Rekenen met risico s. Rekenkameronderzoek naar het risicomanagement in de gemeente Veenendaal. Maart 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rekenen met risico s. Rekenkameronderzoek naar het risicomanagement in de gemeente Veenendaal. Maart 2011"

Transcriptie

1 Rekenen met risico s Rekenkameronderzoek naar het risicomanagement in de gemeente Veenendaal Maart 2011

2 Colofon De rekenkamercommissie van de gemeente Veenendaal voert onderzoeken uit naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het door het gemeente-bestuur gevoerde beleid. Zij heeft een onafhankelijke positie binnen de gemeente en haar doel is de gemeenteraad te ondersteunen bij het uitvoeren van haar controlerende taak. De rekenkamercommissie van de gemeente Veenendaal bestaat uit twee raadsleden en drie externe leden en wordt ondersteund door een ambtelijk secretaris. Voorzitter: Externe leden: Interne leden: Secretaris: Contact: dr. G.H. Hagelstein mr. M.D. Budding-Mostert dr. ir. B.M. Geerken mr. ing. E. Stroobosscher R.W. Glimmerveen ir. I.M.T. Spoor Rekenkamercommissie Veenendaal Postbus BC Veenendaal Tel Status rapport: definitief Versie, datum: 10 maart 2011 Eerdere onderzoeken: 1. Een dienst bewezen? Onderzoek naar de verbouwing van de centrale hal in het gemeentehuis. (2006) 2. Het beleids- en beheersinstrumentarium in de gemeente Veenendaal (2006) 3. Op de kleintjes letten, quickscan naar de inkoopsituatie in de gemeente Veenendaal (2006) 4. Een schot in de roos, onderzoek naar de aankoop en exploitatie van de Rozenbottel (2007) 5. IW4-bedrijven, onderzoek naar de sociale werkvoorziening in de gemeente Veenendaal (2007) 6. Een klap van de molen? Onderzoek naar molen De Vriendschap in Veenendaal (2007) 7. De Vallei, zwembad voor en van elke Veenendaler? (2007) 8. Jeugdbeleid uit de puberteit, onderzoek naar het jeugdbeleid in Veenendaal (2008) 9. Brouwerspoort getoetst, onderzoek naar het centrumproject Brouwerspoort (2009) 10. Van rapport naar resultaat, evaluatie van de doorwerking van aanbevelingen uit zeven onderzoeken van de rekenkamercommissie Veenendaal (2009) 11. Bouwsteen voor de toekomst, onderzoek naar het vastgoedbeleid (2009) 12. Melden doet gelden, onderzoek naar de afhandeling van meldingen (2010) 2

3 Voorwoord en leeswijzer Voor u ligt het rapport van de rekenkamercommissie van de gemeente Veenendaal inzake het onderzoek naar het risicomanagement in de gemeente Veenendaal. Dit onderzoek is in opdracht van de rekenkamercommissie uitgevoerd door Berenschot. De onderzoeksrapportage van Berenschot is integraal opgenomen in bijlage A. Deze bijlage bevat ook een algemene toelichting op de definiëring en werking van risicomanagement. In de voorliggende rapportage vindt u in hoofdstuk 1 de aanleiding en vraagstelling van het onderzoek. In hoofdstuk 2 worden de samengevatte bevindingen en conclusies van het onderzoek weergegeven en in hoofdstuk 3 vindt u de aanbevelingen van de rekenkamercommissie. Publieke organisaties, ook de gemeente Veenendaal, hebben te maken met risico s. Dat kan gaan om grote fysieke risico s (een watersnood, een ingestorte parkeergarage, een explosie op het bedrijventerrein) maar ook om gezondheidsrisico s (een gevaarlijke epidemie voor mens en/of dier), financiële risico s (zoals miljoenenclaims) of imagorisico s. Er zijn echter ook talloze kleinere risico s. Risicomanagement is het proces waarbij deze risico s, die voor een gemeentebestuur en haar inwoners (kunnen) dreigen, in kaart worden gebracht, worden gekwantificeerd en waarvoor vervolgens beheersmaatregelen worden bedacht. Met deze beheersmaatregelen wordt beoogd de kans van optreden van een risico en/of de gevolgen van een risico te beïnvloeden. Risico s zijn er in verschillende soorten en maten. Met risicomodellen worden ze in beeld gebracht. Het moderne risicomanagement kan op alle gemeentelijke beleidsterreinen worden toegepast. Dit risicomanagement kent enkele belangrijke componenten: structureel (werkt het systeem van risicomanagement?), organisatiecultureel (is er risicobewustzijn bij bestuur en ambtelijke organisatie en wordt daar naar gehandeld?) en financieel (kunnen zich voordoende risico s worden opgevangen?). Dit rekenkamerrapport focust op de eerste twee componenten: is er een goed werkend risicomanagementsysteem in de gemeente Veenendaal aanwezig, werkt dit en is dit ook verankerd in denken en doen van bestuur en ambtelijke organisatie? Het antwoord op deze vragen vindt u dit rapport. Een gemeentebestuur heeft niet alles in de hand. Wel kan het aangesproken worden op de verantwoordelijkheid om risico s om in beeld te brengen en proportionele maatregelen te nemen. Wij willen graag allen die hebben meegewerkt aan dit rapport en die hun tijd, ervaring en deskundigheid met ons gedeeld hebben, hiervoor heel hartelijk dankzeggen. Naar mijn mening vormen de uitkomsten van dit rapport geen bestuurlijk risico voor het gemeentebestuur omdat het zijn zaakjes, voor wat betreft dit onderwerp, goed op orde heeft. Alertheid en doorontwikkeling van de bestaande systematiek blijven echter noodzakelijk. Dr. Gerrit H. Hagelstein voorzitter rekenkamercommissie Veenendaal 3

4 Inhoud 1 Inleiding Aanleiding rekenkameronderzoek risicomanagement Doel, vraagstelling en werkwijze Bevindingen en conclusies De opzet van het risicobeleid De vertaling van beleid naar risicomanagement De verankering en werking in de praktijk Actuele ontwikkelingen Aanbevelingen Toelichting Aanbevelingen raad Aanbevelingen college Bijlage A: Onderzoeksrapportage van Berenschot

5 Samenvatting Aanleiding en vraagstelling De rekenkamercommissie heeft de opzet en de werking van het risicomanagement in de gemeente Veenendaal onderzocht. Aanleiding voor dit onderzoek waren vragen van raadsfracties om hiernaar onderzoek te verrichten. Een aantal fracties gaf aan dat zij bij grote projecten regelmatig worden verrast door hogere kosten en langere doorlooptijden dan gepland. In het onderzoek is gekeken naar de procesmatige kant en er is niet gekeken naar de cijfermatige kant. Er is bijvoorbeeld niet nagegaan of de hoogte van het weerstandsvermogen toereikend is en of de gemeente (de omvang van) alle risico s in beeld heeft. Beleid De rekenkamercommissie concludeert dat de gemeente Veenendaal het op het gebied van beleid en werking van het risicomanagement goed doet. Er is beleid, er zijn richtlijnen waarin taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn benoemd en het beleid wordt door betrokkenen toegepast. Desalniettemin constateert de rekenkamercommissie dat het risicobeleid verspreid is over meerdere documenten en dat een integraal risicobeleid, in één brondocument, ontbreekt. Risicodenken Verder blijkt dat er in de organisatie verschillend met risicomanagement wordt omgegaan. In de grote (fysieke) projecten wordt dit aspect veelal gestructureerd toegepast, maar bij andere werkzaamheden is het denken in risico s minder vanzelfsprekend. Cultuur Het systeem van risicomanagement werkt goed in de gemeente Veenendaal, maar dit biedt geen garantie dat risico s zich niet meer voor kunnen doen en dus ook geen garantie dat de kosten van projecten niet boven het budget uitkomen. Van belang is of er oog is voor mogelijke financiële en niet-financiële risico s, met name in de initiatieffase van een project. Een open en eerlijke communicatie tussen ambtelijke organisatie, college en raad over de risico s is daarbij van groot belang. Uiteindelijk is de kernvraag of er wederzijds vertrouwen is. Bij het proces van risicomanagement spelen dergelijke cultuuraspecten een wezenlijke rol. Aanbevelingen De rekenkamercommissie doet een aantal aanbevelingen die gericht zijn op het verder vervolmaken van het risicomanagement in de gemeente Veenendaal. Deze aanbevelingen staan weergegeven op pagina 13 van dit rapport. 5

