verschillende keren van Nederland naar Suriname en omgekeerd. Johan Ferrier begon zijn loopbaan in Suriname als onderwijzer. Onderwijs werd door het Nederlandse koloniale bestuur niet als topprioriteit gezien. De toenmalige gouverneur verklaarde openlijk dat voor de intellectuele vorming geen noodzaak bestond. Ferrier werd actief in de onderwijzersbond. Tijdens de oorlogsjaren raakte hij ook betrokken bij de politiek. In Londen stelde koningin Wilhelmina in 1942 de kolonies meer zelfbestuur in het vooruitzicht. Dit sprak hem aan. Hij was een van de initiatiefnemers van de Unie Suriname, die meer zelfstandigheid voor deze Nederlandse kolonie nastreefde. Later zou de Unie Suriname opgaan in de Nationale Partij Suriname (NPS). Johan Ferrier (Paramaribo, 1910) studeerde letteren en wijsbegeerte in Amsterdam, waar hij in 1950 promoveerde op het proefschrift De Surinaamse samenleving als sociaal -pedagogische opgave. In 1954 trad het Koninkrijksstatuut in werking. In deze overeenkomst werden de verhoudingen tussen Nederland en haar koloniën geregeld. In 1955 werd Johan Ferrier minister-president van Suriname. Van 1959 tot 1965 was Johan Ferrier in Nederland raadsadviseur voor het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschap onder minister Cals. In deze functie speelde hij een belangrijke rol bij de vestiging in Nederland van Estec, het Europese centrum voor ruimteonderzoek. Ferri- 8 5

6 er was ook een tijd directeur van de Surinaamse vestiging van het mijnbouwbedrijf Billiton. In 1968 werd hij gouverneur van Suriname. Johan Ferrier was een veelzijdig man, die in zijn leven veel verschillende functies bekleedde. In Suriname was het erg onrustig tijdens het gouverneurschap van Ferrier. Nadat stakingen het land lange tijd hadden geplaagd en Nederland met ingrijpen had gedreigd, dwong hij in 1969 premier Jopie Pengel tot aftreden. De roep naar onafhankelijkheid werd steeds luider. Ferrier was de laatste gouverneur en de eerste president van Suriname. De druk uit Nederland om voor onafhankelijkheid te kiezen werd steeds groter. Ferrier bemiddelde met Arron en Lachmon over de voorwaarden en de toekomstige inrichting van Suriname. Op 25 november 1975 werd Suriname onafhankelijk. Achteraf oordeelde Ferrier dat de overgang veel te snel was gegaan. Velen zagen na de onafhankelijkheid geen toekomst meer in Suriname. Een ware exodus kwam opgang. Het land liep leeg en met de Surinaamse economie ging het steeds slechter. In februari 1980 pleegde een groep militairen onder leiding van sergeant Desi Bouterse een coup. Ferrier trad in augustus 1980 af als ceremonieel staatshoofd. Zijn positie was onhoudbaar geworden nadat hij weigerde de grondwet buiten werking te stellen. Johan Ferrier kwam ook naar Nederland. In Suriname stond hij aan het einde van de twintigste eeuw nog altijd in hoog aanzien. Hij was altijd dienstbaar geweest voor de Surinaamse samenleving. Hij werd gekozen tot politicus van de eeuw. In 2005 tekende journalist John Jansen van Galen zijn levensverhaal op. Het verscheen onder de titel Laatste gouverneur, eerste president: de eeuw van Johan Ferrier, Surinamer. 8 6

7 Abdurrahman Wahid januari 2010 Abdurrahman Wahid, beter bekend als Gus Dur, was een grillige, maar ook een gematigde en tolerante politicus. De ex-president van Indonesië overleed in december 2009 na een lang ziekbed in Jakarta. Hij werd 69 jaar. Wahid kreeg een staatsbegrafenis in Jombang op Oost-Java die werd geleid door president Yudhoyono. Abdurrahman Wahid was de eerste democratisch gekozen president van Indonesië. Voor buitenstaanders leek de vrijwel blinde moslimleider in oktober 1999 uit het niets te komen. Wahid stelde zich toen veertien dagen voor de presidentsverkiezingen beschikbaar voor het hoogste ambt in Indonesië. Hij kwam na de val van Soeharto als een duiveltje uit een doosje en versloeg de gedoodverfde winnares Megawati Soekarnoputri. Wahid werd de vierde president van Indonesië en Megawati, de dochter van de voormalige president Soekarno, werd vice-president. Voor de presidentsverkiezingen van 1999 leidde Abdurrahman Wahid vijftien jaar de Nahdlatul Ulama (UN). De UN, die werd opgericht door de grootvader van Wahid, was met 35 miljoen aanhangers de grootste moslimorganisatie van Indonesië. Hij stamde uit een familie van beroemde islamitische Schriftgeleerden. Hij studeerde in Kairo en Bagdad en woonde ook een jaar in Nederland. Tijdens de regering van Soeharto toonde Wahid zich als een voorzichtige, maar ook vasthoudende criticus. Hij was een handige strateeg. Abdurrahman Wahid bekritiseerde de toenmalige president Soeharto, maar werkte tegelijkertijd ook samen met zijn dochter voor de belangen van de Indonesische moslims. Aan het begin van zijn presidentsschap bezocht Abdurrahman Wahid vele landen. Deze buitenlandse reizen leverden hem veel goodwill op. Hij bezocht bijvoorbeeld met een handelsdelegatie Israël en herstelde de band met Oost- 8 7

