De controller is zich van geen kwaad bewust

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De controller is zich van geen kwaad bewust"

Transcriptie

1 Professie: De controller is zich van geen kwaad bewust De controller ziet zich vaak in een rolconflict gedwongen. Voor de buitenwereld gaat hij soms akkoord met beslissingen die hij objectief gezien zou moeten afwijzen. In dit artikel wordt uiteengezet hoe zo n situatie kan ontstaan en worden tevens enkele handvatten aangereikt om de problematiek binnen het bedrijf te verkleinen. De keuze voor een separate (meebeslissende) business controller die geen enkele binding met de centrale controller heeft, kan soelaas bieden. Jan Bouwens: Volgens de code van de controllers dient de registercontroller naar alle partijen integriteit en objectiviteit te handhaven. Deze eis lijkt op gespannen voet te staan met ontwikkelingen die zich momenteel voordoen in de praktijk. Tijdens het CI-jaarcongres van 4 november 2009 stelden KPN en prof. Ed Vosselman namelijk dat de rol van de controller verandert van die van boekhouder naar MT-lid. De controller moet niet langer alleen informeren maar moet ook meebeslissen. In dit artikel wordt ingegaan op de mogelijke effecten die deze rolwisseling heeft op de kwaliteit van de informatie. Het blijkt dat vooral de integriteit en de objectiviteit in het geding zijn als de controller zijn infomerende en controlerende rol inruilt voor die van business partner. Ed Vosselman (Radboud Universiteit) meent dat de rol van de controller zich beweegt in de richting van een controller die gevoel ontwikkelt voor de business van de eenheid waarover hij informeert. Deze ontwikkeling brengt met zich mee dat hij steeds verderaf komt te staan van zijn sterk intern controlerende functie. De KPN financials Kees van Kempen en Perry Willering stellen dat in bedrijven een belangrijke verandering speelt. Finance moet niet langer een ondersteunende informatieverstrekkende afdeling zijn, maar een proactieve waardecreërende partner. Tevens stellen zij: Businesscontrollers moeten hun handen vrij krijgen om de businesspartnerrol invulling te geven. Zij moeten de werkzaamheden van Accounting, Standard Reporting en Financial Control loslaten. Zij moeten zich sterk voelen op hun vakgebied. Zij moeten in discussies in managementteams, waarvan zij deel uitmaken, het financieel-economisch en bedrijfseconomisch vakgebied inbrengen. Zij moeten proactief opereren en waarde creëren voor de onderneming. Kortom, de controller moet zich transformeren van rapporteur naar medebeslisser. Rolconflict Victor Maas en Michal Matejka (2009) hebben de spanning tussen deze twee rollen onderzocht. Zij concluderen dat controllers zich meer verbonden weten met lokale (businessunit) managers dan met hun functionele (control) rol. Naarmate dat gevoel van verbondenheid verder opschuift naar de lokale managers, ontwikkelt zich een rolconflict. Dit rolconflict wordt sterker naargelang de functionele lijnen strakker worden aangetrokken. Met andere woorden, als de CFO van boven af hamert op strikte toepassing van informatieregels, belandt de controller in een spagaat. Een tweede bevinding luidt dat het voordeel niet positief uit pakt voor de centrale financeafdeling. Dat wil zeggen: wanneer de centrale afdeling harder trekt neemt het gevoelde rolconflict bij de controller toe. De onderzoekers zien dat dan de kans toeneemt dat de controller rapportages bijstelt ten gunste van de lokale manager. Daarnaast neemt gelijktijdig de kans toe dat de almaar aangetrokken centrale regels worden geschonden. Uit de bevindingen van Maas en Matejka kunnen we een belangrijke les leren: door regels vanuit het centrale niveau strakker te stellen, verlagen we de waarde van informatie omdat de betrouwbaarheid ervan afneemt. Maas en Matejka vinden daarom dat het geen zin heeft om vanuit 8

