Toereikendheid van het pensioen: Onderzoek & Beleid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toereikendheid van het pensioen: Onderzoek & Beleid"

Transcriptie

1 Toereikendheid van het pensioen: Onderzoek & Beleid Jim Been (UL) & Leendert Klokkenburg (MinSZW) Instituut Gak, Amsterdam 12 december, 2016 Discover thediscover world at the Leiden world University at Leiden University

2 Structuur Motivatie Overzicht belangrijkste resultaten & output Valorisatie - succesfactoren - vervolg - conclusies

3 Motivatie onderzoekers Langetermijn ontwikkelingen: - Stijgende levensverwachting - Vergrijzing van de populatie Kortetermijn schokken: - Achterblijvende economische groei - Lage rente Minder genereuze publieke en private pensioenvoorzieningen. Pensioenleeftijd, opbouwpercentages, kortingen.

4 Motivatie beleid (I) In 2013 onderzoek gepubliceerd door UL (Netspar) over verwacht pensioeninkomen indien alle inkomens en vermogenscomponenten worden meegenomen. Vernieuwend en relevant onderzoek. Echter, gebaseerd op cijfers Sindsdien nodige beleidswijzigingen gebied van pensioenen en economische crisis. In hoeverre zijn de cijfers uit 2008 nog actueel?

5 Motivatie beleid (II) Twee ambtelijke trajecten in voorjaar 2016 die in het bijzonder geïnteresseerd waren in deze cijfers: - Perspectiefnota toekomst pensioenstelsel - Werkgroep lange huishoudbalansen van studiegroep duurzame groei Vragen aan onderzoekers (begin februari): - Graag op korte termijn update van de cijfers. - Graag extra uitsplitsingen en scenario s.

6 Aanpak Wensen beleid pasten binnen het onderzoeksprogramma van Netspar, maar planning moest naar voren worden gehaald Extra onderzoekscapaciteit nodig (CPB biedt hulp) Begeleidingsgroep vanuit ambtenarij (CPB, SZW, FIN, BZK) Veel nieuwe scenario s en varianten

7 Belangrijkste vragen Hoeveel pensioenvermogen is er opgebouwd? Hoe belangrijk zijn verschillende vermogenscomponenten? Wat is de toereikendheid van verschillende generaties en inkomensgroepen? Wat zijn potentieel kwetsbare groepen? Wat is de toereikendheid van zelfstandig ondernemers? Wat is het effect van ingevoerde hervormingen? Wat is de toereikendheid in internationaal perspectief?

8 Gebaseerd op Knoef, Been, Caminada, Goudswaard & Rhuggenaath (2016), De toereikendheid van pensioenopbouw na de crisis en pensioenhervormingen, Netspar Paper forthcoming Knoef, Goudswaard, Been & Caminada (2014), Pensioenopbouw in internationaal perspectief, in: Bovenberg, Van Ewijk en Nijman (eds), Toekomst voor aanvullende pensioenen, Preadviezen voor de Koninklijke Vereniging voor Staathuishoudkunde. Knoef, Been, Alessie, Caminada, Goudswaard & Kalwij (2016), Measuring retirement savings adequacy: developing a multi-pillar approach in the Netherlands, Journal of Pension Economics and Finance 15(1):

9 Wat is een toereikend pensioen? Verschil tussen opgebouwd pensioen en benchmark? Persoonlijke benchmark Armoede voorkomen - Absolute armoedegrens (bijstandsniveau) - Relatieve armoedegrens (40/50/60% MEV) Behouden levensstandaard - Vervangingspercentage (70% (66%) als duimregel (bruto))

10 Enkele belangrijke assumpties Met pensioen op AOW-leeftijd. AOW volledig geindexeerd (bij 2% inflatie). Huidige baan, huidig salaris tot pensioen. Opbouwpercentages als in Witteveenkader. Pensioenrichtleeftijd van 67. Gedeeltelijke en geleidelijk herstellende indexatie. 1% reeel rendement voor 3e pijler en vrij vermogen. Leeftijdsafhankelijke aflossing hypotheek. Inkomsten uit eigen woning: 2,5% netto woningwaarde. Cohort- en geslachtspecifieke sterftekansen CBS 2012.