8 Timor door excuses aan te bieden voor de wandaden tijdens de bezetting door Indonesië. In het buitenland oogstte hij ook lof door het schrappen van wetten die discriminatie van Chinezen in Indonesië mogelijk maakte. De binnenlandse politiek en vooral het economische beleid van Abdurrahman Wahid waren niet erg succesvol. Het land was er slecht aan toe en hij deed veel foute beloften. Zo beloofde hij een referendum over onafhankelijkheid voor Atjeh, terwijl duidelijk was dat hij dit gebied nooit van Indonesië zou laten vervreemden. Belangrijk was ook zijn onmacht om de invloed van het leger te breken. Het geweld in Atjeh en de Molukken bleef bestaan. Op buitenstaanders maakte zijn wispelturige optreden een onprofessionele indruk. Abdurrahman Wahid kon niet zorgen voor een economische opgang en een effectieve bestrijding van de corruptie. Zelf kon hij ook het aangeboden geld niet weerstaan. Wahid raakte verwikkeld in corruptieschandalen. Toen hij hierdoor in politieke problemen raakte, wilde hij de noodtoestand uitroepen. Minister Yudhoyono weigerde en werd net als enkele andere ministers ontslagen. In 2001 werd bekend dat Indonesië miljoenen had ontvangen van de sultan van Brunei voor de oorlogsvluchtelingen in Atjeh. Slechts een klein deel van dit geld bereikte de slachtoffers. Het Indonesische parlement maakte hiervan gebruik om zich van Wahid te ontdoen. Na juli 2001 verloor Abdurrahman Wahid steeds meer prestige. Op het laatst nam niemand in de politieke arena hem nog serieus. Alleen als religieus leider bleef hij gerespecteerd. 8 8

9 Milton Friedman februari 2010 In 1976 kreeg Milton Friedman de Nobelprijs voor Economie. Hij was voor vrijemarktkapitalisme en een beperkte overheid. Friedman zag wel een belangrijke taak voor de centrale bank. Deze bank moest de groei van de geldhoeveelheid in de hand houden. Jaarlijks mocht deze slechts beperkt groeien. Milton Friedman ( ) was de belangrijkste voorvechter van de vrijemarkteconomie. Zijn boek Free to choose werd een bestseller. Hij beïnvloedde politici als Ronald Reagan en Margaret Thatcher. Met de komst van het liberalisme in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië groeide de wanverhouding tussen arm en rijk. De rijken werden steeds rijker en de armen steeds armer. Het graaien begon: de bonuscultuur kwam tot leven. Het zelfreinigende vermogen van de financiële markten bleek beperkt. Overheden grepen tijdens de kredietcrisis in 2008 in om een totale ineenstorting van de wereldeconomie te voorkomen. Friedman hield te weinig rekening met het egoïsme in de mens. Milton Friedman overleed in november 2006 op 94-jarige leeftijd na een hartaanval. Hij maakte de grande finale van het liberalisme niet meer mee. Als de regeringen van de belangrijkste industrielanden niet hadden ingegrepen zou Friedman uiteraard gelijk hebben gekregen en zou de wereldmarkt zichzelf hebben hersteld. Er zou een crisis zijn ontstaan, die de vergelijking met de jaren dertig ruimschoots zou hebben doorstaan. Het betalingsverkeer zou tot stilstand zijn gekomen en we zouden in de Westerse wereld zijn overgegaan tot prehistorische ruilhandel. Het ingrijpen door de overheden tijdens de kredietcrisis stond haaks op de ideeën waarvoor Milton Friedman in 1976 met de Nobelprijs voor Economie werd onderschei- 8 9