2 D. Novakovic: beeld 9

3 het centrale niveau regels strakker aan te halen zo lang de controller op lokaal niveau is gestationeerd. Kortom, het is sterk de vraag of we in staat zijn de lokale controller in het gareel te krijgen door hogere informatie-eisen te stellen. Immers, Maas en Matejka (2009) laten zien dat naarmate de druk van boven af toeneemt de lokale controller een hogere acceptatiegraad ontwikkelt voor omboeking van posten over rekeningen, om boekingsdata te wijzigen, budgettaire ruimte te creëren en om grootboekposten van een nieuw label te voorzien. Voordat u nu schande gaat spreken, is het van belang meer gevoel te krijgen bij de vraag hoe dit fenomeen kan ontstaan. Juristen en accountants nemen vaak onbewust beslissingen die gunstig zijn voor degene met wie zij zich verbonden weten. Het waarom volgt hierna. Rechtszaken De eerste vraag die beantwoord dient te worden is of mensen hun oordeel af laten hangen van de rol die hen wordt toebedeeld. Dat lijkt een open deur maar als het gaat om de weergave van feiten, dan is er maar één manier om feiten te presenteren: ongekleurd. Wanneer de rol van een functionaris hem ertoe brengt feiten in te kleuren is er niet langer sprake van ongekleurde presentatie van feiten maar moeten we spreken van vertekening, wellicht zelfs van onbewuste manipulatie. Linda Babcock, George Loewenstein, Samuel Isscharoff en Colin Camerer (1995) onderzochten of mensen geneigd zijn feiten naar hun hand te zetten. De deelnemers aan het onderzoek kregen bewijs te zien van een waargebeurde casus waarover een rechter feitelijk reeds een beslissing had genomen. Het betrof een aanrijding tussen een auto en een motor. De motorrijder gaf de automobilist de schuld en eiste in een civiele zaak een schadevergoeding van K$ 100. De deelnemers kregen een 27 pagina s tellend dossier met daarin opgenomen de bewijsstukken die in de rechtszaak werden gebruikt. De participanten wisten dat ze allen over hetzelfde materiaal beschikten (onder meer getuigenverklaringen en politie- en medische rapportages) en dat de rechter al had besloten of en in welke mate de eis werd toegewezen. Na lezing van het materiaal moesten deelnemers twee uitspraken doen: 1. wat zou een billijke uitkomst zijn, en 2. wat verwachtten zij dat de rechter had besloten? Naarmate ze dichter bij de beslissing van de rechter zaten, ontvingen ze een bonus ($ 1.00 voor elke $ dichter bij de beslissing van de rechter). Deelnemers ontvingen een vaste participatiebijdrage. Tevens werd hen verzocht om tot een schikking te komen zodat de rechter niet tussenbeide hoefde te komen. Zonder schikking moesten ze zich neerleggen bij de beslissing van de rechter. Zij kregen elk $ 10 om de schikking te bekostigen. Als de eiser $ won, moest de verdediging van de aangeklaagde partij $ 10 betalen. Als zij schikten op $ , moest een ieder $ 5 van de $ 10 betalen enzovoort. Rollen Of de participant tot de automobilist of de motorrijder behoorde werd aan de helft van de deelnemers in een vroeg stadium van het experiment bekendgemaakt, terwijl de andere helft in een vergevorderd stadium pas bekend werd met hun affiliatie. De eerste groep deelnemers vernam bij aanvang van het experiment of ze tot de eisende of de aangeklaagde partij behoorden. Vervolgens moesten zij: het materiaal lezen; aangeven welke rechterlijke beslissing het meest waarschijnlijk was; schatten wat een billijke uitkomst zou zijn en onderhandelen over een schikking. Tot slot moesten zij van acht bewijsstukken (vier ten gunste van de automobilist en vier ten gunste van de motorrijder) aangeven welk gewicht aan ieder bewijsstuk moest worden toegekend tijdens de beslissing. De tweede groep werd eerst gevraagd het materiaal te lezen, de rechterlijke beslissing te voorspellen en aan te geven wat een billijke beslissing zou zijn. Vervolgens werd hun rol (bij de motorrijder of de automobilist) bekend gemaakt en moesten zij de onderhandelingen starten over een schikking en gewichten aan de bewijsstukken toekennen. Tabel 1 geeft de resultaten weer van deze manipulatie (late of vroege) koppeling aan een partij. We zien in de tabel dat minder vaak schikkingen worden bereikt (8 versus 6%), dat er meer rondes nodig zijn om tot de schikking te komen en dat bij een vroege roltoedeling de motorrijder een hoger percentage van zijn claim (36 versus 30%) tegemoet kan zien. Mensen hebben er dus geld voor over om een eenmaal aangenomen rol te handhaven. Tabel 2 toont de resultaten over de vooringenomenheid die vroege (late) roltoedeling tot gevolg heeft. Late toedeling geeft aanleiding tot kleinere verschillen 10

4 Condities % geen schikking Gemiddeld # rondes Schikkingsbedrag bereikt voor schikking (gemiddeld) A (n=47) Kennen hun rol voor 8% 3.75 $ het bewijsmateriaal B (n=47) Rol geopenbaard 6% 2.51 $ net voor de onderhandelingen Tabel 1. Resultaat van vroege of late bekendmaking van de rol van de participant bij het bereiken van schikkingen Conditie Billijkheid: Billijkheid: eiser of Gewicht van de eiser-tegenpartij tegenpartij t.o.v. de bewijsstukken door rechterlijke beslissing voor de rol pleiten A (n=47) Kennen hun rol voor $ $ het bewijsmateriaal B (n=47) Rol geopenbaard $ $ net voor de onderhandelingen startten Tabel 2. In welke mate verschillen billijkheidsopvattingen in functie van vroege of late bekendmaking van hun rol Voor wie? Aangesteld door bedrijf Aangesteld door de belegger Volgorde auditwerk: 1. Is de beslissing van het bedrijf in overeenstemming met GAAP? 2. Welke boeking stelt u voor als deze in overeenstemming met GAAP moet zijn? A 1,2 C 2,1 B Extern aangesteld en volgorde 1,2 D Extern aangesteld en volgorde 2,1 Tabel 3. Opzet experiment met accountants. De helft is aangesteld door de te controleren onderneming, de andere helft door de beleggers. Accountants moeten of [1,2] eerst kiezen welke boeking zij voorstellen en moeten dan de feitelijke behandeling beoordelen, of andersom [2,1] Voor wie? Aangesteld door bedrijf (50%) Aangesteld door de belegger Volgorde auditwerk: 1. Is de beslissing van het bedrijf in overeenstemming met GAAP? 2. Welke boeking stelt u voor als deze in overeenstemming met GAAP moet zijn? A 1,2 OK 29% C 2,1 Waardering activa 8% HOGER dan gemiddelde alle deelnemers B Extern aangesteld en volgorde 1,2 OK 22% D Extern aangesteld en volgorde 2,1 Waardering activa 11% LAGER dan gemiddelde alle deelnemers Tabel 4. Resultaten van experiment met accountants in de praktijk 11

5 tussen eiser en tegenpartij, eiser en rechter en tot een evenwichtiger minder gekleurde weergave van de feiten. Er is dus alle reden om aan te nemen dat rechtszaken gekleurd worden in functie van de rol die is toegekend. Het gewicht dat mensen aan feiten voor of tegen de zaak toekennen, is afhankelijk van hun rol. Het is verder van belang vast te stellen dat de vertekening niet wordt weggenomen door vergoedingen te geven voor accuratesse. Tijdens het onderzoek moesten de deelnemers de rechterlijke beslissing voorspellen. Toch bleven afwijkingen bestaan ten gunste van de affiliatie van de deelnemer. In later onderzoek werd deelnemers gezegd dat zij geneigd zouden zijn hun feiten in de richting van hun belang te vertekenen. Het antwoord daarop was dat anderen een vertekend beeld mochten hebben, zijzelf waren immuun voor zulke verleidingen! De waarheid is echter dat ieder mens geneigd is gewichten aan feiten toe te kennen afhankelijk van de functie van zijn rol. Dat gebeurt kennelijk onbewust. We zullen daarom in het vervolg spreken van onbewuste zelfbevoordeling. Accountantsbeslissingen Nu we weten dat de rol die mensen spelen in een zaak de gewichten beïnvloedt die zij toekennen aan de feiten, zouden we ook willen weten of en zo ja in welke mate ons beroep wordt geraakt door het fenomeen onbewuste zelfbevoordeling. Een onderzoek dat ons beroep bijna direct raakt, werd door Don Moore, George Loewenstein, Lloyd Tanlu en Max Bazerman(2005) uitgevoerd onder 139 accountants. Dat experiment werkte als volgt. De accountantpopulatie werd in tweeën gedeeld. Een deel werd aan de belegger toegevoegd en het andere deel aan de onderneming. Zij kregen als opdracht de boekingsbeslissing van de onderneming te beoordelen en vervolgens moesten zij aangeven welke boeking zij zouden maken om aan te sluiten op geaccepteerde verslaggevingsregels, of zij moesten eerst een boekingsvoorstel maken en daarna een oordeel geven over de door het bedrijf gekozen behandeling van het financiële feit (wel of niet in overeenstemming met GAAP). In tabel 3 zijn de keuzen schematisch weergegeven. Concreet moesten de accountants over de volgende items beslissen of en hoe deze in de boeken zouden verschijnen: 1. erkennen van intangible assets als onderdeel van een aangekocht actief; 2. herstructurering van schulden; 12