11 Pensioenvermogen & componenten

12 Vervangingspercentages naar leeftijd

13 Vervangingspercentages naar inkomen

14 Wat zijn potentieel kwetsbare groepen? Zelfstandig ondernemers 2e pijler 1e generatie allochtoon 1e pijler Huurders woning Weduwen/weduwnaars 2e pijler Arbeidsongeschikt 2e pijler

15 Zelfstandig ondernemers

16 Huurders

17 Overige kwetsbare groepen

18 Hervormingen

19 % onder benchmark

20 % onder armoedegrens (PL 60)

21 Internationaal

22 Internationaal

23 Internationaal

24 Output Wetenschappelijk: o Journal of Pension Economics and Finance o Netspar Industry Paper(s) o Netspar Brief o KVS Preadviezen o (Economisch Statistische Berichten) Beleid: o OECD Working Party on Private Pensions o WRR Nieuwe perspectieven en arrangementen voor wonen, zorg en pensioenen o SER Toekomstig Pensioenstelsel o IBO 'Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties o Perspectiefnota Toekomst pensioenstelsel (MinSZW)

25 Valorisatie Perspectiefnota toekomst pensioenen (deelrapport: een toereikend pensioen voor alle werkenden) Rapport studiegroep duurzame groei Kiezen voor duurzame groei (deelrapport werkgroep huishoudbalans). Cijfers geven een genuanceerd beeld Nieuwe cijfers nog niet geleid tot nieuw beleid (input voor de gedachtenvorming) - Pensioenbesparingen zelfstandigen blijven achter, maar wordt (deels) gecompenseerd door meer vrije besparingen en eigen woning - Huishoudens met eigen woning aanzienlijk hogere vervangingsratio s

26 Succesfactoren Vragen pasten binnen het lopende onderzoeksprogramma. Onderzoekers waren bereid planning aan te passen. CPB was bereid extra capaciteit te leveren. Onderzoekers stonden open voor de specifieke wensen en vragen vanuit beleid. Brede expertise in de klankbordgroep had positief effect op kwaliteit onderzoek. Itteratief proces. Beleid kreeg beschikking over alle onderzoeksresultaten. Uitdaging om veronderstellingen en rekenmethode inzichtelijk op te schrijven.

27 Vervolg? SER-werkgroep zzp & pensioen heeft weer nieuwe vragen (koppeling met sectoren). Wederom extra capaciteit nodig om op korte termijn te kunnen leveren. In het kader van dit traject wordt externe ondersteuning ingehuurd.

28 Conclusies Goede samenwerking beleid en wetenschap heeft voor beide een meerwaarde: - Onderzoek sluit (direct) aan bij de vragen die leven. - De ambtelijke expertise leidt tot betere onderbouwing. Van belang dat onderzoekers zich flexibel opstellen (qua planning, als qua veronderstellingen, als qua opzet).

29 Discussiepunten Bij een te nauwe samenwerking tussen onderzoek en beleid komt de onafhankelijk van de onderzoekers in het geding. Externe ondersteuning is onmogelijk, omdat het intellectueel eigendomsrecht verloren gaat. Meeschrijven en meedenken met beleid wordt ondergewaardeerd t.o.v. wetenschappelijke output aan universiteiten.

Toereikendheid pensioeninkomens in Nederland: een meerpijlerbenadering (in internationaal perspectief)

Toereikendheid pensioeninkomens in Nederland: een meerpijlerbenadering (in internationaal perspectief) Toereikendheid pensioeninkomens in Nederland: een meerpijlerbenadering (in internationaal perspectief) Koen Caminada, Universiteit Leiden Onderzoeksteam: Marike Knoef, Jim Been, Rob Alessie, Koen Caminada,

Nadere informatie

Drie scenario s voor de pensioenopbouw in Nederland

Drie scenario s voor de pensioenopbouw in Nederland Gepubliceerd in Pensioen Magazine, jrg. 19, nummer 4, april 2014, blz. 16-20. Drie scenario s voor de pensioenopbouw in Nederland Jim Been, Marike Knoef, Koen Caminada en Kees Goudswaard * Nederlandse

Nadere informatie

Pensioeninkomens in de toekomst

Pensioeninkomens in de toekomst Verschenen: M.G. Knoef, K.P. Goudswaard, K. Caminada en J. Been, 'Pensioeninkomens in de toekomst', Economisch Statistische Berichten, 13 december 2013, pp. 734-737. Pensioeninkomens in de toekomst Marike