10 den. De overheid zou zo min mogelijk moeten ingrijpen. Friedman erkende wel dat de markten niet perfect zijn, maar meende dat vrije imperfecte markten betere resultaten leverden dan het handelen van bureaucraten. Only money matters, alleen geld doet ertoe, vormde de basis van zijn denken. Friedman werd in januari 1912 geboren in New York. Zijn ouders waren joods-hongaarse emigranten. Hij studeerde in 1933 af als econoom aan de Universiteit van Chicago. In 1946 werd hij benoemd als hoogleraar aan deze universiteit. Milton Friedman propageerde vanaf het begin van de jaren zestig het vrijemarktdenken. Capitalism and freedom (1962) maakte, mede door de tijdgeest in de jaren zestig en zeventig, weinig indruk. In de tweede helft van de jaren zeventig kwam een kentering. Friedman begon naam te maken als theoreticus van het monetarisme, waarmee hij een antwoord formuleerde op de theorieën van John Maynard Keynes. Keynes legde de nadruk op bestedingen. Friedman zag geldschepping als de belangrijkste economische factor. Keynes zag een belangrijke rol voor de overheid. Friedman niet. In de theorieën van Milton Friedman werd ook te weinig aandacht geschonken aan het milieu. Onbeperkte groei en welvaartstoename zou uiteindelijk ten koste zijn gegaan van ons leefmilieu. Het is niet verwonderlijk dat juist de Verenigde Staten van Amerika, waar het vrijemarktdenken de politiek overheerst, grote weerstand bestaat tegen het beperken van milieuschade. Verstandig economisch beleid bestaat, mijns inziens, uit een mix van Keynes en Friedman. Er moet veel geld worden verdiend, zodat de overheid in voldoende mate in de gelegenheid wordt gesteld om de armen en zieken te beschermen en de overheid moet de grens van het economische speelveld bepalen, zodat egoïsme wordt beteugeld en zowel de industrie als de consument voldoende aandacht schenken aan milieuaspecten

11 Chinezen in Europa februari 2010 De Chinezen willen auto s voor de Europese automarkt bouwen. Tijdens de kredietcrisis stonden verschillende automerken te koop. De Chinezen toonden onder meer belangstelling voor de automerken Saab en Volvo. Saab ging uiteindelijk naar Spyker. SAIC Motor, de grootste autoproducent in China, bezit al de rechten van de voormalig Britse automaker MG. SAIC gaat deze merknaam en kennis gebruiken om modellen voor de Europese markt te bouwen. SAIC (Shanghai Automotive Industry Corporation) heeft een overeenkomst gesloten met General Motors voor de vorming van Shanghai GM. Daarnaast heeft het Chinese autobedrijf overeenkomsten afgesloten met Volkswagen. De Chinese thuismarkt voor auto s groeit, maar niet hard genoeg. Dit is de belangrijkste reden waarom de Chinezen nu rechtstreeks willen produceren voor de Europese markt. Anders dan de Amerikanen staan Europese autorijders immers open voor merken uit verre landen. In de jaren zeventig begonnen ook de Japanse merken als Toyota en Datsun hun opmars in Europa. Japan was daarbij zeer succesvol. Dit succesmodel wordt nu door de Chinezen gekopieerd. SAIC wil de fabriek van MG in Longbridge als basis gebruiken voor de verovering van Europa. Enkele jaren geleden ontwikkelde SAIC een MG voor de Chinese markt. De autoproducent heeft nu modellen die de strijd op de Europese markt moeten aangaan met de Honda Civic en de Volkswagen Golf. SAIC investeert flink in groene technologie. In 2010 en 2011 zal het bedrijf ongeveer 930 miljoen dollar investeren in milieuvriendelijke technologieën. Vooral in het dichtbevolkte Europa is de belangstelling voor milieuvriendelijke auto s groeiende. Regeringen in Europa nemen steeds meer maatregelen om de consument tot de aankoop van schonere auto s te bewe

12 gen. SAIC wil hybride modellen bouwen en ook een elektrisch aangedreven auto op de markt brengen. De verkoop van de hybride Roewe zal in 2010 starten. Twee jaar later moet ook een elektrische versie beschikbaar zijn. BYD zal hiervoor accu s gaan leveren. SAIC zal het niet gemakkelijk krijgen in Europa. In 2009 werden in Europa en Amerika veel minder auto s verkocht dan in de voorafgaande jaren. De vooruitzichten zijn niet erg rooskleurig nu de stimuleringsregelingen zijn afgebouwd en de consument nog erg negatief is. Bij de aankoop van een auto spelen vertrouwen, gewoonte en merkbekendheid een grote rol. Het vele negatieve nieuws in de automarkt heeft een negatief effect op de kooplust. Zo heeft Opel veel last gehad van het nieuws van de mogelijke verkoop aan Magna. De consumenten willen zekerheid en juist deze zekerheid was verdwenen. Onbekende merken kunnen niet inspelen op het gevoel van zekerheid. Zij kunnen alleen aan de onderkant van de markt verkopen: voor de kopers in dit segment is de aankoopprijs het belangrijkste verkoopargument