6 1 Inleiding 1.1 Aanleiding rekenkameronderzoek risicomanagement Begin 2005 heeft de gemeenteraad van Veenendaal de Nota weerstandsvermogen & risicomanagement vastgesteld. In deze nota wordt het beleid ten aanzien van deze onderwerpen beschreven. De nota dient eveneens als kader voor de paragraaf weerstandsvermogen en risicomanagement van de programmabegroting, de bestuursrapportages en de jaarrekening. Samengevat komt het er op neer dat de gemeentelijke organisatie een actueel beeld moet hebben van de belangrijkste risico s en beschikt over een toereikend weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen geeft een gekwantificeerd beeld van de mate waarin de gemeente in staat is om niet afgedekte risico s op te vangen met gereserveerde financiële middelen. In 2008 is gebleken dat er problemen waren met de organisatorische en financiële beheersing van het project nieuwbouw zwembad. Naar aanleiding daarvan heeft het college een quick scan uitgevoerd naar grote projecten binnen de gemeente en hieruit heeft het college geconstateerd dat de grote projecten in de gemeente Veenendaal beheersbaar zijn en dat de risico s bekend zijn. Eind 2008 heeft de rekenkamercommissie bij de gemeenteraadfracties geïnventariseerd welke onderwerpen in aanmerking konden komen voor rekenkameronderzoek. Vanuit een aantal gemeenteraadsfracties is aangegeven dat de quick scan naar grote projecten nog onvoldoende inzicht gaf in de risico s van dergelijke projecten. De fracties meldden dat zij bij projecten toch nog verrast werden door hogere kosten dan oorspronkelijk gepland en/of langere doorlooptijden dan gepland. Meerdere fracties hebben de rekenkamercommissie gevraagd onderzoek naar dit onderwerp te verrichten en eind 2009 is de rekenkamercommissie het onderzoek gestart. 1.2 Doel, vraagstelling en werkwijze Het doel van het onderzoek is inzicht geven in de toereikendheid van de maatregelen die de gemeente heeft genomen om risico s te beheersen en of deze maatregelen in de praktijk effectief zijn. Het onderzoek richt zich daarmee op de actuele inrichting en werking van het risicomanagement in de gemeente Veenendaal. De focus ligt hierbij op de inbedding van risicomanagement in de gemeentelijke organisatie, zowel binnen de bedrijfsvoering als in twee projecten. Hierbij gaat het om de procesmatige kant en niet om de cijfermatige kant (bijvoorbeeld de hoogte van het weerstandsvermogen). Ook is in het onderzoek niet gekeken of de gemeente de juiste omvang van alle risico s in beeld heeft. De rekenkamercommissie heeft de volgende onderzoeksvragen geformuleerd: 1. Is de opzet van het risicobeleid in de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement toereikend? 2. Is het risicobeleid aantoonbaar verankerd in de bestuurlijke en ambtelijke organisatie? 6

7 Om antwoord te krijgen op bovenstaande onderzoeksvragen is in het onderzoek gekeken naar de opzet van het beleid (par. 2.1), de vertaling van het risicobeleid naar risicomanagement (par. 2.2) en de verankering van het beleid en de werking van het risicomanagement in de praktijk (par. 2.3). Daarbij is getoetst aan een aantal criteria, dat staat weergegeven in bijlage 1 van de onderzoeksrapportage van Berenschot (bijlage A). Nadat het onderzoek door Berenschot was afgerond is de concept feitenrapportage voorgelegd aan de ambtelijke organisatie. Uit deze hoor- en wederhoor kwam naar voren dat er zich vanaf 2010 (na de onderzoeksperiode) een aantal ontwikkelingen binnen de organisatie heeft voorgedaan dat van invloed is op het risicomanagement. De rekenkamercommissie heeft daarop besloten zelf aanvullend onderzoek te verrichten en een paragraaf actuele ontwikkelingen (zie paragraaf 2.4) in het rapport op te nemen. 7

8 2 Bevindingen en conclusies 2.1 De opzet van het risicobeleid Opzet, actualiteit van beleid en vaststelling door de raad De gemeente heeft in 2005 beleid opgesteld over hoe om te gaan met risico s binnen de gemeente. Met dit beleid gaf het gemeentebestuur invulling aan artikel 17 van de Verordening financieel beleid en beheer en de inrichting van de financiële organisatie van de gemeente Veenendaal (vastgesteld in oktober 2003). In 2009 is de hiervoor genoemde financiële verordening door de raad gewijzigd vastgesteld. De raad heeft daarmee besloten dat onderwerpen die vastgesteld moeten worden door de raad worden meegenomen in de reguliere planning- en control-instrumenten en zo min mogelijk in aparte onderliggende notities. Daarmee is ook besloten dat de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement niet zou worden geactualiseerd. In de paragraaf weerstandsvermogen van de programmabegroting wordt ingegaan op weerstandsvermogen en het risicomanagement. Er wordt daarmee voldaan aan de wettelijke eisen zoals verwoord in artikel 11 van het BBV (weerstandsvermogen). Consistentie en helderheid van het beleid Het risicobeleid van de gemeente Veenendaal is in meerdere documenten vastgelegd. Het vastgelegde beleid is consistent, samenhangend en niet tegenstrijdig. Het beleid is helder geformuleerd, begrijpelijk en niet voor meerdere interpretaties vatbaar. Rollen en inrichting beheersproces In het risicobeleid staat verwoord welke rollen de verschillende geledingen binnen de gemeente hebben voor wat betreft het risicobeleid. In het risicobeleid is weergegeven hoe het beheersproces is ingericht. Een aanvullende stap voor dit proces is te definiëren hoe bij het signaleren van risico s wordt opgeschaald en hoe wordt omgegaan met verminderde risico s. Omgang risico s en beheersmaatregelen Het risicobeleid gaat met name in op de vraag op welke manier er met financiële risico s omgegaan moet worden. Andersoortige risico s worden in mindere mate benoemd. Het risicobeleid gaat daarmee minder in op de vraag welke respons (beheersmaatregel) onder bepaalde omstandigheden moet worden toegepast. Conclusies Overall is de rekenkamercommissie positief over de opzet en inhoud, de actualiteit, de consistentie en helderheid van het beleid. Met het besluit van de raad eind 2009 om de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement niet te actualiseren en het actuele risicobeleid weer te geven in de reguliere planning en control documenten, is er echter geen sprake meer van één brondocument waarin het integrale risicobeleid staat opgetekend. Hierdoor is het voor betrokkenen lastiger zijn om inzicht te krijgen in de uitgangspunten van het risicomanagementbeleid. 8

