De controller is zich van geen kwaad bewust

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De controller is zich van geen kwaad bewust"

Transcriptie

1 Professie: De controller is zich van geen kwaad bewust De controller ziet zich vaak in een rolconflict gedwongen. Voor de buitenwereld gaat hij soms akkoord met beslissingen die hij objectief gezien zou moeten afwijzen. In dit artikel wordt uiteengezet hoe zo n situatie kan ontstaan en worden tevens enkele handvatten aangereikt om de problematiek binnen het bedrijf te verkleinen. De keuze voor een separate (meebeslissende) business controller die geen enkele binding met de centrale controller heeft, kan soelaas bieden. Jan Bouwens: Volgens de code van de controllers dient de registercontroller naar alle partijen integriteit en objectiviteit te handhaven. Deze eis lijkt op gespannen voet te staan met ontwikkelingen die zich momenteel voordoen in de praktijk. Tijdens het CI-jaarcongres van 4 november 2009 stelden KPN en prof. Ed Vosselman namelijk dat de rol van de controller verandert van die van boekhouder naar MT-lid. De controller moet niet langer alleen informeren maar moet ook meebeslissen. In dit artikel wordt ingegaan op de mogelijke effecten die deze rolwisseling heeft op de kwaliteit van de informatie. Het blijkt dat vooral de integriteit en de objectiviteit in het geding zijn als de controller zijn infomerende en controlerende rol inruilt voor die van business partner. Ed Vosselman (Radboud Universiteit) meent dat de rol van de controller zich beweegt in de richting van een controller die gevoel ontwikkelt voor de business van de eenheid waarover hij informeert. Deze ontwikkeling brengt met zich mee dat hij steeds verderaf komt te staan van zijn sterk intern controlerende functie. De KPN financials Kees van Kempen en Perry Willering stellen dat in bedrijven een belangrijke verandering speelt. Finance moet niet langer een ondersteunende informatieverstrekkende afdeling zijn, maar een proactieve waardecreërende partner. Tevens stellen zij: Businesscontrollers moeten hun handen vrij krijgen om de businesspartnerrol invulling te geven. Zij moeten de werkzaamheden van Accounting, Standard Reporting en Financial Control loslaten. Zij moeten zich sterk voelen op hun vakgebied. Zij moeten in discussies in managementteams, waarvan zij deel uitmaken, het financieel-economisch en bedrijfseconomisch vakgebied inbrengen. Zij moeten proactief opereren en waarde creëren voor de onderneming. Kortom, de controller moet zich transformeren van rapporteur naar medebeslisser. Rolconflict Victor Maas en Michal Matejka (2009) hebben de spanning tussen deze twee rollen onderzocht. Zij concluderen dat controllers zich meer verbonden weten met lokale (businessunit) managers dan met hun functionele (control) rol. Naarmate dat gevoel van verbondenheid verder opschuift naar de lokale managers, ontwikkelt zich een rolconflict. Dit rolconflict wordt sterker naargelang de functionele lijnen strakker worden aangetrokken. Met andere woorden, als de CFO van boven af hamert op strikte toepassing van informatieregels, belandt de controller in een spagaat. Een tweede bevinding luidt dat het voordeel niet positief uit pakt voor de centrale financeafdeling. Dat wil zeggen: wanneer de centrale afdeling harder trekt neemt het gevoelde rolconflict bij de controller toe. De onderzoekers zien dat dan de kans toeneemt dat de controller rapportages bijstelt ten gunste van de lokale manager. Daarnaast neemt gelijktijdig de kans toe dat de almaar aangetrokken centrale regels worden geschonden. Uit de bevindingen van Maas en Matejka kunnen we een belangrijke les leren: door regels vanuit het centrale niveau strakker te stellen, verlagen we de waarde van informatie omdat de betrouwbaarheid ervan afneemt. Maas en Matejka vinden daarom dat het geen zin heeft om vanuit 8

2 D. Novakovic: beeld 9

3 het centrale niveau regels strakker aan te halen zo lang de controller op lokaal niveau is gestationeerd. Kortom, het is sterk de vraag of we in staat zijn de lokale controller in het gareel te krijgen door hogere informatie-eisen te stellen. Immers, Maas en Matejka (2009) laten zien dat naarmate de druk van boven af toeneemt de lokale controller een hogere acceptatiegraad ontwikkelt voor omboeking van posten over rekeningen, om boekingsdata te wijzigen, budgettaire ruimte te creëren en om grootboekposten van een nieuw label te voorzien. Voordat u nu schande gaat spreken, is het van belang meer gevoel te krijgen bij de vraag hoe dit fenomeen kan ontstaan. Juristen en accountants nemen vaak onbewust beslissingen die gunstig zijn voor degene met wie zij zich verbonden weten. Het waarom volgt hierna. Rechtszaken De eerste vraag die beantwoord dient te worden is of mensen hun oordeel af laten hangen van de rol die hen wordt toebedeeld. Dat lijkt een open deur maar als het gaat om de weergave van feiten, dan is er maar één manier om feiten te presenteren: ongekleurd. Wanneer de rol van een functionaris hem ertoe brengt feiten in te kleuren is er niet langer sprake van ongekleurde presentatie van feiten maar moeten we spreken van vertekening, wellicht zelfs van onbewuste manipulatie. Linda Babcock, George Loewenstein, Samuel Isscharoff en Colin Camerer (1995) onderzochten of mensen geneigd zijn feiten naar hun hand te zetten. De deelnemers aan het onderzoek kregen bewijs te zien van een waargebeurde casus waarover een rechter feitelijk reeds een beslissing had genomen. Het betrof een aanrijding tussen een auto en een motor. De motorrijder gaf de automobilist de schuld en eiste in een civiele zaak een schadevergoeding van K$ 100. De deelnemers kregen een 27 pagina s tellend dossier met daarin opgenomen de bewijsstukken die in de rechtszaak werden gebruikt. De participanten wisten dat ze allen over hetzelfde materiaal beschikten (onder meer getuigenverklaringen en politie- en medische rapportages) en dat de rechter al had besloten of en in welke mate de eis werd toegewezen. Na lezing van het materiaal moesten deelnemers twee uitspraken doen: 1. wat zou een billijke uitkomst zijn, en 2. wat verwachtten zij dat de rechter had besloten? Naarmate ze dichter bij de beslissing van de rechter zaten, ontvingen ze een bonus ($ 1.00 voor elke $ dichter bij de beslissing van de rechter). Deelnemers ontvingen een vaste participatiebijdrage. Tevens werd hen verzocht om tot een schikking te komen zodat de rechter niet tussenbeide hoefde te komen. Zonder schikking moesten ze zich neerleggen bij de beslissing van de rechter. Zij kregen elk $ 10 om de schikking te bekostigen. Als de eiser $ won, moest de verdediging van de aangeklaagde partij $ 10 betalen. Als zij schikten op $ , moest een ieder $ 5 van de $ 10 betalen enzovoort. Rollen Of de participant tot de automobilist of de motorrijder behoorde werd aan de helft van de deelnemers in een vroeg stadium van het experiment bekendgemaakt, terwijl de andere helft in een vergevorderd stadium pas bekend werd met hun affiliatie. De eerste groep deelnemers vernam bij aanvang van het experiment of ze tot de eisende of de aangeklaagde partij behoorden. Vervolgens moesten zij: het materiaal lezen; aangeven welke rechterlijke beslissing het meest waarschijnlijk was; schatten wat een billijke uitkomst zou zijn en onderhandelen over een schikking. Tot slot moesten zij van acht bewijsstukken (vier ten gunste van de automobilist en vier ten gunste van de motorrijder) aangeven welk gewicht aan ieder bewijsstuk moest worden toegekend tijdens de beslissing. De tweede groep werd eerst gevraagd het materiaal te lezen, de rechterlijke beslissing te voorspellen en aan te geven wat een billijke beslissing zou zijn. Vervolgens werd hun rol (bij de motorrijder of de automobilist) bekend gemaakt en moesten zij de onderhandelingen starten over een schikking en gewichten aan de bewijsstukken toekennen. Tabel 1 geeft de resultaten weer van deze manipulatie (late of vroege) koppeling aan een partij. We zien in de tabel dat minder vaak schikkingen worden bereikt (8 versus 6%), dat er meer rondes nodig zijn om tot de schikking te komen en dat bij een vroege roltoedeling de motorrijder een hoger percentage van zijn claim (36 versus 30%) tegemoet kan zien. Mensen hebben er dus geld voor over om een eenmaal aangenomen rol te handhaven. Tabel 2 toont de resultaten over de vooringenomenheid die vroege (late) roltoedeling tot gevolg heeft. Late toedeling geeft aanleiding tot kleinere verschillen 10

