Eindejaarsinterviews. Crisisvoorzitter Marlies van Wijhe: Double dip in verfindustrie een feit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eindejaarsinterviews. Crisisvoorzitter Marlies van Wijhe: Double dip in verfindustrie een feit"

Transcriptie

1 verf&inkt magazine van de vereniging van verf- en drukinktfabrikanten VVVF Eindejaarsinterviews Crisisvoorzitter Marlies van Wijhe: Double dip in verfindustrie een feit Bert Jan Lommerts ( topteam Chemie): New earth, new chemistry, verf en inkt horen daar bij Ruud Maas (FOSAG): Schildersbranche moet jaar vertraging uitzitten Aad Kuiper (HunterDouglas): Dankzij onze innovaties willen klanten contact met ons houden Rob Kragt (Desso): Cradle to cradle is de toekomst Ons beroep op verf en drukinkt: De museumconservator De mens achter Kees Ekelmans: Waar ik centjes mee verdien, heb ik bij Quick geleerd Betaalt duurzaam onderhoud zich uit? GPR-rekentool maakt milieueffecten onderhoud inzichtelijk Gekleurd verleden: Hoe de bedrijfskat van vernisfabriek J.C. van Wijk & Co het leven liet tijdens het bombardement van Rotterdam

2 Vision on quality NEDERLANDS ENIGE FABRIKANT VAN TEST- EN MEETAPPARATUUR VOOR DE VERFINDUSTRIE TQC AUTOMATISCHE FILM APPLICATOR Voor het aanbrengen van een uniforme, reproduceerbare filmlaag. Geschikt voor folies en /of glazen, papieren, metalen ondergronden Geschikt voor spiraalapplicatoren en / of standaard blok applicatoren Intuïtieve bediening Vele instelmogelijkheden TQC AUTOMATISCHE CUPPING TESTER Voor het testen van coatings bij verschillende stadia van deformatie conform ISO Ergonomisch: tester instelbaar naar werkhouding Led verlichting instelbaar in kleur en hoek voor optimale beoordeling testplaat Deformatie vooraf instelbaar in mm TQC WASBAARHEID / SLIJTVASTHEIDTESTER Voor het testen van bijv. coatings, inkten, textiel, hout en plastic op slijtvastheid. Voor droge en natte testen Test tot vier proefstalen tegelijk Dubbele pomp voor simultaantest met twee verschillende testvloeistoffen TQC TQC produceert instrumenten en toebehoren voor het testen van onder andere viscositeit dekkracht lopersvorming droogtijd slagvastheid natte laagdikte adhesie metamerie densiteit vloeiing maalfijnheid elasticiteit TQC AUTOMATISCHE VISCOSITEITSMETERS Diverse modellen voor het bepalen van de viscositeit in mpa s, cp, cst en KU (Krebs Units). Volledig automatisch, dus zeer hoge reproduceerbaarheid Ook handmatig instelbaar ASCOTT ANALYTICAL CORROSIE TESTKASTEN Voor versnelde corrosietesten. Vochtigheids corrosietest Zoutsproei corrosietest Cyclische corrosietest Alle modellen in div. maten leverbaar Modern vormgegeven Zeer gebruiksvriendelijk TQC B.V JP Zevenhuizen T 31(0) E Nijverheidscentrum 14 Nederland F 31(0) W

3 Museumconservator Pieter Wokke: ons beroep op verf & inkt In deze rubriek komen mensen aan het woord die beroepsmatig met verf & drukinkt van doen hebben en daar enthousiast over vertellen. Deze keer: de museumconservator. In het Schildersmuseum kun je Oud-schilderleraar Pieter Wokke (1943) is al 25 jaar als secretaris-penningmeester en vrijwillig conservator actief bij de stichting Schildersmuseum. Doel van de in de jaren zeventig van de vorige eeuw opgerichte stichting: het bevorderen van het verzamelen en aldus zien te behouden van oude schildersmaterialen en -gereedschappen. Huidige comparanten zijn onder meer de FOSAG, Savantis, Eisma s schildersblad en de landelijke Studie- Club Schilders. In bruikleen vormen de schilderswinkel en het decoratieatelier samen met andere authentieke woon-, werk- en winkelpanden uit omliggende vissersdorpen vast onderdeel van het openluchtgedeelte van het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen, een toeristische attractie goed voor bezoekers op jaarbasis. het ambacht ruiken, meebeleven Museumconservator is wel een heel groot woord. Maak er dan ten minste medeconservator van! Voor de rest kloppen de gegevens aardig; ik ben al zo n beetje vanaf 1986 bij de stichting betrokken. Let wel, als medebestuurslid en als medevrijwilliger, want je praat toch zeker over een man of dertig in totaal. Toen er een vacature vrijkwam, werd er al gauw gezegd: dat is iets voor Wokke. Die houdt van ouderwetse, mooie dingen! Is ook zo, want ook privé houd ik er inmiddels een aardige verzameling van oude schildersmaterialen op na. Zelfs zoveel dat ik een eigen museum zou kunnen beginnen. Dus als hier brand uitbreekt, wat we natuurlijk niet hopen, ligt er een reserveverzameling klaar! Veilig idee toch? Maar het feit dat het Zuiderzeemuseum de collectie inmiddels voor onbepaalde tijd in bruikleen heeft genomen en voor de exploitatie en het onderhoud zorgt, vind ik nóg geruststellender. De oorsprong gaat terug naar de jaren zestig toen de in schilderskringen zeer bekende meester-schilder, maar inmiddels overleden Cees van Groeningen in de gaten kreeg dat veel authentiek materiaal uit het schildersambacht verloren dreigde te gaan. Daarom was hij al in een heel vroeg stadium aan het verzamelen geslagen. Aan hem hebben we ook te danken dat we in het Zuiderzeemuseum diverse panden konden krijgen om de spullen in te exposeren. Winkel en decoratieatelier geven een tamelijk compleet beeld van het schildersvak en zaken er omheen. De inventaris van de heropgebouwde schilderswinkel van Reindert Jonkman uit Enkhuizen, hebben we bijvoorbeeld te danken aan de firma Goudappel uit Delft. Toen dat bedrijf in 1979 een eeuw bestond, schonken ze de complete boedel: schappen, werkbanken, tafels, lessenaar en pigmentenkast, schitterend. Met achter elk stuk als het ware een verhaal, zoals dat voor elk stuk in ons museum en decoratieatelier geldt. In het Schildersmuseum kun je het ambacht letterlijk voelen, proeven, ruiken en meebeleven. De geur van terpentijn, lijnolie, stopverf en plamuur, maar bijvoorbeeld ook kwasten in allerlei vormen en maten. Je over spullen verbazen. Over de eerste afbrander bijvoorbeeld. Vroeger een korf met brandende turf die tegen het houtwerk werd aangeduwd en blarentrekker werd genoemd. Wist je dat ook ooit haaienvel is gebruikt om de ondergrond glad te maken? Aan fraaie spullen geen gebrek. Als mensen melden dat ze spullen voor ons hebben, gaan we zonodig eerst kijken. Is een voorwerp beter dan dat we in huis hebben, dan nemen we het ogenblikkelijk mee. Maar verder nemen we echt niks meer mee in de sfeer van: Oh ja, dat zouden we op termijn misschien nog wel eens kunnen gebruiken. We hebben hier op het museumterrein namelijk nog een heel depot vol! Alles keurig geregistreerd en gedocumenteerd. Ik kom hier overigens minder vaak dan vroeger. Toen gaf ik hier ook nog demonstraties in marmer- en houtimitatie. Een ware kunst die je hier op s zaterdags nog altijd kunt aanschouwen. Schilderen is en blijft altijd een ambacht dat het zonder meer verdient tentoongesteld te worden. In al zijn facetten. Begin je met een klus, dan is iets meestal lelijk en verweerd. Maar als het eenmaal klaar is, is het altijd mooier dan je begon! Je beschermt niet alleen, maar je bent ook mooimaker. In die zin is ook het leraarschap me altijd goed bevallen: jonge gasten en gezellen nog meer vakmanschap proberen mee te geven en zo het vak nog mooier zien te maken. Tekst: Anton Stig Foto: Pet van de Luijtgaarden verf&inkt

4 colofon inhoud Verf&Inkt is een uitgave van de Vereniging van Verf- en Drukinktfabrikanten VVVF. De VVVF behartigt de belangen van de Nederlandse verf- en drukinktindustrie. Het blad wordt verspreid onder leden van de brancheorganisatie en externe relaties. Verf&Inkt verschijnt zes keer per jaar. Verf&Inkt wil een opinieblad zijn. Dat betekent dat van VVVF-standpunten afwijkende meningen niet uit het blad geweerd worden. Redactie Jos de Gruiter (hoofdredactie), Annet Huyser (eindredactie), Dorine van Kesteren, Hans Klip, Peter Boorsma en Anton Stig Redactieadres Loire AK Den Haag Postbus AE Leidschendam Vormgeving GrafischeZaken, Den Haag Druk Deltahage, Den Haag New earth, new chemistry Door haar innovatief vermogen hoort de verfen drukinktindustrie bij de chemie en bij het topsectorenbeleid. Dat vindt Bert Jan Lommerts, een van de leden van het topteam chemie. Lommerts maakt deel uit van het team met een bijzondere opdracht: betrek het MKB bij het topsectorenbeleid. Vanuit de verf- en drukinktindustrie zou hij meer activiteit willen zien, want hij ziet interessante uitdagingen. Pagina 10 Crisisvoorzitter Ze zegt het lachend, maar met een ondertoon van zorg: het begint er aardig op te lijken dat Marlies van Wijhe drie jaar voorzitter van de VVVF zal zijn in een van de zwaarste crisisperiodes van de branche. Ze is boos op de banken en de overheid, maar trots op het ondernemerschap in haar eigen branche. Pagina 12 Advertentie-acquistitie Mooijman Marketing & Sales, Julius Röntgenstraat KS Den Haag Telefoon VVVF Alle rechten voorbehouden. Behoudens de door de Auteurswet 1912 gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd (waaronder begrepen het opslaan in een geautomatiseerd gegevensbestand) of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de VVVF. De bij toepassing van art. 16B en 17 Auteurswet 1912 wettelijk verschuldigde vergoedingen wegens fotokopiëren, dienen te worden voldaan aan de Stichting Reprorecht, Postbus 882, 1180 AW te Amstelveen. Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten of onvolkomenheden. Uitzitten Als het aan FOSAG-voorzitter Ruud Maas ligt, worden applicateurs in een vroeger stadium betrokken bij veranderingen van recepturen. Wij hebben geen verstand van verf produceren, maar we moeten het product wel verwerken en samen moeten we het product leveren aan de afnemer, is zijn argument. Van de overheid verwacht hij snelle modernisering van de arbeidsmarkt. Bedrijven moeten nog een jaar vertraging in aanbesteding van onderhoudswerk uitzitten, vreest hij. Pagina 24 4