Nadere informatie

De inkomensverdeling van ouderen en sociaaleconomische

De inkomensverdeling van ouderen en sociaaleconomische De inkomensverdeling van ouderen en sociaaleconomische ongelijkheid in de levensverwachting Marike Knoef, Universiteit Leiden, CentERdata, Netspar Rob Alessie, Rijksuniversiteit Groningen, Netspar Adriaan

Nadere informatie

Auteurs Jim Been Universiteit Leiden Koen Caminada Universiteit Leiden Kees Goudswaard Universiteit Leiden Marike Knoef Universiteit Leiden

Auteurs Jim Been Universiteit Leiden Koen Caminada Universiteit Leiden Kees Goudswaard Universiteit Leiden Marike Knoef Universiteit Leiden De Netspar Brief is bedoeld om onderzoeksresultaten gerichter voor het voetlicht te brengen onder een brede kring van pensioenprofessionals, beleidsmakers en wetenschappers. Daarmee worden bouwstenen aangereikt

Nadere informatie

Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens

Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens Marike Knoef Kees Goudswaard Jim Been Koen Caminada editie 02 lente 2015 netspar brief 2 netspar brief 2 Samenvatting Deze Netspar brief gaat

Nadere informatie

Het flexibele AOW pakket berekeningen

Het flexibele AOW pakket berekeningen Het flexibele AOW pakket berekeningen Algemeen Deze notitie laat in aanvulling met het 10 puntenplan een aantal voorbeeld rekensommen zien wat de inkomenseffecten zijn van het flexibele AOW pakket. De

Nadere informatie

Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens

Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens Marike Knoef Kees Goudswaard Jim Been Koen Caminada editie 02 lente 2015 netspar brief De Netspar Brief is bedoeld om onderzoeksresultaten

Nadere informatie

Pensioenopbouw in internationaal perspectief

Pensioenopbouw in internationaal perspectief Pensioenopbouw in internationaal perspectief Marike Knoef, Kees Goudswaard, Jim Been en Koen Caminada 1. Inleiding In het kader van de brede maatschappelijke discussie over het pensioenstelsel is het van

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam Oudedagsvoorziening nu en straks Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam SER, 24 juni 2014 Agenda Internationaal perspectief Probleemanalyse Houdbaarheid Maatschappelijke trends Keuzes voor

Nadere informatie

Wat is een adequaat pensioen?

Wat is een adequaat pensioen? BISMARCK-LEZING 19 november 2014 Wat is een adequaat pensioen? Pensioenambities meeste werkenden waargemaakt Kwetsbare groepen verdienen meer aandacht Versobering Witteveenkader heeft flinke invloed Nederland

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

Nederlandse pensioenopbouw in internationaal perspectief

Nederlandse pensioenopbouw in internationaal perspectief Nederlandse pensioenopbouw in internationaal perspectief Marike Knoef Kees Goudswaard Jim Been Koen Caminada netspar industry series design 41 Marike Knoef, Kees Goudswaard, Jim Been en Koen Caminada

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Tentatieve berekening van de bijdrage van vermogensvolatiliteit aan consumptievolatiliteit

Tentatieve berekening van de bijdrage van vermogensvolatiliteit aan consumptievolatiliteit Tentatieve berekening van de bijdrage van vermogensvolatiliteit aan consumptievolatiliteit CPB Achtergronddocument Jasper Lukkezen en Adam Elbourne Maart 2015 3 Samenvatting In dit document maken wij een

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Prof.dr. Lans Bovenberg

Prof.dr. Lans Bovenberg Lezersavond o.l.v.anita de Haas WAAR GAAT HET HEEN MET ONS PENSIOEN? OPENBAAR COLLEGE door Prof.dr. Lans Bovenberg 1 Het Nederlandse pensioensysteem in internationaal perspectief Nederland Duitsland Frankrijk

Nadere informatie

2 Diagnose en trends. 2.1 Het huidige stelsel

2 Diagnose en trends. 2.1 Het huidige stelsel DIAGNOSE EN TRENDS 2 Diagnose en trends Een goed pensioenstelsel beschermt mensen tegen armoede op de oude dag en zorgt voor voldoende inkomen om de levensstandaard voor pensionering na pensionering voort

Nadere informatie

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI Pensioenactualiteiten Robert Deddens 19 november 2013 Copyright 2012 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel van het

Nadere informatie

Uitdagingen voor de drie pensioenpijlers in Nederland

Uitdagingen voor de drie pensioenpijlers in Nederland Uitdagingen voor de drie pensioenpijlers in Nederland Casper van Ewijk CPB, Universiteit van Amsterdam, Netspar 4e Nederlandse Pensioentop 2009 2 december 2009 Albert Hahn, 1913 Goede uitgangssituatie

Nadere informatie

Tijd om open kaart te spelen

Tijd om open kaart te spelen Tijd om open kaart te spelen Casper van Ewijk Pensioen overzicht (UPO) U bent 40 en heeft inkomen 50.000 Als u blijft werken komt uw pensioen uit op 35.000 (incl AOW) Tijd om open kaart te spelen Pensioen

Nadere informatie

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk?