4 Condities % geen schikking Gemiddeld # rondes Schikkingsbedrag bereikt voor schikking (gemiddeld) A (n=47) Kennen hun rol voor 8% 3.75 $ het bewijsmateriaal B (n=47) Rol geopenbaard 6% 2.51 $ net voor de onderhandelingen Tabel 1. Resultaat van vroege of late bekendmaking van de rol van de participant bij het bereiken van schikkingen Conditie Billijkheid: Billijkheid: eiser of Gewicht van de eiser-tegenpartij tegenpartij t.o.v. de bewijsstukken door rechterlijke beslissing voor de rol pleiten A (n=47) Kennen hun rol voor $ $ het bewijsmateriaal B (n=47) Rol geopenbaard $ $ net voor de onderhandelingen startten Tabel 2. In welke mate verschillen billijkheidsopvattingen in functie van vroege of late bekendmaking van hun rol Voor wie? Aangesteld door bedrijf Aangesteld door de belegger Volgorde auditwerk: 1. Is de beslissing van het bedrijf in overeenstemming met GAAP? 2. Welke boeking stelt u voor als deze in overeenstemming met GAAP moet zijn? A 1,2 C 2,1 B Extern aangesteld en volgorde 1,2 D Extern aangesteld en volgorde 2,1 Tabel 3. Opzet experiment met accountants. De helft is aangesteld door de te controleren onderneming, de andere helft door de beleggers. Accountants moeten of [1,2] eerst kiezen welke boeking zij voorstellen en moeten dan de feitelijke behandeling beoordelen, of andersom [2,1] Voor wie? Aangesteld door bedrijf (50%) Aangesteld door de belegger Volgorde auditwerk: 1. Is de beslissing van het bedrijf in overeenstemming met GAAP? 2. Welke boeking stelt u voor als deze in overeenstemming met GAAP moet zijn? A 1,2 OK 29% C 2,1 Waardering activa 8% HOGER dan gemiddelde alle deelnemers B Extern aangesteld en volgorde 1,2 OK 22% D Extern aangesteld en volgorde 2,1 Waardering activa 11% LAGER dan gemiddelde alle deelnemers Tabel 4. Resultaten van experiment met accountants in de praktijk 11

5 tussen eiser en tegenpartij, eiser en rechter en tot een evenwichtiger minder gekleurde weergave van de feiten. Er is dus alle reden om aan te nemen dat rechtszaken gekleurd worden in functie van de rol die is toegekend. Het gewicht dat mensen aan feiten voor of tegen de zaak toekennen, is afhankelijk van hun rol. Het is verder van belang vast te stellen dat de vertekening niet wordt weggenomen door vergoedingen te geven voor accuratesse. Tijdens het onderzoek moesten de deelnemers de rechterlijke beslissing voorspellen. Toch bleven afwijkingen bestaan ten gunste van de affiliatie van de deelnemer. In later onderzoek werd deelnemers gezegd dat zij geneigd zouden zijn hun feiten in de richting van hun belang te vertekenen. Het antwoord daarop was dat anderen een vertekend beeld mochten hebben, zijzelf waren immuun voor zulke verleidingen! De waarheid is echter dat ieder mens geneigd is gewichten aan feiten toe te kennen afhankelijk van de functie van zijn rol. Dat gebeurt kennelijk onbewust. We zullen daarom in het vervolg spreken van onbewuste zelfbevoordeling. Accountantsbeslissingen Nu we weten dat de rol die mensen spelen in een zaak de gewichten beïnvloedt die zij toekennen aan de feiten, zouden we ook willen weten of en zo ja in welke mate ons beroep wordt geraakt door het fenomeen onbewuste zelfbevoordeling. Een onderzoek dat ons beroep bijna direct raakt, werd door Don Moore, George Loewenstein, Lloyd Tanlu en Max Bazerman(2005) uitgevoerd onder 139 accountants. Dat experiment werkte als volgt. De accountantpopulatie werd in tweeën gedeeld. Een deel werd aan de belegger toegevoegd en het andere deel aan de onderneming. Zij kregen als opdracht de boekingsbeslissing van de onderneming te beoordelen en vervolgens moesten zij aangeven welke boeking zij zouden maken om aan te sluiten op geaccepteerde verslaggevingsregels, of zij moesten eerst een boekingsvoorstel maken en daarna een oordeel geven over de door het bedrijf gekozen behandeling van het financiële feit (wel of niet in overeenstemming met GAAP). In tabel 3 zijn de keuzen schematisch weergegeven. Concreet moesten de accountants over de volgende items beslissen of en hoe deze in de boeken zouden verschijnen: 1. erkennen van intangible assets als onderdeel van een aangekocht actief; 2. herstructurering van schulden; 12