5 voorwoord Verder in dit nummer: 3 Ons beroep op verf & inkt: de conservator 5 Voorwoord 7 Branchenieuws 16 Softwaretool GPR Onderhoud 18 De mens achter: Kees Ekelmans 20 Desso s weg naar C2C 28 Aad Kuiper over veranderingsmanagement 31 Gastcolumn: 32 Gekleurd Verleden: Van Wijk Rotterdam 34 VVVF-nieuws I m dreaming U droomt van een witte kerst? Nee toch: dat is onbetaalbaar tegenwoordig. Tijdens de Europese conferentie van CEPE hoorde ik dat titaandioxide nog eens dertig procent duurder wordt. En dat na alle stijgingen van de afgelopen tijd. Dus laten we het maar op een groene kerst houden. Dat klinkt mooi duurzaam. Het lijkt me sowieso dat we even pas op de plaats moeten maken. In het kielzog van de bouw maakt de verf- en drukinktindustrie zware en onzekere tijden mee. Ik denk dat alle leden hebben moeten puzzelen om de budgetten voor volgend jaar vast te stellen en dat iedereen ruimte heeft ingebouwd om de plannen in korte tijd bij te stellen als dat nodig blijkt. De groei in Europa stagneert door de schuldencrisis, het consumentenvertrouwen daalt, de huizenmarkt zit op slot en grondstofprijzen stijgen naar ongekende hoogten. Een bedrijfstak zou voor minder al in de stress schieten. Toch zie ik om mij heen bedrijven die onverstoorbaar bezig blijven met ontwikkelingen die ons voorbereiden op een toekomst die onontkoombaar op ons af komt. Een toekomst waarin andere technieken en andere grondstoffen centraal zullen staan. Ik denk dat dat kenmerkend is voor een bedrijfstak die in zichzelf gelooft: kijken naar uitdagingen, problemen vóór zijn en blijven ontwikkelen. Wat dat betreft kan de aarzelende politiek een voorbeeld aan ons nemen zal, net als de afgelopen jaren, moeilijk worden, maar ik heb er alle vertrouwen in dat in onze branche zo veel ondernemerschap zit dat we ook deze hobbel zullen nemen. Het zou daarbij plezierig zijn als de overheid een keer begrip heeft voor de externe problemen waarmee we worden geconfronteerd en ons eindelijk een keer door de ellende helpt. Aan onszelf de opdracht om gebruik te maken van de mogelijkheden die de benoeming van chemie tot topsector ons biedt. Op de volgende pagina s word ik aan de tand gevoeld over twee jaar voorzitterschap. Crisisjaren in de verf- en drukinktindustrie. Zoals het er nu naar uitziet staat ook mijn laatste jaar als voorzitter in het teken van economische tegenwind. Het is niet anders. Soms zit het mee, soms zit het tegen. Helaas zit het ons wat langer tegen dan andere sectoren. Maar treur niet, zou ik op de drempel van het nieuwe jaar willen roepen. Treur niet, want we hebben een prachtig vak en ook deze periode overwinnen we. Ik wens ons een 2012 dat de moeite waard is. Marlies van Wijhe, voorzitter VVVF verf&inkt

6

7 branchenieuws AkzoNobel rondt overname SSCP af AkzoNobel heeft de overname van het Koreaanse SSCP afgerond, zo maakte de verffabrikant begin deze maand bekend. Op 30 juni 2011 kondigde Akzo de overname aan. Ze was onderdeel van een uitgebreidere overeenkomst met SSCP, waarbij ook het Duitse bedrijf Schramm werd overgenomen. SSCP had daarin een belang van 70 procent. De overname moet de positie van Akzo als wereldwijd leider op het gebied van speciality plastic coatings versterken. DSM heeft beste MVO-jaarverslag Grondstofleverancier DSM heeft de Kristalprijs 2011 gewonnen, de prijs voor het beste jaarverslag van Nederland op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Verfproducent AkzoNobel eindigde als derde. DSM krijgt de prijs omdat het bedrijf in het jaarverslag duidelijk de balans tussen people, planet en profit in de gaten houdt, aldus het juryrapport. DSM toont de maatschappelijke betrokkenheid in de strategische visie en laat op concrete wijze de keuze voor mens en maatschappij zien. In het jaarverslag stelt DSM zich kwetsbaar op door ook zaken te vermelden die zijn misgegaan. Nieuwe campagne Knap werk! Knap werk!, het vierjarig promotieprogramma van CNV Vakmensen, FOSAG en FNV Afbouw & Onderhoud voor een betere schildersbranche, richt zich tussen november 2011 en het voorjaar van 2012 op woningcorporaties. De boodschap: schildersbedrijven kunnen corporaties ontzorgen. Inzet van de campagne is dat de waardering van woningcorporaties op het gebied van planmatig werken verbetert en dat woningcorporaties prijs niet als belangrijkste criterium hanteren om een opdracht te gunnen aan een schilders- en onderhoudsbedrijf. Over de campagne is geadviseerd door een adviesraad, waarin onder meer zitting hebben Hans Spigt (oud-voorzitter commissie Werk en Inkomen Vereniging Nederlandse Gemeenten), Vincent Gruis (lector Vernieuwend Vastgoedbeheer, Hogeschool Utrecht), John Kerstens (voorzitter FNV Bouw en voorzitter adviesraad Knap werk!), Jaap Jongejan (voorzitter CNV Vakmensen), Ed Blauw (zelfstandig communicatieadviseur, specialist corporate communication), Marlies van Wijhe (voorzitter VVVF en directeur Van Wijhe Verf) en Ruud Maas (voorzitter FOSAG). Adviesraadlid Hans Biesheuvel (voorzitter van MKB Nederland) was verhinderd en staat niet op de foto. Knap werk! is een initiatief van de sociale partners, wil aan woningcorporaties laten zien dat schilders- en onderhoudsbedrijven op het vlak van ontzorgen bijzonder actief zijn. Verschillende initiatieven binnen de branche ondersteunen dit. Kern van de op de woningcorporaties gerichte campagne is de website NVVT-studiemiddag: duurzaamheid en corrosiewering Op de eerstvolgende studiemiddag van de Nederlandse Vereniging van Verftechnici (NVVT) staat het thema corrosiewering en sustainability van laksystemen op verschillende ondergronden centraal. Een interessant thema om bij te zijn, vindt de NVVT. De middag is bedoeld voor NVVT-leden, maar ook toegankelijk voor geïnteresseerde derden, inclusief senioren en studenten. De bijeenkomst wordt op 24 januari gehouden in congrescentrum t Veerhuis, Nijemonde 4 in Nieuwegein-Zuid. Aanvang registratie vanaf uur, aanvang programma uur. Sprekers zijn onder anderen Carolien Nieuwland van Rijkswaterstaat (Wat verstaat en verwacht Rijkswaterstaat van corrosiewerende verfsystemen?) en dr. Arjan Financiële crisis raakt chemie Voor de chemische industrie was 2011 een beter jaar dan Het was echter minder goed dan begin 2011 werd verwacht. Het eerste kwartaal liet nog een productiegroei zien van 2,7 procent ten opzichte van dezelfde periode in In de daaropvolgende twee kwartalen echter daalde de productie. Over de eerste drie kwartalen is er sprake van een productiegroei van slechts één procent. En waar de sector begin 2011 nog verwachtte fors te investeren, ziet de VNCI dat bedrijven daarin steeds terughoudender zijn geworden. Ze maken pas op de plaats door de onzekere financiële en economische toekomst in Europa. In 2012 wordt elf procent minder geïnvesteerd dan in Dat blijkt uit de jaarlijkse inventarisatie van de VNCI, de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie. Terwijl de productie over de eerste drie kwartalen maar beperkt groeide liet de omzet wel een flinke stijging zien. In het derde kwartaal van 2011 was de omzet ruim elf procent hoger dan in het derde kwartaal in Hij lag Mol van de TU Delft. Laatstgenoemde zal de voordelen en de ontwikkeling van nieuwe testmethodes belichten, alsook het gebruik van nieuwe typen inhibitoren in corrosiewerende verfsystemen. Geert Duighuisen van Baril zal toelichten met welke nieuwe coatingtechnologie Baril het thema duurzaamheid kan invullen. Hierna zal Bayer AG de eigenschappen van polyaspartaten polyolen toelichten voor corrosiewerende verfsystemen en zal tot slot Jeroen Schotman ingaan op het gebruik en de applicatie van poederlakken als corrosiewerend verfsysteem. Aanmelding: per fax of per daarmee nog wel vier procent onder het topniveau van het derde kwartaal van Oorzaak zijn de hoge afzetprijzen, die samenhangen met de gestegen grondstofprijzen. De afzetprijzen lagen in het derde kwartaal vijftien procent hoger dan in het vergelijkbare kwartaal van 2010 en twee procent hoger dan in het derde kwartaal van Bedrijven merken dat zij de gestegen grondstofprijzen moeilijker kunnen doorberekenen. De export bleef in de eerste drie kwartalen onveranderd hoog (54 miljard) en was vergelijkbaar met die in De invoer daalde, waardoor de bijdrage aan de handelsbalans toenam. Als door het kabinet benoemde topsector speelt de chemie een belangrijke rol in het toekomstig verdienvermogen van de Nederlandse economie. Nederland heeft de chemie nodig om zijn welvaart op peil te houden. Om voorbereid te zijn op die rol heeft de VNCI een visie voor de chemische industrie in Nederland in 2030/2050 ontwikkeld. Deze wordt begin volgend jaar gepresenteerd. Onderzoek DuPont: wit en zilver populairste autokleuren in 2011 De populariteit van wit/parelwit als autokleur is het afgelopen jaar het snelst gegroeid en de kleur voert nu samen met zilver de ranglijst aan van meest populaire autokleur. Dat blijkt uit het DuPont Automotive Color Popularity Report Door de groeiende populariteit van wit/parelwit in 2011 heeft deze kleur zijn jarenlange rivalen zwart en grijs kunnen verslaan en staat nu samen met zilver boven aan de ranglijst van s werelds populairste autokleuren. In Europa is zwart de meest populaire autokleur gebleven. Het DuPont rapport, dat dit jaar voor de 59e keer is uitgegeven, is het langst bestaande en omvangrijkste in zijn soort. Het rapport bevat informatie en regionale trends over de populariteit van autokleuren uit elf toonaangevende autoregio s in de wereld. Volgens DuPont ziet de top tien van populairste autokleuren wereldwijd er als volgt uit: 1. Wit/parelwit 22% en zilver 22% 3. Zwart/zwart effect 20% 4. Grijs 13% 5. Rood 7% 6. Blauw 6% 7. Bruin/beige 5% 8. Groen 2% 9. Geel/goud 1% 10. Overige 2% verf&inkt

8 Automatisch efficiënt Focus : Optimaal voeden van mengers en processen Uw partner voor kunststof verpakkingen voor: Pigmentpasta Watergedragen autoreparatielak Verf Drukinkt Zowel standaard potten als speciaalverpakkingen. nagenoeg restloos leegbare speciaalverpakkingen. Kom voor informatie en voorbeelden van 7 t/m 9 oktober Voor meer naar informatie naar onze en stand voorbeelden 8408 op kijk de op Eurofinish 09 in Gent of kijk op Deltastraat 14, Tel RC Zierikzee viscositeit Verzeker uw voorsprong Betrouwbare en economische oplossingen voor de automatisering AZO N.V. Katwilgweg 15 B-2050 Antwerpen Tel.: Fax : van uw grondstoffen en processen Viscositeit Concentratie Dichtheid Refractie Index Reologie Anton Paar Benelux BVBA Maagd Van Gentstraat 12 B-9050 Gentbrugge +32 (0) Anjerstraat 2A 5102 ZA Dongen +31 (0)