6 3. moeten uitgaven naar de balans of de winst- & verliesrekening; 4. omzetmatching; 5. behandeling van R&D binnen financial statements. De specifieke vragen luidden: 1. Is de boekingsbeslissing van het bedrijf in overeenstemming met GAAP? 2. Welke boeking stelt u voor als deze in overeenstemming met GAAP moet zijn? De resultaten zijn consistent met de bevindingen in de rechtszaak. Zo zijn accountants van het bedrijf coulanter (29% van de boekingen geaccepteerd) dan de accountants die voor de belegger werken (accepteert 22% van de boekingen). Verder leiden de keuzes van de accountants die voor de bedrijven werken tot hogere balanstotalen (8% boven de gemiddelde waarde) dan die van accountants die in opdracht van de belegger werken (11% onder de gemiddelde waarde). In tabel 4 zijn de resultaten samengevat. Ook in dit geval zien we dat accountants evengoed vatbaar zijn voor een onbewuste zelfbevoordeling. Onbewuste zelfbevoordeling Door mij is samen met het Controllers Instituut een onderzoek (nog niet gepubliceerd) gehouden dat laat zien dat ook onze controllers lijden aan onbewuste zelfbevoordeling. Net als in het onderzoek onder accountants zijn er vragen gesteld over hoe te handelen onder welke omstandigheden. De vraagstelling is indirect, om te voorkomen dat controllers zich gedwongen voelden hun keuze bekend te maken. Heel concreet is gevraagd hoe vaak de volgende vier handelingen zich in hun afdeling met betrekking tot de business voordeden (variërend van nooit tot en met vaak): 1. achterwege laten van noodzakelijke investeringen; 2. acceleratie van verkopen; 3. boekingsaanpassingen om budgetoverschrijdingen te voorkomen; 4. inkopen van externe partijen zodat uitgaven worden geactiveerd in plaats van verwerking van uitgaven als kostenpost. De vier handelingen zijn samengevat onder de noemer winststuring, omdat elk van de vier handelingen winstverhogend uitwerkt. Het blijkt dat winststuring minder vaak voorkomt als de onderneming over een afzonderlijke Accounting en Financeafdeling beschikt. Verder blijkt uit het onderzoek dat winststuring afneemt naarmate managers in de onderneming zich sterker bewust zijn van de ethiek van handelen. Discussie We stelden al vast dat van de controller in toenemende mate wordt verwacht dat deze de rol van businesspartner aanneemt. Uit het onderzoek onder juristen en accountants blijkt dat zij onbewust hun beslissing laten afhangen van degene voor wie zij beslissen. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de controller in dit opzicht zou verschillen van de jurist en de accountant. Deze stelling wordt ondersteund door het werk van Maas en Matjeka (2009) en in het nog te publiceren CI-onderzoek van dit jaar. De controllers die Maas en Matejka onderzochten, lieten duidelijk zien het niet eens te zijn met de strakkere regels van de centrale controlafdeling. Naarmate de regels strakker werden aangezet, overtraden zij vaker deze regels. Men voelde zich wel schuldig bij deze praktijk, maar men liet zich er niet van weerhouden tegen de centrale regels in te beslissen. We kunnen deze houding beter begrijpen in het perspectief van het onderzoek onder de juristen en accountants. In de rechtscasus werd duidelijk dat de participanten aan het onderzoek feiten die pleitten voor hun zaak zwaarder lieten wegen nadat bekend werd aan wie zij verbonden waren. Ook hun objectieve oordeel (wat zou de rechter beslissen) werd door de partijdigheid vertekend omdat zij inschatten dat de rechterlijke beslissing meestal dichter bij de door hen als redelijk aangemerkte uitkomst zou liggen. Afhankelijk van voor welke opdrachtgever (belegger of onderneming) accountants werken, interpreteren zij verslaggevingregels anders. Omdat deze zelfbevoordeling onbewust geschiedt, is het te verklaren waarom het strakker aanhalen van regels door centrale afdelingen averechts werkt. De controller denkt dat hij in overeenstemming met de billijkheid werkt en krijgt van de centrale Finance en Accountingafdeling te horen dat het strenger moet. Vervolgens moet de controller dit strengere regime bij de businessunit manager uitleggen. Onder zulke omstandigheden is een rolconflict onvermijdbaar. 13