6 3. moeten uitgaven naar de balans of de winst- & verliesrekening; 4. omzetmatching; 5. behandeling van R&D binnen financial statements. De specifieke vragen luidden: 1. Is de boekingsbeslissing van het bedrijf in overeenstemming met GAAP? 2. Welke boeking stelt u voor als deze in overeenstemming met GAAP moet zijn? De resultaten zijn consistent met de bevindingen in de rechtszaak. Zo zijn accountants van het bedrijf coulanter (29% van de boekingen geaccepteerd) dan de accountants die voor de belegger werken (accepteert 22% van de boekingen). Verder leiden de keuzes van de accountants die voor de bedrijven werken tot hogere balanstotalen (8% boven de gemiddelde waarde) dan die van accountants die in opdracht van de belegger werken (11% onder de gemiddelde waarde). In tabel 4 zijn de resultaten samengevat. Ook in dit geval zien we dat accountants evengoed vatbaar zijn voor een onbewuste zelfbevoordeling. Onbewuste zelfbevoordeling Door mij is samen met het Controllers Instituut een onderzoek (nog niet gepubliceerd) gehouden dat laat zien dat ook onze controllers lijden aan onbewuste zelfbevoordeling. Net als in het onderzoek onder accountants zijn er vragen gesteld over hoe te handelen onder welke omstandigheden. De vraagstelling is indirect, om te voorkomen dat controllers zich gedwongen voelden hun keuze bekend te maken. Heel concreet is gevraagd hoe vaak de volgende vier handelingen zich in hun afdeling met betrekking tot de business voordeden (variërend van nooit tot en met vaak): 1. achterwege laten van noodzakelijke investeringen; 2. acceleratie van verkopen; 3. boekingsaanpassingen om budgetoverschrijdingen te voorkomen; 4. inkopen van externe partijen zodat uitgaven worden geactiveerd in plaats van verwerking van uitgaven als kostenpost. De vier handelingen zijn samengevat onder de noemer winststuring, omdat elk van de vier handelingen winstverhogend uitwerkt. Het blijkt dat winststuring minder vaak voorkomt als de onderneming over een afzonderlijke Accounting en Financeafdeling beschikt. Verder blijkt uit het onderzoek dat winststuring afneemt naarmate managers in de onderneming zich sterker bewust zijn van de ethiek van handelen. Discussie We stelden al vast dat van de controller in toenemende mate wordt verwacht dat deze de rol van businesspartner aanneemt. Uit het onderzoek onder juristen en accountants blijkt dat zij onbewust hun beslissing laten afhangen van degene voor wie zij beslissen. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de controller in dit opzicht zou verschillen van de jurist en de accountant. Deze stelling wordt ondersteund door het werk van Maas en Matjeka (2009) en in het nog te publiceren CI-onderzoek van dit jaar. De controllers die Maas en Matejka onderzochten, lieten duidelijk zien het niet eens te zijn met de strakkere regels van de centrale controlafdeling. Naarmate de regels strakker werden aangezet, overtraden zij vaker deze regels. Men voelde zich wel schuldig bij deze praktijk, maar men liet zich er niet van weerhouden tegen de centrale regels in te beslissen. We kunnen deze houding beter begrijpen in het perspectief van het onderzoek onder de juristen en accountants. In de rechtscasus werd duidelijk dat de participanten aan het onderzoek feiten die pleitten voor hun zaak zwaarder lieten wegen nadat bekend werd aan wie zij verbonden waren. Ook hun objectieve oordeel (wat zou de rechter beslissen) werd door de partijdigheid vertekend omdat zij inschatten dat de rechterlijke beslissing meestal dichter bij de door hen als redelijk aangemerkte uitkomst zou liggen. Afhankelijk van voor welke opdrachtgever (belegger of onderneming) accountants werken, interpreteren zij verslaggevingregels anders. Omdat deze zelfbevoordeling onbewust geschiedt, is het te verklaren waarom het strakker aanhalen van regels door centrale afdelingen averechts werkt. De controller denkt dat hij in overeenstemming met de billijkheid werkt en krijgt van de centrale Finance en Accountingafdeling te horen dat het strenger moet. Vervolgens moet de controller dit strengere regime bij de businessunit manager uitleggen. Onder zulke omstandigheden is een rolconflict onvermijdbaar. 13

7 Het onderzoek gehouden onder de CI-leden geeft wellicht enkele aanknopingspunten voor oplossingen. In de eerste plaats zou men ervoor kunnen kiezen controlfuncties te concentreren. Zoals blijkt uit het onderzoek komt winststuring minder vaak voor als er afzonderlijke afdelingen bestaan. Er is nader onderzoek nodig om vast te stellen of in dat geval de binding met de businessunit manager kleiner is waardoor onbewuste vertekening in de richting van de BU-manager afneemt. Een andere begaanbare weg lijkt die van de ethiek te zijn. Als winststuring door de gehele organisatie kan rekenen op afkeuring, is de kans dat managers trachten op winst te sturen ook kleiner. Het gunstige gevolg is dat de controller dan minder vaak onbewust de BU-manager bevoordeelt en dat hij minder vaak in een rolconflict zal belanden. Immers, de ethisch bewuste manager kent zijn grenzen beter waardoor de controller minder vaak aan abject gedrag grenzende feiten blootstaat die hij onbewust maar ten onrechte goedpraat. Zoals blijkt uit onderzoek van Paul Fischer en Steven Huddart (2008) wordt het sociale bewustzijn van een manager aangetast wanneer deze moet werken met mensen die minder begaan zijn met het lot van collega s en relaties. Naarmate antisociaal gedrag zich sterker manifesteert, verschuift het normbesef van de sociale manager in de richting van de minder sociale collega s. Tot slot moeten we vaststellen dat de vraag die we hier aan de orde stellen betrekking heeft op het gedrag van de controller. Namelijk is hij/zij meer geneigd handelingen goed te keuren naarmate hij dichter op de business van zijn/haar bedrijf zit? De vraag wat nu uiteindelijk het meeste bijdraagt aan waardecreatie hebben we niet beantwoord. De vraag die dan zou moeten worden beantwoord is of het beter is een controller te hebben die de neiging heeft om gegevens ten gunste van de business te vertekenen of een controller die strak is in de leer. De laatste zou wel eens essentiële informatie over de business kunnen missen waardoor zijn bijdrage aan de businesscreatie zeer klein is. Wellicht is het zinvol om te kijken of er in bedrijven sprake is van twee typen controllers: businesscontrollers en financial controllers die behalve de aanduiding controller geen enkele relatie met elkaar hebben. Uit recent onderzoek van Hans ten Rouwelaar e.a. (2009) binnen de gezondheidszorg blijkt bijvoorbeeld dat controllers effectiever zijn naarmate zij meer betrokken worden bij de besluitvorming. Conclusie Controllers die zijn gekoppeld aan een businessunit manager zijn onbewust geneigd feiten ten gunste van deze manager uit te leggen. Strakkere regels vanuit het centrale niveau zijn geen oplossing om deze neiging tegen te gaan, sterker nog, businesscontrollers raken erdoor in een rolconflict. Nader onderzoek is nodig om vast te stellen of de mate waarin de controller betrokken wordt bij de besluitvorming leidt tot betere besluitvorming en dus goed is voor de onderneming. De uiteindelijke vraag is in welke rol de controller zijn taken het beste uitvoert, onder de hoede van de centrale controlfunctie of onder de hoede van de businessunit manager. Deze vraag kan alleen in de praktijk worden beantwoord. Het is dan van belang dat de beslissers in de praktijk op de hoogte zijn van de gevolgen die welke koppeling dan ook met zich meebrengt. Er is nog onvoldoende bekend van de controlfunctie om een definitief oordeel te vormen over wat een goede of een slechte uitvoering is van de controlfunctie. Wellicht moeten we concluderen dat de controlfunctie eenvoudig niet bestaat. Literatuur ~ Babcock, L., G. Loewenstein, S. Issacharoff en C. Camerer Biased judgments of fairness in bargaining. American Economic Review, 85 (5), ~ Fischer, P. en S. Huddart Optimal Contracting with Endogenous Social Norms. American Economic Review 98 (4): ~ Maas, V. en M. Matejka Balancing the Dual Responsibilities of Business Unit Controllers: Field and Survey Evidence. The Accounting Review, Vol. 84, No. 4, pp ~ More, D, G. Loewenstein, L.Tanlu en M. Bazerman Auditor Independence, Conflict of Interest, and the Unconscious Intrusion of Bias. ~ Rouwelaar, J.A. ten, Roon, Å.N, van, Bokkinga, M.J. & Zoetman- Kiers, M Controller Involvement in Management: Empirisch onderzoek naar de effectiviteit van de financial in de zorg, Tijdschrift Controlling, nr 5, pp Presentaties ~ Kempen, K. en P. Willering Jump van Businesscontroller naar Businesspartner. Presentatie 4 november 2009 CI-jaarcongres. ~ Vosselman, E Ontwikkelingen in controllership. Presentatie 4 november CI-jaarcongres. Jan Bouwens is hoogleraar accounting aan de universiteit van Tilburg. Hij dankt Hans ten Rouwelaar voor zijn commentaar bij een eerdere versie van dit artikel. 14

Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving

Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving NBA-VRC & ROBERT WALTERS Beloningsonderzoek 2013 Onderzoek naar salaris, targets en werkomgeving Het salaris van de controller: wanneer wil de controller weg? Bob van Ginkel, Associate director Robert

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

De controller als Superman. Jan Bouwens, hoogleraar Accounting Tilburg University

De controller als Superman. Jan Bouwens, hoogleraar Accounting Tilburg University De controller als Superman Jan Bouwens, hoogleraar Accounting Tilburg University Agenda A. Wat het werk van de controller is. 1. Besteedt veel tijd aan bevorderen integriteit! 2. Treft omgeving aan waar

Nadere informatie

Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen

Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen Theo Quaijtaal (HighQ) 18-04-2013 1 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Pleonasme) De maatschappelijke en daarmee ethische

Nadere informatie

Strong Controllership

Strong Controllership Strong Controllership Als ik gemekker wil, koop ik wel een geit Hoe verandert onze functie? Welke competenties zijn er nodig op ons vakgebied gezien de veranderende context? Wat betekent dit voor de inrichting

Nadere informatie

Coöperatie en communicatie:

Coöperatie en communicatie: Nederlandse Samenvatting (summary in Dutch) 135 Coöperatie en communicatie: Veranderlijke doelen en sociale rollen Waarom werken mensen samen? Op het eerste gezicht lijkt het antwoord op deze vraag vrij

Nadere informatie

Zo brengen wij finance verder

Zo brengen wij finance verder Zo brengen wij finance verder HighQ financieel interim bestaat ruim 18 jaar. Kennis(deling), kwaliteit, betrouwbaarheid, ethiek, staan bij ons hoog in het vandaal. En dat willen we graag met elkaar blijven

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN

ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN XV/6026/99 NL ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN DIRECTORAAT-GENERAAL XV Interne markt en financiële diensten 1 Dit document

Nadere informatie

& control. opleiding

& control. opleiding VU post- GRADUATE school of accounting & control opleiding Controlling (RC/EMFC) De VU-opleiding tot Executive Master of Finance and Control (RC) Allround Controller bedrijfseconomisch geweten en adviseur

Nadere informatie

Versie 1.0 dd. 23 januari 2014 Pagina 1. Gedragscode

Versie 1.0 dd. 23 januari 2014 Pagina 1. Gedragscode Pagina 1 Gedragscode Inleiding etiqs Integrity Services hecht grote waarde aan ethisch handelen. Kwaliteit en ethiek zijn de verbindende factoren tussen etiqs en haar klanten. EtiQs heeft een gedragscode

Nadere informatie

KLACHTEN REGLEMENT PERCURIS

KLACHTEN REGLEMENT PERCURIS KLACHTEN REGLEMENT PERCURIS Inleiding Als een opdrachtgever, een cliënt van Percuris of een werkgever waar een cliënt een nieuw dienstverband is aangegaan, het niet eens is met de wijze waarop hij/zij

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Het empathiequotiënt (eq)

Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (EQ) versie voor volwassenen Hoe moet deze vragenlijst ingevuld worden? In deze vragenlijst staan een aantal stellingen opgesomd. Lees elke stelling aandachtig

Nadere informatie

Onderzoek. Het provisieverbod & gebruik financieel adviseurs

Onderzoek. Het provisieverbod & gebruik financieel adviseurs Onderzoek Het provisieverbod & gebruik financieel adviseurs Rapportage Publieksmonitor: module provisieverbod December 2012 Samenvatting (1/2) 1. Bekendheid provisieverbod laag Nog niet veel Nederlanders

Nadere informatie

Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt?

Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt? Veelgestelde vragen Over de uitslag Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt? De test meet hoe u de werkcultuur beoordeelt in uw organisatie.

Nadere informatie

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de Immigratie- en Naturalisatiedienst en de Dienst Terugkeer en Vertrek.

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de Immigratie- en Naturalisatiedienst en de Dienst Terugkeer en Vertrek. Rapport Rapport naar aanleiding van een klacht over de Immigratie- en Naturalisatiedienst en de Dienst Terugkeer en Vertrek. Datum: 8 juli 2015 Rapportnummer: 2015/114 2 Aanleiding Verzoeker zat in vreemdelingenbewaring

Nadere informatie

Letselschade!... en nu?