13 Jan Pen februari 2010 De heldere Nederlandse econoom Jan Pen was gedurende decennia populair en gezaghebbend. Hij was hoogleraar economie aan de universiteit van Groningen. Jan Pen ( ) publiceerde in een heldere stijl. Hij kon ingewikkelde economische processen op een begrijpelijke manier uitleggen. Jan Pen overleed in februari 2010 op 88-jarige leeftijd. Hij overleed een dag voordat hij 89 jaar zou zijn geworden. Jan Pen werd op 15 februari 1921 geboren in het Friese Lemmer. Zijn vader was een nettenhandelaar. Kort voor de Tweede Wereldoorlog verliet hij zijn geboortestad om economie te gaan studeren aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. In 1950 promoveerde hij op een proefschrift dat het onderwerp collectieve loononderhandelingen beschreef. Na zijn studie ging Jan Pen aan de slag bij het ministerie van Economische Zaken in Den Haag. Hij maakte snel carrière binnen dit departement. Na een paar jaar werd Jan Pen benoemd tot directeur Algemene Economische Politiek en werd daardoor de topadviseur van minister Jelle Zijlstra. In 1956 maakte Jan Pen de overstap naar de academische wereld. Hij voelde zich goed op zijn plaats aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij staatshuishoudkunde en de leer der openbare financiën doceerde. Jan Pen was een aanhanger van de Britse econoom John Maynard Keynes ( ) en voorstander van progressieve belastingen. Net zoals Keynes vond Jan Pen dat de overheid, waar dit mogelijk was, de economie moest sturen. The general theory of employment, interest and money uit 1936 van Keynes zag Jan Pen als de belangrijkste economische publicatie

14 Jan Pen was niet goed in wiskunde en moest daarom andere wegen bewandelen om de economie voor zijn studenten inzichtelijk te maken. Hij hield van de polemiek en stelde vaak een vraag aan het einde van zijn betoog om zijn tegenstander te prikkelen tot voortzetting van het debat. Hij wilde zijn studenten niet alleen economische begrippen bijbrengen, maar wilde ze ook onderwijzen in het kritisch nadenken. In 1979 publiceerde Jan Pen het rijk geïllustreerde boek Kijk, economie. Dit boek over economie was zo helder geschreven, dat ook leken inzicht kregen in moeilijk begrijpbare processen. In Wie heeft gelijk (1989) nam hij stelling tegen het groeiende autoverkeer. Hij vond dat de bestrijding van de milieuvervuiling veel te weinig aandacht kreeg. Het groeiende autoverkeer was niet te rijmen met een schoner Nederland en een verdere groei hiervan moest daarom door de overheid worden bestreden. Moderne economie (1959) was een andere belangrijke titel. Dit boek gold jarenlang als de inleiding in de macro-economie. In 1986 gaf Pen zijn laatste college aan de universiteit Groningen, maar hij zou in latere jaren nog lang verbonden blijven aan deze universiteit. Het leven aan de universiteit in Groningen werd door Willem Frederik Hermans beschreven in Onder professoren. Hermans portretteerde in deze roman Jan Pen als Tabe Pap. Pen woonde net als Willem Frederik Herman destijds in Haren en de twee universiteitsmedewerkers kenden elkaar goed. Naast twintig boeken schreef Jan Pen columns. Deze stukken verschenen in Het Parool en het Hollands Maandblad

15 Val Balkenende IV februari 2010 In de laatste uren van het kabinet-balkenende-iv eiste premier Jan Peter Balkenende van de PvdA-bewindslieden dat zij in het openbaar zouden verklaren dat alle opties betreffende Uruzgan openbleven. Deze eis, waarmee het kabinet-balkenende brak met de eerdere belofte om in 2010 de missie in deze provincie in Afghanistan te zullen beëindigen, bleek het breekpunt in de samenwerking tussen CDA, ChristenUnie en PvdA. De ministers van de PvdA gingen niet akkoord en traden uit het kabinet. Het is de vierde keer dat een kabinet onder leiding van Jan Peter Balkenende de eindstreep niet haalt. Een dag later verklaarde vice-premier Wouter Bos dat hij sinds het rapport-davids al rekende op een snelle val van het kabinet. Ook voor Jan Peter Balkenende was de breuk onafwendbaar. Het vertrouwen was verdwenen. Het laatste optreden van het kabinet in de Tweede Kamer op donderdagavond was gênant. De breuk in het kabinet was voor iedereen duidelijk zichtbaar. Er was geen eenheid meer van kabinetsbeleid. De ministers ventileerden tegengestelde meningen. Op vrijdag, 19 februari 2010, volgde de ministerraad die eindigde met het opstappen van de PvdAbewindslieden. De eerste peiling na de breuk geeft aan dat de PvdA winst boekt. De kwestie Uruzgan ligt al jaren heel gevoelig in deze partij en het is de vraag of Jan Peter Balkenende en Maxime Verhagen zich voldoende rekenschap hebben gegeven van deze politieke realiteit. Binnen de PvdA heeft altijd een grote weerzin bestaan tegen een Nederlandse deelname in de strijd in Afghanistan. Deze weerstand nam alleen maar toe toen bleek dat er zo weinig werd bereikt. Bij de recente verkiezingen in Afgha