9 2.2 De vertaling van beleid naar risicomanagement Met betrekking tot de vertaling van het beleid naar risicomanagement is gekeken naar de inrichting van het risicomanagement waaruit de verantwoordelijkheden en bevoegdheden voortvloeien en de kaderstelling. Daarnaast is onderzocht hoe risico s worden geïdentificeerd, hoe beslissingen op het juiste niveau genomen worden (escalatie) en hoe beheersmaatregelen vastgesteld worden. Inrichting, verantwoordelijkheden en bevoegdheden Het risicomanagement ten aanzien van projecten is zodanig ingericht dat voor de verschillende betrokkenen binnen de gemeente de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden duidelijk zijn. De gemeente Veenendaal beschikt over een handboek Fysieke Projecten waarin dit duidelijk wordt weergegeven. Ten aanzien van de reguliere werkzaamheden is de inrichting van het risicomanagement vastgelegd in NARIS, het geautomatiseerde risicomanagementsysteem. NARIS wordt voor zowel projecten als niet-projecten gebruikt. In NARIS worden gesignaleerde risico s geregistreerd en gekwantificeerd, worden beheersmaatregelen weergegeven en worden risico s gemonitord. Kaderstelling De gemeenteraad stelt de kaders voor projecten veelal vast op basis van een voorstel van het College van B&W. Op deze wijze geeft de raad invulling aan haar kaderstellende rol. Uit interviews is naar voren gekomen dat de kaderstellendeen budgethoudersrol van de gemeenteraad nog niet zover gaat dat zij met elke risicoanalyse ook daadwerkelijk scherp heeft welke risico s zij neemt of wil nemen. Ook heeft de gemeente niet exact bepaald wat haar risicoprofiel is, wel is weergegeven dat men rekening houdt met een stevig risicoprofiel. Identificatie, escalatie en beheersmaatregelen van risico s Uit interviews is gebleken dat risico s en beheersmaatregelen voor de start van een project met alle betrokkenen (portefeuillehouder, projectgroep, stuurgroep) worden besproken. Minimaal één keer per jaar wordt de stand van zaken ten aanzien van projecten, inclusief risico s, geïnventariseerd en gerapporteerd aan de raad in het Projectenboek. De risico s worden veelal geïdentificeerd in termen van uitloop in tijd (vertraagde oplevering) of geld (budgetoverschrijding). Daarnaast worden in het Projectenboek ook andersoortige risico s gerapporteerd. In de conceptrichtlijn programmatische werken (versie 3a) zijn verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden zodanig benoemd dat ten aanzien van programma s en projecten duidelijk is wie verantwoordelijk is voor risicoanalyse, de escalatie van eventuele incidenten en het vaststellen van beheersmaatregelen. Conclusies De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden ten aanzien van risicoidentificatie, risicoanalyse, het escalatieproces en het vaststellen van beheersmaatregelen is voor alle betrokkenen binnen de gemeente duidelijk. Ook is duidelijk wie de kaders stelt. Minder duidelijk is de beheersambitie bij risico s, deze is namelijk niet expliciet benoemd. 9

10 2.3 De verankering en werking in de praktijk De resultaten in deze paragraaf zijn vooral gebaseerd op de informatie uit de interviews. Verankering van risicobeleid Het denken in risico s en het toepassen van risicomanagement vindt met name plaats binnen de afdeling Projecten, die ook de grootste en meest risicovolle projecten in portefeuille heeft. Uit de interviews is naar voren gekomen dat het beleid werkt, het is bij betrokkenen bekend en het is toegankelijk. Het beleid is vastgelegd in diverse documenten zoals nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement, de nota Grondbeleid, het treasurystatuut, het handboek Fysieke projecten en de jaarlijkse planning en control documenten. Een centraal en integraal document voor risicobeleid en management met procesbeschrijvingen van de verschillende aspecten binnen het risicomanagement ontbreekt. Werking van risicomanagement Uit de interviews is naar voren gekomen dat het risicomanagement nog niet in de gehele organisatie op gelijk niveau wordt toegepast. Er wordt nog niet breed in de organisatie hetzelfde belang toegekend aan risicomanagement. Er bestaat een verschil tussen de afdeling projecten en de overige afdelingen. Risico s die voortvloeien uit niet-fysieke projecten en de dagelijkse bedrijfsvoering zijn onderdeel van de reguliere beleidscyclus. Ze worden opgenomen in NARIS en zijn onderdeel van de reguliere gesprekken met de betreffende budgethouders. De afdeling Management Ondersteuning ondersteunt budgethouders bij identificatie, analyse, respons en monitoring van risico s. Verantwoording en rapportage over deze risico s richting gemeentebestuur en raad geschiedt als onderdeel van de reguliere P&C cyclus. Met betrekking tot de fysieke projecten geven de conceptrichtlijn Programmatisch Werken en het handboek Fysieke projecten een duidelijke structuur alsmede termen en begrippen ten aanzien van risicomanagement. De ambtelijke organisatie is hiermee bekend en past het toe, met name binnen de afdeling Projecten. De risico s van deze fysieke projecten worden jaarlijks aan de raad gerapporteerd in het projectenboek. De risico s van deze projecten worden overigens ook geregistreerd in NARIS. Voor wat betreft de rapportagemomenten zoekt de gemeente naar een oplossing om de planning- en controlcyclus beter te laten aansluiten bij de projectencyclus (die niet perse in lijn loopt met jaargrenzen). Ten aanzien van het signaleren en rapporteren van risico s is de huidige projectadministratie een ontwikkelpunt. Inmiddels is de gemeente Veenendaal bezig met de implementatie van een verbetertraject op dit onderdeel. Conclusies Het risicobeleid is vastgelegd in diverse documenten, maar een centraal en integraal document ontbreekt. Het beleid is echter wel bekend en wordt toegepast in de organisatie. In de organisatie wordt risicomanagement op verschillende niveau s toegepast. Er is een verschil tussen risico s die voortvloeien uit fysieke projecten en risico s uit niet fysieke projecten en dagelijkse bedrijfsvoering. Dit verschil komt onder andere naar voren in de wijze van rapporteren. 10

11 Er is een methode van projectmatig of procesmatig werken, die bekend is en in de wordt toegepast. Met behulp van het systeem NARIS wordt risicomanagement in de praktijk toegepast. 2.4 Actuele ontwikkelingen Organisatieontwikkelingen Met ingang van 1 januari 2010 is de reorganisatie van de gemeentelijke organisatie afgerond. De controlfunctie is gecentraliseerd, met als doel de projectcontrol te versterken. De controlfunctie is buiten de lijn geplaatst en daardoor kan er sprake zijn van ongebonden advies aan het bestuur. Als onderdeel van de reorganisatie is ook de afdeling Projecten geformeerd, deze bestaat sinds Deze afdeling stuurt de projecten aan. Momenteel stuurt de afdeling nog niet alle projecten aan, maar het is de bedoeling dat vanaf 2012 alle projecten zijn ondergebracht bij de afdeling. Projectrisico s worden door de afdeling projecten in beeld gebracht, geanalyseerd en gerapporteerd. Handboek projecten & integrale opdrachten Ten tijde van het onderzoek was het handboek projecten & integrale opdrachten in concept beschikbaar. Inmiddels is dit handboek door het college van B&W vastgesteld (18 jan 2011). Het handboek vervangt de richtlijn projectmatig werken uit Het document bevat de uitgangspunten en richtlijnen van projectmatig werken. In het handboek worden rollen, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van raad, college, opdrachtgevers, projectmanagers, afdelingshoofd en medewerkers vermeld. Nu het handboek is vastgesteld zal de werkwijze in de praktijk verder vorm en inhoud gegeven moeten worden. Projectadministratie Ten tijde van het onderzoek werd duidelijk dat het verbeteren van de projectadministratie noodzakelijk werd geacht. Uit de interviews kwam naar voren dat de organisatie hiermee bezig was. Ernst en Young heeft een onderzoek uitgevoerd en heeft op basis daarvan in september 2010 advies 1 uitgebracht ten aanzien van de projectadministratie. Het advies is met name gericht op duidelijkheid in rollen en verantwoordelijkheden van projectadministrateur, projectmanager, projectcontroller en planeconoom. Naast deze duidelijkheid moet de organisatiecultuur zodanig zijn dat er onderling goede afspraken worden gemaakt, goed gecommuniceerd wordt over taken en verantwoordelijkheden, gestuurd wordt op resultaat en dat medewerkers elkaar kunnen aanspreken. De rollen worden nu verder ingevuld en de adviezen moeten in de praktijk gebracht worden. 1 Ernst & Young Accountants, Rapportage adviesopdracht opzetten adequate organisatie van de gemeentelijke projectfinanciën, 9 sept