Letselschade!... en nu? Letselschade!... en nu? Een praktische toelichting op het verloop van het schaderegelingstraject na een letselschade. Letselschade Service Letselschade!... en nu? 2 1 Inhoud: pagina Inleiding... 3 Aansprakelijkheid.....

Nadere informatie

Spel op basis van 16 miljoen rechters

Spel op basis van 16 miljoen rechters Dia 1 Spel op basis van 16 miljoen rechters Erica Huls 1 16 miljoen rechters is een tv-programma waarin een waar gebeurde rechtszaak wordt gereconstrueerd in de studio in het bijzijn van publiek. We zien

Nadere informatie

OCAI. veelgestelde vragen

OCAI. veelgestelde vragen OCAI veelgestelde vragen OCAI, veelgestelde vragen OCAI online Vrouwenlaan 106 8017 HS Zwolle 038-2301503 www.ocai-online.nl OCAI online, september 2008 3 [ Over de uitslag Hoe kan het dat mijn collega

Nadere informatie

Samenvatting Finance Monitor

Samenvatting Finance Monitor Samenvatting Finance Monitor Welke thema s beïnvloeden het werk van financials? De Finance Monitor van USG Finance en Tijdschrift Controlling geeft inzicht in de thema s die het werk van financials gaan

Nadere informatie

Voorwoord. Sinds maart 2012 ben ik als promovendus werkzaam bij de Open

Voorwoord. Sinds maart 2012 ben ik als promovendus werkzaam bij de Open Voorwoord Sinds maart 2012 ben ik als promovendus werkzaam bij de Open Universiteit. Tevens werk ik als wetenschappelijk medewerker bij JPR Advocaten. Tijdens mijn werk stuit ik met enige regelmaat op

Nadere informatie

Reflexiviteit in uw conflictmanagement

Reflexiviteit in uw conflictmanagement Reflexiviteit in uw conflictmanagement Luc Demeyere 27 maart 2014 Minervastraat 5 1930 ZAVENTEM T +32 (0)2 275 00 75 F +32 (0)2 275 00 70 www.contrast -law.be Wat is een conflict? Een conflict is een meningsverschil

Nadere informatie

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Top 10 kenmerken van een effectieve v Rotterdam, februari 2015 vs Final Wat kunt u in deze doorkijk verwachten? Inleiding FinTouch doet onderzoek naar

Nadere informatie

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 57 ECABO- leerbedrijven

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 57 ECABO- leerbedrijven Rapportage Leerlingtevredenheid Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 57 ECABO- leerbedrijven Rob Swager ECABO, mei 2011 1. Inleiding... 3 2. Tevredenheid algemeen.... 4 3. Aspecten die

Nadere informatie

Deel 9/12. Leer je invloed effectief aanwenden om je doelen te bereiken

Deel 9/12. Leer je invloed effectief aanwenden om je doelen te bereiken Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

LIDMAATSCHAP WERK, ONTSLAG EN INKOMEN

LIDMAATSCHAP WERK, ONTSLAG EN INKOMEN LIDMAATSCHAP WERK, ONTSLAG EN INKOMEN De economische crisis raakt ons allemaal, jong en oud. Misschien is uw arbeidsovereenkomst van bepaalde tijd recent verlengd of omgezet in een vast dienstverband.

Nadere informatie

Structuur in uw verkoopproces Door Willem van Putten

Structuur in uw verkoopproces Door Willem van Putten Structuur in uw verkoopproces Door Willem van Putten Uit verschillende onderzoeken in Europa en Amerika blijkt dat meer dan 80% van de organisaties geen gestructureerd en gestandaardiseerd verkoopproces

Nadere informatie

KLOKKENLUIDERSREGELING WOONINVESTERINGSFONDS

KLOKKENLUIDERSREGELING WOONINVESTERINGSFONDS KLOKKENLUIDERSREGELING WOONINVESTERINGSFONDS Regeling betreffende omgaan met een vermoeden van een misstand Vastgesteld door bestuur op: 10 augustus 2009 Instemming Raad van Toezicht op: 28 september 2009

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA)

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 706, PARAGRAFEN TER BENADRUKKING VAN BEPAALDE AANGELEGENHEDEN EN PARAGRAFEN INZAKE OVERIGE AANGELEGENHEDEN IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR

Nadere informatie

360 feedback assessment

360 feedback assessment 360 feedback assessment Naam : Jan Voorbeeld Datum rapportage : oktober 2013 Opdrachtgever : Organisatie Contactpersoon : Ellen Roosen Mpact Training & Advies Overwaard 13, 4205 PA Gorinchem Nederland

Nadere informatie

Rapport. Datum: 18 december 2003 Rapportnummer: 2003/486

Rapport. Datum: 18 december 2003 Rapportnummer: 2003/486 Rapport Datum: 18 december 2003 Rapportnummer: 2003/486 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de Belastingdienst/Holland Midden/kantoor Leiden zijn (privé-)agenda niet aan hem heeft geretourneerd. Beoordeling

Nadere informatie

Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg

Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg transformatie jeugdzorg FoodValley INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 2 1.1. Aanleiding... 2 1.2. Doel- en probleemstelling... 2 1.3. Methode... 2 1.4.

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces

26-5-2015. Module 3 Gegevens verwerken. Geleerd in vorige presentaties. Les 2. Wat is boekhouden? Wat zijn transacties? Les 2. Leer het boekhoudproces Geleerd in vorige presentaties Module 3 Gegevens verwerken Les 2. Leer het boekhoudproces Business Plan op 1 A4 Budget in 5 stappen Uurtarief / DGA-salaris Papieren en digitale archief ordnersysteem Btw-administratie

Nadere informatie

Denken als een jurist. Jan Struiksma

Denken als een jurist. Jan Struiksma Denken als een jurist Jan Struiksma VU-alumni 2013 Welke jurist? Advocaat Notaris Bedrijfsjurist Rechter Docent Onderzoeker Student Privaatrecht Strafrecht Staatsrecht Bestuursrecht Denken en rechtsvinding

Nadere informatie

Beoordeling. h2>klacht

Beoordeling. h2>klacht Rapport 2 h2>klacht Verzoeker klaagt er in vervolg op zijn bij de Nationale ombudsman op 5 februari 2008 ingediende klacht over dat het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) Rotterdam in het

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager',

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. U I T S P R A A K Nr. 2000/111 Mo. i n d e k l a c h t nr. 019.00. hierna te noemen 'klager', RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 019.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 67 ECABO- leerbedrijven

Rapportage Leerlingtevredenheid. Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 67 ECABO- leerbedrijven Rapportage Leerlingtevredenheid Samenvatting van leerlingtevredenheidsmetingen onder 67 ECABO- leerbedrijven Rob Swager ECABO, januari 2012 1. Inleiding... 3 2. Tevredenheid algemeen.... 4 3. Aspecten