16 nistan bleek het land nog niet rijp voor democratie volgens Westerse norm. Verkiezingsfraude en vriendjespolitiek tekenden de verkiezingen. De zittende president Karzai toonde zich hierin het meest bedreven, maar hij moet rekening houden met een onverminderd sterke Taliban. Ook binnen de regering-obama gaan nu stemmen op om te onderhandelen met deze terroristische organisatie, want ook Amerika wil zo snel mogelijk weg uit Afghanistan. In feite ging het verschil van mening in het kabinet over de tactiek van de terugtrekking van de Nederlandse troepen. Maxime Verhagen en Jan Peter Balkenende wilden dat dit zou gebeuren nadat Afghanen hiervoor zouden zijn opgeleid. De NAVO kwam met een officieel verzoek met een dergelijke strekking. Inmiddels was de politieke realiteit voor de PvdA gewijzigd. Het NAVO-verzoek kon volgens de PvdA niet meer gehonoreerd worden. Wouter Bos sprak deze zienswijze in het openbaar uit en het kabinet- Balkenende-IV stevende af op de ondergang. De vorming van een nieuw kabinet zal niet meevallen. De Nederlandse stemmer is al een jaar of vijftien erg wispelturig. Zo zagen we de op- en afgang van ouderenpartijen, LPF en SP. Op het ogenblik lijkt de PVV van Geert Wilders over het hoogtepunt heen en heeft Alexander Pechtold D66 gereanimeerd. De kiezer is verdeeld. De grootste partijen zijn nu CDA, PvdA, VVD, D66 en PVV. Het zal niet meevallen om na de verkiezingen een meerderheidskabinet te vormen. Ook het volgende kabinet zal uit minstens drie partijen moeten bestaan om te kunnen regeren met een meerderheid in de Tweede Kamer. Een kabinet van meer dan twee partijen dient zelden de beoogde vier jaar uit. Het zal nog lang onrustig blijven in de Nederlandse politiek

17 Agnes Kant maart 2010 Agnes Kant werd in 1998 lid van de Tweede Kamer. Onder de vleugels van Jan Marijnissen kon zij zich ontwikkelen tot een gerespecteerd Kamerlid. In 2008 volgde zij Marijnissen op als fractievoorzitter en politiek leider van de Socialistische Partij. Agnes Kant struikelde over de Gemeenteraadsverkiezingen. Haar partij verloor meer zetels dan verwacht. Het optreden van Agnes Kant tijdens het lijstrekkersdebat na afloop was slecht. De volgende dag maakte ze haar conclusie bekend. Agnes Kant trad af als politiek leider en fractievoorzitter en zei niet terug te willen keren naar de Tweede Kamer. Jan Marijnissen reageerde geëmotioneerd op het nieuws. Hij bleef Agnes Kant steunen. Ook op de laatste dag, de dag na de verkiezingen, toen ontevredenheid en teleurstelling binnen de Socialistische Partij de overhand kregen. Er was in 2008 geen echte opvolger voor Jan Marijnissen. Marijnissen was een raspoliticus: snel en doeltreffend in debat, zowel binnen als buiten de Tweede Kamer. Niemand binnen de partij kon aan hem tippen. Toen Marijnissen zijn functie wegens gezondheidsproblemen beëindigde werd een toekomstig zetelverlies ingecalculeerd. Deze schatting werd bij de Europese en lokale verkiezingen omgezet in harde cijfers. Agnes Kant had er veel voor over om de kiezer voor haar denkbeelden te winnen. Ze maakte een radslag in een campagnefilmpje. Ze speelde een rol en moest kunstjes doen waar ze niet goed in was. Kant was een betrokken politicus. Hierdoor verloor ze, vooral buiten de Tweede Kamer, vaak het doel van het debat uit het oog. Dit mankement kwam vooral in het laatste lijsttrekkersdebat, terwijl de laatste stemmen op de gemeentehuizen nog geteld moesten worden, op pijnlijke wijze naar voren. Ze 8 17

18 overschreeuwde zichzelf en werd, zoals ik uit de lichaamstaal van haar tafelgenoten kon opmaken, niet serieus genomen. Ze kon er nauwelijks tussenkomen en als ze sprak volgde er een op dat moment niet zinvolle eruptie van bekende marxistische denkbeelden. Een politiek commentator verklaarde een dag later dat hij een viswijf had horen schreeuwen. Bij haar vertrek speelde de beeldvorming een grote rol. Peilingen wezen uit dat zelfs partijleden Agnes Kant niet als boegbeeld zagen zitten. In de huidige politiek is meer nodig, stelde Agnes de volgende dag zelf vast. Zij wilde Kamerleden leren, dat voor een echte SP er betrokkenheid bij mensen de kern is van de volksvertegenwoordiger. Agnes Kant zei dat ze het vertrouwen van haar partij had. Maar helaas, de zichtbaar aangeslagen politiek leider, moest ook vaststellen dat deze eigenschap in het huidige politieke klimaat geen garantie biedt voor electoraal succes. De aanhangers van de Socialistische Partij wensen dat de opvolger van Agnes Kant, Emile Roemer, de gewone onderwijzer uit Boxmeer zal blijven: een politicus en lijsttrekker, waarin de gewone man zich kan herkennen. De datum voor de test staat al vast: 9 juni