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Marcel Lever Utecht, 2 april 2014 Agenda 1. Doorsneesystematiek leidt tot herverdeling 2. Omvang herverdeling 3. Alternatieven doorsneesystematiek 4. Overgangskosten

Nadere informatie

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017 Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen Emile Soetendal 10 januari 2017 2 Tsunami van politieke partijen voor komende verkiezingen De kiesraad heeft voor de Tweede Kamer verkiezingen

Nadere informatie

Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid CPB Notitie 10 juni 2011 Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Centraal Planbureau Van Stolkweg

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen en trends rond pensioenen in Nederland keynotespeech Mariëtte Hamer Den Haag, 4 oktober 2016

Actuele ontwikkelingen en trends rond pensioenen in Nederland keynotespeech Mariëtte Hamer Den Haag, 4 oktober 2016 Actuele ontwikkelingen en trends rond pensioenen in Nederland keynotespeech Mariëtte Hamer Den Haag, 4 oktober 2016 00-00-2009 pagina 1/x Afdeling Communicatie Inhoud Trends die aanleiding geven om het

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

Een nominaal toetsingskader voor pensioenen met reële ambities: anomalie of poldervondst?

Een nominaal toetsingskader voor pensioenen met reële ambities: anomalie of poldervondst? Een nominaal toetsingskader voor pensioenen met reële ambities: ALM Conferentie anomalie of poldervondst? Prof. dr Casper van Ewijk CPB Universiteit van Amsterdam Netspar Amsterdam, 2 april 2008 Nederlands

Nadere informatie

Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening. Position paper: Toekomst pensioenstelsel

Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening. Position paper: Toekomst pensioenstelsel Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening Position paper: Toekomst pensioenstelsel Publicatiedatum: juni 2016 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante

Nadere informatie

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen?

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Casper van Ewijk, Netspar & University of Amsterdam KNAW Symposium, 9 januari 2014, Amsterdam Agenda Wat is een pensioen? Goed pensioen is een risicovol pensioen

Nadere informatie

De toereikendheid van pensioeninkomens in Nederland. Een meerpijlerbenadering

De toereikendheid van pensioeninkomens in Nederland. Een meerpijlerbenadering Paper voorbereid voor de werkconferentie Nieuwe perspectieven en arrangementen voor wonen, zorg en pensioenen Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) 28 september 2012, Den Haag De toereikendheid

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IS AANVULLING OP AOW Lijfrente Salaris 100% Pensioen Staatspensioen (AOW) 2 AOW, VOLKSVERZEKERING (1) Voorziet in MINIMUM

Nadere informatie

Risicoverdeling bij hervorming van het aanvullend pensioen. Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout

Risicoverdeling bij hervorming van het aanvullend pensioen. Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout Risicoverdeling bij hervorming van het Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout Inhoud Hoofdstuk 2: kosten en baten nominale garanties Hoofdstuk 4: risicoverdeling tussen

Nadere informatie

Commissie Toekomst pensioenstelsel

Commissie Toekomst pensioenstelsel Commissie Toekomst pensioenstelsel CTP/0027 6 november 2014 Concept advies eerste versie Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Diagnose en trends... 2 2.1 Het huidige stelsel... 2 2.2 Sterke kenmerken...

Nadere informatie

Financiering langdurige zorg uit wonen en pensioen? Netspar, 11 november 2016 Niels Kortleve

Financiering langdurige zorg uit wonen en pensioen? Netspar, 11 november 2016 Niels Kortleve Financiering langdurige zorg uit wonen en pensioen? Netspar, 11 november 2016 Niels Kortleve 2 De routekaart naar een meer integrale benadering van wonen, zorg en pensioen (Bart e.a. 2016) Voorbeeld 1

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

CPB Notitie. Samenvatting. Aan: Ministerie van SZW

CPB Notitie. Samenvatting. Aan: Ministerie van SZW CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070) 3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon M.H.C. Lever Datum: 10 juni 2011 Betreft: Sociaal akkoord