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Bevorderen van samenwerking (4)

Bevorderen van samenwerking (4) Bevorderen van samenwerking (4) Het gaat heel goed met de samenwerking in mijn verantwoordelijkheidsgebied. Ik denk wel dat er nog meer voordeel te halen is uit samenwerking. Directeur Agnes... Een foto

Nadere informatie

Positioning Paper Professionele Integriteit

Positioning Paper Professionele Integriteit Positioning Paper Professionele Integriteit IPMA-NL Versie: 1 Auteurs: Arjan van Bommel, Paul van der Steur IPMA-NL Professionele Integriteit januari 2016 2016 IPMA-NL POSITIONING PAPER PROFESSIONELE INTEGRITEIT

Nadere informatie

Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico

Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico Het begrijpelijk communiceren van een gezondheidsrisico Dr. Olga Damman Dr. Maaike van den Haak Nina Bogaerts, Msc Amber van der Meij, Bsc Prof.dr. Danielle Timmermans Quality of Care EMGO Institute for

Nadere informatie

De zienswijze is op de OPTA website onder thema interconnectie te vinden.

De zienswijze is op de OPTA website  onder thema interconnectie te vinden. Inleiding Bij brief van 17 december 2002, kenmerk OPTA/IBT/2002/202957, heeft het college van de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (hierna: het college) de markt op de hoogte gebracht

Nadere informatie

1.2 De gedragscode is van toepassing op alle therapeuten die zijn aangesloten bij de N.B.G.T.

1.2 De gedragscode is van toepassing op alle therapeuten die zijn aangesloten bij de N.B.G.T. GEDRAGSCODE VAN DE NBGT 1. Algemene regels 1.1 De in deze gedragsregels genoemde termen hebben de volgende betekenis: a. N.B.G.T.: De Nederlandse Beroepsvereniging van Gestalt-therapeuten. b. Therapeut:

Nadere informatie

Bijlage 3 Verwerking latente en discretionaire winstdelingen

Bijlage 3 Verwerking latente en discretionaire winstdelingen Bijlage 3 Verwerking latente en discretionaire winstdelingen In deze bijlage wordt een tweetal casussen uitgewerkt ter toelichting op de ontwerp-richtlijn 605 Verzekeringsmaatschappijen: I latente winstdelingsverplichtingen

Nadere informatie

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu?

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Arjan Kuik, tandarts, lid sinds 1983 VAN EEN ZORGPROFESSIONAL Een claim Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Een patiënt stelt u aansprakelijk. Wat nu? Informatie voor zorgprofessionals

Nadere informatie

1. de directeur-bestuurder van de Sleutels van Zijl en Vliet, mevrouw M.J.A. Visser, hierna te noemen directeur-bestuurder

1. de directeur-bestuurder van de Sleutels van Zijl en Vliet, mevrouw M.J.A. Visser, hierna te noemen directeur-bestuurder Partijen: 1. de directeur-bestuurder van de Sleutels van Zijl en Vliet, mevrouw M.J.A. Visser, hierna te noemen directeur-bestuurder en 2. de Ondernemingsraad van dsvzev, hierbij rechtsgelding vertegenwoordigd

Nadere informatie

Met de toename van controlgerelateerde functies is er meer discussie over de kwaliteit

Met de toename van controlgerelateerde functies is er meer discussie over de kwaliteit Professie: Objectiviteit vraagt zelfkennis De rol van de controlfunctie en de vloeibare waarheid Met de toename van controlgerelateerde functies is er meer discussie over de kwaliteit van informatie binnen

Nadere informatie

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband

RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband RJ-Uiting 2007-2: Richtlijn Personeelsbeloningen - beloningen tijdens het dienstverband Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft een aantal wijzigingen in hoofdstuk 271 Personeelsbeloningen

Nadere informatie

GEDRAGSCODE ( Code of conduct )

GEDRAGSCODE ( Code of conduct ) GEDRAGSCODE ( Code of conduct ) KALB Accountants & Adviseurs Wie zijn wij en waar staan wij voor? Mensen die integriteit, respect en teamwerk laten zien Energieke en enthousiaste mensen die plezier in

Nadere informatie

Rapport. Datum: 23 maart 1999 Rapportnummer: 1999/117

Rapport. Datum: 23 maart 1999 Rapportnummer: 1999/117 Rapport Datum: 23 maart 1999 Rapportnummer: 1999/117 2 Klacht Op 30 december 1998 ontving de Nationale ombudsman een verzoekschrift van S. BV te Amsterdam, met een klacht over een gedraging van de Belastingdienst/Ondernemingen

Nadere informatie

Richtlijn 4401 Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden met betrekking tot informatietechnologie

Richtlijn 4401 Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden met betrekking tot informatietechnologie Richtlijn 4401 Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden met betrekking tot informatietechnologie Inleiding 1-3 Doel van de opdracht tot het verrichten van overeengekomen

Nadere informatie

De kwaliteit van drie typen functiewaarderingssystemen

De kwaliteit van drie typen functiewaarderingssystemen FUNCTIEWAARDERING BIJ GEMEENTEN Vergelijking van drie soorten functiewaarderingssystemen: GFS-achtige systemen, FUWASYS-achtige systemen en het NERF-functiewaarderingssysteem In dit artikel wordt de kwaliteit

Nadere informatie

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014 1. Heeft u specifieke vragen of opmerkingen bij de aangepaste vertalingen van Standaarden 200-810 en 3402 (voor de nieuwe of herziene Standaarden zijn aparte vragen in hoofdstuk 2)? nee. 2. Kunt u zich

Nadere informatie

overigens niet ongewoon; uit recent onderzoek van Nyenrode blijkt dat 69 % van de bedrijven in Nederland een familiebedrijf is.

overigens niet ongewoon; uit recent onderzoek van Nyenrode blijkt dat 69 % van de bedrijven in Nederland een familiebedrijf is. Beste heer De Haan, Bij deze ga ik graag alsnog in op uw verzoek om nadere informatie. Ik kan en wil niet alles delen omdat een deel nog voorligt bij de rechtbank. Toch hecht ik er aan om met u mijn kant

Nadere informatie

Grond of opstallen verkopen aan Rijkswaterstaat? Wat u moet weten over regelingen en procedures

Grond of opstallen verkopen aan Rijkswaterstaat? Wat u moet weten over regelingen en procedures Grond of opstallen verkopen aan Rijkswaterstaat? Wat u moet weten over regelingen en procedures Het land beschermen tegen overstromingen. Aanleg, reconstructie en onderhoud van rijkswegen. Het bevorderen

Nadere informatie

Samenvatting. Dutch Summary.