19 Job Cohen volgt Wouter Bos op maart 2010 Op vrijdagmorgen 12 maart 2010 gaf Wouter Bos plotseling een persconferentie. Hij maakte bekend dat hij al voor de Gemeenteraadsverkiezingen had besloten om de politiek de rug toe te keren. Hij wil meer tijd beschikbaar maken voor zijn gezin. Een dag eerder gaf CDA-minister Camiel Eurlings dezelfde reden voor zijn vertrek uit de landelijke politiek. In Nova vertelde Wouter Bos dat de huidige generatie andere keuzes maakte. Wouter wil een echte vader zijn en niet de man die op zondag het vlees komt snijden. Het emancipatiebeleid is klaarblijkelijk succesvoller dan iedereen voor mogelijk hield. Wouter Bos werkte tot 1998 bij het olieconcern Shell. Als Kamerlid voor de PvdA hield Wouter Bos zich bezig met economische zaken. Hij werd woordvoerder belastingen voor zijn fractie. In maart 2000 volgde Bos Willem Vermeend op als staatssecretaris van Financiën in Paars II. Na de voor de PvdA desastreus verlopen verkiezingen van mei 2002 keerde Wouter Bos terug naar de Tweede Kamer. Kabinet-Balkenende I met de LPF viel snel en nieuwe verkiezingen werden uitgeschreven. Wouter Bos werd in november 2002 partijleider en lijsttrekker van de PvdA. In 2003 behaalde de PvdA een mooie verkiezingsuitslag. De formatiebesprekingen met Jan Peter Balkenende mislukten echter. Wouter Bos werd oppositieleider, maar nam geen duidelijke standpunten in tijdens debatten. Tegenstanders vonden dat Bos onduidelijk was; hij liet vaak alle opties open. Later maakte Balkenende tijdens een verkiezingsdebat handig gebruik van dit beeld door Wouter Bos neer te zetten als een draaikont. Dit beeld bleef aan Bos kleven. De PvdA verloor bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2006 negen zetels. Jan Marijnissen was met zijn Socialistische Partij de grote winnaar, maar de formatiebesprekingen leverden een coalitie op van CDA, ChristenUnie en 8 19

20 PvdA. Wouter Bos vervulde tijdens zijn ministerschap in het kabinet-balkenende IV drie functies: hij was behalve minister van Financiën, ook partijleider en vicepremier. Hij zal als minister vooral herinnerd worden door zijn kordate optreden tijdens de kredietcrisis toen de banken op omvallen stonden. Hij weekte ABN los uit het in financiële problemen geraakte Fortis en zorgde later voor financiële injecties bij grote bankbedrijven, zoals ABN en ING. Door dit ingrijpen bleef betalingsverkeer mogelijk en ontkwam Nederland aan een echte crisis. Tijdens zijn persconferentie vertelde Wouter Bos dat hij veel gesproken had met Job Cohen. Cohen zou later die dag ook een persconferentie geven om zijn beschikbaarheid als lijsttrekker en partijleider bekend te maken. Job Cohen volgde in 2001 Schelto Patijn op als burgemeester in de gemeente Amsterdam. Het politieke klimaat in Den Haag is de laatste jaren harder geworden. Er wordt tegenwoordig hard op de man gespeeld en politici worden bedreigd. Cohen is een man die de burgers graag bij elkaar houdt. Hij knuffelt allochtonen en gaat liever met ze theedrinken, dan dat hij de problemen oplost, zei Geert Wilders in reactie op de komst van Cohen als aanvoerder van de PvdA. Men verwacht dat Job Cohen een beter weerwoord kan geven aan Wilders. De PVV zal daarom niet echt blij zijn met het vertrek van Wouter Bos. De kloof tussen Cohen en Wilders is onoverbrugbaar. Net als vele andere partijen sluit de PvdA een coalitie met de PVV van Wilders bij voorbaat uit

Afscheid van Bellevue

Afscheid van Bellevue Afscheid van Bellevue L.A. Dumonde Nummer: 8 kijk op www.gratisaanbiedingen.nl voor meer gratis downloads Afscheid van Bellevue Columns over politiek, economie en mobiliteit L.A. Dumonde Colofon Dit is

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8 Tweede Kamerverkiezingen groep 7 en 8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet 10 9. De oppositie

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Onderzoek stemgedrag jongeren Door NCRV Rondom 10 en Netwerk 28 mei 2010

Onderzoek stemgedrag jongeren Door NCRV Rondom 10 en Netwerk 28 mei 2010 Onderzoek stemgedrag jongeren Door NCRV Rondom 10 en Netwerk 28 mei 2010 Ben je van plan om op 9 juni te gaan stemmen? Ja 698 83,1 Nee 39 4,6 Ik weet het nog niet 103 12,3 Stemgedrag PVV/ Wilders PvdA

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 41 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8 Herziene versie 2012 M WRKBLAD N PUZZL groepen 6-8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De weede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

LIMBURG. Politicus van het jaar - Limburg 1) Geert Wilders 2) Emile Roemer 3) Diederik Samsom

LIMBURG. Politicus van het jaar - Limburg 1) Geert Wilders 2) Emile Roemer 3) Diederik Samsom LIMBURG Politicus van het jaar - Limburg 1) Geert Wilders 2) Emile Roemer 3) Diederik Samsom Politieke uitspraak van het jaar - Limburg 3) Ik ben op alles voorbereid maar niet op politici die glashard