7 Het onderzoek gehouden onder de CI-leden geeft wellicht enkele aanknopingspunten voor oplossingen. In de eerste plaats zou men ervoor kunnen kiezen controlfuncties te concentreren. Zoals blijkt uit het onderzoek komt winststuring minder vaak voor als er afzonderlijke afdelingen bestaan. Er is nader onderzoek nodig om vast te stellen of in dat geval de binding met de businessunit manager kleiner is waardoor onbewuste vertekening in de richting van de BU-manager afneemt. Een andere begaanbare weg lijkt die van de ethiek te zijn. Als winststuring door de gehele organisatie kan rekenen op afkeuring, is de kans dat managers trachten op winst te sturen ook kleiner. Het gunstige gevolg is dat de controller dan minder vaak onbewust de BU-manager bevoordeelt en dat hij minder vaak in een rolconflict zal belanden. Immers, de ethisch bewuste manager kent zijn grenzen beter waardoor de controller minder vaak aan abject gedrag grenzende feiten blootstaat die hij onbewust maar ten onrechte goedpraat. Zoals blijkt uit onderzoek van Paul Fischer en Steven Huddart (2008) wordt het sociale bewustzijn van een manager aangetast wanneer deze moet werken met mensen die minder begaan zijn met het lot van collega s en relaties. Naarmate antisociaal gedrag zich sterker manifesteert, verschuift het normbesef van de sociale manager in de richting van de minder sociale collega s. Tot slot moeten we vaststellen dat de vraag die we hier aan de orde stellen betrekking heeft op het gedrag van de controller. Namelijk is hij/zij meer geneigd handelingen goed te keuren naarmate hij dichter op de business van zijn/haar bedrijf zit? De vraag wat nu uiteindelijk het meeste bijdraagt aan waardecreatie hebben we niet beantwoord. De vraag die dan zou moeten worden beantwoord is of het beter is een controller te hebben die de neiging heeft om gegevens ten gunste van de business te vertekenen of een controller die strak is in de leer. De laatste zou wel eens essentiële informatie over de business kunnen missen waardoor zijn bijdrage aan de businesscreatie zeer klein is. Wellicht is het zinvol om te kijken of er in bedrijven sprake is van twee typen controllers: businesscontrollers en financial controllers die behalve de aanduiding controller geen enkele relatie met elkaar hebben. Uit recent onderzoek van Hans ten Rouwelaar e.a. (2009) binnen de gezondheidszorg blijkt bijvoorbeeld dat controllers effectiever zijn naarmate zij meer betrokken worden bij de besluitvorming. Conclusie Controllers die zijn gekoppeld aan een businessunit manager zijn onbewust geneigd feiten ten gunste van deze manager uit te leggen. Strakkere regels vanuit het centrale niveau zijn geen oplossing om deze neiging tegen te gaan, sterker nog, businesscontrollers raken erdoor in een rolconflict. Nader onderzoek is nodig om vast te stellen of de mate waarin de controller betrokken wordt bij de besluitvorming leidt tot betere besluitvorming en dus goed is voor de onderneming. De uiteindelijke vraag is in welke rol de controller zijn taken het beste uitvoert, onder de hoede van de centrale controlfunctie of onder de hoede van de businessunit manager. Deze vraag kan alleen in de praktijk worden beantwoord. Het is dan van belang dat de beslissers in de praktijk op de hoogte zijn van de gevolgen die welke koppeling dan ook met zich meebrengt. Er is nog onvoldoende bekend van de controlfunctie om een definitief oordeel te vormen over wat een goede of een slechte uitvoering is van de controlfunctie. Wellicht moeten we concluderen dat de controlfunctie eenvoudig niet bestaat. Literatuur ~ Babcock, L., G. Loewenstein, S. Issacharoff en C. Camerer Biased judgments of fairness in bargaining. American Economic Review, 85 (5), ~ Fischer, P. en S. Huddart Optimal Contracting with Endogenous Social Norms. American Economic Review 98 (4): ~ Maas, V. en M. Matejka Balancing the Dual Responsibilities of Business Unit Controllers: Field and Survey Evidence. The Accounting Review, Vol. 84, No. 4, pp ~ More, D, G. Loewenstein, L.Tanlu en M. Bazerman Auditor Independence, Conflict of Interest, and the Unconscious Intrusion of Bias. ~ Rouwelaar, J.A. ten, Roon, Å.N, van, Bokkinga, M.J. & Zoetman- Kiers, M Controller Involvement in Management: Empirisch onderzoek naar de effectiviteit van de financial in de zorg, Tijdschrift Controlling, nr 5, pp Presentaties ~ Kempen, K. en P. Willering Jump van Businesscontroller naar Businesspartner. Presentatie 4 november 2009 CI-jaarcongres. ~ Vosselman, E Ontwikkelingen in controllership. Presentatie 4 november CI-jaarcongres. Jan Bouwens is hoogleraar accounting aan de universiteit van Tilburg. Hij dankt Hans ten Rouwelaar voor zijn commentaar bij een eerdere versie van dit artikel. 14

Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving

Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving NBA-VRC & ROBERT WALTERS Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving Het salaris van de controller: wanneer wil de controller weg? Bob van Ginkel, Associate director Robert

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen

Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen Theo Quaijtaal (HighQ) 18-04-2013 1 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Pleonasme) De maatschappelijke en daarmee ethische

Nadere informatie

De controller als Superman. Jan Bouwens, hoogleraar Accounting Tilburg University

De controller als Superman. Jan Bouwens, hoogleraar Accounting Tilburg University De controller als Superman Jan Bouwens, hoogleraar Accounting Tilburg University Agenda A. Wat het werk van de controller is. 1. Besteedt veel tijd aan bevorderen integriteit! 2. Treft omgeving aan waar

Nadere informatie

Strong Controllership

Strong Controllership Strong Controllership Als ik gemekker wil, koop ik wel een geit Hoe verandert onze functie? Welke competenties zijn er nodig op ons vakgebied gezien de veranderende context? Wat betekent dit voor de inrichting

Nadere informatie

Zo brengen wij finance verder

Zo brengen wij finance verder Zo brengen wij finance verder HighQ financieel interim bestaat ruim 18 jaar. Kennis(deling), kwaliteit, betrouwbaarheid, ethiek, staan bij ons hoog in het vandaal. En dat willen we graag met elkaar blijven

Nadere informatie

& control. opleiding

& control. opleiding VU post- GRADUATE school of accounting & control opleiding Controlling (RC/EMFC) De VU-opleiding tot Executive Master of Finance and Control (RC) Allround Controller bedrijfseconomisch geweten en adviseur

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN

ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN XV/6026/99 NL ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN DIRECTORAAT-GENERAAL XV Interne markt en financiële diensten 1 Dit document

Nadere informatie

Versie 1.0 dd. 23 januari 2014 Pagina 1. Gedragscode

Versie 1.0 dd. 23 januari 2014 Pagina 1. Gedragscode Pagina 1 Gedragscode Inleiding etiqs Integrity Services hecht grote waarde aan ethisch handelen. Kwaliteit en ethiek zijn de verbindende factoren tussen etiqs en haar klanten. EtiQs heeft een gedragscode