9 branchenieuws Strikolith levert eerste coating met antibacterieel prikkeldraad Mathijs Bouman: deze recessie wordt pijnlijk Strikolith brengt binnen haar productgroep Muurverven het product Peents Cura-AM op de markt. Deze verven zijn de eerste toepassing van AM Inside, een antimicrobiële technologie die een veilige en duurzame bescherming biedt tegen schadelijke bacteriën, schimmels en algen. AM Inside is een innovatie van Hossein Mahmoud van AM Coatings uit Ede. Strikolith is het eerste bedrijf dat AM Inside in het productassortiment voert. Omdat het bedrijf nog niet actief is in de zorgsector, zijn demonstratieprojecten in ziekenhuizen gestart voor de verdere wetenschappelijke onderbouwing. De gebruikelijke manieren om bacteriën, schimmels en algen te bestrijden gaan uit van chemische of biologische bestrijdingsmiddelen. Dat levert steeds meer bacterie- en schimmelstammen op die immuun worden. MRSA is een bekend voorbeeld en recent was de potentieel gevaarlijke schimmel aspergillus fumigatus negatief in het nieuws: in tien jaar steeg het aantal resistente stammen van nul naar vijf procent. AM Inside is bijzonder door zijn mechanische werking. De coating werkt als een laagje prikkeldraad op nanoniveau waarop schadelijke organismen zich letterlijk stuklopen. Ze kunnen hier geen immuniteit tegen ontwikkelen. De coating bevat geen zware metalen of giftige bestanddelen en de werking is langdurig omdat AM Inside niet verdampt of afgeeft, ook niet na reiniging. AM Inside bereikte dit jaar de tweede plaats in de prestigieuze Herman Wijffels Innovatieprijs die dit jaar voor de tiende keer werd uitgereikt. Er waren elf genomineerden. Het vet is van de botten. Deze recessie gaat veel meer pijn doen dan die van twee jaar geleden. Dat voorspelt journalist/ econoom Mathijs Bouman in een bijdrage aan de businesssite Z24. Bouman roept in herinnering dat de werkloosheid tijdens de recessie van 2009 verrassend weinig opliep. Het Centraal Planbureau snapt achteraf waarom de ramingen er zo grandioos naast zaten. Maar die kennis voorspelt weinig goeds voor 2012, schrijft hij nu. Met een economische krimp van 3,5 procent, beleefde Nederland in 2009 de diepste recessie sinds 1931, maar zo voelde het voor de meeste mensen niet. Dankzij expansief begrotingsbeleid en het afschaffen van het werknemersdeel van de WW-premie, steeg de koopkracht dat jaar met maar liefst 1,8 procent. Die toename was drie keer zo hoog als de gemiddelde jaarlijkse stijging in de tien jaar ervoor. Het was geen recessiejaar, maar een jubeljaar. Tenminste, voor wie zijn baan niet verloor. In juni 2009 voorspelde het Centraal Planbureau (CPB) dat de werkloosheid zou oplopen tot personen in Liefst 9,5 procent van de beroepsbevolking zou dan onvrijwillig zonder werk zijn. En waarschijnlijk nog meer, want het CPB voorspelt jaargemiddelden. Op het dieptepunt van de recessie zou het getal van werklozen wel aangetikt kunnen worden. Het liep echter volkomen anders. De werkloosheid kwam in 2010 uit op Dat was slechts meer dan voor de crisis. Het CPB had een stijging van verwacht en zat er dus een grandioze 275 procent naast! Bouman stelt vast dat het CPB meer dan een jaar nodig had om erachter te komen waarom de werkloosheid zo laag bleef Ruud Koene (Neville): Nog meer dan half jaar crisis in verfindustrie Het is rustig op het terrein waar Chemische Industrie Uithoorn (Cindu) in 1920 de eerste activiteiten ontplooide. Nóg rustiger dan anders in november. Het is gebruikelijk dat klanten aan het eind van het jaar hun voorraden opmaken. Maar directeur Ruud Koene (60) zag sinds september de vraag vanuit vooral de verfsector nog sterker dalen dan gewoonlijk. Aldus een verhaal in De Volkskrant van 16 november. Onder de kop Krimp zal nog wel even duren, het is niet anders belicht de krant de gevolgen van de recessie in het transport, de woonbranche en de chemie. Directeur Ruud Koene van Neville Chemical Europe ziet sinds eind september voor Neville s verfafdeling een omzetdaling van vijftien procent ten opzichte van dezelfde periode in Volgens Koene ervaart Neville de gevolgen van de Europese malaise doordat de verfsector snel reageert op perioden van plotseling groei of krimp. In Neville s geval werkt ook de situatie in Italië tegen: Dertig procent van onze verfklanten zit er, en daar gaat het niet goed. Het licht aan het einde van de tunnel is volgens de directeur nog ver weg. Koene denkt dat het nog minimaal een half jaar duurt voordat het beter gaat met de verfsector. Belangrijkste oorzaak is de financiële problematiek in Europa; de vraag uit Azië en Zuid-Amerika is volgens hem nog op peil. Neville Chemical Europa maakt synthetische harsen die gebruikt worden in verfdeklagen. De hars wordt ook gebruikt voor andere doeleinden (zoals inkt sneller laten drogen en rubber minder stug maken). Hierdoor is het bedrijf niet volledig afhankelijk van de verfsector. tijdens wat het Planbureau De Grote Recessie noemt. Was het de deeltijd-ww, die harde ontslagrondes voorkwam? Was het de flexibele schil van zelfstandige eenpitters (zzp ers), die bedrijven konden afbellen, zonder in het personeelsbestand te hoeven snijden? Het lijken plausibele verklaringen, schrijft hij, maar de deeltijd-ww was te beperkt in omvang om van grote invloed te zijn op de werkloosheid. En de omzet van zzp ers ging in de recessie niet buitensporig omlaag. Nee, de echte reden blijkt, zo zegt het CPB, opmerkelijk gedrag van de bedrijven: ze hielden mensen in dienst die ze eigenlijk niet nodig hadden. Veel bedrijven stonden er aan het begin van de crisis financieel goed voor, dus ontslag van personeel was geen kwestie van leven of dood. Een jaar eerder hadden ondernemers nog steen en been geklaagd over de krapte op de overspannen arbeidsmarkt. Met dat in het achterhoofd durfden ze de net aangetrokken werknemers niet te laten gaan. Eerst maar eens kijken hoe lang de recessie zou aanhouden. Toen in 2010 de economie alweer bleek te groeien konden de ontslagplannen de prullenbak in. Bouman noemt het op zich een mooi idee: Nederlandse bedrijven zijn blijkbaar niet snel in paniek, en de arbeidsmarkt kan wel tegen een stootje. Maar een herhaling van de meevaller uit 2009 is toch onwaarschijnlijk. Door de eurocrisis dreigt Nederland in een nieuwe recessie te belanden. Zeer waarschijnlijk zitten we er al in, aldus Bouman. De winsten van bedrijven zijn nog lang niet terug op het peil van voor de kredietcrisis, dus de luxe van tijdelijk onnodig personeel kunnen bedrijven zich nu veel minder veroorloven. Bovendien kan de overheid deze keer de recessie niet bestrijden met lastenverlichting en extra uitgaven. Er moet juist worden bezuinigd. Dus met een beetje pech houdt de malaise langer aan dan tijdens de Grote Recessie, die wel diep maar ook kort was. De bedrijven bereiden zich deze keer anders voor op de economische winter, vervolgt hij. Hoewel de krimp in het derde kwartaal relatief gering was, loopt de werkloosheid toch al snel op. Er zijn nu al meer mensen werkloos dan op het dieptepunt van de crisis in Het vet is van de botten. Deze recessie gaat veel meer pijn doen dan die van twee jaar geleden. Bouman is journalist en econoom. Hij treedt wekelijks op als beurscommentator bij RTL-Z, en is regelmatig te gast bij actualiteitenprogramma s en talkshows als Pauw & Witteman en hij is vaste columnist van Het Financieele Dagblad. Na zijn promotie in 1998 werkte hij als onderzoeker en docent aan verschillende Nederlandse universiteiten. Tussen 2003 en 2005 werkte Bouman bij De Nederlandsche Bank, waar hij voor bankpresident Nout Wellink de tweewekelijkse ECB-vergaderingen voorbereidde. verf&inkt

10 interview Bert Jan Lommerts, lid topteam chemie: New earth, new chemistry, daar horen verf en inkt bij Door haar innovatief vermogen hoort de verf- en drukinktindustrie bij de chemie en bij het topsectorenbeleid. Dat vindt Bert Jan Lommerts, een van de leden van het topteam chemie. Lommerts maakt deel uit van het team met een bijzondere opdracht: betrek het MKB bij het topsectorenbeleid. Vanuit de verf- en drukinktindustrie zou hij meer activiteit willen zien, want hij ziet interessante uitdagingen. Tekst: Jos de Gruiter Foto: Pet van de Luijtgaarden Het staat voor mij buiten kijf dat verf en inkt bij de chemie horen. Het past ook in de visie van het topsectorenmotto: new earth new chemistry. Er ontstaan samenwerkingsverbanden die anders zijn dan we gewend waren, zoals een cluster biobased. Het onderscheid vervaagt, we moeten niet rigide denken. Aldus ondernemer dr. ir. Bert Jan Lommerts, directeur van Latexfalt (vloeren, wegenbouw, daken en industriële producten) in Koudekerk aan den Rijn en lid van het topteam chemie. Zijn rol daarin is het slaan van bruggen tussen het topsectorenbeleid en MKB-bedrijven. Lommerts was gastspreker tijdens de jaarlijkse ledenvergadering van de VVVF op 14 december. Deze maand is cruciaal in het topsectorenbeleid, luidt zijn boodschap, als het gaat om het mobiliseren van mensen en het opzetten van plannen. De verfindustrie moet opschieten als ze wil aanhaken. De verschillende topsectoren (hightech systemen & materialen, energie, creatieve industrie, logistiek, agro & food, tuinbouw & uitgangsmaterialen, life sciences & gezondheid, water en chemie) zijn druk bezig hun plannen vorm te geven via het opstellen van innovatiecontracten en de vorming van topconsortia. Bedrijven en kennisinstellingen in de negen aangewezen topsectoren moeten nog deze maand innovatiecontracten afsluiten, waarin is vastgelegd welke onderzoeksprogramma s er worden verricht en wie ze financiert. Het onderzoek wordt gebundeld in topconsortia. In het voorjaar van 2012 maakt minister Verhagen de bedragen bekend die de verschillende topsectoren kunnen verwachten voor hun contracten. De topsector chemie is betrokken bij vier Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI): het TKI slimme materialen, het TKI biobased economy het TKI duurzame procestechnologie en het TKI kraamkamer Nieuwe Chemische innovaties. Ook werkt de sector aan een personeelsagenda en een plan om meer jongeren voor een technische studie te interesseren. Meer dan in de oude Technologische Topinstituten (TTI s) wordt aandacht geschonken aan valorisatie (commercieel toepassen) van de innovatieve ontwikkelingen. In simpel Nederlands: de aandacht ligt meer dan in het verleden op de keten van kennis naar kunde naar kassa. Zakendoen Sinds een aantal jaren bestaat de Regiegroep Chemie, opgericht door onder meer de VNCI, de belangenorganisatie van de chemische industrie. Onder het motto chemie maakt de toekomst wil de chemische sector de komende decennia de motor zijn achter substantiële groei in bedrijvigheid en een verregaande verduurzaming van de samenleving. Dat kan door functionele producten te ontwikkelen, die steeds minder beslag leggen op fossiele grondstoffen. De regiegroep, bestaande uit kopstukken van kennisinstellingen en bedrijfsleven, geeft richting aan deze doelstelling, onder meer in de vorm van actielijnen. Een van de actielijnen is de ondersteuning, continuering en vernieuwing van publiekprivate samenwerkingsverbanden (PPS-en). De regiegroep beschouwt PPS-en als een eerste stap in het noodzakelijke innovatieproces in de chemiesector. Er bestaan er diverse, zoals B-Basic, ACTS (ASPECT, Duurzaam Waterstof, IBOS en PoaC), CatchBio, CATO, DPI, DPI Value Centre en DSTI. Het topsectorenbeleid transformeert de samenwerkingsverbanden tot TKI s. Lommerts: De PPS-en worden geconsolideerd tot drie roadmaps: voor slimme materialen, biobased economy en duurzame procestechnologie. De vierde is een kraamkamer voor fundamenteel onderzoek. De TKI s moeten beleid ontwikkelen waarvan valorisatie en samenwerking wezenlijk deel uitmaken. Dat wil zeggen: niet alleen in de precompetitieve fase, maar echt met elkaar zakendoen. Wat betekent dat concreet? De verfindustrie wil overstappen op biobased grondstoffen. Dan kun je als sector, als groep bedrijven of als individueel bedrijf aanhaken bij een TKI. Dan kun je de financiële mogelijkheden bundelen. Wordt het financieel haalbaar. Inderdaad. Toekomstpotentieel Hij is niet op detailniveau bekend met de verfindustrie, geeft hij toe. Ik ben een oud-akzoman, maar ik zat aan de vezelkant. Diepgaande kennis van de markt heeft hij dus niet. Maar hij volgt het nieuws uiteraard wel. Ik lees over de voornemens om over te stappen van fossiele grondstoffen naar plantaardige en over coatings met functionele kwaliteiten, zoals waterafstotende en antibacteriële. In mijn ogen vormen de verf- en drukinktindustrie een innovatieve bedrijfstak met veel toekomstpotentieel. Het verbaast hem daarom dat er relatief weinig belangstelling vanuit de bedrijfstak is gekomen voor participatie in het topsectorenbeleid. Ik denk dat de verfindustrie actiever 10