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013 Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf Herdenking Dr. P.H. (Pieter) Kooijmans (1933-2013) Op 13 februari jongstleden

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Van Thuy, Pham Title: Beyond political skin : convergent paths to an independent

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

1 januari 2015. Onderzoek:

1 januari 2015. Onderzoek: 1 januari 2015 Onderzoek: Verwachtingen 2015 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 40.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Motivaties om op de PVV te stemmen

Motivaties om op de PVV te stemmen Motivaties om op de PVV te stemmen Voor: NPS/NOVA Mirjam Bartelsman Door: Kees Sanderse Research Executive Datum: 27 augustus 2009 Project: 90054 Copyright: Synovate Ltd. Alle rechten voorbehouden. De

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

It s the economy stupid

It s the economy stupid It s the economy stupid De achtergrond van sterke stijging van SP en daling van PVV in de afgelopen maand De peiling van deze week is een voortzetting van het patroon dat zich aandient sinds half december.

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Verdieping: Eerste reactie partijen

Verdieping: Eerste reactie partijen Verdieping: Eerste reactie partijen Korte omschrijving werkvorm: Uit de berekeningen van het CPB blijkt dat het begrotingstekort van Nederland in 2013 en 2014 niet onder de door de EU gestelde 3%-norm

Nadere informatie

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. In het najaar van 1996 ontdekt de buitenlandse pers het poldermodel. Er verschijnen lovende artikelen

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Uitgeverij Van Praag Amsterdam

Uitgeverij Van Praag Amsterdam Uitgeverij Van Praag Amsterdam Inhoud 9 Het immigratietaboe 13 Het relativeringcircuit De toestand 27 Etniciteit is sticky 30 Drs. Hans Roodenburg Inkomensverschillen worden groter door immigratie 39 Het

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2003 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2003 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOLONIALE RELATIE INDONESIË NEDERLAND + HET INDONESISCH NEDERLANDS CONFLICT 1945 1949 Gebruik bron 1. 1p 1 Er is een verschil

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

16 juli 2015. Onderzoek: Akkoord Griekenland

16 juli 2015. Onderzoek: Akkoord Griekenland 16 juli 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

Tussenbalans. Maurice de Hond Peil.nl

Tussenbalans. Maurice de Hond Peil.nl Tussenbalans Maurice de Hond Peil.nl Inleiding We zitten nu in een windstille periode van deze verkiezingen. Het startschot van de campagne is eigenlijk gegeven op 1 april, toen de 20 ambtelijke commissies

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Naast kwantitatieve methoden in het onderzoek -een vraag stellen met antwoorden waaruit men kan kiezen en de resultaten in percentages worden uitgedrukt-

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Nummer 76/2015. zondag 10 mei 2015. Duitse wagens meest verkocht op Belgische tweedehandsmarkt

Nummer 76/2015. zondag 10 mei 2015. Duitse wagens meest verkocht op Belgische tweedehandsmarkt Nummer 76/2015 zondag 10 mei 2015 Duitse wagens meest verkocht op Belgische tweedehandsmarkt VW, OPEL EN BMW, Duitse wagens blijven het populairst op de Belgische tweedehandsautomarkt, met ruim vier op

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I De koloniale relatie Indonesië-Nederland + Het Indonesisch-Nederlands conflict 1945-1949 Gebruik bron 15. 1p 22 Wat was een gebruikelijke route van VOC-schepen naar Indonesië? A route 1 B route 2 C route

Nadere informatie

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft.

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Gie Goris, Mondiaal Magazine (MO), 20 februari 2010 Malalai Joya: 'In de ware wereld leven de Afghaanse vrouwen

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN Meer Democratie Mei 2015 Rapportage onderzoek Partijpolitieke benoemingen Meer Democratie 1 Persbericht NEDERLANDERS: PUBLIEKE FUNCTIES OPEN VOOR IEDEREEN

Nadere informatie

Mijnheer de Voorzitter,

Mijnheer de Voorzitter, Toespraak van de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal, Frans W. Weisglas, tijdens de Bijzondere Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal ter herdenking van Z.K.H. Prins Claus der Nederlanden,

Nadere informatie

Het Mediapodium van Wilders

Het Mediapodium van Wilders Het Mediapodium van Wilders Meer weten? Onderzoekers Nieuwsmonitor Joep Schaper Nel Ruigrok 06 27 588 586 nel@nelruigrok.nl www.nieuwsmonitor.net Inleiding NOS wil Wilders geen podium bieden kopte de website

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van Wethouders

Persoonlijke gegevens van Wethouders Persoonlijke gegevens van Wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2014 Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2014 Aandeel

Nadere informatie

National Elections for the House of Representatives 2010

National Elections for the House of Representatives 2010 National Elections for the House of Representatives 2010 Vragenlijst afgenomen in het LISS panel Versie 1.0 Datum december 2010 Auteur(s) Maarten Streefkerk T: +31 13 466 2149 E: M.IJ.C.Streefkerk@uvt.nl