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Het empathiequotiënt (eq)

Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (EQ) versie voor volwassenen Hoe moet deze vragenlijst ingevuld worden? In deze vragenlijst staan een aantal stellingen opgesomd. Lees elke stelling aandachtig

Nadere informatie

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Top 10 kenmerken van een effectieve v Rotterdam, februari 2015 vs Final Wat kunt u in deze doorkijk verwachten? Inleiding FinTouch doet onderzoek naar

Nadere informatie

LIDMAATSCHAP WERK, ONTSLAG EN INKOMEN

LIDMAATSCHAP WERK, ONTSLAG EN INKOMEN LIDMAATSCHAP WERK, ONTSLAG EN INKOMEN De economische crisis raakt ons allemaal, jong en oud. Misschien is uw arbeidsovereenkomst van bepaalde tijd recent verlengd of omgezet in een vast dienstverband.

Nadere informatie

Structuur in uw verkoopproces Door Willem van Putten

Structuur in uw verkoopproces Door Willem van Putten Structuur in uw verkoopproces Door Willem van Putten Uit verschillende onderzoeken in Europa en Amerika blijkt dat meer dan 80% van de organisaties geen gestructureerd en gestandaardiseerd verkoopproces

Nadere informatie

Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt?

Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt? Veelgestelde vragen Over de uitslag Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt? De test meet hoe u de werkcultuur beoordeelt in uw organisatie.

Nadere informatie

Samenvatting Finance Monitor

Samenvatting Finance Monitor Samenvatting Finance Monitor Welke thema s beïnvloeden het werk van financials? De Finance Monitor van USG Finance en Tijdschrift Controlling geeft inzicht in de thema s die het werk van financials gaan

Nadere informatie

OCAI. veelgestelde vragen

OCAI. veelgestelde vragen OCAI veelgestelde vragen OCAI, veelgestelde vragen OCAI online Vrouwenlaan 106 8017 HS Zwolle 038-2301503 www.ocai-online.nl OCAI online, september 2008 3 [ Over de uitslag Hoe kan het dat mijn collega

Nadere informatie

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu?

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Arjan Kuik, tandarts, lid sinds 1983 VAN EEN ZORGPROFESSIONAL Een claim Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Een patiënt stelt u aansprakelijk. Wat nu? Informatie voor zorgprofessionals

Nadere informatie

Reflexiviteit in uw conflictmanagement

Reflexiviteit in uw conflictmanagement Reflexiviteit in uw conflictmanagement Luc Demeyere 27 maart 2014 Minervastraat 5 1930 ZAVENTEM T +32 (0)2 275 00 75 F +32 (0)2 275 00 70 www.contrast -law.be Wat is een conflict? Een conflict is een meningsverschil

Nadere informatie

Beoordeling. h2>klacht

Beoordeling. h2>klacht Rapport 2 h2>klacht Verzoeker klaagt er in vervolg op zijn bij de Nationale ombudsman op 5 februari 2008 ingediende klacht over dat het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) Rotterdam in het

Nadere informatie

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces Geleerd in vorige presentaties Module 3 Gegevens verwerken Les 2. Leer het boekhoudproces Business Plan op 1 A4 Budget in 5 stappen Uurtarief / DGA-salaris Papieren en digitale archief ordnersysteem Btw-administratie

Nadere informatie

Spel op basis van 16 miljoen rechters

Spel op basis van 16 miljoen rechters Dia 1 Spel op basis van 16 miljoen rechters Erica Huls 1 16 miljoen rechters is een tv-programma waarin een waar gebeurde rechtszaak wordt gereconstrueerd in de studio in het bijzijn van publiek. We zien

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico

Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico Dr. Olga Damman Dr. Maaike van den Haak Nina Bogaerts, Msc Amber van der Meij, Bsc Prof.dr. Danielle Timmermans Quality of Care EMGO Institute for

Nadere informatie

Bijlage 3 Verwerking latente en discretionaire winstdelingen

Bijlage 3 Verwerking latente en discretionaire winstdelingen Bijlage 3 Verwerking latente en discretionaire winstdelingen In deze bijlage wordt een tweetal casussen uitgewerkt ter toelichting op de ontwerp-richtlijn 605 Verzekeringsmaatschappijen: I latente winstdelingsverplichtingen

Nadere informatie

360 feedback assessment

360 feedback assessment 360 feedback assessment Naam : Jan Voorbeeld Datum rapportage : oktober 2013 Opdrachtgever : Organisatie Contactpersoon : Ellen Roosen Mpact Training & Advies Overwaard 13, 4205 PA Gorinchem Nederland

Nadere informatie

Letselschade!... en nu?

Letselschade!... en nu? Letselschade!... en nu? Een praktische toelichting op het verloop van het schaderegelingstraject na een letselschade. Letselschade Service Letselschade!... en nu? 2 1 Inhoud: pagina Inleiding... 3 Aansprakelijkheid.....

Nadere informatie

Denken als een jurist. Jan Struiksma

Denken als een jurist. Jan Struiksma Denken als een jurist Jan Struiksma VU-alumni 2013 Welke jurist? Advocaat Notaris Bedrijfsjurist Rechter Docent Onderzoeker Student Privaatrecht Strafrecht Staatsrecht Bestuursrecht Denken en rechtsvinding

Nadere informatie

Gedragsregels voor de MfN-registermediator

Gedragsregels voor de MfN-registermediator Gedragsregels voor de MfN-registermediator Deze gedragsregels zijn een richtlijn voor het gedrag van de MfN-registermediator. Zij dienen tevens als informatievoorziening voor betrokkenen en als maatstaf

Nadere informatie

Gedragscode voor verzekeringsartsen werkzaam voor de uitvoeringsinstellingen SV

Gedragscode voor verzekeringsartsen werkzaam voor de uitvoeringsinstellingen SV Gedragscode voor verzekeringsartsen werkzaam voor de uitvoeringsinstellingen SV Inleiding Van iedere professional wordt gevraagd dat hij de waarden die hij in zijn beroep dient, en de daaraan ten grondslag