12 3 Aanbevelingen Overall doet de gemeente Veenendaal het op het gebied van beleid en werking van risicomanagement goed. De kern van de aanbevelingen ligt dan ook meer in een verdere vervolmaking van de toepassing van risicomanagement. Dit zonder het dusdanig te formaliseren dat het een papieren tijger wordt, maar waarbij de gekozen structuur ondersteunend werkt voor de ambities en de beoogde resultaten. 3.1 Toelichting De gemeente Veenendaal past risicomanagement toe. Voor de gemeente als geheel is er beleid en zijn uitgangspunten en richtlijnen geformuleerd die de kaders vormen. Tevens is naar voren gekomen dat leereffecten uit eerdere projecten worden toegepast in nieuwe projecten, wat de rekenkamercommissie een zinvolle manier van werken lijkt. Verder is gebleken dat er binnen de organisatie verschillend met risicomanagement wordt omgegaan en dat met name in de grote (fysieke) projecten dit aspect gestructureerd wordt toegepast. Op basis van de documenten en de interviews komt naar voren dat bij andere werkzaamheden het denken in risico s of what-ifscenario s minder vanzelfsprekend is. Er bestaat een verschil tussen de afdeling projecten en de overige afdelingen. Tevens is aangegeven dat het ook om houding of gedrag gaat. Wanneer wordt er gecommuniceerd? Hoe wordt er op gereageerd? Deels is dit persoonsafhankelijk. De gesprekken in de projecten hierover zijn gestructureerd in een werkwijze met stuurgroepen en werkafspraken. De crux van risicomanagement zit met name in de initiatieffase waarbij er oog is voor mogelijke risico s (zowel financieel als niet financieel) en met name de vraag hoe er vervolgens gehandeld wordt. Er wordt gebruik gemaakt van de digitale applicatie NARIS, die het mogelijk maakt risico s in een breed en onafhankelijk perspectief te plaatsen. In dit systeem worden zowel de risico s van projecten als de risico s uit de reguliere bedrijfsvoering geregistreerd. Verantwoording en rapportage over deze risico s richting gemeentebestuur en raad geschieden als onderdeel van de reguliere P&C cyclus. Risico s voortvloeiend uit de fysieke projecten worden daarnaast jaarlijks gerapporteerd middels het projectenboek. Verschillende gesprekspartners hebben uitgesproken dat de bestuurlijke sensitiviteit van medewerkers een grote rol speelt bij het managen en vooral identificeren van risico s. Met andere woorden, wanneer identificeert men potentiële risico s en wordt er geëscaleerd naar het juiste niveau en wanneer niet? Een risico is dan dat problemen langer dan gewenst onbekend en/of onbenoemd blijven, waardoor het te laat is om bij te sturen of wordt gedacht dat het nog wel kan worden opgelost. In die gevallen worden het bestuur en de raad verrast met risico s. Het toepassen van risicomanagement is daarmee een subtiel spel waarin de wijze en mate van communiceren van groot belang is. Uiteindelijk is de kernvraag of er wederzijds vertrouwen is. Van belang is dat de driehoek tussen raad, college en de ambtelijke organisatie in balans is, waardoor er eerlijk en open gecommuniceerd kan en mag worden over risico s. 12

13 Op basis van de voorgaande constateringen hebben wij een aantal aanbevelingen geformuleerd. Deze hebben wij onderverdeeld in aanbevelingen voor de raad en voor het college. 3.2 Aanbevelingen aan de raad De gemeente Veenendaal heeft niet exact bepaald wat het gewenste risicoprofiel is. Wel is in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement weergegeven dat rekening wordt gehouden met een stevig risicoprofiel. Desondanks achten wij het raadzaam een debat te voeren over het gewenste risicoprofiel en op basis daarvan dit profiel vast te stellen. Het is hierbij van belang om de keuze van het ambitieniveau 2 te vertalen naar de betekenis hiervan in de praktijk (bijvoorbeeld voor het gebruik van het systeem voor risicomanagement, het aantal rapportages dat de raad ontvangt, de diepgang van de rapportages et cetera). De rekenkamercommissie komt daarmee tot de volgende aanbeveling aan de raad: 1. Vraag aan het college een analyse van het huidige en gewenste risicoprofiel en stel op basis daarvan de kaders voor de risicoambitie vast. 3.3 Aanbevelingen aan het college Een belangrijke kritische succesfactor bij risicomanagement is het bespreekbaar maken van potentiële risico s en het tijdig informeren. Om de betrokkenheid van de raad te vergroten adviseert de rekenkamercommissie het volgende : 2. Publiceer tweemaal per jaar een Projectenboek i.p.v. één keer per jaar. Ten aanzien van het beleid en de werking van het risicomanagement wordt aanbevolen: 3. Stel een overkoepelend beleidsdocument op: waarin aangegeven is hoe het risicomanagement geïntegreerd is binnen de diverse planning- en controlinstrumenten; beschrijf hoe omgegaan wordt met niet-financiële risico s en niet-financiële beheersmaatregelen; maak in dit document onderscheid tussen de toepassing van risicomanagement in projecten én de reguliere werkzaamheden; 4. Zorg ervoor dat de richtlijnen uit het handboek Projecten en Integrale opdrachten in de praktijk verder vorm worden gegeven en worden nageleefd. 5. Implementeer de adviezen van Ernst en Young 3 ten aanzien van de projectadministratie en cultuur en pas deze toe. 2 Het ambitieniveau zoals weergegeven in de tabel op pagina 8 in bijlage A. 3 Ernst & Young Accountants, Rapportage adviesopdracht opzetten adequate organisatie van de gemeentelijke projectfinanciën, 9 sep

14 Bijlage A: Onderzoeksrapportage van Berenschot 14

15 Toereikendheid en effectiviteit van risicomanagement Rekenkameronderzoek gemeente Veenendaal Wim Fred Dil Bas Meijer Leanne Schoormans 1 februari 2011

16 Toereikendheid en effectiviteit van risicomanagement Rekenkameronderzoek gemeente Veenendaal Inhoud Pagina 1. Managementsamenvatting Inleiding Doel Onderzoeksvragen De definiëring van risicomanagement en aanpak Risicomanagement: Wat is het? Elementen van risicomanagement Aanpak Resultaten De opzet van het risicobeleid De vertaling van risicobeleid naar risicomanagement De verankering en werking in de praktijk Bijlagen -2-

17 1. Managementsamenvatting De gemeenteraad van Veenendaal heeft in 2005 de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement vastgesteld. Volgens deze kaderstellende nota moet de gemeente een actueel beeld hebben van de belangrijkste risico s en beschikken over een toereikend weerstandsvermogen. Naast de nota heeft het College van B&W in 2008 een quick scan uitgevoerd naar grote projecten binnen de gemeente en geconstateerd dat de grote projecten beheersbaar en de risico s genoegzaam bekend zijn. Evengoed is door een aantal gemeenteraadsfracties aangegeven dat de quick scan onvoldoende inzicht geeft in de stand van het risicomanagement binnen Veenendaal. Aan de rekenkamercommissie is gevraagd verder onderzoek naar dit onderwerp te verrichten. De rekenkamercommissie heeft de volgende hoofdonderzoeksvragen geformuleerd: 3. Is de opzet van het risicobeleid in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement toereikend? 4. Is het risicobeleid aantoonbaar verankerd in de bestuurlijke en ambtelijke organisatie? Als randvoorwaarde voor het onderzoek is aangegeven dat de focus ligt op de inbedding van risicomanagement in de gemeentelijke organisatie, zowel binnen de bedrijfsvoering als in twee projecten. Hierbij gaat het om de procesmatige kant en niet om de cijfermatige kant (bijvoorbeeld de hoogte van het weerstandsvermogen). In het onderzoek zijn de onderzoeksvragen verder geoperationaliseerd in deelvragen en is er een normenkader opgesteld waaraan een ideaaltypische toepassing van risicomanagement voldoet. Op basis van beschikbaar gestelde documenten, interviews en een risicodialoog zijn de conclusies en aanbevelingen van dit onderzoek tot stand gekomen. In algemene zin zijn wij positief over de opzet en toepassing van risicomanagement in Veenendaal. De gemeente doet wat zij zich voorneemt om te doen aan risicomanagement. Als wij dit aanhouden naast het op het ideaalbeeld gebaseerde normenkader, dan zijn de aanbevelingen met name gericht op de toepassing van risicomanagement. Het gaat hierbij om het breed toepassen van het denken in termen van risico s binnen de gemeente (het zwaartepunt ligt nu met name in de (grote) projecten), het verder verfijnen van spelregels tussen raad college ambtelijke organisatie (wanneer en hoe wordt geïnformeerd) en proactieve communicatie over risico s. Het onderliggende rapport gaat hier nader op in. Het rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt de achtergrond, het doel van het onderzoek en de vraagstelling beschreven. Hoofdstuk 3 gaat in op onze interpretatie van de vraagstelling en op onze visie op het begrip risicomanagement. Hoofdstuk 4 beschrijft de uitkomsten van het onderzoek. -3-