Nadere informatie

Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties. Netspar bijeenkomst 20 november 2013

Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties. Netspar bijeenkomst 20 november 2013 Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties Netspar bijeenkomst 20 november 2013 Opdracht IBO 65+ In kaart brengen en beoordelenvan de ontwikkeling van inkomens-en vermogensposities van 65+

Nadere informatie

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen 0 Tom Poes verzin eens een list! Het is moeilijk om jong te zijn, gaf hij toe. Je moet lenen aan je kinderen, en je moet de ouderen teruggeven

Nadere informatie

5.2 De AOW als fundament van het pensioengebouw

5.2 De AOW als fundament van het pensioengebouw INTEGRALE ASPECTEN 5 Integrale aspecten 5.1 Inleiding De varianten in hoofdstuk 3 hebben betrekking op het aanvullende tweedepijlerpensioen. Dit hoofdstuk behandelt een aantal aspecten van een meer integrale

Nadere informatie

Herziening pensioenstelsel

Herziening pensioenstelsel Herziening pensioenstelsel Het pensioenstelsel staat al een tijdje onder druk. Dat geldt niet alleen voor de AOW, maar ook voor de tweede pijler. De toenemende vergrijzing en de stijging in de levensverwachting

Nadere informatie

Op hoeveel pensioen kunnen we straks nog rekenen?

Op hoeveel pensioen kunnen we straks nog rekenen? perspectief Ars Aequi december 2011 905 arsaequi.nl/maandblad AA20110905 Op hoeveel pensioen kunnen we straks nog rekenen? Kees Goudswaard* * Prof.dr. K.P. Goudswaard is hoogleraar Toegepaste economie

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Ageing and the Sustainability of Dutch Public Finances

Ageing and the Sustainability of Dutch Public Finances Ageing and the Sustainability of Dutch Public Finances Ed Westerhout CPB Opzet studie Drie vragen staan centraal in de studie: Is er sprake van een vergrijzings- of, beter, houdbaarheidsprobleem? Zo, wat

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p info@nyenrode.nl

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Pensioen Informatie sessie

Pensioen Informatie sessie Pensioen Informatie sessie Pensioenreglement B Oktober 2013 Voorbehoud De tekst in deze presentatie is louter ter informatie bedoeld. Er kunnen dan ook geen rechten aan worden ontleend. Bij onduidelijkheden

Nadere informatie

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 1 BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 2 BD College: Werk aan uw pensioen Programma Werk aan uw pensioen 1. Mr. Bastiaan Starink: Pensioenversobering is niet erg 2. Mr. drs. Michael Visser: Je pensioen

Nadere informatie

Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na?

Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na? Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na? Waar bestaat mijn pensioen uit? Je pensioen bestaat uit 3 belangrijke onderdelen: AOW Pensioen via je werkgever Eigen aanvulling AOW Hoeveel

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld Verschenen: K.P. Goudswaard (2014), 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?', in: Jaarboek 2014, Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Den Haag, pp. 19-25 (eerder gepubliceerd in

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem

Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem Is een life-cycle pensioen te conservatief? Een vergelijking van de risicoallocatie in nftk en duaal systeem Kees Bouwman Cardano Risk Management Working paper Voorlopige versie: commentaar welkom, 16

Nadere informatie

Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn?

Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn? Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn? Paul Tigges Principal Client Consultant Large Corporates en Manager "Road to excellence" of "Excellent road"? Meerdere

Nadere informatie

Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming. Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014

Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming. Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014 Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014 Inleiding Rapport vraagt aandacht voor toekomstbestendigheid

Nadere informatie

W. Asbeek Brusse en C.J. van Montfort (red.) Wonen, zorg en pensioenen. Hervormen en verbinden

W. Asbeek Brusse en C.J. van Montfort (red.) Wonen, zorg en pensioenen. Hervormen en verbinden W. Asbeek Brusse en C.J. van Montfort (red.) Wonen, zorg en pensioenen Hervormen en verbinden 83 5 de toereikendheid van pensioeninkomens in nederland. een meerpijlerbenadering M.G. Knoef, J. Been, R.J.M.

Nadere informatie

Hoe ziet het Nederlandse pensioenstelstel er in de toekomst uit?