Nadere informatie

De kwaliteit van drie typen functiewaarderingssystemen

De kwaliteit van drie typen functiewaarderingssystemen FUNCTIEWAARDERING BIJ GEMEENTEN Vergelijking van drie soorten functiewaarderingssystemen: GFS-achtige systemen, FUWASYS-achtige systemen en het NERF-functiewaarderingssysteem In dit artikel wordt de kwaliteit

Nadere informatie

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership Samenvatting proefschrift Leonie Heres MSc. www.leonieheres.com l.heres@fm.ru.nl Introductie

Nadere informatie

Rapport. Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401

Rapport. Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401 Rapport Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401 2 Klacht Het niet opnemen van een rechtsmiddelenclausule conform artikel 3:45 van de Algemene wet bestuursrecht in de beslissing van 17 december 2003

Nadere informatie

Maak de sprong naar de opleiding tot registercontroller. business in control

Maak de sprong naar de opleiding tot registercontroller. business in control Alleen de top biedt het perspectief Maak de sprong naar de opleiding tot registercontroller business in control De registercontroller als business partner voor het management De functie van controller

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Met de toename van controlgerelateerde functies is er meer discussie over de kwaliteit

Met de toename van controlgerelateerde functies is er meer discussie over de kwaliteit Professie: Objectiviteit vraagt zelfkennis De rol van de controlfunctie en de vloeibare waarheid Met de toename van controlgerelateerde functies is er meer discussie over de kwaliteit van informatie binnen

Nadere informatie

Bevorderen van samenwerking (4)

Bevorderen van samenwerking (4) Bevorderen van samenwerking (4) Het gaat heel goed met de samenwerking in mijn verantwoordelijkheidsgebied. Ik denk wel dat er nog meer voordeel te halen is uit samenwerking. Directeur Agnes... Een foto

Nadere informatie

Bijlage 19 Korte beschrijving van iedere beïnvloedingstactiek per adviesboek

Bijlage 19 Korte beschrijving van iedere beïnvloedingstactiek per adviesboek Bijlage 19 Korte beschrijving van iedere beïnvloedingstactiek per adviesboek Inspelen op variatiebehoefte Nieuwe dingen trekken de aandacht en beïnvloeden emoties. Afwijkende kleuren en incongruentie.

Nadere informatie

Onderzoek. Het provisieverbod & gebruik financieel adviseurs

Onderzoek. Het provisieverbod & gebruik financieel adviseurs Onderzoek Het provisieverbod & gebruik financieel adviseurs Rapportage Publieksmonitor: module provisieverbod December 2012 Samenvatting (1/2) 1. Bekendheid provisieverbod laag Nog niet veel Nederlanders

Nadere informatie

Uitkomsten NBA ledenenquête. Toon aan de top. Binnen bedrijven en accountantskantoren

Uitkomsten NBA ledenenquête. Toon aan de top. Binnen bedrijven en accountantskantoren Uitkomsten NBA ledenenquête Toon aan de top Binnen bedrijven en accountantskantoren November 2012 Status Deze publicatie is samengesteld voor leden en dient ter ondersteuning van de praktijk. De publicatie

Nadere informatie

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft een aantal wijzigingen in hoofdstuk 271 Personeelsbeloningen

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2003.1084 (031.03) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Wordt HR een echte bedrijfsfunctie?

Wordt HR een echte bedrijfsfunctie? Vergroot de slagkracht van HR! Wordt HR een echte bedrijfsfunctie? In deze tijd van crisis lijk het er soms op dat bij HR harder wordt ingegrepen dan elders. Hoe kan HR beter laten zien wat haar toegevoegde

Nadere informatie

GEDRAGSCODE ( Code of conduct )

GEDRAGSCODE ( Code of conduct ) GEDRAGSCODE ( Code of conduct ) KALB Accountants & Adviseurs Wie zijn wij en waar staan wij voor? Mensen die integriteit, respect en teamwerk laten zien Energieke en enthousiaste mensen die plezier in

Nadere informatie

Rapport. Datum: 18 december 2003 Rapportnummer: 2003/486

Rapport. Datum: 18 december 2003 Rapportnummer: 2003/486 Rapport Datum: 18 december 2003 Rapportnummer: 2003/486 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de Belastingdienst/Holland Midden/kantoor Leiden zijn (privé-)agenda niet aan hem heeft geretourneerd. Beoordeling

Nadere informatie

MEDIATIONOVEREENKOMST.

MEDIATIONOVEREENKOMST. MEDIATIONOVEREENKOMST. De ondergetekenden: Lamers Echtscheidingsbemiddeling en advies, de heer J.P.H. Lamers, hierna te noemen Lamers Scheidingsadvies, kantoorhoudende te 6021MS Budel aan het Zustershof

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager',

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager', RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 019.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

- CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012-

- CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012- - CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012- Martin Jager Partner BDO Westfriesland - CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012- De Controller van de 21 e Eeuw Dr. André de Waal MBA 12 juni 2012 Controllers Circle West-Friesland

Nadere informatie

Grond of opstallen verkopen aan Rijkswaterstaat? Wat u moet weten over regelingen en procedures

Grond of opstallen verkopen aan Rijkswaterstaat? Wat u moet weten over regelingen en procedures Grond of opstallen verkopen aan Rijkswaterstaat? Wat u moet weten over regelingen en procedures Het land beschermen tegen overstromingen. Aanleg, reconstructie en onderhoud van rijkswegen. Het bevorderen

Nadere informatie

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014 1. Heeft u specifieke vragen of opmerkingen bij de aangepaste vertalingen van Standaarden 200-810 en 3402 (voor de nieuwe of herziene Standaarden zijn aparte vragen in hoofdstuk 2)? nee. 2. Kunt u zich

Nadere informatie

ConQuaestor Summer Game Week

ConQuaestor Summer Game Week ConQuaestor Summer Game Week Glue It: lean management bij productiebedrijven Alles moet snel én alles moet goed. U heeft te maken met (toenemende) eisen en wensen van klanten op het gebied van kwaliteit,

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Ethiek bij Best Buy. Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen.