Samenvatting. Dutch Summary. Samenvatting Dutch Summary. 125 126 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Door de aanwezigheid van omstanders helpen mensen elkaar minder snel en minder vaak. Dit geldt voor zowel noodsituaties,

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Gedragsregels voor de MfN-registermediator

Gedragsregels voor de MfN-registermediator Gedragsregels voor de MfN-registermediator Deze gedragsregels zijn een richtlijn voor het gedrag van de MfN-registermediator. Zij dienen tevens als informatievoorziening voor betrokkenen en als maatstaf

Nadere informatie

Door deze komen wij terug op de Viva! dossiers die bij ons in behandeling zijn, waaronder uw dossier.

Door deze komen wij terug op de Viva! dossiers die bij ons in behandeling zijn, waaronder uw dossier. Datum Onderwerp advies Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door Geachte -------------------------, Door deze komen wij terug op de Viva! dossiers die bij ons in behandeling zijn, waaronder uw dossier. De

Nadere informatie

Maak de sprong naar de opleiding tot registercontroller. business in control

Maak de sprong naar de opleiding tot registercontroller. business in control Alleen de top biedt het perspectief Maak de sprong naar de opleiding tot registercontroller business in control De registercontroller als business partner voor het management De functie van controller

Nadere informatie

Ik wil van deze gelegenheid graag gebruik maken om u mee te nemen met een worsteling die niet alleen de DT&V raakt, maar de hele vreemdelingenketen;

Ik wil van deze gelegenheid graag gebruik maken om u mee te nemen met een worsteling die niet alleen de DT&V raakt, maar de hele vreemdelingenketen; Ik wil van deze gelegenheid graag gebruik maken om u mee te nemen met een worsteling die niet alleen de DT&V raakt, maar de hele vreemdelingenketen; die van draagvlak en beeldvorming. De afgelopen jaren

Nadere informatie

Ethiek bij Best Buy. Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen.

Ethiek bij Best Buy. Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen. Ethiek bij Best Buy Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen. ONTKETEN DE KRACHT VAN ONZE MENSEN LEER VAN UITDAGINGEN EN VERANDERINGEN TOON RESPECT, NEDERIGHEID EN INTEGRITEIT GENIET,

Nadere informatie

Samenwerking loont! Sociale competentie. 12 januari Veerle Serpieters

Samenwerking loont! Sociale competentie. 12 januari Veerle Serpieters Samenwerking loont! Sociale competentie 12 januari 2017 Veerle Serpieters 1 Het Innovatiesteunpunt in woord en beeld Condities voor samenwerking Proces Organisatie Ambitie Belangen 3 Condities voor samenwerking

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Verandermanagement 6. Module Leadership 7. Module Ethiek 8. Module Strategie & Beleid 9.

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Verandermanagement 6. Module Leadership 7. Module Ethiek 8. Module Strategie & Beleid 9. 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Verandermanagement 6 Module Leadership 7 Module Ethiek 8 Module Strategie & Beleid 9 Rooster 10 Opleidingskosten 10 Netherlands Business Academy Postbus 6546

Nadere informatie

Rapport. Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401

Rapport. Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401 Rapport Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401 2 Klacht Het niet opnemen van een rechtsmiddelenclausule conform artikel 3:45 van de Algemene wet bestuursrecht in de beslissing van 17 december 2003

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Liefdevol kraken zetten in vastgeroeste patronen. Maak het verschil!

Liefdevol kraken zetten in vastgeroeste patronen. Maak het verschil! Liefdevol kraken zetten in vastgeroeste patronen Maak het verschil! Doel Masterclass Kraak je eigen waarheden en daarmee de vastgezette patronen in je organisatie Contracteer en organiseer de condities

Nadere informatie

Netherlands Business Academy. Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005 05. info@nlba.nl www.nlba.nl

Netherlands Business Academy. Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005 05. info@nlba.nl www.nlba.nl 1 Netherlands Business Academy Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82 005 05 info@nlba.nl www.nlba.nl 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Verandermanagement 6 Module Leadership 7 Module

Nadere informatie

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen luisteren naar een radiofragment van Goedemorgen Nederland en lezen een tekst uit dagblad Trouw over de bewijsvoering

Nadere informatie

Uitkomsten NBA ledenenquête. Toon aan de top. Binnen bedrijven en accountantskantoren

Uitkomsten NBA ledenenquête. Toon aan de top. Binnen bedrijven en accountantskantoren Uitkomsten NBA ledenenquête Toon aan de top Binnen bedrijven en accountantskantoren November 2012 Status Deze publicatie is samengesteld voor leden en dient ter ondersteuning van de praktijk. De publicatie

Nadere informatie

Bijlage 19 Korte beschrijving van iedere beïnvloedingstactiek per adviesboek

Bijlage 19 Korte beschrijving van iedere beïnvloedingstactiek per adviesboek Bijlage 19 Korte beschrijving van iedere beïnvloedingstactiek per adviesboek Inspelen op variatiebehoefte Nieuwe dingen trekken de aandacht en beïnvloeden emoties. Afwijkende kleuren en incongruentie.

Nadere informatie

Bij de memorie van eis zijn producties gevoegd (genummerd 1 17).

Bij de memorie van eis zijn producties gevoegd (genummerd 1 17). SCHEIDSGERECHT GEZONDHEIDSZORG Arbitraal vonnis in kort geding van 28 november 2014 Kenmerk: SG KG 14/28 De fungerend voorzitter van het Scheidsgerecht, mr. R.J.B. Boonekamp, wonende te Arnhem, bijgestaan

Nadere informatie

Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level C en D

Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level C en D Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level en e antwoorden van onderstaande oefenopgaven zijn op de laatste bladzijde van dit document te vinden. ito ertification V rnhem Oefenopg gedrag comp

Nadere informatie

Wordt HR een echte bedrijfsfunctie?