Hoe ziet het Nederlandse pensioenstelstel er in de toekomst uit? 61 Hoe ziet het Nederlandse pensioenstelstel er in de toekomst uit? K.P. Goudswaard* Samenvatting Het Nederlandse pensioenstelsel staat internationaal hoog aangeschreven. Toch is het stelsel om diverse

Nadere informatie

Toekomst Pensioenstelsel

Toekomst Pensioenstelsel ADVIES 15/01 Februari 2015 Toekomst Pensioenstelsel SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD ADVIES 15/01 Februari 2015 Toekomst Pensioenstelsel UITGEBRACHT AAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Nadere informatie

Voorbereid op de oude dag Onderzoeksagenda Netspar

Voorbereid op de oude dag Onderzoeksagenda Netspar Voorbereid op de oude dag Onderzoeksagenda Netspar 2015 2019 Vooraf Op basis van de evaluaties voorafgaand aan de nieuwe financiering voor de periode 2015-2019 is in 2014 een inhoudelijke agenda aan de

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen. Jan Neven VVP 14 september 2010

Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen. Jan Neven VVP 14 september 2010 Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen Jan Neven VVP 14 september 2010 Het akkoord gaat met name over.. Incorporeren stijgende levensverwachting in AOW en aanvullend

Nadere informatie

PensioenNieuws van Pensioenfonds TenCate

PensioenNieuws van Pensioenfonds TenCate PensioenNieuws van Pensioenfonds TenCate oktober 2016 Hoe verloopt 2016 tot nu toe? Om maar meteen met de deur in huis te vallen: de financiële situatie bij Pensioenfonds TenCate is niet goed. De alsmaar

Nadere informatie

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition. Kort overzicht pensioenen OECD: publiek beleid in OECD-landen editie 2005

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition. Kort overzicht pensioenen OECD: publiek beleid in OECD-landen editie 2005 Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Dutch Kort overzicht pensioenen OECD: publiek beleid in OECD-landen editie 2005 Samenvatting in Nederlands In de laatste

Nadere informatie

De waarde van intergenerationeel risico delen in pensioencontracten. 1 december Bas J.M. Werker

De waarde van intergenerationeel risico delen in pensioencontracten. 1 december Bas J.M. Werker De waarde van intergenerationeel risico delen in pensioencontracten 1 december 2016 Bas J.M. Werker Gedachtenexperiment In juni 2017 schrijft de nieuwe coalitie: we herzien het pensioenstelsel grondig,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 736 Interdepartementaal Beleidsonderzoek: Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties Nr. 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE

Nadere informatie

De pensioenleeftijd in beweging

De pensioenleeftijd in beweging Verschenen: 'De pensioenleeftijd in beweging', Jaarverslag Stichting Instituut Gak, blz. 5-8. De pensioenleeftijd in beweging Kees Goudswaard Wereldwijd worden stelsels van sociale zekerheid en pensioenen

Nadere informatie

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen Centraal Planbureau Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den Haag Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Aan: Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen

CPB Notitie. Samenvatting. Ministerie van SZW. Aan: Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Datum: 30 januari 2017 Betreft: Effecten van bodem in rekenrente voor pensioenfondsen Centraal Planbureau Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den Haag Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Fiscale kader aanvullende pensioenen minder beperkt

Fiscale kader aanvullende pensioenen minder beperkt Govert Terlouwstraat 6 3065 GH Rotterdam T 0103418732 Het Rietveld 55A 7321 CT Apeldoorn T 055-2018885 F 084-8671670 E info@hertgerspensioenadvies.nl I www.hertgerspensioenadvies.nl Fiscale kader aanvullende

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard Bron: K.P. Goudswaard, 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?' in: R. Bijl et al (red.), Opvallend gewoon. Het bijzondere van Nederland, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, 2013, pp.

Nadere informatie

Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046. 23 januari 2015. ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel

Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046. 23 januari 2015. ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046 23 januari 2015 ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel Dit is een ontwerpadvies. De opvattingen in dit advies zijn die van de commissie van voorbereiding. Dit

Nadere informatie

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow Martin Gast Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV Even voorstellen Wat is er aan de hand in lijfrenteland? Pensioenactualiteiten Kansen 3e pijler Ik ben Martin Gast Edmond Halley BV Pensioenconsultants

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO

Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO In opdracht van: DWI Projectnummer: 13010 Anne Huizer Laure Michon Clemens Wenneker Jeroen Slot Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal 300 Telefoon 020

Nadere informatie

Op hoeveel pensioen kunnen we straks nog rekenen?