11 interview Helpen de ervaringen die u met uw eigen bedrijf hebt? Latexfalt opereert in een traditionele sector. Daarbinnen trachten wij een kennisnetwerk, innovatiepotentieel en een marketingvisie op te bouwen met het doel om met nieuwe technologieën en nieuwe producten een gezonde boterham te kunnen blijven verdienen. Zo hebben wij onder meer vruchtbare contacten met universiteiten. Dat zijn low cost scenario s, die ook een werkbaar model kunnen vormen voor verffabrikanten. Per slot van rekening is er een technologische overlap tussen onze activiteiten en de verfindustrie. Waar ik naar streef is structureel enthousiasme voor het bewustzijn dat we in Nederland in de vorm van moleculen, materialen en samenwerkingsverbanden een boeiende infrastructuur hebben. In de chemie gaat samenwerking steeds meer vorm krijgen. Daaraan kunnen andere sectoren een voorbeeld nemen. De wereld wordt steeds complexer, dat betekent dat bedrijven de totaliteit niet meer kunnen behappen en alleen de delen kunnen overzien. Dus moeten ze gaan samenwerken. Die bewustwording moet snel groeien. Overigens zonder dat het een grijze massa wordt. Het onderscheidend vermogen van het eigen bedrijf moet voorop blijven staan. Lommerts: De verfindustrie moet opschieten als ze wil aanhaken. mag zijn, vindt hij. De chemie en de kunststofindustrie zijn dynamischer. Verf en drukinkt zijn wel producten waarvan het onderscheidend vermogen meer door merkenbeleid en positionering wordt bepaald dan door technologie, denkt hij. Dat verklaart misschien een deel van de terughoudendheid, maar terecht lijkt me dat niet: de toekomst is aan innovatieve technologieën en zowel de verf- als de drukinktindustrie heeft op vlak een aantal interessante uitdagingen. Duurzaamheid is een onderwerp dat bij uitstek thuishoort in het topsectorenbeleid, meent hij. Zeker als het gaat om het maken van iets als een life cycle analysis. Maar dan moeten bedrijven er actief in participeren. Het is niet zo dat ze een onderwerp over de schutting kunnen gooien en dan afwachten of er iets mee gebeurt. Er moet tussen bedrijven en kenniswerkers een dynamiek ontstaan waarmee het onderwerp wordt aangepakt. Dat kan in een TKI. Vooral kleinere bedrijven moeten die mogelijkheid aangrijpen. Is dat niet juist een probleem: dat veel bedrijven in de verf- en drukinktindustrie tot het MKB behoren en bovendien economisch zware tijden beleven? Mijn antwoord zou zijn: je moet anticyclisch investeren. Maar dat is te makkelijk gezegd. We hebben op 29 november tijdens een bijeenkomst met MKB-bedrijven gediscussieerd over de verschillende financieringsmogelijkheden. Die discussie moeten we voortzetten, want het is van groot belang dat de overheid maatwerk levert als het gaat om financiering, want MKB-bedrijven passen naadloos in de valorisatiedoelstelling van het topsectorenbeleid. Het zijn de bedrijven die innovaties commercieel kunnen benutten. Mijn taak in de topsector chemie is het om het MKB erbij te betrekken, hoe maken we de hele TKI-keten toegankelijk voor het MKB. Lukt dat in voldoende mate? MKB-ers zijn drukbezette ondernemers en het is moeilijk die groep te mobiliseren. Dat geldt niet alleen voor VVVFleden, maar ook voor lidbedrijven van de VNCI en de NRK. Maar het is wel zo dat we nu de mogelijkheid hebben om het beleid mee te gaan bepalen. Dat is een kans die je niet vaak krijgt als kleine ondernemer. Nu niet aanhaken betekent dat je later niet kan gaan zeuren. Maak er dus gebruik van, is mijn advies. Hoeveel tijd hebben verffabrikanten nog om aan te haken? De sluitingsdatum voor innovatiecontracten is 15 december, dus formeel is de deadline verstreken. Maar we zullen in overleg met de VVVF bezien welk commitment we kunnen verwachten. De verfindustrie kan nog aanhaken, maar actieve participatie moet op korte termijn gebeuren. In de loop van 2012 moet men er actief mee aan de slag zijn en ik zou het toejuichen: ik vind de verfindustrie heel interessant. Ik zie samenwerkingsverbanden voor me tussen universiteiten die in het topsectorennetwerk zitten, en verfabrikanten. Ik zie zelfs mogelijkheden voor samenwerkingsverbanden tussen Latexfalt en bepaalde verfproducenten. Ik zie ook een belangrijke rol voor de overheid als launching customer. De marktvraag is dan al aanwezig, bedrijven moeten alleen een keten opzetten om aan de marktvraag te voldoen. De verfindustrie heeft geen goede herinneringen aan het beleid van duurzaam inkopen door de overheid. Dat begrijp ik, maar er zit nu een ander kabinet dat een realistischer beleid voorstaat. Ik heb grotere zorgen over de kleine bedrijven met ontwikkelingen in de incubatorfase. Voor hen wordt de subsidiekraan grotendeels dichtgedraaid. Dat legt een grotere verantwoordelijkheid op het bordje van grote bedrijven, en dat proces loopt nog niet. Aan de andere kant zal een financiële beperking nooit een belemmering vormen voor de echte ondernemer. Er is geld en er zijn mensen die geld willen verdienen. Dus als een innovatie kansrijk is, zal financiering geen probleem opleveren. Die natuurlijke selectie moet wel gehandhaafd worden. Als het echt tot problemen leidt moet de overheid zich eens achter het oor krabben. verf&inkt

12 interview Crisisvoorzitter... Ze zegt het lachend, maar met een ondertoon van zorg: het begint er aardig op te lijken dat Marlies van Wijhe drie jaar voorzitter van de VVVF zal zijn in een van de zwaarste crisisperiodes van de branche. Ze is boos op de banken en de overheid, maar trots op het ondernemerschap in Marlies van Wijhe: nog één jaar boegbeeld van verf en drukinkt Crisisvoorzitter: ja, daar begint het wel op te lijken haar eigen branche. Tekst: Jos de Gruiter Foto: Pet van de Luijtgaarden Twee jaar geleden werd Marlies van Wijhe, directeur van Van Wijhe Verf in Zwolle, benoemd tot voorzitter van de VVVF. De eerste vrouw met de voorzittershamer in handen. Het werden hectische jaren. De verfindustrie belandde in een diepe en lange crisis, in haar eigen bedrijf moest ze dramatische maatregelen treffen, maar aan de andere kant beleefde ze de feestelijke en eervolle bekroning tot Zakenvrouw van het Jaar Tijd voor een terugblik op twee crisisjaren en een vooruitblik op haar laatste jaar als voorzitter. Hoe gaat het met haar en hoe staat de verfindustrie ervoor? Een vraaggesprek. Maar vlug, want het is weer een drukke dag. Zeg het maar: hoe waren de afgelopen twee jaar? Niet makkelijk, maar ook in tijden van crisis gebeuren leuke dingen. Ik probeer problemen altijd als een uitda- 12