Ethiek bij Best Buy. Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen. Ethiek bij Best Buy Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen. ONTKETEN DE KRACHT VAN ONZE MENSEN LEER VAN UITDAGINGEN EN VERANDERINGEN TOON RESPECT, NEDERIGHEID EN INTEGRITEIT GENIET,

Nadere informatie

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Programma Introductie Better practices Doen we de juiste dingen Discussie Einde 2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Verandermanagement 6. Module Leadership 7. Module Ethiek 8. Module Strategie & Beleid 9.

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Verandermanagement 6. Module Leadership 7. Module Ethiek 8. Module Strategie & Beleid 9. 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Verandermanagement 6 Module Leadership 7 Module Ethiek 8 Module Strategie & Beleid 9 Rooster 10 Opleidingskosten 10 Netherlands Business Academy Postbus 6546

Nadere informatie

(Indirect) tax risico management in de praktijk

(Indirect) tax risico management in de praktijk (Indirect) tax risico management in de praktijk Verslaglegger: Lenny Koot Inleider: mr. S.R.M. Janssen, Indirect Tax Manager bij Nidera en vaste gastspreker over het onderwerp Tax Assurance aan de Nyenrode

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend A4 December 2009 LEIDINGGEVEND A4 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 200 XIII Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1999

Nadere informatie

Controleprotocol provincie Utrecht

Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol voor de accountantscontrole bij door de provincie Utrecht gesubsidieerde instellingen Januari 2010 Controleprotocol provincie Utrecht 1 van 7 Controleprotocol

Nadere informatie

Netherlands Business Academy. Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005 05. info@nlba.nl www.nlba.nl

Netherlands Business Academy. Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005 05. info@nlba.nl www.nlba.nl 1 Netherlands Business Academy Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005 05 info@nlba.nl www.nlba.nl 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Verandermanagement 6 Module Leadership 7 Module

Nadere informatie

Praktijkhandleiding Privacygedragscode. voor. particulier onderzoekers

Praktijkhandleiding Privacygedragscode. voor. particulier onderzoekers Praktijkhandleiding Privacygedragscode voor particulier onderzoekers April 2004 1 1 Doel praktijkhandleiding Deze praktijkhandleiding heeft tot doel om particulier onderzoekers een praktisch kader te bieden

Nadere informatie

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen luisteren naar een radiofragment van Goedemorgen Nederland en lezen een tekst uit dagblad Trouw over de bewijsvoering

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden,

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden, Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum 0 Contactpersoon Doorkiesnummer Mailadres 1/5 Geachte Tweede Kamerleden, U heeft op 5 december de

Nadere informatie

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 30 meerkeuzevragen (maximaal

Nadere informatie

SBR Assurance. XBRL in het Onderwijs. 23 september 2014

SBR Assurance. XBRL in het Onderwijs. 23 september 2014 SBR Assurance XBRL in het Onderwijs 23 september 2014 Even voorstellen Leader XBRL Assurance Services Ernst & Young Bestuurslid XBRL Nederland Lid NBA SBR Assurance Taskforce Agenda De noodzaak voor een

Nadere informatie

Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT

Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT 78 www.telecom-update.nl 078-082_TELE37_CIO Maarten 78 07-12-2009 11:33:07 TELECOMUPDATE Maarten de Vries, CIO Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

Overzicht van beschikbare testen

Overzicht van beschikbare testen Overzicht van beschikbare testen Big Five De naam van dit persoonlijkheidsmodel slaat op de vijf karaktertrekken die het onderscheidt. De Big Five theorie is onder psychologen algemeen geaccepteerd als

Nadere informatie

H.O.G. Heerlen Onroerend Goed BV. Jaarrekening 2010

H.O.G. Heerlen Onroerend Goed BV. Jaarrekening 2010 H.O.G. Heerlen Onroerend Goed BV Jaarrekening 2010 Inhoudsopgave pagina Directieverslag 3 Jaarrekening 1. Ten geleide 4 2. Grondslagen van waardering van activa en passiva en van bepaling van het resultaat

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT ASCO 2

HUISHOUDELIJK REGLEMENT ASCO 2 HUISHOUDELIJK REGLEMENT ASCO 2 ARTIKEL 1. BEGRIPSBEPALINGEN De begripsbepalingen van het examenreglement van ASCO 2 zijn mede van toepassing op dit huishoudelijk reglement. ARTIKEL 2. EINDTERMEN 1. De

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

WEDERZIJDS WAARDEREN

WEDERZIJDS WAARDEREN WEDERZIJDS WAARDEREN Een kwestie van uiten! 2012. Een e-paper over het belang van wederzijds waarderen als HR aandachtspunt in de veranderende wereld van werk. Met inzichten en tips om waarderen bespreekbaar

Nadere informatie

CONTROLLERS IN BUSINESS: EEN HUMAN RESOURCE VRAAGSTUK?

CONTROLLERS IN BUSINESS: EEN HUMAN RESOURCE VRAAGSTUK? Ontwikkeling financiële functie: CONTROLLERS IN BUSINESS: EEN HUMAN RESOURCE VRAAGSTUK? In nummer 5 van vorig jaar publiceerde MCA de top 50 registercontrollers en accountants in business. Over de controllers

Nadere informatie

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING I. Introductie 1. De toekenning van billijke genoegdoening is geen automatisch gevolg van de vaststelling door het Europees Hof voor

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg Claire Meire 2014 Een sterveling draagt zijn ouders op zijn schouders. Of niet op zijn schouders. In zijn binnenste. Zijn leven lang moet

Nadere informatie

Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg

Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg transformatie jeugdzorg FoodValley INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 2 1.1. Aanleiding... 2 1.2. Doel- en probleemstelling... 2 1.3. Methode... 2 1.4.

Nadere informatie

Rapport. Datum: 19 januari 2006 Rapportnummer: 2006/020

Rapport. Datum: 19 januari 2006 Rapportnummer: 2006/020 Rapport Datum: 19 januari 2006 Rapportnummer: 2006/020 2 Klacht Verzoekster klaagt erover dat het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) te Gouda haar pas op 11 maart 2004 heeft bericht dat

Nadere informatie

Verkopen van Inkoop. Hoe bereik en betrek ik de interne klant uit het primaire proces?