Op hoeveel pensioen kunnen we straks nog rekenen? Deze nieuwsbrief is een uitgave van aeconsultancy info@aeconsultancy.nl, www.aeconsultancy.nl n u m m e r2 December 2011 Op hoeveel pensioen kunnen we straks nog rekenen? (gepubliceerd in Ars Aequi 2011-12,

Nadere informatie

Het IBO-rapport: " Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties"

Het IBO-rapport:  Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties Het IBO-rapport: " Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties" Belangrijkste conclusies in het IBO-rapport: 1) De gemiddelde inkomens- en vermogenspositie van de ouderen is sterker gestegen

Nadere informatie

VD/DR 11 september 2013 Ons Pensioenplan 2015

VD/DR 11 september 2013 Ons Pensioenplan 2015 VD/DR 11 september 2013 Ons Pensioenplan 2015 Deze presentatie geeft de ontwikkelingen en de gedachtevorming tot 11 september 2013 weer. Er zijn nog geen definitieve besluiten genomen. De presentatie bevat

Nadere informatie

Het idee Het doel. Actualiteiten & feiten - Pensioen - Overlijden. Over de belangrijkste financiële levensmomenten: Arbeidsongeschikteid

Het idee Het doel. Actualiteiten & feiten - Pensioen - Overlijden. Over de belangrijkste financiële levensmomenten: Arbeidsongeschikteid Het idee Het doel Over de belangrijkste financiële levensmomenten: Arbeidsongeschikteid Overlijden Pensioen Scheiden Actualiteiten & feiten - Pensioen - Overlijden Het idee: Financiële planning voor Dummies

Nadere informatie

Advies Toekomst Pensioenstelsel

Advies Toekomst Pensioenstelsel Advies Toekomst Pensioenstelsel Aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, mevrouw drs. J Klijnsma Deze publicatie betreft de ministersversie van het advies, vooruitlopend op de officiële

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING. Jan Nijssen 4 maart 2015

PENSIOEN IN BEWEGING. Jan Nijssen 4 maart 2015 PENSIOEN IN BEWEGING Jan Nijssen 4 maart 2015 Het eerste staatspensioen Eerste staatspensioen gestart door graaf Otto von Bismarck in Duitsland in 1889 Verplichte deelname aan sociale verzekering Bijdragen

Nadere informatie

Eigen woning in Nederlandse pensioensysteem

Eigen woning in Nederlandse pensioensysteem Eigen woning in Nederlandse pensioensysteem Goed idee, of niet? Janneke Toussaint, Onderzoeksinstituut OTB Delft University of Technology Challenge the future Achtergrond Vergrijzing, globalisering, financiële

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Vermogen in Nederland gelijker verdeeld sinds eind negentiende eeuw

Vermogen in Nederland gelijker verdeeld sinds eind negentiende eeuw Vermogen in Nederland gelijker verdeeld sinds eind negentiende eeuw Koen Caminada, Universiteit Leiden Kees Goudswaard, Universiteit Leiden Marike Knoef, Universiteit Leiden De verdeling van vermogen in

Nadere informatie

Nieuwsbrief Pensioen. AC Rijksvakbonden. November 2012 Winter-editie. Angelique Kansouh Sabrina Watson. Nieuwsbrief 10 augustus 2011

Nieuwsbrief Pensioen. AC Rijksvakbonden. November 2012 Winter-editie. Angelique Kansouh Sabrina Watson. Nieuwsbrief 10 augustus 2011 Nieuwsbrief Pensioen Nieuwsbrief 10 augustus 2011 AC Rijksvakbonden Angelique Kansouh Sabrina Watson November 2012 Winter-editie Winter editie november 2012, 3 e editie Inhoudsopgave 0. Voorwoord......

Nadere informatie

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph

Solvency voor pensioenfondsen. Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Actuariaatcongres 2011 VSAE Agnes Joseph Agenda Pensioenfondsen Huidig toezicht op Nederlandse pensioenfondsen Europees toezicht financiële instellingen Solvency II voor pensioenfondsen Tot slot: Aangekondigde

Nadere informatie

De koopkrachtontwikkeling van de Thales gepensioneerden.