13 interview De overheid had onze problemen serieus moeten nemen in plaats van ze te bagatelliseren ging te zien. Ik vind het knap hoe de branche is omgegaan met de dubbele crisis waarmee we werden geconfronteerd: een economische en een technologische. Naast het instorten van de verfmarkten in 2009 en 2010 moest de industrie aan de bak om te voldoen aan de Europese eisen ten aanzien van organische oplosmiddelen in onze bouwverven: de 2010-verven. Dat was een lastige klus. Een geslaagde klus? Inmiddels wel. Ik denk dat we hebben onderschat wat het betekende voor onze afnemers en dat onze afnemers hebben onderschat wat het voor hen betekende. De verven die op basis van de nieuwe Europese regels werden geproduceerd, waren prima, maar er waren een paar veranderingen. Er moest een andere laagdikte worden aangebracht en het uitharden verliep trager. Inmiddels is er op dat vlak al veel verbeterd, maar ik denk dat we toekomstige uitdagingen op technologisch vlak meer in samenspraak met de professionele afnemers moeten doen. We moeten ons er bewuster van zijn wat er verandert en wat daarvan de consequenties zijn voor de beroepsschilder en de doe-het-zelver. En er zal nog veel veranderen: de nieuwe grondstoffeneconomie komt er echt aan. Minister-president Joop den Uyl zei ten tijde van de eerste oliecrisis in 1973 dat de wereld nooit meer zou worden zoals die geweest was. Als crises voorbij zijn vervalt de mensheid snel weer in zijn oude patronen. Dat is een gevaar. Daarom ben ik blij met groeperingen die dat bewustzijn willen voeden. Ik ben bestuurslid geworden van stichting Nudge. Die probeert van onderaf het bewustzijn naar boven te krijgen dat er dingen moeten veranderen. Zo n proces kan tien tot vijftien jaar duren, maar er komt een groep jongeren die het niet meer pikt. Die wat niet meer pikt? Het gedrag van banken bijvoorbeeld. En de idiote gedachte dat de bomen altijd tot in de hemel moeten groeien. Zoals Patrick Moore als gastspreker tijdens de jaarvergadering van de VNCI in 2010 zei: laten we bewust gebruiken wat we hebben in plaats van het op te maken en pas dan na te denken hoe we het ontstane probleem moeten oplossen. Als verfindustrie kunnen we daaraan ons steentje bijdragen. Hoe? Door niet dertig jaar te wachten tot de grondstoffen schaars zijn, maar nu al te zoeken naar biobased alternatieven. Die ambitie leeft breed in de verfindustrie? Elders in dit nummer roept Bert Jan Lommerts bedrijven op actiever te zijn, in zijn geval met voorstellen voor het topsectorenbeleid. Ik kom veel enthousiasme tegen, maar bedrijven zijn momenteel vooral bezig met overleven. Dan staat je hoofd even naar iets anders. Ik hoop wel dat het topteam bedrijven blijft wijzen op het grote nut van samenwerking met andere bedrijven en kennisinstellingen op innovatiegebied. Biobased is wel de toekomst. Uiteindelijk wel, maar ik realiseer me dat er veel uitdagingen zijn. We vergeten snel, maar het is niet voor niets dat we in de jaren zestig van de twintigste eeuw naar nieuwe grondstoffen zijn gaan zoeken. Jullie putten de aarde uit was toen het verwijt. Daarom kunnen we niet zeggen dat verf van origine biobased was en dat het dus makkelijk is terug te keren naar die situatie. We moeten met nieuwer technologie de toekomst in. Bovendien verwachten onze afnemers dat de producten dezelfde kwaliteiten en functies hebben als de bestaande verven. En om te illustreren hoe complex het vraagstuk is: biobased verf is niet per definitie duurzaam. In een vorige Verf&Inkt is dat aan de orde geweest: als verf vaker moet worden aangebracht omdat het eerder zijn beschermende of decoratieve kwaliteit verliest, dan kan het toegenomen transport de balans al de verkeerde kant laten uitslaan. Maar we beginnen gewoon: een olifant eet je in stukjes. Even terug naar de afgelopen twee jaren: hoe slecht was het en wat waren de consequenties? Het was zwaar. We hadden te maken met ongekende omzetdalingen en terwijl andere sectoren herstelden 4 verf&inkt

14 Wij wensen u een succesvol 2012! Reeds meer dan 30 jaar een compleet leverings- & service programma voor grondstoffen en machines Pigments ZINC PHOSPHATE E & R CHEMICALS & EQUIPMENT B.V. Vlaardingen T (+31) F (+31) E I E & R BENELUX B.V.B.A. Antwerpen T (+32) F (+32) E I

15 interview bleef het in de verfindustrie, met name in de aan de bouw gerelateerde industrie, erg slecht. Maar kennelijk is er veel ondernemerschap in de branche, want er zijn geen bedrijven omgevallen en de werkgelegenheid is behoorlijk op peil gebleven. Helaas komt er nu een tweede dip aan. Ik kan niet in de keuken van bedrijven kijken en geen enkele ondernemer laat het achterste van zijn tong zien, maar ik vind het wel spannend. De double dip is wat de verfindustrie betreft een feit? We zitten er middenin. Volgens mij omdat we veel te snel wilden terugkeren naar de oude situatie, naar ons oude welvaartsniveau, naar hoge groeicijfers. We wilden doen alsof er niets was gebeurd. We hebben ons gek laten maken door de financiële wereld. Geld werd opeens een product. Daar heb ik altijd moeite mee gehad, maar af en toe dacht ik dat ík degene was die het niet snapte. In een familiebedrijf weet je dat geld altijd een middel is en nooit een doel. Dat is fout gegaan, maar we hebben er niets van geleerd, met het gevolg dat we nu in een schuldencrisis zitten. De gewone economie heeft andere wetten dan de financiële wereld, maar als het daar fout gaat, worden we er wel door besmet. Familiebedrijven hebben enorm veel kapitaal om dingen te doen, maar als je markten kapot weet te maken, dan wordt het lastig. Ik was blij met de euro maar ik heb me zwaar zitten ergeren aan Merkel en Sarkozy. Duitsland en Frankrijk hebben zelf met hun pet gegooid naar de voorwaarden van het Stabiliteitspact en hebben nu het hoogste woord. Zij waren degenen die vonden dat hun financieringstekorten boven de drie procent mochten oplopen. Lang voordat de crisis uitbrak hadden zij de touwtjes al gevierd. Ik vind het een blamage. Europa heeft de kans om met de euro een sterke munt neer te zetten, maar de munt verliest zijn waarde door politiek geblunder. Hoe gevaarlijk is de situatie? Heel gevaarlijk. Maar als klein bedrijf of als sector kan je weinig anders doen dan doorgaan. Hang in there. Je kan de ontwikkelingen niet tegenhouden. We mogen hooguit verwachten dat onze belangenorganisaties de politiek op de huid blijven zitten. Waar het de verfindustrie betreft heeft de overheid het de afgelopen twee jaar behoorlijk laten afweten. Ze heeft ons niet geholpen en ze helpt nog steeds niet. Ik weet niet waarom. We hebben het vorige kabinet in een zeer vroeg stadium gewaarschuwd dat het fout ging, maar daarmee is niets gedaan. Dat heeft me erg verbaasd: in een bedrijf voorkom je dat er iets negatiefs gebeurt, de politiek wacht kennelijk tot het uit de hand loopt. Er zijn wel maatregelen genomen om de infrastructuur, de wegenbouw te helpen, maar daar hadden wij niets aan. De btw-verlaging op onderhoudswerk? Die heeft de aannemers en onderhoudsbedrijven geholpen. De verfindustrie heeft er marginaal baat bij gehad. Wat had ze moeten doen? Ze had het probleem serieus moeten nemen in plaats van het te bagatelliseren. De woningmarkt zit nog net zo op slot als twee jaar geleden. Dat is een drama voor verffabrikanten die leveren aan de bouw. Is de banken op dat vlak ook iets te verwijten? Ja, de banken zijn terughoudend geworden in het verstrekken van hypotheken nadat ze eerst uitleenden tot in de hemel. Dat was te absurd voor woorden. Adviseurs speelden daarin ook een kwalijke rol: mensen werd aangeraden zo veel mogelijk te lenen. Heel veel mensen zijn Er zal nog veel veranderen: de nieuwe grondstoffeneconomie komt er echt aan met foute adviezen de mist ingegaan. Beleggen met geleend geld! Het idéé! En nu is er opeens bijna niets meer mogelijk. Wat dat betreft ben ik blij dat wij een product maken dat je kan vastpakken en dat je kan begrijpen. En dat gemaakt wordt op basis van dure grondstoffen. Dat is het volgende probleem waarmee we kampen. Tijdens de Europese conferentie van CEPE is aangegeven dat titaandioxide volgend jaar nog een keer dertig procent duurder wordt. Dat kan gewoon niet meer. Je zou bijna pleiten voor een verbod op witte verf. De verklaring die we krijgen is dat er te weinig capaciteit is en dat er niet is geïnvesteerd in nieuwe aanwas. Dat gebeurt nu wel, maar het duurt een paar jaar voordat de productiestroom loskomt. Maar de prijzen van andere grondstoffen zijn ook gestegen en we kunnen niet alles doorberekenen. We zitten zo langzamerhand dus in een driedubbele crisis. Tot nu toe heeft de sector zich ten koste van de marges staande kunnen houden. De werkgelegenheid is op peil gebleven en er zijn geen faillissementen geweest. Kunnen bedrijven nog veel crisis doorstaan? Ik denk dat 2012 een lastig jaar wordt. De onzekerheid is groot. Ik heb het gevoel alsof ik per maand moet beoordelen hoe we er voor staan en wat we moeten of kunnen doen. Ik vang ook van andere bedrijven signalen op dat het moeilijk gaat. Grote partijen als Akzo en PPG hebben een wereldmarkt tot hun beschikking. Zij kunnen accenten verleggen, spreiden naar markten en producten. De MKB-leden in de sector - en dat is de grote meerderheid - hebben die mogelijkheden niet. Aan de andere kant heeft Akzo dezelfde problemen als wij, alleen met een paar extra nullen. Kortom: we krijgen het allemaal moeilijk, maar hoe het zal uitpakken, durf ik niet te zeggen. Het derde jaar als crisisvoorzitter. Daar begint het wel op te lijken, ja. Aan de andere kant: als we zo n periode doorstaan, hebben we wel iets bewezen. We vormen een ontzettend enthousiaste club, die ook in moeilijke tijden bereid is naar nieuwe dingen te kijken. Mijn boodschap is dan ook: doorgaan op de ingeslagen weg en hier en daar wat voorzichtig omspringen met geld. Dat geldt voor de bedrijven, maar ook voor de VVVF. Ik kom wel eens mensen tegen die denken dat de verfindustrie een miljardenbusiness is: ze moesten eens weten. Er wordt veel verf gebruikt, je ziet het overal om je heen om dingen te beschermen of te verfraaien, maar we vormen eigenlijk maar een bescheiden branche. En dan hoop ik dat, als ik aan het eind van mijn laatste zittingsperiode de voorzittershamer overdraag aan Ben (Berkel red.), de sector door het laatste dal is gegaan en eindelijk een nieuwe periode van bloei tegemoet kan zien. Het zal wennen zijn: geen VVVF-voorzitter meer, geen Zakenvrouw van het Jaar Er zijn genoeg andere dingen te doen. Maar ik had als Zakenvrouw van het Jaar wel de gelegenheid om mooie dingen te vertellen over de verfindustrie. Het was wel een drukke tijd, ik had er opeens een vak bij en mensen moesten misschien wel eens wachten op een reactie van me, maar het heeft volgens mij niet tot vervelende situaties geleid. En iedereen die mijn verhalen hoorde zal beamen dat ik met passie over verf en de verf- en drukinktindustrie vertelde. Die boodschap is in elk geval doorgekomen. Wat ik misschien als bestuurder even wat minder kon doen, heb ik ruimschoots gecompenseerd als boegbeeld. verf&inkt