Verkopen van Inkoop. Hoe bereik en betrek ik de interne klant uit het primaire proces? Verkopen van Inkoop Hoe bereik en betrek ik de interne klant uit het primaire proces? Agenda Voorstellen Visie Verkoop van inkoop Waarom inkoopmarketing? Hoe inkoop verkopen? Inkoopresultaat delen Do s

Nadere informatie

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Versie 1.0 12 april 2012 Inhoudsopgave blz. Voorwoord 2 Algemeen -Visie 3 -Methodiek 4 Intake/assessment 5 Jobfinding 6 Coaching on the job 7 Definitielijst

Nadere informatie

Rapport. Rapport over de gemeente Haarlemmermeer. Datum: 23 september 2013. Rapportnummer: 2013/0129

Rapport. Rapport over de gemeente Haarlemmermeer. Datum: 23 september 2013. Rapportnummer: 2013/0129 Rapport Rapport over de gemeente Haarlemmermeer Datum: 23 september 2013 Rapportnummer: 2013/0129 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de gemeente Haarlemmermeer aan het verlenen van kwijtschelding aan

Nadere informatie

ECGF/U200801752 Lbr. 08/174

ECGF/U200801752 Lbr. 08/174 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft OZB-procedure tegen Staat uw kenmerk ons kenmerk ECGF/U200801752 Lbr. 08/174 bijlage(n) datum 15 oktober 2008

Nadere informatie

ISA 705, AANPASSINGEN VAN HET OORDEEL IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR

ISA 705, AANPASSINGEN VAN HET OORDEEL IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 705, AANPASSINGEN VAN HET OORDEEL IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse

Nadere informatie

Rapport Teamrol Indicator

Rapport Teamrol Indicator Rapport Teamrol Indicator Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 02/02/2015 Inleiding In dit rapport treft u eerst een beschrijving aan van uw primaire en secundaire rollen. Deze geven

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Blauwdruk voor succesvol FM. Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties

Blauwdruk voor succesvol FM. Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties Blauwdruk voor succesvol FM Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties Inhoud Voorwoord Planning en control voor facilitaire organisaties

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

GEMEENTECONTROLLER VOOR RAAD EN COLLEGE?

GEMEENTECONTROLLER VOOR RAAD EN COLLEGE? 1 GEMEENTECONTROLLER VOOR RAAD EN COLLEGE? Met enige regelmaat komt in gemeenteland de discussie naar voren voor wie nu eigenlijk de gemeentecontroller werkt; van wie is hij, van raad, college of van beiden.

Nadere informatie

Project Dijkversterking Krimpen

Project Dijkversterking Krimpen Project Dijkversterking Krimpen Dijkversterking & UAV-gc Samenwerken met de opdrachtnemer Huub Verbruggen Projectmanager Dijkversterking Krimpen Even voorstellen Huub Verbruggen Projectmanager van beroep

Nadere informatie

Realiseerbare waarde als grondslag

Realiseerbare waarde als grondslag 24 Realiseerbare waarde als grondslag IFRS 3 heeft een impact op de wijze waarop ondernemingen de activa en passiva bij acquisities meten en waarderen. Dat in lijn met de regelgeving die zich steeds meer

Nadere informatie

overigens niet ongewoon; uit recent onderzoek van Nyenrode blijkt dat 69 % van de bedrijven in Nederland een familiebedrijf is.

overigens niet ongewoon; uit recent onderzoek van Nyenrode blijkt dat 69 % van de bedrijven in Nederland een familiebedrijf is. Beste heer De Haan, Bij deze ga ik graag alsnog in op uw verzoek om nadere informatie. Ik kan en wil niet alles delen omdat een deel nog voorligt bij de rechtbank. Toch hecht ik er aan om met u mijn kant

Nadere informatie

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Met onderstaande handreiking wil OPF aangesloten ondernemingspensioenfondsen helpen bij het organiseren van de zelfevaluatie van het functioneren

Nadere informatie

Rapport. Datum: 23 maart 1999 Rapportnummer: 1999/117

Rapport. Datum: 23 maart 1999 Rapportnummer: 1999/117 Rapport Datum: 23 maart 1999 Rapportnummer: 1999/117 2 Klacht Op 30 december 1998 ontving de Nationale ombudsman een verzoekschrift van S. BV te Amsterdam, met een klacht over een gedraging van de Belastingdienst/Ondernemingen

Nadere informatie

ORTEC FINANCE B.V. REGELING KLACHTEN OPLEIDINGEN, TRAININGEN EN EVENTS APRIL 2015

ORTEC FINANCE B.V. REGELING KLACHTEN OPLEIDINGEN, TRAININGEN EN EVENTS APRIL 2015 ORTEC FINANCE B.V. REGELING KLACHTEN OPLEIDINGEN, TRAININGEN EN EVENTS APRIL 2015 Ortec Finance B.V. 2015 Inhoud 1. INLEIDING 3 1.1. ALGEMEEN 3 1.2. INWERKINGTREDING 3 1.3. BEGRIPPEN 3 2. ARTIKELEN KLACHTENREGELING

Nadere informatie

OVEREENKOMST TUSSEN ADVOCAAT EN CLIËNT TUSSEN: ... Verder genoemd de advocaat EN: ... Verder genoemd de cliënt WORDT OVEREENGEKOMEN HETGEEN VOLGT:

OVEREENKOMST TUSSEN ADVOCAAT EN CLIËNT TUSSEN: ... Verder genoemd de advocaat EN: ... Verder genoemd de cliënt WORDT OVEREENGEKOMEN HETGEEN VOLGT: OVEREENKOMST TUSSEN ADVOCAAT EN CLIËNT TUSSEN: Verder genoemd de advocaat EN: Verder genoemd de cliënt WORDT OVEREENGEKOMEN HETGEEN VOLGT: Art. 1. Voorwerp van de dienstverlening en opdracht van de advocaat

Nadere informatie

Informatie over het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van psychologische behandeling bij dwangklachten.

Informatie over het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van psychologische behandeling bij dwangklachten. 1 Informatie over het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van psychologische behandeling bij dwangklachten. Geachte heer, mevrouw, Bij u is na de intakeprocedure de diagnose obsessief-compulsieve

Nadere informatie