De koopkrachtontwikkeling van de Thales gepensioneerden. De koopkrachtontwikkeling van de Thales gepensioneerden. Algemeen. Het bruto inkomen, het besteedbaar inkomen en de koopkracht van het inkomen zijn verschillende dingen. Het besteedbaar inkomen is wat

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32882 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32882 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32882 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Been, Jim Title: Pensions, retirement, and the financial position of the elderly

Nadere informatie

10 pensioenen voor zelfstandigen

10 pensioenen voor zelfstandigen 231 10 pensioenen voor zelfstandigen Kees Goudswaard en Koen Caminada 10. 1 inleiding De veranderingen op de Nederlandse arbeidsmarkt trekken sterk de aandacht. Dat geldt vooral voor de forse toename van

Nadere informatie

Rapport werkgroep Huishoudenbalans. ten behoeve van de Studiegroep Duurzame Groei. juli 2016

Rapport werkgroep Huishoudenbalans. ten behoeve van de Studiegroep Duurzame Groei. juli 2016 Rapport werkgroep Huishoudenbalans ten behoeve van de Studiegroep Duurzame Groei juli 2016 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Rol van de overheid bij de financiële planning van huishoudens... 5 3. Macro-doorwerking

Nadere informatie

Pensioenregeling SPW. Aedes Corporatiedag 2012

Pensioenregeling SPW. Aedes Corporatiedag 2012 Pensioenregeling SPW Aedes Corporatiedag 2012 Programma 1. Wat is pensioen? 2. De pensioenregeling van SPW 3. Pensioenplanner 4. Pensioengebeurtenissen 5. Actualiteiten 2 Pensioen is Uitgesteld loon Als

Nadere informatie

Normen voor de. Elisabeth Eenkhoorn en Gerrit Zijlmans

Normen voor de. Elisabeth Eenkhoorn en Gerrit Zijlmans Normen voor de pensioenaansprakenstatistiek Elisabeth Eenkhoorn en Gerrit Zijlmans CBS Pensioenaansprakenstatistiek (1) Geïntegreerde Informatie AOW-aanspraken (1e pijler) Werkgerelateerde pensioenen (2e

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

Datum : 6 juli 2010 Aan : Informateurs

Datum : 6 juli 2010 Aan : Informateurs CPB Notitie Datum : 6 juli 2010 Aan : Informateurs 4 Aow-plan sociale partners Het plan voor verhoging van de aow-leeftijd heeft 2020 als beginjaar, dus nà de komende kabinetsperiode. Conform de systematiek

Nadere informatie

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

Webinar 12 juni 2013 Nieuwe pensioenregeling per 1-1-2014

Webinar 12 juni 2013 Nieuwe pensioenregeling per 1-1-2014 Webinar 12 juni 2013 Nieuwe pensioenregeling per 1-1-2014 Eric Uijen / Henriëtte de Lange Programma Introductie (waarom nieuwe regeling / proces) Eric Uijen Toelichting nieuwe pensioenregeling Henriëtte

Nadere informatie

Netspar design papers. De inkomensverdeling en levensverwachting van ouderen Implicaties voor pensioenhervormingen en solidariteit

Netspar design papers. De inkomensverdeling en levensverwachting van ouderen Implicaties voor pensioenhervormingen en solidariteit Netspar design papers Marike Knoef, Rob Alessie en Adriaan Kalwij De inkomensverdeling en levensverwachting van ouderen Implicaties voor pensioenhervormingen en solidariteit Marike Knoef, Rob Alessie

Nadere informatie

Rapport met referenties voor het filmpje 'Het beste pensioenstelsel ter wereld -deel 1. Martin Pikaart augustus 2012

Rapport met referenties voor het filmpje 'Het beste pensioenstelsel ter wereld -deel 1. Martin Pikaart augustus 2012 Rapport met referenties voor het filmpje 'Het beste pensioenstelsel ter wereld -deel 1 Martin Pikaart augustus 2012 Dit rapport om het filmpje 'Het beste pensioenstelsel ter wereld -deel 1 dat op verzoek

Nadere informatie

Pensioenfondsen lopen niet leeg, ondanks vergrijzing

Pensioenfondsen lopen niet leeg, ondanks vergrijzing Olaf Boschman Week 2 8 januari 2015 Pensioenfondsen lopen niet leeg, ondanks vergrijzing Het vermogen van Nederlandse pensioenfondsen blijft de komende decennia gewoon groeien, ondanks de vergrijzende

Nadere informatie

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B));

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B)); Notitie BC Public Affairs Doel: Ter informatie Datum 28 januari 2015 Onderwerp Analyse SER Advies Afzender Jurre de Haan / GSB Aanleiding en achtergrond Samenvatting Gevraagde besluit Op 24 januari presenteerde

Nadere informatie