16 verf & onderhoud Nieuwe GPR-rekentool maakt milieueffecten onderhoud inzichtelijk Betaalt duurzaam onderhoud zich uit? GPR Onderhoud is een nieuwe rekentool die woningcorporaties en onderhoudsbedrijven in staat stelt de milieu-impact van onderhoudscenario s te vergelijken en eventueel te verkleinen. Duurzaamheid valt zo hard, en daarmee bespreekbaar, te maken. Aan verffabrikanten wel de taak er op te letten dat met de juiste gegevens over hun producten gerekend wordt. Tekst: Peter Boorsma Foto: Pet van de Luijtgaarden Voorbeeld vergelijking onderhoudsscenario s Schaduwprijs (milieubelasting) % 2. 71% % Uitstoot broeikasgassen % 2. 73% % Stel, een woningcorporatie moet een onderhoudsplan opstellen voor een serie woningen voor de komende twintig jaar. En stel, deze woningcorporatie neemt zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus en heeft ook oog voor de milieuaspecten. Niet alleen van de woningen op zich, maar ook van het onderhoud. Dan komt de organisatie voor de vraag te staan hoe je verschillende opties of scenario s kunt vergelijken. Precies om in die behoefte te voorzien heeft W/E-adviseurs, samen met OTB van TU-Delft, een softwareapplicatie ontwikkeld: GPR Onderhoud. Een licentiehouder - dat kan een corporatie zijn, maar ook een gemeente, een onderhoudsbedrijf of een adviesbureau - kan online de gegevens invoeren van de te onderhouden objecten. Voor het onderhoudsscenario geeft hij per activiteit de aantallen en cycli aan, zoals dat ook bij een meerjarenonderhoudsbegroting (MJO) gebeurt. Vervolgens krijgt hij een helder beeld van milieuconsequenties. Het instrument biedt ook nog eens de mogelijkheid om dit aan te vullen met kostenconsequenties en indicatoren voor de energetische en gezondheidskundige kwaliteit. Met GPR Onderhoud is het eenvoudig om alternatieve scenario s aan te maken, waarna de scenario s onderling op bovenstaande uitkomsten vergeleken kunnen worden. Zo kan een bedrijf kiezen voor een alternatief, waarbij alleen onderhoud gepleegd wordt als uit inspectie blijkt dat dit nodig is. Het instrument ondersteunt organisaties verder bij het zoeken naar verbetermogelijkheden. Bij ieder scenario is in een taartdiagram te zien wat het gewicht is van de afzonderlijke werksoorten, zoals dakbedekking, kozijnen en schilderwerk. Vervolgens kan worden doorgeklikt en verschijnt er weer een taartdiagram met de activiteiten binnen de werksoort. Zo kan schilderwerk zijn opgebouwd uit opbrengen nieuw systeem, schilderen balustrades, enzovoort. Dit stelt de gebruiker in staat het scenario te optimaliseren omdat hij precies kan zien welke activiteit wat bijdraagt aan de totale milieubelasting. GPR Gebouw Maar wat is nu het verschil met het langer bestaande GPR Gebouw? Dat instrument voorziet toch al in een berekening van de milieubelasting van de gehele gebouwlevensloop, dus inclusief het onderhoud? Kosten (in euro s) % 2. 65% % Legenda: 1. Standaard onderhoudsscenario 2. Onderhoud op basis van inspectie 3. Onderhoudsscenario gericht op kwaliteitsverbetering 16

17 verf & opleiding Klopt, zegt David Anink, senior adviseur van W/E-adviseurs. Maar GPR Gebouw gaat uit van vaste aannames en standaardscenario s voor onderhoud. Het is niet mogelijk om deze waarden bij te stellen. GPR Gebouw is vooral bedoeld voor beslissingen op strategisch niveau. Wat gaan we met het gebouw doen? Kiezen we voor consolideren of gaan we grondig renoveren, waarbij we tevens een kwaliteitsslag maken? Als die keuze eenmaal is gemaakt, komt GPR Onderhoud in beeld. Dan volgt de verfijning bij de planuitwerking. Het onderscheid in gebruik is volgens Anink ook terug te vinden in de scope. Om de strategische afweging te kunnen maken is GPR Gebouw breed van opzet, met ook aandacht voor energie, gezondheid en de toekomstwaarde. Bij GPR Onderhoud ligt de focus bij het milieu en de materialen. Een afweging tussen energiewinst en de milieu-investering van het plaatsen van HR++-glas is niet mogelijk. Prestatieafspraken Anink verwacht dat onderhoudsbedrijven steeds meer op kwaliteit zullen worden aangestuurd. Ook het werken met prestatieafspraken voor langere termijn gaat alleen maar toenemen. Aandacht voor klimaat, CO2 en bredere duurzaamheidsaspecten zullen onderscheidend zijn bij de selectie. Nu GPR Onderhoud beschikbaar is, kunnen corporaties van hun onderhoudsbedrijven eisen dat ze hun programma hebben geoptimaliseerd. Het voordeel van ons instrument is dat het niets voorschrijft, maar wel inzichtelijk maakt wat de consequenties voor het milieu zijn, aldus Anink, die dan ook optimistisch is over de toekomst van het instrument. Inmiddels zit het onderhoud van de hele schil in het GPR-instrument, van dakbedekking tot hang- en sluitwerk en schilder- en metselwerk. In de toekomst wil W/E-adviseurs ook het onderhoud binnen opnemen, zoals het vervangen van leidingen en installaties. Activiteitenkaarten Om de milieubelasting door activiteiten goed te kunnen bepalen, hebben de bij het traject betrokken onderhoudsbedrijven en corporaties een grote hoeveelheid informatie over onderhoudsactiviteiten aangeleverd. Deze informatie is vervolgens door W/E-adviseurs uitgewerkt in zogenoemde activiteitenkaarten. Anink geeft het voorbeeld van het vervangen van een kozijn. Op de activiteitenkaart staat dan precies welke processen daaraan te pas komen en welke materialen nodig zijn. Van het verwijderen van het oude kozijn tot het aflakken van het nieuwe. En van het hout en de schroeven tot de verf en het elektriciteitsverbruik voor het schuren. Ook het transport en het vervoer van de werklieden is meegenomen bij de berekening van de milieubelasting. Bijzonder aan onderhoud is dat er vaak weinig materiaal gebruikt wordt maar relatief veel mankracht, aldus Anink. Het reinigen van een kunststofkozijn is een activiteit die qua processen en materialen geen grote milieubelasting oplevert. Dat verandert als een opdrachtgever bijvoorbeeld uit kostenoverwegingen in zee gaat met een onderhoudsbedrijf uit de andere kant van het land. De CO2-uitstoot van de hele activiteit neemt dan enorm toe omdat de medewerkers iedere ochtend in een busje naar het werk moeten komen. Milieudatabase Voor de achterliggende milieukenmerken van de materialen en processen wordt geput uit de Nationale Milieudatabase, die wordt beheerd door Stichting Bouwkwaliteit (SBK). Deze database vormt ook de basis voor de door het Bouwbesluit Stichting GPR Onderhoud en W/E-adviseurs voorgeschreven materiaalprestatieberekening. Het resultaat van deze berekening wordt uitgedrukt in tien milieueffecten, zoals het broeikaseffect en de ozonlaagaantasting. Maar omdat tien milieueffecten tegelijk moeilijk communiceren, worden ze gesommeerd tot een totaalscore: de schaduwprijs. Ook GPR Onderhoud levert resultaten op in de vorm van de tien milieueffecten en de schaduwprijs. De Nationale Milieudatabase bevat drie categorieën gegevens: merkgebonden, door derden getoetste data, merkongebonden data op branchenievau, getoetst door derden en merkloze data. Anink roept verfproducenten op alert te zijn op de gegevens in de database. Deze zijn nog lang niet compleet. De database bevat nu vooral merkloze informatie van een beperkt aantal verftypen. Zo kan een gebruiker in GPR Onderhoud aangeven of hij alkydverf wil gebruiken of een watergedragen coating, maar ontbreken bijvoorbeeld chloorrubbercoatings. Dat GPR Onderhoud geen merkgebonden data bevat, is volgens Anink geen probleem. De nadruk ligt immers vooral op de onderhoudsstrategie en minder op de gedetailleerde productkeuze. Als er meer gevoel is voor de resultaten, kan het instrument aangevuld worden met merkgebonden informatie. Producenten kunnen daarop natuurlijk al wel inspelen. GPR Onderhoud is ontstaan uit twee initiatieven in de markt. Een groep opdrachtgevers was via het initiatief WK2020 dat werd uitgevoerd door TU Delft/OTB aan de slag met duurzaam onderhoud en op zoek naar een geschikt instrument. Het bedrijf Rutges, dat veel onderhoud voor corporaties doet en daarover ook adviseert, had W/E-adviseurs gevraagd een instrument te ontwikkelen om de milieubelasting van onderhoudscenario s in kaart te brengen. De initiatieven zijn samengebracht in een ontwikkeltraject dat in oktober is afgesloten met het verschijnen van GPR Onderhoud 1.0. Voor het beheer en de doorontwikkeling van dit instrument is de Stichting GPR Onderhoud opgericht. Doel is het milieuaspect zwaarder te laten meewegen in beslissingen voor gebouwonderhoud. Het bestuur van de stichting bestaat uit partners in het ontwikkeltraject en de ondersteunde partijen. De licenties en activiteiten zoals cursussen, moeten de inkomsten genereren voor de doorontwikkeling. W/E-adviseurs is een middelgroot adviesbureau met volgens eigen zeggen bevlogen, hoogopgeleide medewerkers dat werkt voor architecten, ontwikkelaars, beleggers, expertisecentra, overheden en woningcorporaties. W/E adviseert over projecten en plannen in de bouw, renovatie en ruimtelijke ordening. Het doel van het adviesbureau al sinds de oprichting in 1979 is W/E-adviseurs een onafhankelijke stichting is samen met de klanten te bouwen aan een duurzamer gebouwde omgeving. David Anink: We moeten onze eigen broek ophouden, maar we hebben geen eigenaren die de winst opstrijken. verf&inkt