18 2. Inleiding De gemeenteraad van Veenendaal heeft in 2005 de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement vastgesteld. Volgens deze kaderstellende nota moet de gemeente een actueel beeld hebben van de belangrijkste risico s en beschikken over een toereikend weerstandsvermogen. Naast de nota heeft het College van B&W in 2008 een quick scan uitgevoerd naar grote projecten binnen de gemeente en geconstateerd dat de grote projecten beheersbaar en de risico s genoegzaam bekend zijn. Evengoed is door een aantal gemeenteraadsfracties aangegeven dat de quick scan onvoldoende inzicht geeft in de stand van het risicomanagement binnen Veenendaal. Aan de rekenkamercommissie is gevraagd verder onderzoek naar dit onderwerp te verrichten. 2.1 Doel Het doel van het onderzoek is inzicht geven in de toereikendheid van de maatregelen die de gemeente heeft genomen om risico s te beheersen en of deze maatregelen in de praktijk effectief zijn. Het onderzoek richt zich daarmee op de actuele inrichting en werking van het risicomanagement in de gemeente Veenendaal. De focus ligt hierbij op de inbedding van risicomanagement in de gemeentelijke organisatie, zowel binnen de bedrijfsvoering als in twee projecten. Hierbij gaat het om de procesmatige kant en niet om de cijfermatige kant (bijvoorbeeld de hoogte van het weerstandsvermogen). Waar nodig wordt geadviseerd over mogelijke verbetering. 2.2 Onderzoeksvragen Om het doel te bereiken heeft de rekenkamercommissie de volgende onderzoeksvragen gesteld: 5. Is de opzet van het risicobeleid in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement toereikend? a. Is het beleid actueel, consistent en helder? b. Zijn er strategische keuzes gemaakt over de risk apetite? c. Zijn de belangrijkste risico s en beheerskaders benoemd? 6. Is het risicobeleid aantoonbaar verankerd in bestuurlijke en ambtelijke organisatie? a. Zijn taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden belegd? b. Is het risicomanagement ingericht zodat: i. risico s worden geïdentificeerd? ii. risico s worden geanalyseerd? iii. respons is gedefinieerd? iv. risico s worden gemonitord? v. risico s worden gerapporteerd? In het volgende hoofdstuk gaan wij in op onze definitie van risicomanagement en de onderzoeksaanpak. -4-

19 3. De definiëring van risicomanagement en aanpak 3.1 Risicomanagement: Wat is het? Risicomanagement is veelal financieel van oorsprong. Met andere woorden, hoeveel kost het als het mis gaat, hoeveel reserve moet er opgebouwd zijn? Risicomanagement is echter meer dan dat. Het gaat om het proces en het besef binnen de (project)organisatie dat er risico s gelopen worden die meer zijn dan alleen financieel. Ook de oorzaken van risico s zijn verschillend van aard. Wij maken onderscheid naar vier oorzaakcategorieën: 7. Risico s in de bedrijfsvoering: bedrijfsvoeringrisico s zijn risico s die samenhangen met de interne organisatie. Voorbeelden hiervan zijn personeelsrisico s (langdurige ziekte, arbeidsongeschiktheid, fraude of menselijke fouten), risico s in bedrijfsprocessen (wanneer processen niet optimaal zijn ingericht) of risico s ten aanzien van fysieke zaken (wanneer de staat waarin goederen verkeren niet bekend is en deze staat onverwacht en snel kan verslechteren). 8. Risico s door beleidskeuze: deze risico s zijn het directe gevolg van een genomen beleidsbeslissing door voornamelijk de raad of het college. Het risico zou er niet zijn geweest als de beslissing in kwestie niet was genomen en het risico hangt bovendien samen met de aard van de beslissing. 9. Risico s door verbonden partijen: risico s in deze categorie hangen samen met het handelen van partijen waarover de gemeente geen (volledige) zeggenschap heeft, maar die de gemeente wel kan (proberen te) beïnvloeden. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om Wgr-organen, waarbij de gemeente afhankelijk is van beslissingen van het bestuur en de andere gemeenten, terwijl die beslissingen financiële consequenties hebben voor de gemeente. 10. Onbeïnvloedbare externe oorzaken van risico s: risico s die voortkomen uit factoren die volledig buiten de gemeentelijke invloedssfeer liggen. Het gaat hierbij vooral om sociale en economische ontwikkelingen, natuurlijke oorzaken en de uitkomst van onafhankelijke arbitrage. Risico s in deze categorie zijn risico s die de gemeente nu eenmaal loopt en waarvan de oorzaak niet direct te beïnvloeden is. Wij definiëren daarmee risicomanagement als het identificeren, kwantificeren en beheersen van risico s. Risico s kunnen en zullen zich altijd voordoen en een goede identificatie (signalering en inventarisatie) is de sleutel voor een goede beheersing. In figuur 1 geven we de elementen van risicobeheersing weer: identificatie analyse respons monitoring. -5-

20 Figuur 1; Risicobeheersing In de volgende paragraaf lichten wij de elementen toe. 3.2 Elementen van risicomanagement Identificatie Een tijdige identificatie van risico s is essentieel voor risicomanagement. Een bekwaam (project) manager beschikt over adequate informatie met betrekking tot onder andere de: Doorlooptijd (planning) Budgetuitnutting (begroting en realisatie) Kwaliteit (specificatie van werkzaamheden) Scope (hoeveelheid werk) De verschillende vakdisciplines in de organisatie ondersteunen en helpen hierbij vanuit verschillende rollen en verantwoordelijkheden. Rollen zijn bijvoorbeeld kaderstellend (concerncontroller), toezichthoudend (accountant, kwaliteitszorg) of ondersteunend (vastleggen informatie). Bij de identificatie van risico s zullen allen een rol vervullen om een risico goed in te schatten. Risicomanagement is daarmee niet van één iemand Analyse Gezamenlijk wordt de impact van een risico en de gevolgen in termen van tijd (uitloop), geld (overschrijding), kwaliteit (daling) en scope (vermindering hoeveelheid) benoemd. -6-

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen Raadsvergadering d.d. : 1 december 2011 Raadsbesluitnummer : R11.081 Carrousel d.d. : 17 november 2011 Onderwerp : Eindrapport Rekenkamercommissie kwaliteit Grondbeleid

Nadere informatie

RKC ONDERZOEKSPLAN. Weststellingwerf. Toezeggingen aan burgers en bedrijven. Oktober 2015

RKC ONDERZOEKSPLAN. Weststellingwerf. Toezeggingen aan burgers en bedrijven. Oktober 2015 ONDERZOEKSPLAN Toezeggingen aan burgers en bedrijven Oktober 2015 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Motivatie onderzoek... 1 Aanleiding... 1 Doelstelling... 2 Vraagstelling... 2 Toetsingskader... 2 Afbakening...

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Onderwerp: Risicomanagement Reg.nr. : 12.0693 B&W verg. : 19 juni 2012 : 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

Onderzoekscommissie Steenwijkerland

Onderzoekscommissie Steenwijkerland Onderzoekscommissie Steenwijkerland Adviesrapportage onderzoek verbouwing De Meenthe (2) 1 oktober 2012 Colofon Een onderzoek door de raad is een op waarheidsvinding gericht onderzoek naar een specifiek

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben.

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7 Taken en verantwoordelijkheden In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7.1 Gemeenteraad De Gemeenteraad

Nadere informatie

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement (Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement Aanleiding Het college heeft de opdracht een Nota Risicomanagement op te stellen. Hiertoe heeft de raad besloten bij de rapportage Financiële Strategie.

Nadere informatie

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Wijk bij Duurstede, 6 maart 2012 Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Memo Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Aan: Leden van de

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rapportage Alphen-Chaam 02 juni 2009 R A P P O R T A G E E F F

Nadere informatie

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Provincie Groningen December 2014 1. Inleiding Op basis van de Financiële Verordening Provincie Groningen dienen Gedeputeerden Staten (GS) ten minste eenmaal

Nadere informatie

Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages

Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages Raadsvoorstel Agendapunt: 16 Onderwerp risicomanagement grondexploitaties Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages Aan de gemeenteraad,

Nadere informatie

Algemene conclusie per gemeente

Algemene conclusie per gemeente Oplegnotitie bij het RSD onderzoeksrapport Deze oplegnotitie vat de belangrijkste zaken uit het RSD onderzoek samen. Deze oplegnotitie is gebaseerd op het rapport dat het onderzoeksbureau De Lokale Rekenkamer

Nadere informatie

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Rekenkamercommissies Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Waterland Inleiding In de maanden mei tot en met oktober

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062

Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062 Gemeente Bussum Besluit nemen over advies effectmeting Inkoop en inhuur van de rekenkamercommissie

Nadere informatie

Onderzoeksplan Rekenkamercommissie 2011

Onderzoeksplan Rekenkamercommissie 2011 Onderzoeksplan Rekenkamercommissie 2011 Boxtel, maart 2011 Voorwoord Voor u ligt het onderzoeksplan 2011 van de rekenkamercommissie Boxtel. Het onderzoeksplan is het resultaat van de suggesties die we

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015 Bestuurlijk spoorboekje planning en control Gemeente Velsen 17 december 2014 Inleiding In de Wet dualisering gemeentebestuur zijn de posities, functies en bevoegdheden van de Raad en het College formeel

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Weert, 6 september 2011. Rekenkamer Weert Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. De wijze van onderzoek 4. Deelvragen

Nadere informatie

Deelplan IC Treasury 2014. Gemeente Lingewaard

Deelplan IC Treasury 2014. Gemeente Lingewaard Deelplan IC Treasury 2014 Gemeente Lingewaard 1 Inhoudsopgave 1. Aanleiding 3 2. Structureel / incidenteel 3 3. Opdrachtgever 3 4. Opdrachtnemer 3 5. Relevante wet- en regelgeving 3 6. Rapportage 4 7.

Nadere informatie

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS Het Algemeen Bestuur van het recreatieschap Dobbeplas; Gezien het voorstel van het Dagelijks Bestuur van 13 oktober 2014; Gelet op het bepaalde in de artikelen

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarplan 2015 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008 Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008 Maart 2009 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Verricht onderzoek in 2008 4-5 Paragraaf 1.1. Inleiding Paragraaf 1.2. Onderzoek Reserves en Voorzieningen

Nadere informatie

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt 9A Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438 In D&H: 22-01-2013 Steller: Drs. J.L.P.A. Dankaart

Nadere informatie

Aanpak projectaudits

Aanpak projectaudits Aanpak projectaudits 1. Inleiding Veel lokale overheden werken op basis van een standaardmethodiek Projectmatig Werken. Op die manier wordt aan de voorkant de projectfasering, besluitvorming en control

Nadere informatie

Ons kenmerk C100/05.0016522. Aantal bijlagen 1

Ons kenmerk C100/05.0016522. Aantal bijlagen 1 Directie Bestuur & Organisatie Directie Algemeen Aan de Commissie AB Korte Nieuwstraat 6 65 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 9 Telefax (024) 329 22 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 905 6500

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarverslag 2010 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

Planning & Control Cyclus 2011 Gemeente Oostzaan

Planning & Control Cyclus 2011 Gemeente Oostzaan Planning & Control Cyclus 2011 Gemeente Oostzaan Oostzaan, 7 december 2010 Versie 1.2 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestaand beleid Planning & Control 4 3. (Nieuwe) bestuurlijke doelstellingen en randvoorwaarden.6

Nadere informatie

: Regeling budgethouderschap en leidraad budgethouders

: Regeling budgethouderschap en leidraad budgethouders MEMO INTERN Van Aan : Concernstaf : Afdelingshoofden/ budgethouders Datum : Betreft : Regeling budgethouderschap en leidraad budgethouders Collega s, Bijgevoegd vinden jullie de regeling budgethouderschap

Nadere informatie

Risicomanagement Transities

Risicomanagement Transities Risicomanagement Transities 1. Inleiding In deze rapportage worden de risico s en de mogelijke beheersmaatregelen benoemd die verband houden met de te realiseren transities rondom Jeugdzorg, Participatie

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Nota Risicomanagement Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 29.10.2013 2013/0350680 Dhr. R. Anderson telefoon 038 499 8744 e-mail R.Anderson@overijssel.nl Aan Provinciale Staten

Nadere informatie

Rapportage onderzoek programmamanagement. Kaders, ruimte en verantwoording?

Rapportage onderzoek programmamanagement. Kaders, ruimte en verantwoording? Rapportage onderzoek programmamanagement Kaders, ruimte en verantwoording? Rekeningcommissie Waterschap De Dommel 12-8-2010 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Samenvatting 4 3. Onderzoeksplan 6 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

Wij stellen de volgende data voor de oplevering van de planning en controlproducten 2010:

Wij stellen de volgende data voor de oplevering van de planning en controlproducten 2010: Planning en controlcyclus 2010 Samenvatting In dit voorstel is de planning opgenomen van de planning- en controlproducten 2010: de jaarrekening 2009, de voorjaarsnota 2010, de kadernota 2011, de programmabegroting

Nadere informatie

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Plan van aanpak Rekenkamer Maastricht februari 2007 1 1. Achtergrond en aanleiding 1 De gemeente Maastricht wil maatschappelijke doelen bereiken.

Nadere informatie

Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1

Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1 Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1 Beoordelingskader, ofwel hoe wij gekeken en geoordeeld hebben Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Uitgangspunten 2 3 Beoordelingscriteria 3 4 Hoe

Nadere informatie

De Drie Vragen Samengevat Resultaten enquête Doorwerking

De Drie Vragen Samengevat Resultaten enquête Doorwerking De Drie Vragen Samengevat Resultaten enquête Doorwerking In september 2012 heeft de commissie Kwaliteitszorg weer een korte enquête uitgezet onder de leden van de NVRR. Deze keer om na te gaan op welke

Nadere informatie

Risicomanagement in de gemeente Papendrecht Rekenkamercommissie gemeente Papendrecht

Risicomanagement in de gemeente Papendrecht Rekenkamercommissie gemeente Papendrecht Risicomanagement in de gemeente Papendrecht Rekenkamercommissie gemeente Papendrecht Papendrecht, oktober 2014 Inhoudsopgave 1. Bestuurlijke Nota 3 1.1. Probleemstelling, normen en aanpak van het onderzoek

Nadere informatie

Raamwerk Risicomanagement

Raamwerk Risicomanagement Raamwerk Risicomanagement Op basis van het Enterprise Risk Management van COSO heeft Olde Bijvank advies in samenwerking met Quintis een raamwerk voor risicomanagement ontwikkeld. Specifiek voor Nederlandse

Nadere informatie

Visiedocument Planning & Control. Gemeente Coevorden

Visiedocument Planning & Control. Gemeente Coevorden Visiedocument Planning & Control Gemeente Coevorden Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Leeswijzer... 3 Hoofdstuk 2. Het belang van Planning & Control... 4 2.1 Wat is Planning

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân

Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân Kollumerland c.a. Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân Aan de raad van de Gemeente Kollumerland c.a. Postbus 13 9290 AA KOLLUM Afdeling : GRIF Behandeld door : P.J.A. Praat Doorkiesnummer : (0511) 548228

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 Raadsstuk Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 1. Inleiding De gemeenteraad stelt kaders vast o.a. in de vorm van gemeentelijke verordeningen. De financiële beheersverordening

Nadere informatie

Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg

Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg Startnotitie Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg 1 Aanleiding voor het onderzoek In de jaarrekening en het jaarverslag leggen Gedeputeerde Staten jaarlijks verantwoording

Nadere informatie

Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland

Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland Het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke regeling Gouwe-Rijnland (BSGR), gelet op: Artikel 212 van de Gemeentewet; Het Waterschapsbesluit;

Nadere informatie

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit:

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit: RAADSVOORSTEL Gemeente Woerden 10R.00158 J^y gemeente WOERDEN Agendapunt: Indiener: - Griffie Aandachtsveld portefeuillehouder: - wethouder Schreurs Contactpersoon: M. Lucassen Tel.nr.: 428619 E-mailadres:

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen.

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen. tekst raadsvoorstel Inleiding Vanaf januari 2015 (met de invoering van de nieuwe jeugdwet) worden de gemeenten verantwoordelijk voor alle ondersteuning, hulp en zorg aan kinderen, jongeren en opvoeders.

Nadere informatie

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen)

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) 2 januari 2014 2 Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Inhoudsopgave

Nadere informatie

Jaarplan 2015 Rekenkamercommissie Woerden

Jaarplan 2015 Rekenkamercommissie Woerden Jaarplan 2015 1 Jaarplan 2015 Rekenkamercommissie Woerden 1. Doel en werkwijze van de rekenkamercommissie De Rekenkamercommissie Woerden is per 1 april 2004 ingesteld door de gemeenteraad. Sinds eind 2006

Nadere informatie

Nadere toelichting Op 15 april 2010 presenteert de Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân (RKC) haar rapport inzake het grondbeleid in Achtkarspelen.

Nadere toelichting Op 15 april 2010 presenteert de Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân (RKC) haar rapport inzake het grondbeleid in Achtkarspelen. Aan de Gemeenteraad Raad Status 3 februari 2011 Besluitvormend Onderwerp Advies controlecommissie over rapport Rekenkamercommissie inzake grondbeleid Punt no. 6 Korte toelichting De controlecommissie heeft

Nadere informatie

Bestuurlijke P&C-kalender 2014

Bestuurlijke P&C-kalender 2014 Bestuurlijke P&C-kalender 2014 Inleiding Voor u ligt de P&C-kalender voor de bestuurlijke Planning en Control cyclus 2014. In deze kalender is van elk document binnen deze cyclus de planning opgenomen

Nadere informatie

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht Onderzoeksplan Rekenkamer Utrecht 16 februari 2009 1 Inleiding Vanuit de raadsfracties van het CDA en de VVD kwam in 2008 de suggestie aan de Rekenkamer om

Nadere informatie

Raadsvoorstel Agendanr. :

Raadsvoorstel Agendanr. : Raadsvoorstel Agendanr. : Onderwerp: Onderzoek rekenkamercommissie naar de Bezwaarafhandeling in de gemeente s-hertogenbosch Reg.nr. : 12. B&W verg.. : Commissie : n.v.t. FES Cie_verg. : 27 augustus 2012

Nadere informatie

Vergaderdatum 6 juli 2016 Onderwerp Rapportage verbijzonderde interne controle 2015 Agendapunt

Vergaderdatum 6 juli 2016 Onderwerp Rapportage verbijzonderde interne controle 2015 Agendapunt Voorstel voor bestuur Vergaderdatum 6 juli 2016 Onderwerp Rapportage verbijzonderde interne controle 2015 Agendapunt 5 b Kenmerk B2016/u1320 Portefeuillehouder W. Stegeman Opsteller/indiener M.J. Donker

Nadere informatie

Beslispunten: 1. Het onderdeel 'verkeersveiligheid' (uit het programma veiligheid) onderzoeken op doeltreffendheid.

Beslispunten: 1. Het onderdeel 'verkeersveiligheid' (uit het programma veiligheid) onderzoeken op doeltreffendheid. Onderwerp: Doelmatig- en doeltreffendheidonderzoeken. Beslispunten: 1. Het onderdeel 'verkeersveiligheid' (uit het programma veiligheid) onderzoeken op doeltreffendheid. 2. De doelmatig- en doeltreffendheidonderzoeken

Nadere informatie

Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen

Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen Bijlage 5 Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen Aanbevelingen rapport Rekenkamer Breda 1. Geef als raad opdracht aan het college om samen met de raad een nieuwe Nota Verbonden

Nadere informatie

Richtlijn begrotingswijzigingen

Richtlijn begrotingswijzigingen Richtlijn begrotingswijzigingen Richtlijn begrotingswijzigingen... 1 Inleiding... 1 Wanneer vindt een aanpassing van de programmabegroting plaats... 1 Procesgang begrotingswijziging... 1 Procesbeschrijving

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

ONDERZOEKSPLAN 2013-2014

ONDERZOEKSPLAN 2013-2014 ONDERZOEKSPLAN 2013-2014 De rekenkamercommissie van de gemeente Veenendaal voert onderzoeken uit naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het door het gemeente-bestuur gevoerde beleid.

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering van : 14 februari 2012 Agendanummer : 10 Portefeuillehouder : -- Afdeling : Rekenkamer Castricum/Langedijk Opsteller : Voorstel aan de raad Onderwerp Programma : Rapport

Nadere informatie

Verbeterplan inkoop/aanbesteding en budgetbeheer op basis van rapport rekenkamercommissie (aanbiedingsnota) en bestuurlijke reactie

Verbeterplan inkoop/aanbesteding en budgetbeheer op basis van rapport rekenkamercommissie (aanbiedingsnota) en bestuurlijke reactie Verbeterplan inkoop/aanbesteding en budgetbeheer op basis van rapport rekenkamercommissie (aanbiedingsnota) en bestuurlijke reactie (P.J. Vonk, hoofd concernstaf, ism de organisatie) Het verbeterplan is

Nadere informatie

Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling

Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling Voorstel aan de raad Nummer: B11-20215 Portefeuille: Programma: Programmaonderdeel: Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling 2.6.3 Financiën Steller: R. van

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Vacature Hoofd Financiën

Vacature Hoofd Financiën Vacature Hoofd Financiën Gezocht: Krachtig Hoofd Financiële en Salarisadministratie Voelt u zich aangetrokken tot de dynamische ontwikkelingen binnen Voortgezet Onderwijs? Bent u de krachtige, financiële

Nadere informatie

Onderzoeksplan 2016 REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR

Onderzoeksplan 2016 REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR Inhoud 1. Inleiding...2 2. Missie...2 3. Onderzoeksthema s...2 4. en een doorkijk naar 2017...3 a. Quick scan gemeentelijke sturing op de binnenstedelijke economie...3 b. Effecten

Nadere informatie

Oplegvel Raadsstuk. Onderwerp Reactie van het college op het verslag van het onderzoek van de RKC naar jaarstukken 2011. DOEL: Besluiten B&W

Oplegvel Raadsstuk. Onderwerp Reactie van het college op het verslag van het onderzoek van de RKC naar jaarstukken 2011. DOEL: Besluiten B&W Oplegvel Raadsstuk Onderwerp Reactie van het college op het verslag van het onderzoek van de RKC naar jaarstukken 2011 Portefeuille P. Heiliegers Auteur P.C. de Kruijf Telefoon 023-5113045 E-mail: pdekruijf@haarlem.nl

Nadere informatie

RWO/ grondzaken Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: Behandelend ambtenaar. W. van Bemmel

RWO/ grondzaken Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: Behandelend ambtenaar. W. van Bemmel gemeente Den Helder Registratienummer: BI08.00854 Portefeuillehouder: Raadsvoorstel H. Boskeljon / B. Fritzsche Van afdeling: RWO/ grondzaken Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: Behandelend ambtenaar.

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland J^tA/ü4U^ Beleidsveld: Aard voorstel: Besluitvormend Vergaderdatum: 18 december 2008 Kenmerk VV: 710059 Aantal bijlagen: 1 Aan de verenigde vergadering van Delfland, Besluit: - het geactualiseerde normenkader

Nadere informatie

Rekenkamer Gemeente Steenwijkerland

Rekenkamer Gemeente Steenwijkerland Rekenkamer Gemeente Steenwijkerland Vervolgonderzoek naar de doorwerking in de programmabegroting van de aanbevelingen in de Quick scan programmabegroting 2007. Januari 2009 1 Samenstelling Rekenkamer

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo 0 Inleiding De Gemeentewet(GW), art. 213, schrijft voor dat de gemeenteraad één of meer accountants aanwijst

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Houten. Jaarplan 2015

Rekenkamercommissie Houten. Jaarplan 2015 Rekenkamercommissie Houten Jaarplan 2015 oktober 2014 COLOFON: De rekenkamercommissie van de gemeente Houten wordt gevormd door drie externe leden en bestaat uit: Hester Tjalma (voorzitter) Peter Siebers

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

Verordening op het financiële beleid en beheer van de gemeente Hengelo

Verordening op het financiële beleid en beheer van de gemeente Hengelo GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Hengelo. Nr. 70808 2 december 2014 Verordening op het financiële beleid en beheer van de gemeente Hengelo De raad van de gemeente Hengelo; gelezen het voorstel

Nadere informatie

Geachte collega raadsleden,

Geachte collega raadsleden, Geachte collega raadsleden, Op 19 mei 2014 heeft het audit-overleg namens de Gemeenteraad gesproken over het accountantsverslag en de bevindingen van de huisaccountant PwC, bij de controle van de jaarrekening

Nadere informatie

Rekenkamer Weert. Jaarverslag 2008 en Vooruitblik 2009

Rekenkamer Weert. Jaarverslag 2008 en Vooruitblik 2009 Rekenkamer Weert Jaarverslag 2008 en Vooruitblik 2009 Maart 2009 2 Voorwoord Beste raadsleden, Voor u ligt het derde jaarverslag van de rekenkamer Weert. Hierin willen wij verantwoording afleggen over

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Nota Weerstandsvermogen 2013 Gemeente Olst-Wijhe Olst-Wijhe, maart 2013 doc. nr.: 13.014804 Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Inhoudsopgave Samenvatting 3 Hoofdstuk indeling 1.

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Datum Behandeld door Ons kenmerk 3 juni 2008 drs. A.P.W.M. Scheepers RA 81027-103744- 385490/HD/mj

Datum Behandeld door Ons kenmerk 3 juni 2008 drs. A.P.W.M. Scheepers RA 81027-103744- 385490/HD/mj Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Tel: (040) 2345000 Fax: (040) 2345014 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van de gemeente Helmond t.a.v. de raadsgriffie/secretaris

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel ~,,~ Raadsvoorstel Agendapuntnummer: Registratienr: [ 40523] Onderwerp Instemmen met het doonoeren van een stelselwijziging voor de verantwoording- en dekkingswijze van investeringen met maatschappelijk

Nadere informatie

Een risico is de mogelijkheid dat een ongewenste gebeurtenis optreedt.

Een risico is de mogelijkheid dat een ongewenste gebeurtenis optreedt. NOTITIE RISICOMANAGEMENT GEMEENTE ZWIJNDRECHT Inleiding Het Startdocument concerncontrolling van januari 2004 vermeldt Risicomanagement 1 als één van de vijf pijlers van control. Het startdocument onderkent

Nadere informatie

Middelburg, 7 juli 2011

Middelburg, 7 juli 2011 AAN Het college van B&W van de gemeente Middelburg d.t.v. de raadsgriffier Postbus 6000 4330 LA Middelburg. Onderwerp: Wederhoor m.b.t. quick-scan onderzoek naar de WMO Geacht College, Middelburg, 7 juli

Nadere informatie

Evaluatie P&C Cyclus Projectdefinitie

Evaluatie P&C Cyclus Projectdefinitie Evaluatie P&C Cyclus 2014 Projectdefinitie februari 2015 INLEIDING Als onderdeel van het implementatietraject CGM is in 2013 in de 3 afzonderlijke raden van Cuijk, Grave en Mill en st Hubert besloten tot

Nadere informatie

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer 1. Inleiding In 2008 heeft Aniek Geerts, student Master of Business Administration met begeleiding vanuit de Rijksuniversiteit Groningen door de heer B.J.W.Pennink

Nadere informatie

gezien het voorstel van de Tijdelijke Commissie ingesteld door de Drechtraad van 21 augustus 2006 en 13 november 2006; b e s l u i t :

gezien het voorstel van de Tijdelijke Commissie ingesteld door de Drechtraad van 21 augustus 2006 en 13 november 2006; b e s l u i t : De Drechtraad gezien het voorstel van de Tijdelijke Commissie ingesteld door de Drechtraad van 21 augustus 2006 en 13 november 2006; gelet op artikel 212 van de Gemeentewet, alsmede artikel 30, eerste

Nadere informatie

5 Methode. 5.1 Uitgangspunten

5 Methode. 5.1 Uitgangspunten 5 Methode In dit hoofdstuk wordt het risicomanagementsysteem 1 waarmee de in het vorige hoofdstuk genoemde doelstellingen van risicomanagement wordt bereikt toegelicht. Een eenmalige risicoanalyse uitvoeren

Nadere informatie

Plan van aanpak: Doeltreffendheid en doelmatigheid IT-investeringen gemeente Amersfoort

Plan van aanpak: Doeltreffendheid en doelmatigheid IT-investeringen gemeente Amersfoort Plan van aanpak: Doeltreffendheid en doelmatigheid IT-investeringen gemeente Amersfoort Datum: september 2014 I Inleiding Informatietechnologie (IT) gaat niet meer alleen over digitale werkplekken, maar

Nadere informatie

Kennismakings- informatiebijeenkomst gemeente Utrecht (nieuwe) raadsleden Raadsleden centraal Goede raad voor een sterke gemeenteraad

Kennismakings- informatiebijeenkomst gemeente Utrecht (nieuwe) raadsleden Raadsleden centraal Goede raad voor een sterke gemeenteraad Kennismakings- informatiebijeenkomst gemeente Utrecht (nieuwe) raadsleden Raadsleden centraal Goede raad voor een sterke gemeenteraad 10 juni 2014 Gemeente Utrecht Agenda 1. Wie is de gemeentelijke accountant?

Nadere informatie

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Weerstandsvermogen te complex voor gemeenteraadsleden 1 en dus vooral voor het college? Neen, de gemeenteraad

Nadere informatie

Griffie Februari 2014 ONDERZOEKSOPZET: PROCES HARMONISATIE VOORSCHOOLSE VOORZIENINGEN

Griffie Februari 2014 ONDERZOEKSOPZET: PROCES HARMONISATIE VOORSCHOOLSE VOORZIENINGEN Griffie Februari 2014 ONDERZOEKSOPZET: PROCES HARMONISATIE VOORSCHOOLSE VOORZIENINGEN Inleiding/aanleiding: Harmonisatie voorschoolse voorzieningen (peuterspeelzalen en harmonisatie) speelt voor de gemeenteraad

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1 Raadsvergadering van 2 oktober 2008 Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement Verantwoordelijke portefeuillehouder: M.G. de

Nadere informatie