Nadere informatie

Prinsjesdag Theorie en woordenlijst

Prinsjesdag Theorie en woordenlijst Maatschappijleer: Prinsjesdag Theorie en woordenlijst Don van Baar Murmelliusgymnasium Leerjaar 2011-2012 Murmellius2014 www.compudo.nl/murmellius2014 Maatschappijleer Prinsjesdag Theorie Prinsjesdag verloopt

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

13 37 38 39 43 100 EXMENVRGEN IJ HET FOTOOEK EN DE FILM NR NEDERLND Nummer Vraagtekst Correcte antwoord vb01 U ziet de Nederlandse vlag. Wat zijn de kleuren van de Nederlandse vlag? vb02 U ziet een foto.

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2004 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2004 - I E KOUE OORLOG + NEERLN EN E VERENIGE STTEN N E TWEEE WERELOORLOG 2p 24 Hieronder staan vijf voorstellen voor afspraken over uitsland na de Tweede Wereldoorlog: 1 uitsland moet gedemilitariseerd worden.

Nadere informatie

9 december 2014. Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat

9 december 2014. Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat 9 december 2014 Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 40.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Dames en heren, 1 Gevonden via Google, transcript van grammofoonplaat, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.

Dames en heren, 1 Gevonden via Google, transcript van grammofoonplaat, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Toespraak van commissaris van de koning Max van den Berg, uitreiken eerste exemplaar Het communistische verzet in Groningen, Groningen (A-Kerk), 5 maart 2014 Dames en heren, Fascisme is oorlog. Overweldiging

Nadere informatie

Eindelijk... de regering!

Eindelijk... de regering! Hugo Vanderstraeten Wereldrecord! Eindelijk! Na 1 jaar en 176 dagen heeft ons land een nieuwe federale regering met Elio Di Rupo als eerste minister. Hij wordt de eerste Franstalige premier sinds 1970.

Nadere informatie

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2013-I

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2013-I Wereld Opgave 1 Ontwikkelingen in de mondiale autoproductie Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1. 1p 1 Met welk begrip wordt de mondiale verandering

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen Gegroeid optimisme over toekomst Europa vertaalt zich niet in afname euroscepsis 15 mei Een week voor de verkiezingen voor

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Ondanks euroscepsis: NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Persbericht I&O Research 14 maart 2016 VVD en PVV grootste partijen Op dit moment zou de VVD 27 zetels halen, op de voet gevolgd door de PVV (25 zetels).

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2012 - I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2012 - I Opgave 1 Kunst in de knel? Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Na de formatie volgend op de parlementsverkiezingen van kondigde de regering flinke

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN

MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN MEERKEUZEVRAGEN 1. KEUZES MAKEN 1. Iemand die in de Tweede Kamer zit is een politicus, omdat hij: A. lid is van een politieke partij. B. beslissingen en keuzes moet maken voor het hele land. C. in dienst

Nadere informatie

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren.

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren. Quiz over politiek, Europa en staatsrechtelijke spelregels Toelichting In de periode 2008-2010 werkte ik als staatsrechtjurist binnen het projectteam versterking Grondwet bij het Miniserie van BZK. Dit

Nadere informatie

Uitslag onderzoek: rechtszaak Geert Wilders EenVandaag Opiniepanel 14-01-2010 30.000 deelnemers

Uitslag onderzoek: rechtszaak Geert Wilders EenVandaag Opiniepanel 14-01-2010 30.000 deelnemers Uitslag onderzoek: rechtszaak Geert Wilders EenVandaag Opiniepanel 14-01-2010 30.000 deelnemers Bent u op de hoogte van dit proces tegen Geert Wilders of bent u dat niet? Ja, daarvan ben ik heel goed op

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 1 vrijdag 21 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje

Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje September 2009 Inhoudsopgave 1 Wat gebeurt er op Prinsjesdag? 2 Het koffertje, wat zit er in? 3 Waarom de derde dinsdag van september? Prinsjesdag, de Miljoenennota en het koffertje De Koningin, de gouden

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht.

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht. REGERINGSCOMMISSARIS IN ALGEMENE DIENST MINISTERIE VANALGEMENE ZAKEN Kenmerk: Nr. 3H7/HP/69. Bijlage(n): één. Onderwerp: Weekoverzicht. 's-gravenhage, 19 juni 1969' Plein 1813 nr. 4 Hiermede heb ik de

Nadere informatie

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van:

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van: Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 3 Verkiezingen en kiesstelsels 3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b Bijlage VMBO-KB 2016 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB KB-0125-a-16-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een poster (1848): Leve de! Weg met Willem. Hij is een bloedzuiger.

Nadere informatie

Daar mogen jullie niet naar kijken!

Daar mogen jullie niet naar kijken! Daar mogen jullie niet naar kijken! Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Geef je mening over de stellingen op www.stemwijzer.nl. Ontdek welke politieke partij het best bij jou past. Woensdag 1 september

Nadere informatie