Wordt HR een echte bedrijfsfunctie? Vergroot de slagkracht van HR! Wordt HR een echte bedrijfsfunctie? In deze tijd van crisis lijk het er soms op dat bij HR harder wordt ingegrepen dan elders. Hoe kan HR beter laten zien wat haar toegevoegde

Nadere informatie

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING I. Introductie 1. De toekenning van billijke genoegdoening is geen automatisch gevolg van de vaststelling door het Europees Hof voor

Nadere informatie

DEEL III. Het bestuursprocesrecht

DEEL III. Het bestuursprocesrecht DEEL III Het bestuursprocesrecht Inleiding op deel III In het voorgaande deel is het regelsysteem van art. 48 (oud) Rv besproken voor zover dit relevant was voor art. 8:69 lid 2 en 3 Awb. In dit deel

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2003.1084 (031.03) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

Rapport. Rapport over de gemeente Haarlemmermeer. Datum: 23 september 2013. Rapportnummer: 2013/0129

Rapport. Rapport over de gemeente Haarlemmermeer. Datum: 23 september 2013. Rapportnummer: 2013/0129 Rapport Rapport over de gemeente Haarlemmermeer Datum: 23 september 2013 Rapportnummer: 2013/0129 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de gemeente Haarlemmermeer aan het verlenen van kwijtschelding aan

Nadere informatie

Super Strakke Bovenarmen- Bonus

Super Strakke Bovenarmen- Bonus Super Strakke Bovenarmen- Bonus Wij begrijpen dat je niet altijd zin of tijd hebt om naar de sportschool te gaan. Gelukkig kun je nog steeds strakke bovenarmen krijgen zonder gewichten te gebruiken of

Nadere informatie

Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT

Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT 78 www.telecom-update.nl 078-082_TELE37_CIO Maarten 78 07-12-2009 11:33:07 TELECOMUPDATE Maarten de Vries, CIO Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Leidraad voor het nakijken van de toets BESTUURSPROCESRECHT 19 juni 2009

Leidraad voor het nakijken van de toets BESTUURSPROCESRECHT 19 juni 2009 Leidraad voor het nakijken van de toets BESTUURSPROCESRECHT 19 juni 2009 OPGAVE 1 (34 punten) Vraag 1.1 (5 punten) Er staan geen bestuursrechtelijke rechtsmiddelen open. Het voorbereidingsbesluit van artikel

Nadere informatie

OVEREENKOMST TUSSEN ADVOCAAT EN CLIËNT TUSSEN: ... Verder genoemd de advocaat EN: ... Verder genoemd de cliënt WORDT OVEREENGEKOMEN HETGEEN VOLGT:

OVEREENKOMST TUSSEN ADVOCAAT EN CLIËNT TUSSEN: ... Verder genoemd de advocaat EN: ... Verder genoemd de cliënt WORDT OVEREENGEKOMEN HETGEEN VOLGT: OVEREENKOMST TUSSEN ADVOCAAT EN CLIËNT TUSSEN: Verder genoemd de advocaat EN: Verder genoemd de cliënt WORDT OVEREENGEKOMEN HETGEEN VOLGT: Art. 1. Voorwerp van de dienstverlening en opdracht van de advocaat

Nadere informatie

Gedragscode voor verzekeringsartsen werkzaam voor de uitvoeringsinstellingen SV

Gedragscode voor verzekeringsartsen werkzaam voor de uitvoeringsinstellingen SV Gedragscode voor verzekeringsartsen werkzaam voor de uitvoeringsinstellingen SV Inleiding Van iedere professional wordt gevraagd dat hij de waarden die hij in zijn beroep dient, en de daaraan ten grondslag

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

ArboVarea Postbus HC Zwaag Klachtenreglement

ArboVarea Postbus HC Zwaag Klachtenreglement ArboVarea Postbus 4137 1620 HC Zwaag 0229 27 39 53 06 10 67 10 53 info@arbovarea.nl www.arbovarea.nl Klachtenreglement Inleiding Als een opdrachtgever, een cliënt van ArboVarea of een werkgever waar een

Nadere informatie

Europees direct belastingrecht Recente ontwikkelingen en de invloed op de aangifte Vpb

Europees direct belastingrecht Recente ontwikkelingen en de invloed op de aangifte Vpb Europees direct belastingrecht Recente ontwikkelingen en de invloed op de aangifte Vpb Heico Reinoud, Baker & McKenzie Mounia Benabdallah, Baker & McKenzie Peter Schonewille, Europese Commissie Programma

Nadere informatie

Beslissing ten aanzien van klacht over het LOWI 2015, nr. 1

Beslissing ten aanzien van klacht over het LOWI 2015, nr. 1 Beslissing ten aanzien van klacht over het LOWI 2015, nr. 1 Beslissing van het LOWI van 24 november 2015 ten aanzien van de klacht van A, bij het LOWI ingediend op 22 april 2015 betreffende de verzoekschriftenprocedure

Nadere informatie

Wet Werk en Zekerheid: meer arbeidsconflicten?

Wet Werk en Zekerheid: meer arbeidsconflicten? Vooruitgang door vernieuwend werkgeven Wet Werk en Zekerheid: meer arbeidsconflicten? mr. Astrid Zuidinga, AWVN Advocaten Mediationcongres 26 november 2015 Wat is een (arbeids)conflict? Con-flict (het;

Nadere informatie

Breidt netwerk min of meer bij toeval uit. Verneemt bij bedrijven wensen voor nieuwe

Breidt netwerk min of meer bij toeval uit. Verneemt bij bedrijven wensen voor nieuwe Accountmanager Accountmanager onderhoudt relaties met bedrijven en organisaties met het doel voor praktijkleren binnen te halen. Hij kan nagaan welke bedrijven hebben, doet voorstellen voor bij bedrijven

Nadere informatie

- CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012-

- CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012- - CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012- Martin Jager Partner BDO Westfriesland - CONTROLLERS CIRCLE 12 juni 2012- De Controller van de 21 e Eeuw Dr. André de Waal MBA 12 juni 2012 Controllers Circle West-Friesland

Nadere informatie

Rapport. Datum: 8 augustus 2007 Rapportnummer: 2007/162

Rapport. Datum: 8 augustus 2007 Rapportnummer: 2007/162 Rapport Datum: 8 augustus 2007 Rapportnummer: 2007/162 2 Klacht Verzoeker klaagt over de wijze waarop ambtenaren van het regionale politiekorps Utrecht op 6 mei 2006 hebben gereageerd op zijn verzoek om

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Bijeenkomst 9 maart 2016 MEER RENDEMENT MET E-MENTAL HEALTH

Bijeenkomst 9 maart 2016 MEER RENDEMENT MET E-MENTAL HEALTH Bijeenkomst 9 maart 2016 MEER RENDEMENT MET E-MENTAL HEALTH Er wordt te weinig rendement behaald met de inzet van online behandelplatformen in de GGZ. Meer rendement met e-mental health M&I/Partners organiseerde

Nadere informatie

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Programma Introductie Better practices Doen we de juiste dingen Discussie Einde 2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland

Nadere informatie

ConQuaestor Summer Game Week

ConQuaestor Summer Game Week ConQuaestor Summer Game Week Glue It: lean management bij productiebedrijven Alles moet snel én alles moet goed. U heeft te maken met (toenemende) eisen en wensen van klanten op het gebied van kwaliteit,

Nadere informatie

Persoonlijk meesterschap

Persoonlijk meesterschap Persoonlijk meesterschap Het creëren van je eigen toekomst "A learner learns when a learner wants to learn" (Peter Senge) Jan Jutten www.natuurlijkleren.org 1. Inleiding De drijvende kracht in de school

Nadere informatie