18 de mens achter... Nieuwe directeur Kees Ekelmans van Western Region Decorative Paints AkzoNobel: Waar ik centjes mee verdien, heb ik bij Quick geleerd Hoe jong je ook bent, ga als vrijwilliger bij een sportvereniging aan de slag. Dat is de boodschap van Kees Ekelmans, de nieuwe directeur Western Region Decorative Paints bij AkzoNobel. Wat het vrijwilligerswerk en het besturen hem in de loop der jaren in clubverband aan wijsheid heeft opgeleverd, daar kan geen enkele cursus of onderwijsinstituut aan tippen. Ekelmans, inmiddels voorzitter bij de Haagse voetbal- en cricketvereniging Quick, noemt zijn lidmaatschap dan ook het mooiste cadeau dat hij in zijn prille jeugd van zijn ouders kreeg. Te k s t : A n t o n S t i g Foto: Pet van der Luijtgaarden De kunstjes waarmee ik nu mijn centjes verdien, heb ik eigenlijk bij Quick geleerd, vat hij de invloed van de bij die club opgedane kennis en ervaring samen. Nee, zelf is de zoon van een advocaat en een lerares Frans, de tweede uit een gezin met nog twee broers en een zus, zeker geen begenadigd voetballer of cricketer geweest. Schopte het althans zelden tot nooit tot in vertegenwoordigende teams bij zijn club. Maar ik heb daar wel mogen ervaren hoe je het beste optimaal met mensen kunt samenwerken. Of hoe je gezag kunt uitoefenen zonder je op titels of posities te beroepen. En hoe je samen mooie plannen kunt maken, hoe die op een efficiënte manier uit te werken. Kortom: hoe je met mensen en hun talenten om moet gaan. Al die ervaringen maken dat ik nu ook de kunst versta om goeie mensen om me heen te verzamelen. En ze op hun beurt de ruimte te geven voor de dingen waar ze goed in zijn. Zeep- en margarinewereld De opgedane kennis en ervaring bij zijn club is hem vaker van pas gekomen. In de zeep- en margarinewereld van Unilever bijvoorbeeld, maar ook in de wereld van de jaloezieën van Hunter Douglas. In voorgaande banen bij, zoals hij ze noemt mooie, oer-hollandse bedrijven met naam en faam waar hij jarenlang internationale managementfuncties heeft bekleed. En dus zal ook AkzoNobel daar zijn voordeel mee doen, is zijn heilige overtuiging. Wat ze van hem kunnen verwachten? In zowel werk als hobby geldt dat ik een ta- 18 melijk ambitieus mens ben. Iemand die graag met een team ergens naartoe wil en doelen stelt. Ik vind het niks om ergens stil te zitten en de status quo te beheren. Bij Quick heeft dat er intussen toe geleid dat de vereniging in de jeugd het hoogst speelt van alle Haagse clubs en zelfs een wachtlijst heeft van 160 jeugdleden. Dat de club relatief duur is, is een andere zaak. Kwaliteit kost nu eenmaal geld, vindt de Quick-voorzitter, die daar werkt met een budget van een ton of zes voor leden. Met neus in boter Stilzitten zal er in zijn nieuwe baan bij AkzoNobel in elk geval niet bij zijn voor de Hagenaar. De realiteit is dat de 1 september begonnen opvolger van Jean-Pierre Schoenaers de handen vol heeft aan een reorganisatie. Het gaat om een ingreep in een divisie waarin 120 medewerkers hun baan zullen verliezen. Dat betreft banen bij marketing en sales in België en Nederland: commerciële (en service-)afdelingen, die de Benelux bedienen met verfmerken zoals Sikkens, Trimetal, Levis en Flexa voor onder meer de doe-het-zelf- en professionele bouwmarkt. Markten die onder druk staan. Geen verrassing Voor de goede orde: voor Ekelmans, die wordt verondersteld leiding en vorm te geven aan deze exercitie, was dit alles geen verrassing. Hij wist ervan en noemt de maatregelen een logisch voortvloeisel van de al in het tijdperk van zijn voorganger Schoenaers in gang gezette studies. Maar dan nog blijft het natuurlijk niet leuk om een nieuwe baan te beginnen met een reorganisatie, vindt hij. Voor de mensen die het aangaat niet, maar voor mij persoonlijk ook niet. De pijn wordt in zijn ogen echter dragelijker in de wetenschap dat er ook een algemeen doel mee wordt gediend. Dat het bedrijfsonderdeel Benelux er uiteindelijk beter van wordt, maar ook efficiënter en slagvaardiger zal zijn richting afnemers. Vooral door minder dubbel te doen en beter en ook sneller te worden, zegt Ekelmans samenvattend. Ingrijpen kan hem overigens niet snel genoeg gaan. Er is niks zo slecht als mensen in het ongewisse laten. Dat maakt ze ongerust. Mijn insteek is dan ook: zo snel mogelijk duidelijkheid. Dat iedereen hoe dan ook vóór midden december weet waar hij of zij aan toe is. Hoe vervelend de boodschap dan ook kan zijn. Bevredigende afwikkeling Hoewel het laatste woord nog niet is gezegd over de reorganisatie, heeft de nieuwkomer alle vertrouwen in een - naar omstandigheden - bevredigende afwikkeling. Niet in het minst door de beoogde samenwerking met de sociale partners. Waarbij bijvoorbeeld ook heel nadrukkelijk wordt bekeken of er intern nog kan worden geschoven. En wellicht scheelt het dat Ekelmans ook in zijn vrijetijd als liefhebberij mensen helpt die voor een carrièreverandering staan, of een baan hebben waarin ze doodongelukkig zijn, door ze op weg te helpen, of op een ander spoor

19 de mens achter... kunnen komen: het organiseren van klantgerichtheid, de marketing en sales richting consument. Maar ook het zakendoen met retailers is hem niet vreemd. Dat externe, dat klantgerichte, daar ben ik mee opgegroeid. Wat zeg ik, dat zit in mijn bloed. Zijn voornaamste target: voor professionele schilders, maar net zo goed voor juffrouw Janny op de hoek die haar woonkamer kleur wil geven, de beste oplossing willen bieden en dat ook blijvend doen, vat hij samen. Om zijn persoonlijke binding met de mooiste verfmerken te onderstrepen, is Ekelmans niet te beroerd om dat ook fotografisch te bevestigen. Met het bord van de kersverse campagne Let s Color onder de arm en een vastberaden blik gaat hij onmiddellijk met de fotograaf op het fabriekscomplex in Sassenheim op zoek naar een geschikte locatie. Bedoelde campagne van het merk Flexa is erop gericht clubhuizen van (sport)verenigingen in Nederland beter uit de verf te laten komen. Voor verenigingsman Ekelmans natuurlijk kaasie. In zowel werk als hobby geldt dat ik een tamelijk ambitieus mens ben. Iemand die graag met een team ergens naartoe wil en doelen stelt. Ik vind het niks om ergens stil te zitten en de status quo te beheren. te zetten. Waar ik die persoonlijke kennis en ervaring kan gebruiken zal ik die dus ook hier aanwenden, verzekert hij. Trouw dier De in de Haagse wijk Bohemen opgegroeide en intussen met zijn gezin met drie kinderen (twee zoons van 19 en 16 en een dochter van 13) in de Vogelwijk woonachtige Hagenaar Cornelis Frederik Willem Ekelmans (1962) schetst zichzelf als een trouw dier. Twintig jaar getrouwd en zeventien jaar bij Unilever gewerkt, dat zakelijk mijn eerste vriendinnetje was. En nog steeds een goeie vriendin van me is. Verder zit ik bij een respectabele sportclub die 115 jaar oud is. Ik houd van bedrijven, merken, verenigingen en organisaties die diep geworteld zijn in de samenleving. En die niet zomaar dingen doen omdat dat toevallig goed uitkomt, maar omdat ze een imago en een reputatie hebben hoog te houden. Als je dat wilt verbeteren moet je hard werken om het nog beter te doen dan al die mensen die daar al sinds jaar en dag met hart en ziel aan hebben gewerkt. Ik hou van zulke uitdagingen. Maar denk intussen ook: wat een eer! Wie ben ik, dat ik mij mag bezighouden met een 200 jaar oud kwaliteitsmerk als Sikkens? Bedrijf met naam en faam Ekelmans is, zegt hij, dankzij zijn netwerk bij toeval bij AkzoNobel terechtgekomen. Al ben ik uiteindelijk wel naar dit bedrijf gegaan vanwege het ding dat ze doen. Iets waarmee ik me graag associeer. Nogmaals, ik ben gek op bedrijven met naam en faam, hun merken en kwaliteit. In dat opzicht beschouwt hij ook Unilever nog altijd als superbedrijf. Waar hij, zoals hij dat zelf uitdrukt, beroepsmatig op Champions League-niveau kon spelen. Woonde en werkte jaren achtereen in landen als Hongarije en China. Terug op Nederlandse bodem werd hij in 2001 directeur van Lever Fabergé Nederland (bekend van verzorgingsproducten als Dove, Axe, Omo, Robijn en Andrelon) dat later fuseerde met Iglo Mora en foodbedrijf Van den Bergh (Blueband en Becel). Belandde daardoor in een directieteam van Unilever Nederland met een miljard euro aan omzet, maar was nog louter verantwoordelijk voor marketingtechnische zaken. Dat was niet mijn baan, want marketing alleen vind ik niet leuk. Ik wil een tent runnen. Het alternatief was weer het buitenland. Maar daar scheidde onze wegen, omdat ik dat niet meer wilde vanwege de opgroeiende kinderen. Bij Hunter Douglas, bekend van Luxaflex en raamdecoratie, opereerde hij vervolgens als directeur van de componentendivisie, die vooral zaken doet met de toeleverende assemblagebedrijven. Verftak blanco vel De verftak is nog vrijwel één groot blanco vel, zo bekent Ekelmans grif. Toch meent hij zich verdienstelijk te kunnen maken, omdat hij in zijn werkverleden vaardigheden heeft opgepikt die ook de verfwereld goed van pas zullen Sliding op de bal Liefhebber als hij is, spreekt de Ekelmans ook graag in voetbaltermen. Een probleem echt benoemen vergelijkt hij met een sliding op de bal, maar nooit op de man. Zodra mensen zich dat realiseren kun je eerlijke, zakelijke, maar soms ook heel pijnlijke diagnoses stellen. En zonder diagnose geen goeie behandeling! Dat momenteel geen sprake is van een economische hoogconjunctuur, weten we natuurlijk allemaal. Ekelmans heeft daar wel een antwoord op: Gewoon meer doelpunten zien te maken dan je tegenstander. Hoewel voetbalvereniging Quick de constante factor is in zijn leven, heeft hij wel meer passies. Economische geschiedenis bijvoorbeeld. Hij absorbeerde met graagte de bedrijfsgeschiedenis van AkzoNobel en die van 200 jaar Sikkens. Om te watertanden Zich intussen warmlopend, kijkt Ekelmans al met heel andere ogen naar verf. En naar de branche, die hij tezijnertijd best op bestuurlijk niveau de helpende hand wil bieden als dat de vereniging behaagt. Een branche die dankzij duurzaamheid toekomst zal blijven bieden. Laatst zag hij nog een praktisch verfvoorbeeld om van te watertanden. Hij doelt op een project in zijn thuishaven Den Haag, waarbij het ijzeren traliewerk van het gebouw van de Raad van State onderhanden werd genomen. Dat is uitgevoerd met ons topproduct Rubbol XD. Want die tralies moeten inktzwart zijn en glimmen alsof je in de spiegel kijkt. Zo onvoorstelbaar mooi gedaan! Toen ik dat zag was ik diep teleurgesteld dat ik thuis geen houten kozijnen heb. Met deze ervaring zou ik die er zo in willen laten zetten! De student bedrijfskunde van weleer onthult tot slot nog een geheimpje: Wist je dat AkzoNobel het eerste bedrijf was waar ik na mijn studie solliciteerde voor een traineefunctie? Helaas werd ik afgewezen. Afgewezen? Hoezo dat dan? Een aanstekelijke schaterlach luidt het verklarende antwoord in: Geen doorgroeimogelijkheden! Maar, zo belooft hij plechtig, ik ga nu alsnog mijn stinkende best doen! verf&inkt

20 interview Duurzaam én winstgevend Rob Kragt (Desso): Cradle to is de toekomst Duurzaamheid behoort in steeds meer ondernemingen tot de bedrijfsstrategie. Ook de verf- en drukinktindustrie is druk bezig met de overstap van fossiele naar biologische grondstoffen. Daarom is het interessant te kijken naar succesvolle voorbeelden uit andere bedrijfstakken. Tapijt- en kunstgrasfabrikant Desso is goed op weg in 2020 volledig cradle to cradle (C2C) te zijn. Tekst: Dorine van Kesteren Foto s: Pet van de Luijtgaarden en Desso Praten over duurzaamheid is niet genoeg: greenwashing jezelf groener voordoen dan je daadwerkelijk bent leidt tot niks. Nee, je moet het echt dóen. Dat is de overtuiging van Rob Kragt, marketingmanager bij Desso. De producent van tapijt en kunstgras ging in 2007, onder een nieuw management, serieus werk maken van duurzaamheid. Omdat we geloofden in het concept C2C en om ons te onderscheiden in de branche. C2C is de visie op duurzaam ontwerpen van de Amerikaan William McDonough en de Duitser Michael Braungart, zoals beschreven in het invloedrijke boek Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things uit De schrijvers gaan uit van een gesloten productiecyclus, waarbij alle componenten van een product 100 procent veilig en milieuvriendelijk kunnen worden hergebruikt. Al het afval van een product vormt dus ook weer de grondstof van hetzelfde (of een ander) product, zonder kwaliteitsverlies. Desso omarmt dit principe. Kragt: Ons doel is alle producten te ontwerpen volgens de C2C-principes: alle materialen en grondstoffen worden gemaakt met 20

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Programma Duurzaam Onderhoud

Programma Duurzaam Onderhoud Programma Duurzaam Onderhoud Afspraken over gezamenlijke vervolgstappen intentieverklaring 0 Maart 03 Inleiding Onze samenleving, zowel het bedrijfsleven als de particuliere consument, wil in toenemende

Nadere informatie

Duurzaam onderhoud (vastgoed en infrastructuur) Benaderingswijze vanuit de verf en drukinkt industrie

Duurzaam onderhoud (vastgoed en infrastructuur) Benaderingswijze vanuit de verf en drukinkt industrie Duurzaam onderhoud (vastgoed en infrastructuur) Benaderingswijze vanuit de verf en drukinkt industrie Wat is duurzaam onderhoud? Van duurzaam onderhoud (vastgoed & infrastructuur) is sprake als alle schakels

Nadere informatie

Wereld van kleur, bescherming en communicatie

Wereld van kleur, bescherming en communicatie Wereld van kleur, bescherming en communicatie Onze vereniging De VVVF is al meer dan honderd jaar dé branchevereniging voor Nederlandse verf- en drukinktfabrikanten en importeurs. Zij produceren of verkopen

Nadere informatie

FEITEN EN CIJFERS 2007 NEDERLANDSE VERF- EN DRUKINKTINDUSTRIE

FEITEN EN CIJFERS 2007 NEDERLANDSE VERF- EN DRUKINKTINDUSTRIE FEITEN EN CIJFERS NEDERLANDSE VERF- EN DRUKINKTINDUSTRIE Geen industrie is zo zichtbaar als de verf- en drukinktindustrie. Verven en lakken geven kleur en beschermen materialen zodat ze langer meegaan.

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 WERKGEVERS KIEZEN STEEDS VAKER VOOR FLEXWERKERS 5 FLEXWERKERS ZIJN IN ALLE REGIO S IN TREK 6 OMZET FREELANCERS

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden WHITEPAPER SEPTEMBER 2014 De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden Goed nieuws: de economische crisis lijkt voorbij te zijn. Het Centraal Planbureau 1 meldde in maart van dit jaar dat de

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Chemische industrie in Duitsland

Chemische industrie in Duitsland Chemische industrie in Duitsland 1. Actuele situatie van de chemische industrie in Duitsland In vergelijking met het vorige kwartaal steeg de productie in het derde kwartaal van 2012 met 1,5 procent, terwijl

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Jan de Laat OVERSTAG

Jan de Laat OVERSTAG Jan de Laat VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van teksten

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Passie 2.0. Teamgeest helpt bij scoren. Inkt door de aderen. Concurrenten op afstand

Passie 2.0. Teamgeest helpt bij scoren. Inkt door de aderen. Concurrenten op afstand Passie 2.0 Teamgeest helpt bij scoren Inkt door de aderen ZuidamUithof Drukkerijen spreekt met medewerkers over hun ambities, drijfveren en overtuigingen. Leidinggevenden spelen daar op in, zodat medewerkers

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 29 544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 364 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Sociale werkbedrijven de toekomst

Sociale werkbedrijven de toekomst & Sociale werkbedrijven de toekomst Sociale werkbedrijven 2.0 De Participatiewet vraagt om een nieuwe manier van werken. Er zijn nieuwe doelen vastgelegd en overal ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden.

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 MEER JONGEREN FREELANCEN 5 OMZET FREELANCERS STIJGT 6 OMZET HAAGSE FREELANCER BLIJFT ACHTER OP REST VAN

Nadere informatie

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste bron: monitor SOS Vakmanschap 2012 V aklieden als hoefsmeden, hoedenmakers en glasblazers

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Eindverslag SLB module 12

Eindverslag SLB module 12 Eindverslag SLB module 12 Marthe Verwater HDT 3C 0901129 Inhoudsopgave: Eindreflectie.. Blz.3 Reflectieverslag les 1.. Blz.4 Reflectieverslag les 2.. Blz.6 Reflectieverslag les 3.. Blz.8 2 Eindreflectie

Nadere informatie

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE Organisatie en hoofdactoren Ø Topteam: Manon Janssen (boegbeeld), Fokko Pentinga (vertegenwoordiger namens het MKB), Tim van der Hagen (vertegenwoordiger namens de kennisinstellingen),

Nadere informatie

Een bankiersblik op de grafische industrie

Een bankiersblik op de grafische industrie Een bankiersblik op de grafische industrie Visie van de Rabobank Steffanie van der Maas en Bert Sikken Rabobank Nederland 29 februari 2012 Programma 1. Trends en ontwikkelingen de markt 2. Kansen en innovaties

Nadere informatie

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Willem van der Velden Schiedam/Vlaardingen, 11 februari 2009 Agenda Kredietcrisis en recessie Scenario tot 2014 Actualiteit MKB Sectorramingen Tips voor succesvol

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving

Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving DEKKERS-FRANSEN Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving Het juiste gevoel De keuken is vaak het hart van een woonhuis. Een belangrijke plek in uw leefomgeving. Daar wilt u zich thuis

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5 Samenvatting Aanleiding In 2010 kondigde het kabinet Rutte I de topsectorenaanpak aan. Inmiddels is de aanpak een aantal jaren in uitvoering en kan er worden geleerd van de ervaringen tot nu toe. Daarom

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor 1 Chemische Wetenschappen TKI Nieuwe Chemische Innovaties 14 NCI 45A Oproep voor nominaties Gouden KIEM-competitie versie 13-6-20 Oproep voor het nomineren van kandidaten voor DE GOUDEN KIEM Prijs voor

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen Het kabinet bezint zich op een pakket van maatregelen ter stimulering van de Nederlandse economie in de huidige cyclus.

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 FREELANCERS GEBAAT BIJ DUIDELIJKHEID 4 OMZETCIJFERS FREELANCERS EERSTE KWARTAAL VALLEN TEGEN 5 LICHT HERSTEL

Nadere informatie

Design Pressure Cooker. motor voor innovatie

Design Pressure Cooker. motor voor innovatie Design Pressure Cooker motor voor innovatie Design Pressure Cooker motor voor innovatie Inhoud: 2. Voorwoord 3. Onderzoek naar werking DPC 4. Wat is een Design Pressure Cooker 5. Design als motor voor

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 NÚ KAN DE WERKLOOSHEID OMLAAG 4 FREELANCERS EN FLEXWERKERS STIMULEREN GROEI BEDRIJVEN 5 OMZETONTWIKKELING

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Word jij Bakker Bart?

Word jij Bakker Bart? Word jij Bakker Bart? Welkom bij Bakker Bart Je kent Bakker Bart. Net als tienduizenden andere mensen, die dagelijks bij één van de Bakker Bartwinkels komen voor heerlijk vers brood, zo n beroemde supersaucijs

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

Rollenspel centraal akkoord (2x)

Rollenspel centraal akkoord (2x) Rollenspel centraal akkoord (2x) 1 Algemeen Een zestal leerlingen spelen tijdens dit rollenspel het onderhandelingsproces voor een centraal akkoord na. Zij moeten hierbij rekening houden met een gegeven

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Groot Composiet II Houtkoolschets

Groot Composiet II Houtkoolschets II Groot Composiet II Houtkoolschets Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Rinaldostraat 12 Postbus 90-6950 AB Dieren Telefoon: 0313-414395 Telefax: 0313-450144 www.vdveenschilders.nl E-mail: info@vdveenschilders.

Rinaldostraat 12 Postbus 90-6950 AB Dieren Telefoon: 0313-414395 Telefax: 0313-450144 www.vdveenschilders.nl E-mail: info@vdveenschilders. Rinaldostraat 12 Postbus 90-6950 AB Dieren Telefoon: 0313-414395 Telefax: 0313-450144 www.vdveenschilders.nl E-mail: info@vdveenschilders.nl Vakmanschap in schilderwerken vdveenschilders is een modern

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

PIPES FOR LIFE. Pipelife flexiplus quick line

PIPES FOR LIFE. Pipelife flexiplus quick line PIPES FOR LIFE Pipelife flexiplus quick line Met de bedrade flexibele buizen van Pipelife heeft u de beste kwaliteit voor iedere installatie Pipelife Pipelife maakt al meer dan 65 jaar buizen voor elektrotechnische

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH In de metaalsector worden scholingsfondsen nu ingezet voor persoonlijke opleidingstrajecten. Niet meer per se voor losse cursussen 24 OMSCHOLING REGELEN ONDERNEMERS

Nadere informatie

COLLECTIEVE PENSIOENREGELING

COLLECTIEVE PENSIOENREGELING COLLECTIEVE PENSIOENREGELING VOOR DE VERF- EN DRUKINKTINDUSTRIE INTRODUCTIE VOOR WERKGEVERS 1 COLLECTIEVE PENSIOENREGELING VOOR DE VERF- EN DRUKINKTINDUSTRIE 20076w14 HET PENSIOENFONDS PGB Sinds 1 januari

Nadere informatie

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken?

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? In de eerste bijeenkomst van het Platform O&O op 18 mei jl. in Zaltbommel, is aandacht besteed aan het thema langer

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is.

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Wat hieraan vooraf ging: Afzonderlijk van elkaar hebben wij jarenlang mensen succesvol begeleid

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Het motto van dit college is bouwen. Bouwen in meer dan één opzicht. En het. college heeft gebouwd. Ondanks de forse bezuinigingen en de nog steeds

Het motto van dit college is bouwen. Bouwen in meer dan één opzicht. En het. college heeft gebouwd. Ondanks de forse bezuinigingen en de nog steeds Voorjaarsnota 2013. Voorzitter, Het motto van dit college is bouwen. Bouwen in meer dan één opzicht. En het college heeft gebouwd. Ondanks de forse bezuinigingen en de nog steeds voortdurende onzekerheid

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Schriftelijke vragen Stijging werkloosheid Den Haag SV 080 RIS 291883. Den Haag, 15 februari 2016. Aan de voorzitter van de gemeenteraad,

Schriftelijke vragen Stijging werkloosheid Den Haag SV 080 RIS 291883. Den Haag, 15 februari 2016. Aan de voorzitter van de gemeenteraad, Schriftelijke vragen Stijging werkloosheid Den Haag SV 080 RIS 291883 Den Haag, 15 februari 2016 Aan de voorzitter van de gemeenteraad, De werkloosheidscijfers van Den Haag stemmen in 2016 nog altijd weinig

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Conjunctuurenquête voorjaar 2013

Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Conjunctuurenquête voorjaar 2013 Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Kasper Buiting, beleidsadviseur Onderzoek en Economie www.fme.nl Vereniging FME-CWM, Zoetermeer, februari 2013 Alle rechten

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring Op de grens van hemel en aarde Een bijna-doodervaring Eerste druk, 2014 2014 Tineke H.C.M. Verwij Illustraties: Tineke H.C.M. Verwij Coverfoto: Tineke H.C.M. Verwij isbn: 9789048432684 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen!

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! F R I E N D S F reader Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! Als we de berichtgeving van de laatste maanden mogen geloven staat de non food detailhandel voor een herstructureringsslag.

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Ontslag simpeler na WW in deeltijd

Ontslag simpeler na WW in deeltijd DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 1.2.2.411 Ontslag simpeler na WW in deeltijd bronnen Brief vakbonden aan de Tweede Kamer d.d. 13.8.2009 over verlenging deeltijd WW Bedrijven kunnen werknemers makkelijker

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie