26/1. Rondom het begin, 25 jaar geleden. Van gemeentetoren tot carillon. Terug van weggeweest. Beelden van het LOC. Rondom den Herdenbergh

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "26/1. Rondom het begin, 25 jaar geleden. Van gemeentetoren tot carillon. Terug van weggeweest. Beelden van het LOC. Rondom den Herdenbergh"

Transcriptie

1 /1 Rondom den Herdenbergh Rondom het begin, 25 jaar geleden Van gemeentetoren tot carillon Terug van weggeweest Beelden van het LOC 1

2 Voor deze gelegenheid stond ook de redactie er gekleurd op. Van links naar rechts: Arnoud Pullen, Dinah Hesselink, Erwin Wolbink, Jannie Luisman-de Jonge (zittend), Bram de Roo en Klaas Oosterkamp. Colofon Inhoud Rondom den Herdenbergh Kwartaaltijdschrift van de Historische Vereniging Hardenberg en Omgeving ISSN: Lidmaatschap: 15,00 per kalenderjaar. Ledenadministratie en -contributie: Dhr. G. Wolbink, Alb. Risaeusstraat 8c, 7772 AV Hardenberg, , Bankrelatie: Rabobank: rek.nr Druk en vormgeving: Olbo Thuis in Alle Media, Hardenberg Secretariaat: Verenigingscentrum, bezoek- en informatieadres: Voorstraat 34, 7772 AD Hardenberg, tel (openingstijden: ma-di-do-vr: uur). Website: Algemeen Bestuur: Dhr. H.H. Bulthuis (voorzitter), Eikenlaan 15, 7771 DW Hardenberg, Dhr. F. Hamhuis (secretaris), Esweg 32a, 7771 CR Hardenberg, Dhr. A.J. Barnard (alg. adjunct), Oosteinde 13, 7772 CA Hardenberg, Mevr. D. Reefman (penningmeester), Hoornblad 15, 7772 MG Hardenberg, Mevr. H. Reinders, Alb. Risaeusstraat 16, 7772 AV Hardenberg, Dhr. J. Plaggenmarsch, Eendekroos 25, 7772 MP Hardenberg, Dhr. L. Odink, Zwartedijk 29a, 7775 PA Lutten, Redactiecommissie: Dhr. K. Oosterkamp (eindredacteur), Baalder-Esch 6, 7772 JV Hardenberg, Mevr. D. Hesselink-Zweers (secretaris), Pinksterbloem 7, 7772 NK Hardenberg, Mevr. J. Luisman-de Jonge, Adm. Helfrichstraat 43, 7772 BV Hardenberg, Dhr. A.C.A. Pullen, Kalmoes 11, 7772 MD Hardenberg, Dhr. A. de Roo, Mercuriuslaan 10, 7771 EH Hardenberg, Dhr. E. Wolbink, Parkweg 1-105, 7772 XP Hardenberg, De vereniging 25 jaar W. Meijer e.a. De redactieleden van het eerste uur geven in dit jubileumjaar een terugblik op de start van onze Rondom. De eerste jaargang telde twee nummers. Al snel verschenen er vier nummers en werd Rondom een kwartaaltijdschrift. Plat Ni-js J. Luisman-de Jonge Het was enigszins te verwachten dat de werkgroep dialect in deze bijdrage aandacht zou besteden aan woorden en uitdrukkingen over kleur. Daarmee krijgt deze eerste kleuruitgave een extra accent. Van gemeentetoren tot carillon E. Wolbink Binnen één generatie zal het gemeentehuis en toren uit de jaren 60 afgebroken worden en plaats gaan maken voor een geheel nieuw gebouw. Het carillon was echter een geschenk van de bevolking en zal zeker een nieuwe plek krijgen. Veldwachter Anne de Jong F.L. Meijler In dit artikel vraagt de heer Meijler uit Bloemendaal speciale aandacht voor de figuur van veldwachter Anne de Jong uit Bergentheim. Niet alleen de auteur maar ook vele anderen hebben tijdens de oorlogsjaren veel aan hem te danken gehad. Terug van weggeweest A. de Roo Monumentale herinnering K. Oosterkamp Beelden van het L.O.C. K. Oosterkamp 6 21 Een eenvoudig monument in Radewijk aan de Noord-Oosterweg herinnert aan een dramatische gebeurtenis in de nacht van 16 op 17 juni Daarbij kwamen acht geallieerde bemanningsleden om het leven. 25 De functie van het moderne LOC-gebouw wordt door werk van een drietal beeldende kunstenaars ondersteund. Daar doet ook het gevelbeeld van Janny Brugman-de Vries in mee. Vanaf de jaren 50 sierde dit beeld de gevel bij de ingang van het LTS-gebouw. In het LOC-gebouw kreeg het opnieuw een plek. Stephanoten (bestuursmededelingen) 17 Een oud kerkenboekje is terug op de plaats waar het hoort. Een lange zoektocht, met veel tijd en geduld, en een dosis geluk hebben geleid tot terug van weggeweest. 30

3 Rondom het begin, 25 jaar geleden J.T. te Gussinklo, G. Kuipers en W. Meijer. Het is dit jaar precies een kwart eeuw geleden dat onze vereniging werd opgericht en dat het allereerste exemplaar van Rondom den Herdenbergh van de drukpers rolde. De huidige redactie vond het een aardig idee om de eerste redactie van ons blad te vragen hoe destijds een en ander van de grond kwam en wie we daarvoor dankbaar mogen zijn. Vier van de vijf eerste redactieleden zijn nog in leven. Dhr. Cees Lina is helaas eind vorig jaar overleden. Gezamenlijk waren zij de initiatiefnemers. In deze bijdrage blikken zij terug De redactieleden van het eerste uur (dhr. Lina ontbreekt op deze foto) vergaderen ten huize van Jan Taco te Gussinklo, Baalder- Esch 39. Wim Meijer, vanaf het eerste moment secretaris van de vereniging, beschrijft hoe de oprichtingsvergadering op 16 januari 1984 verliep. Het was een echt winterse dag, zo n typische dag om een vereniging op te richten. Het was glad en glibberig op de straat. s Avonds tegen achten begaven zich ondanks het slechte weer toch een vijftigtal mensen naar de grote zaal van het muziekcentrum in Hardenberg. In de pers was ruim van tevoren al aangekondigd dat geprobeerd zou worden een historische vereniging op te richten, want die bestond in Hardenberg nog niet. Wel was er al een Werkgroep Monumenten. Die had - tevergeefs - in 1980 geprobeerd om de synagoge van haar ondergang te redden. Ook bestond er al een Stichting Oudheidkamer die al drie decennia lang vooral museale activiteiten ontplooide. Deze groepen waren van mening dat de geschiedenis van Hardenberg en omgeving wel wat meer aandacht verdiende en vandaar deze avond. Al aan het einde van de achttiende eeuw zei onze 3 toenmalige stadssecretaris Jacobus van Riemsdijk: Dat onder de kleine steden van Overijssel, die rijk zijn aan oudheidkundige herinneringen, Hardenberg zeker gerangschikt kan worden. Volgens de heer Hendrik Roetman, de voorzitter van de avond, had de bevolking van Hardenberg, of het nou import was of niet, de wens op zoek te gaan naar de eigenwaarde van de streek. Het hoofddoel van de op te richten vereniging was, de geschiedenis van Hardenberg - en daaronder werd dan het oude schoutambt verstaan - voor een breed publiek uit te dragen in een tijdschrift. Het tijdschrift zou minimaal twee maal per jaar verschijnen voor een prijs die voor niemand een bezwaar hoefde te zijn. Enig voorwerk was natuurlijk al gedaan. Leden zouden voor vijftien gulden per jaar het tijdschrift ontvangen. Men ging daarbij uit van een ledental tussen de 500 en 1000, om een goede financiële basis te hebben. Het werd een succesvolle avond. Niet alleen werd er een voorlopig bestuur gekozen, ook de voorlopige redactie kon aan de aanwezigen worden voorgesteld. De secretaris kon meteen al zevenendertig mensen noteren als lid van de nieuwe vereniging. Het begin was er. Gerrit Kuipers, destijds voorzitter van de Stichting Oudheidkamer, werd benoemd als hoofdredacteur van het nieuwe tijdschrift. De overige redactieleden waren Jan Taco te Gussinklo, Wim Meijer, Jan Weitkamp en Cees Lina. De heer Kuipers was al vanaf 1966 werkzaam als ambtenaar van de gemeente Hardenberg. Hij was in

4 zijn functie belast met culturele aangelegenheden en public relations. Die functie was ontstaan doordat de groeiende gemeente rijk aan natuurschoon was en vooral s zomers zeer veel toeristen trok. Kuipers verdiepte zich in de plaatselijke historie, raadpleegde de diverse archieven van de gemeente, werd bestuurslid en later zelfs voorzitter van het plaatselijk museum. Hij sprak en kende velen en vroeg zich geregeld af wat er toch met al die informatie over de verschillende aspecten van de Hardenberger geschiedenis gedaan kon worden. Een tijdschrift, dat was de oplossing volgens hem. Hij besprak zijn ideeën met anderen om oudheden en historie samen te laten komen in een tijdschrift. Gerrit Kuipers vertelt: De heer Roetman, directeur van Wavin Hardenberg, voelde er wel voor. De heer Lina, directeur van een Mavo en auteur van de in 1962 opgevoerde historische revue over 600 jaar Hardenberg, was ook enthousiast. Dokter Te Gussinklo van het plaatselijk ziekenhuis had veel kennis van en belangstelling voor vroegere vestingwerken. En dan was er nog een jongeman, Jan Weitkamp, die geschiedenis studeerde. Die moest er ook bij komen en zo gebeurde. Hij heeft er veel toe bijgedragen dat we de plannen konden bespreken en nader konden uitwerken. Verder was er nog de heer Wim Meijer, die boekhouder was bij de kalkzandsteenfabriek en belangstelling had voor onze plannen. Ook hij sloot zich aan om te komen tot de oprichting van een historisch tijdschrift. Hier staat de verenigingsstand op het Molenplein. Geheel links Lidy Meijer-Hek. Achter de tafel Wim Meijer en geheel rechts Gre Stukje. In originele klederdracht probeerden Gre Stukje en Wim Meijer leden te werven. 4 Al op 16 maart 1984, precies twee maanden na de oprichtingsvergadering, kon het eerste exemplaar van Rondom den Herdenbergh namens het bestuur en de redactie door Gerrit Kuipers worden overhandigd aan burgemeester Van Splunder. De burgermeester was zeer enthousiast maar waarschuwde wel: Een vereniging oprichten is niet zo moeilijk, maar in stand houden is dat wel, daarom wens ik de vereniging alle succes en sterkte toe. Wim Meijer vertelt: De redactie had in korte tijd gezorgd voor een zeer lezenswaardig tijdschrift. Het bestuur had ondertussen ook niet stil gezeten. De statuten waren opgesteld en er werd de nodige reclame gemaakt. Toen de heer Van Splunder de eerste Rondom den Herdenbergh in ontvangst nam, waren er al driehonderd leden tot de vereniging toegetreden. Indachtig het gezegde van de heer Roetman: Opmaak doet de boter verkopen, gingen bestuur en redactie met het tijdschrift de boer op en zo groeide de vereniging binnen een jaar uit tot een van de grootste historische verenigingen van Overijssel. In het voorjaar van 1985 kon trots gemeld worden dat de vereniging al 581 leden had. Jan Taco te Gussinklo kwam in 1978 als waarnemend internist naar het Röpcke-Zweersziekenhuis in Hardenberg. Daarvoor werkte hij in het Academisch Ziekenhuis in Utrecht en de verhuizing naar hier betekende voor hem een cultuurschok. Hij kwam uit de stad en kende de plattelandsgemeenschap geheel niet, laat staan de regio en het streekziekenhuis. Vanwege de

5 drukke werkzaamheden voor het ziekenhuis was hij vaak gebonden. Hij besloot daarom van de nood een deugd te maken en zich te verdiepen in de locale en regionale geschiedenis. Te Gussinklo vertelt: Er was voor mij ook wel een aanleiding in de vorm van een correspondentie met de toenmalige burgemeester Van Splunder; een magistraat die de touwtjes kennelijk stevig in handen had. Hoe haalden ze het hier in hun hoofd om de synagoge af te breken! Elders werden synagogen gerestaureerd en kregen ze een respectabele functie. Het afbraakproces bleek toen weliswaar onomkeerbaar, maar het bracht tegelijkertijd een aantal gelijkgestemden bijeen. Deze verenigden zich in de Werkgroep Monumenten Hardenberg e.o. Voor mij persoonlijk vormden dus eigenlijk minder positieve motieven de directe aanleiding om hier wat mee te doen. Vanwege mijn bestaande interesse voor geschiedenis vond ik het zeer stimulerend dat we als redactie meteen zelf aan de slag gingen met het schrijven van artikelen. De Slag op de Hardenbergerheide van 17 juni 1580 was voor mij in 1980 (400 jaar na dato) aanleiding om de omgeving te verkennen. Daarbij stuitte ik op de schansen van de Loozensche Linie. Dat was goed voor een drietal artikelen, maar ook lezingen voor de Historische Vereniging en media-aandacht. De in de Tweede Wereldoorlog neergeschoten bommenwerper in Baalder (een coproductie met ziekenhuisapotheker Wim van der Veen) leverde veel reacties op in de vorm van brieven. Zelfs toonde een lezer mij destijds een stoeltje dat uit de bommenwerper was geslingerd en dat hij nog gebruikte in zijn schuur! Het eerste nummer van Rondom den Herdenbergh begon met een artikel getiteld: Daar gaan we dan. De redactie had een gevarieerd tijdschrift samengesteld met, zoals men zelf schreef, voor elck-wat-wils. Het moest een populair blad zijn waarin de onderwerpen niet àl te wetenschappelijk zouden worden behandeld. Al vrij snel begon de vereniging het blad vier keer per jaar uit te De eerste uitgave van Rondom den Herdenbergh in 1984 was 15x21 cm. groot en bevatte 32 pagina s. 5 geven. De vereniging groeide naar meer dan zeventienhonderd leden en mag zich nu rijk rekenen met de nieuwe Rondom den Herdenbergh, in een groter formaat en: in kleur! Wim Meijer sluit zijn bijdrage af met: Een vereniging in stand houden was het moeilijkst, aldus burgermeester Van Splunder. Wel, we mogen zeggen dat dat wel gelukt is. Het is vooral gelukt omdat zoveel enthousiaste leden hun schouders eronder hebben willen zetten. Op veel gebieden is van alles gepresteerd en daardoor is de Historische Vereniging Hardenberg en Omgeving een gerenommeerde vereniging geworden in Salland en wijde omgeving. Jan Taco te Gussinklo rondt zijn terugblik af met: Wat is er geworden van de inspanningen van een handjevol enthousiastelingen van heel diverse pluimage om een kwart eeuw geleden een tijdschrift en een historische vereniging op te richten in Hardenberg? Het is aan anderen om dit initiatief te duiden. Het is ondertussen plezierig om vast te stellen dat het succesvol is gebleken, aldus een mededeling van oud-hoofd-redacteur Kuipers.

6 Plat Ni-js J. Luismande Jonge Rondom den Herdenbergh hef lange in de grondvarve estoane, maar schittert vanof dit joar in gloedvolle kleuren! Viefentwintig joar lang een tiedschrift met een grieze bleute (kaft) en dan iniens een compleet blad in kleur. Wat een umslag! Onder de ruum 1700 abonnees uut stad en laand, (Broenehaar, Witharen, Roodeschool, Zwartsluus, Witteveen, Oranjewoud, Groenlo enz.) is gien enkele zwartkieker meer en de leden van de warkgroep dialect zegt: Oons blad in kleur, Wi-j goat d r veur! Kleur bekennen Het lig veur de haand dat wi-j, streektaalliefhebbers, oons verdiept hebt in het onderwarp kleur, dus beste lezers, ku j een gekleurd artikel verwachten. Wi-j hebt ontdekt dat oonze taal deurspekt is met kleuren. Niet allene in de taal, maar ok in de natuur, de mode en de kunst kom ie kleur tegen. Wi-j hebt te maken met schreeuwende, sprekende, vlukende, gedekte, gebreuken en levendige kleuren en wi-j maakt in de samenleving deel uut van een riek palet: Wi-j kunt immers in oonze gemeente wonen an de Grunediek, de Zwarte Diek of de Rodediek en oen buren kunt Groen, De Wit, De Bruin, Zwartjans of Blauwkamp heten. In oen tuun ku j zenegroen, zandblauwtje, blauwgras of geelhartje kweken en wus ie dat de kleur van een pinksterbloeme mauve is? En da j van oen buurman beter een moaltie blauwschokkers (kapsienders) kunt kriegen dan een blauwe bone? Struinend in de grune ruumte zie j ze vliegen: de blauwe reiger, de geelgors, de roodkeelpieper en de groenpootruiter. Gezegdes zoas een blauwe maandag, een blauwgie lopen, gruun wezen van jaloezie en rood van helligheid bint algemeen bekend. Uutdrukkingen woarin vrömde kleuren veurkomt, zoas bi-j veurbeeld amber, scharlaken, lila, purper, violet, turquoise, indigo en sepia bint oons nog niet ter ore ekommen. Vrogger was er een kinderspellegie Ik zie een kleur die gij niet ziet, maar wie kan een kleur onderscheiden in t figuurlijk taalgebruuk van namen en gezegdes as: poarse coalitie, groene stroom, zwarte handel, de grieze oldheid, zwart geld wit wassen, witte vlekke op de kaarte en rooie rakker. Groen rijden zit er trouwens ok an te kommen in oonze gemeente! (Grasbaanraces veur ambtenaren?) Hoarvarve Egbert Jan, a j toch de stad in goat, wi j mi-j dan een pakkie hoarvarve metnemmen van de drogist? De kleur zet ik oe wel op een brieffie, middengoudkoperblond, aanders ku j t toch niet ontholden, zeg Gerry. Zölf had ze gien tied, want ze had t roazend drok. Mörgn was de reünie van schoelvriendinnen in Wittewierum en ze kon ok niet heksen en blauwvarven teglieke. Ondertussen stiet Egbert Jan bi-j de drogist met 6 Vrogger waren de weiden mauve van de pinksterbloemen!

7 de haanden in t hoar. Brieffie vergetten! Hi-j kek op al die pakkies en t wördt m gruun en gel veur d ogen. Hoe heetten die rotkleur nou toch! t Was n laank woord, dat lag m nog wel bi-j. Och, wat maakt t ok uut. De koppen op de verpakking hebt joa allemoal dezölfde kleur en hi-j grep een pakkie met een kopperblonde meid d rop, betaalt en giet noar huus. Gerry is te drok um noar de kleur te kieken en begunt direkt met de varveri-je. As t karwei ekloard is en ze in de spiegel kek, trekt ze wit weg! t Hoar schient helemoal uut n rooien! Ze grep de verpakking: donkermahoniekoperblond! Het huus is te klein en Egbert Jan kreg de volle loage. Hi-j höldt zich kalm en denkt bi-j zichzölf: Loat mi-j de kop niet oranje wörden. Met een zuutsappig stemmegie zeg e: Och Gerry, lieverd, het stiet oe hardstikke mooi, ie liekt wel 15 joar jonger, ze kent oe mörgn niet weer in Wíttewierum! Gerry trekt wat bi-j, mmm, ja, de kleur is ok zo gek nog niet. Egbert Jan kek ok nog even op t pakkie: don-ker-ma-honie-ko-per-blond, acht lettergrepen maar liefst... toch ok gien wonder dat e d r noast greep! Ossenbloed Sommige bouwvakkers konden van cementrood en dodekop of ossenbloed, prachtige vloeren maken met behulp van een plakspoane. Zwarte Jans kon ok geweldig vloeren leggen, maar hi-j proemden en spi-jden van zich of. Dat streek e met de haanden weer glad. Noa 15 joar, toen Jans allange dood was, kwamen d r allemoal gaties in t cement. Jans is an t proemen ewest, zeden ze dan. Rood is de liefde Liefdesliedjes bint altied al heel kleurriek ewest en wie kent niet de melodie van de hit uut de Boer wat zeg ie van mien kippen, boer wat zeg ie van mien haan, hebt ze dan gien mooie veren of stiet oe de kleur niet an? Mooie indruk van de kleur is disse vaze in ossenbloedrood. Ossenbloed is anorganisch. In goed dialect: d r is gien leemtige of dooie osse an te passe ekommen. 7 joaren dartig? Twee ogies zo blauw, vol liefde en trouw, al mijn geluk zijn die kijkers van jou, twee ogies zo blauw. Een variant doarop was: twee zakkies met blauw, één voor de wasvrouw en ene voor jou, twee zakkies met blauw. Rode rozen was ok een geliefd onderwarp veur liefdesliedties en wie neuriet met bi-j: twee reebruine ogen, die keken de jager an, twee reebruine ogen die hij niet vergeten kan? Op muziek is ok ezet: Rood is de liefde, geel is de haat, groen is de hoop, grijs is het kwaad, blauw is de trouw, wit is de onschuld en zwart is de rouw. Overpeinzing van een kleurling As ik in de zunne ligge, bin ik zwart, as ik kwoad bin, bin k zwart, as ik ziek bin, bin ik zwart, as ik t kold heb, bin ik zwart, as ik t warm heb, bin ik zwart, as ik dood bin, bin ik zwart. As een blanke in de zunne lig, wördt e broen, as e kwoad is, wördt e rood, as e ziek is, wördt e geel, as e t kold hef, is e blauw, as e t warm hef, wördt e rood en as e dood is, is e wit. En dan nuumt ze mi-j kleurling! Olde gezegdes Een donkerbroen vermoeden hebben In t duuster bint alle katties grauw Ik stoa nog row en rood Hi-j zag alle kleuren van de regenboog Dat kan de broene niet trekken Het zag d r zwart van de witte gaanzen Hi-j hef n kleur as n ofgebraande hulle Pimpelpoars met n donderwolkie Pimpelpoars met n rood raandtie Grune gaperd / grune gek (een opschepper) De witte bi-jen vliegt ( t sneeuwt) Een broene padde (gebruind persoon) Sint Joapiksbroen (donkere lucht op 25 juli - Sint Jacobus)

8 Van gemeentetoren tot carillon E. Wolbink Op 22 mei 2007 verleende de gemeente Hardenberg zichzelf een sloopvergunning, benodigd om in de nabije toekomst zowel het gemeentehuis als de carillontoren te kunnen afbreken. Die sloop is, zoals bekend, nodig om ruimte te creëren voor de bouw van een nieuw raadhuis. Ruim veertig jaren lang hebben gemeentehuis en carillontoren dienst gedaan. De klokkentoren en een deel van het gemeentehuis zullen in het voorjaar van 2009 worden afgebroken. Daarmee komt een einde aan het verschillende malen per dag terugkerende geluid van zowel de luidklokken, om het half uur, als het carillon, om het hele uur. Althans... voor bepaalde tijd, want het college heeft de toezegging gedaan dat het carillon zal worden herplaatst in het plangebied Slotgraven. De precieze locatie is echter nog niet bekend. De bouw van de gemeentetoren. Hoe het begon De bouw van de carillontoren is onlosmakelijk verbonden met de bouw van een nieuw raadhuis voor de gemeente Hardenberg. Het voormalige gemeentehuis in Heemse, nabij het huidige Rustenbergherplein, was in 1941 bij de samenvoeging van Ambt en Stad Hardenberg in gebruik genomen als raadhuis van de nieuwe gemeente Hardenberg. Al snel bleek het bestaande pand te klein en werd gekeken naar de mogelijkheden voor verbouw of nieuwbouw. Na onderzoek bleek er een sterke voorkeur voor de bouw van een groots bestuurscentrum in de stad. Daarmee kwam het gemeentehuis weer in het centrum en werd een eerste aanzet gegeven voor de nieuwe ontwikkelingen in de regio. 8 Het gemeentehuis en de precies 25 meter hoge klokkentoren werden ontworpen door de Zwolse architect H. Mastenbroek. Hij kreeg al in 1950 opdracht van het gemeentebestuur om het nieuwe bestuurscentrum te ontwikkelen. Mastenbroek had voor de oorlog vooral gewerkt in de stijl van het Nieuwe Bouwen. Een belangrijk deel van zijn naoorlogse bouwproductie kwam tot stand in de stijl van de zogenaamde shake hands architectuur, een compromis tussen de Delftse School en het Nieuwe Bouwen. In 1958 was er voor het eerst sprake van een bij het nieuwe gemeentehuis te bouwen toren. Die zou ook benut kunnen worden voor het laten drogen van de brandspuitslangen. Zover kwam het echter niet. Aanvankelijk zou de klokkentoren alleen, zoals het woord al zegt, een klok bevatten. Het moest een wijzerplaat worden, met een verlichte tijdsaanduiding. Voor de toren en de voor een deel er omheen aan te leggen vijver stelde de gemeenteraad een krediet van gulden beschikbaar. Timmer- en aannemersbedrijf Gebr. Dijkhuis uit Hardenberg werd bij de openbare aanbesteding het bouwen van zowel het gemeentehuis, het politiebureau als de klokkentoren gegund. Op initiatief van de afdeling Hardenberg van de Federatie Vrijwillige Vrouwelijke Hulpverlening werd een inzameling gehouden om de bevolking

9 Geheel links gemeentesecretaris drs. G. Jonker, gevolgd door burgemeester J.H. de Goede en de drie dames van het inzamelingscomité, staand bij de in de toren te plaatsen Gelukkig is het land, O Heer, die daar des Hemels tenten spreidt, Hollands vlag, gij zijt mijn glorie en Wilt heden nu treden. In november 1963 werden ook al sinterklaasliedjes ten gehore gebracht als: Zie ginds komt de stoomboot, Hoor wie klopt daar kinderen en O, kom er eens kijken en rond de kerstdagen speelden de liederen: Stille nacht en Nu zijt wellekome. carillonklokken. in staat te stellen aan het gemeentebestuur, ter gelegenheid van de opening van het nieuwe raadhuis, een carillon aan te bieden. De presidente van de afdeling, mevrouw C. de Goede-Mom, was de echtgenote van de toenmalige burgemeester van Hardenberg. Diverse inwoners uit het noorden van de gemeente waren echter geenszins van plan geld te geven zolang zij nog verstoken bleven van een goede riolering. Hun credo luidde: Zolang wij nog schijten op de ton, betalen wij niet voor het carillon! Het carillon werd geleverd door Van Bergen s Carillon-, torenluidklokken- en torenuurwerkenfabriek uit Heiligerlee. Het bestond uit dertien klokken, waarvan de grootste een diameter van 40 centimeter had en de kleinste 20. De eerste vier liederen die erop gespeeld werden, waren: Luchtfoto van de recent opgeleverde bouwwerken op en aan het Stephanusplein in Hardenberg, ca Drie van de door Van Bergen gegoten klokken voor het Hardenbergs carillon. 9 Storingen... maar wel meer muziek Nog in hetzelfde jaar, 1963, waren er problemen met het klokkenspel. Vooral bij vochtige weersomstandigheden bleek het carillon niet helemaal aan de verwachtingen te voldoen. De kartonnen boekrollen zetten uit en liepen vervolgens vast tussen het mechanisme. Het probleem werd snel verholpen. Vier jaren later werd in een vergadering van de Culturele Raad opgemerkt dat het carillon niet al te best functioneerde en - zo schreef het bestuur - men zou graag zien dat het aantal klokken werd uitgebreid. Inmiddels was het aantal volksliederen al met vier uitgebreid en kon ook het Wilhelmus door het carillon worden gespeeld. In januari 1968 besloot het college tot aanschaf van twee extra muziekboeken met elk vier melodieën. Een wekelijkse omwisseling van de muziekboeken

10 Het Stephanusplein, gefotografeerd door ds. E.J. Loor, ca Het monteren van de carillonklokken door een medewerker van Van Bergen. werd te arbeidsintensief gevonden en daarom werd besloten om maandelijks te veranderen. Het door de burgerij bij de opening van het gemeentehuis aangeboden klokkenspel werd te licht bevonden. In de gemeente bestond een zogenaamd Carillonfonds, dat op naam stond van burgemeester Jan Slot. Dat gereserveerde geld en een gemeentelijke bijdrage was voldoende om de firma Van Bergen nog zes extra klokken te laten leveren. Begin 1972 liet de gemeente een onderzoek instellen naar het carillon door de Klokkengieterij Petit en Fritsen uit Aarle-Rixtel. Het carillon bestond toen uit negentien klokken waarvan er dertien uit 1963 dateerden en zes uit Ter bespeling van de klokken was een electrisch-automatisch bandspeelwerk aanwezig. Dat stond opgesteld in de torenkamer op de eerste verdiepingsvloer. Elke klok had inwendig een electro-magneethamer en daarmee werden de klokken aangeslagen. De klokken waren met stalen beugels aan betonbalken bevestigd. De klokkengieterij adviseerde om op korte termijn het klokkenspel volledig te laten reviseren of een plan te laten opstellen voor de plaatsing van een groter en zwaarder carillon. De klokkengieterij bood een nieuw groter drieoktaafs carillon aan met 36 klokken, 10 mede omdat het bestaande klokkenspel niet voldeed aan de hoogste eisen van toonzuiverheid. Verder had het timbre, volgens Petit en Fritsen, een uitgesproken egaal karakter. Voor bijna gulden zouden zij een nieuw carillon met zuiver afgestemde bronzen klokken kunnen leveren. De gemeente ging echter niet op dat aanbod in, vanwege het ontbreken van voldoende financiële middelen. Het functioneren van het carillon bleef echter problematisch. Door het treffen van verschillende voorzieningen probeerde men daarin verbetering aan te brengen. Zo werd het automatisch bandspeelwerk verplaatst en werd een verwarmingselement aangebracht. Om voor altijd een einde te maken aan de voortdurende problemen besloot de gemeenteraad in 1976 om het automatisch bandspeelwerk te verplaatsen naar het portaal bij de buiteningang naar de publieke tribune van de raadszaal. Het kwam dus in het gemeentehuis te staan. Verder werden de oude melodieboeken (karton op linnen) vervangen door nieuwe exemplaren van kunststof, omdat die ongevoeliger waren voor vocht. Voor gulden werd deze verplaatsing gerealiseerd. De speeltijden van het carillon werden tevens vastgesteld op weekdagen van tot uur en op zondagen van tot uur. Bruidsmars In 1999 werd er voor het laatst groot onderhoud aan de carillontoren gepleegd. Het klokkenspel had toen net een fikse opknapbeurt achter de

11 Gedenken Het plaatselijk comité 4 mei herdenking Hardenberg-Heemse kreeg in 1965 toestemming van het gemeentebestuur om aan de klokkentoren een bronzen gedenkplaat te bevestigen met de tekst 10 mei mei 1945 Hardenberg... opdat wij hen niet vergeten. Onder de plaat werd een vitrine geplaatst. Daarin werd een opengeslagen boek gelegd, met vermelding van de namen van alle gevallen slachtoffers van de oorlog en bezetting uit de gemeente Hardenberg in de jaren De bronzen plaat en de vitrine werden rechts naast de deur en onder de luifel aangebracht. Twintig jaar later werd de eerste gedenkplaat vervangen door een bronzen exemplaar waarin de namen van de circa 120 omgekomen verzetsstrijders en andere oorlogsslachtoffers werden gegraveerd. Eind 2000 kreeg de firma Sillen & Co. uit Swalmen opdracht om andermaal een nieuwe bronzen gedenkplaat te maken. rug. De klepels, die aan één kant zover waren afgesleten dat ze de klokken niet meer raakten, werden omgedraaid; roestige onderdelen, waardoor bepaalde klokken zelfs niet meer werkten, werden vervangen en de carillonband werd vervangen door een computer. Op speciaal verzoek van gemeentebode Jan van der Kamp werd het aantal liederen uitgebreid met de bruidsmars uit Lohengrin van Wagner. Op het moment dat de bruidegom zijn aanstaande vrouw naar de trouwzaal leidde, startte de bode het lied. Op gebeurde dat voor het eerst. Vanaf dat moment kon het stadscarillon 41 melodieën spelen. De revisie werd verricht na aandringen van de toenmalige burgemeester. Op 30 augustus 1999 kon het nieuwe carillon door het college van burgemeester en wethouders symbolisch worden overgedragen aan de scheidende burgemeester drs. Herman Smit. De carillontoren in de winter van De onthulling van de eerste bronzen gedenkplaat, anno Deze wordt nu bewaard in ons museum. 11 De muzikale klanken die nu nog korte tijd uit de hoge toren komen, zijn gekozen door een speciale commissie. De leden hebben ieder tien liedjes genoemd en daarbij is rekening gehouden met de samenstelling van de bevolking. Jan van der Kamp, sinds 1977 gemeentebode, zorgde er onder meer voor dat Grootvaders Klok in het repertoire is opgenomen. De laatste jaren heeft de carillontoren in de maand december ook nog een functie gehad als baken. Bovenop de toren werd een van tientallen lampen voorzien groot ijzeren geraamte geplaatst. In de betrekkelijke duisternis kreeg de stadstoren daarmee het uiterlijk van een brandende kaars. De kaars heeft voor het laatst gebrand rond de jaarwisseling 2008/2009 en daarmee is ook aan deze korte traditie alweer een einde gekomen

12 Veldwachter Anne de Jong ( ) - Opperwachtmeester der Rijkspolitie te Bergentheim - F.L. Meijler In eerdere bijdragen die mijn onderduikvriend, Ies Kan, en ik voor Rondom den Herdenbergh mochten schrijven, hebben wij uitvoerig aandacht besteed aan de legendarische verzetsheld Albertus Weerts alsmede aan zijn vrouw Zwaantje. Dankzij de hulp van de oud-burgemeester van Hardenberg, dr. Herman Smit, kon voor Weerts een monument opgericht worden; een onverzettelijke steen, op 4 mei 1991 door Z.K.H. Prins Bernhard onthuld in het Albertus Weerts-plantsoen in Kloosterhaar. Bij al deze aandacht voor Weerts is de grote inzet van de veldwachter - zoals hij in Bergentheim en omstreken met ontzag en vriendschap door iedereen werd genoemd - Anne de Jong uit Bergentheim onderbelicht gebleven. Hij was een man die een veelheid van verzetsdaden tegen de Duitse onderdrukker verrichtte, maar vooral zorgde voor joodse en niet-joodse onderduikers en die bemanningsleden van in Noordoost Overijssel neergestorte geallieerde vliegtuigen aan een schuilplaats hielp dan wel een veilig heenkomen voor hen regelde. Nu de omstandigheden dit gewenst maken - waarover later -, maak ik dankbaar gebruik van de geboden gelegenheid om mijn oude vriend en weldoener De Jong, in dit tijdschrift, aan de vergetelheid te onttrekken. Ik heb mijn leven aan zowel boer Weerts als aan veldwachter De Jong te danken. Bij deze beide, ongekend moedige en hun naasten liefhebbende, mensen heb ik in mijn recent verschenen boek Mijn Oorlog Mijn Hart ruimschoots stil gestaan. Zij staan in de lijst van mijn iconen. Ik ben echter van mening dat de verdiensten van Anne de Jong meer bekendheid en meer erkenning verdienen dan de beslotenheid van mijn boek kan bieden (zie het eerste kwartaal 2008 van dit tijdschrift). Veldwachter Anne de Jong zoals ik hem tijdens de oorlog heb leren kennen. Kees de Jong (oudste zoon van de veldwachter) vóór zijn arrestatie op 1 december Waarom heeft dit zo lang moeten duren? De verklaring - geen verontschuldiging - daarvoor is gelegen in mijn eigen hectische naoorlogse jaren en het voortijdig overlijden van veldwachter De Jong op 31 mei Pas later in mijn leven ben ik me ervan bewust geworden hoeveel ik, niet alleen aan Weerts maar ook aan De Jong, te danken heb gehad. Door de impact van de oorlog en van mijn diensttijd in Indonesië daarna op mijn leven, heeft dit besef zich maar langzaam ontwikkeld. Snel genoeg om Weerts tijdig de erkenning te geven die hij verdiende, maar enigszins laat - hopelijk niet te laat - om ook veldwachter De Jong de plaats te verschaffen waar hij recht op heeft. Gelukkig hebben mijn vrouw en ik zijn, in 1988 op 92-jarige leeftijd overleden, echtgenote, tante (voor ons) Jeannette, vaak kunnen bezoeken. De Jong zelf had mijn vader beloofd mij als een eigen kind te beschermen, maar na de oorlog kon hij geen aandacht meer aan mij schenken. Zijn eigen oudste zoon Cornelis (Kees) stierf in het Duitse concentratiekamp Wöbbelin op 2 mei 1945, de dag waarop het kamp door Canadese troepen werd bevrijd. Op 1 december 1944 werd Kees de Jong voor zijn

13 Condoleancebrief van H.M. Koningin Wilhelmina, gedateerd 21 september 1946, gericht aan de ouders van Kees de Jong. Anne de Jong werd in 1896 in het Friese Schoterland geboren. Als soldaat bij de grensbewaking werd hij tijdens de Eerste Wereldoorlog ingekwartierd bij de familie C. Snel in Vroomshoop. Mijn vader was slager in Vroomshoop waar zijn vader Hartog (mijn grootvader), ten behoeve van zijn 25-jarige zoon Gerzon, in 1910 in een houten schuur aan de Stationsweg een slagerij had gevestigd. Die slagerij lag vlak bij het huis van de familie Snel. Vader en moeder Snel hadden zeven kloeke dochters. Het mag dus geen wonder heten dat mijn toen nog vrijgezelle vader daar vrijwel dagelijks een kopje koffie ging drinken en er tussen de middag zijn boterhammetje at. Mijn vader en veldwachter De Jong leerden elkaar in huize Snel kennen en werden vrienden voor het leven. Anne de Jong ging een tweede, nog hechtere, levenslange verbintenis aan en wel met Jeannette, één van de mooie dochters Snel. Zij trouwden in 1919 en kregen drie kinderen, Cornelis (Kees), Lucas en Riek. verzetsdaden gearresteerd. In mijn optiek heeft het verdriet over de dood van zijn zoon Kees, met de vrijheid in zicht, het overlijden van vader De Jong vrij kort na de oorlog op relatief jonge leeftijd (52 jaar) versneld, zoal niet mede veroorzaakt. De voortijdige dood van Anne de Jong moet dus volgens mij ten dele, zij het indirect, aan de oorlog worden toegeschreven. Het medeleven van Koningin Wilhelmina bood wel troost maar onvoldoende soelaas. De gezamenlijke graven van Kees en zijn ouders op de begraafplaats in Bergentheim, naast die van de in Varsseveld op 2 maart 1945 gefusilleerde Bergentheimse verzetsstrijders, symboliseert hun plaats in het verzet en de onverbrekelijke band tussen Kees en zijn ouders. 13 Ik leerde veldwachter De Jong kennen tijdens één van de vele fietstochten die ik met mijn vader voor en in het begin van de oorlog in de omgeving van Vroomshoop maakte. De Jong was spaarzaam met woorden. Zijn band met mij was het gevolg van het feit dat mijn geboorte en die van zijn zoon Lucas in 1925 binnen één week plaats vonden. Die geboortes werden door beide vaders, tijdens het kraambed van de moeders, met gepaste blijdschap gevierd. Beide waren sober levende mensen en mijn vader was evenals de veldwachter een man van weinig woorden, dus het feestje van beide heren kan nooit erg uitbundig zijn geweest. Nadat aan de fietstochten met mijn vader, na diens vertrek naar een werkkamp in Nunspeet in mei 1942, een eind was gekomen, zag ik De Jong pas weer toen hij mij in de vroege avond van 7 september van datzelfde jaar uit mijn ouderlijk huis in Almelo kwam halen om mij naar de boerderij van de familie Weerts te brengen. Ik wist van niets en ik weet niet of mijn moeder van zijn komst op de hoogte was. Mijn vluchtkoffertje stond al geruime tijd klaar en ik kon dus zo met hem mee, mijn huilende moeder in vertwijfeling en eenzaamheid achterlatend. De Jong zei tegen me: Frits

14 ik kom je halen, je moet onderduiken. De Jong wist kennelijk dat het mijn tijd was om te verdwijnen. Mijn vader en hij moeten hierover eerder in de oorlog een afspraak hebben gemaakt, maar mijn vader had mij en misschien ook mijn moeder hierover niets gezegd. Het eerste onderkomen van de slagerij van mijn vader in Vroomshoop, sinds De Jong hield me tijdens de oorlog nauwlettend in de gaten en ongeveer één keer per maand werd ik uitgenodigd om op zondagavond in huize De Jong aan de Stationsweg in Bergentheim - het huis staat er nog - te komen eten. Ook aan tafel werd niet veel gesproken, maar ik voelde me thuis bij tante Jeannette en de veldwachter - altijd in uniform; ik heb hem nooit in burgerkleding gezien -, want zij vormden de enige band met mijn ouderlijk huis. Tante Jeannette sprak ik aan met tante, De Jong met veldwachter. Tante Jeannette zei steevast: Tast maar toe jongen en doe maar net of je thuis bent, waarop De Jong even steevast reageerde met de opmerking: Beter van niet, nu gedraagt hij zich tenminste fatsoenlijk. Er was een binnendoor fietspad tussen de boerderij van Weerts en de Van Roijenswijk - nu de Van Roijensweg - vlak bij Bergentheim, waar nooit gecontroleerd werd. Na het eten bracht De Jong me altijd naar het begin van dat fietspad. Degenen die de omgeving kennen, weten dat je daarvoor de brug van het Overijssels Kanaal over moet. Op die brug stonden nog al eens hangjongeren en op een keer, toen ze me met de door hen gevreesde veldwachter zagen fietsen, riepen ze me toe: Zo George - mijn onderduiknaam - wat heb ie uutevretten? waarop De Jong met zijn karakteristiek trage stem antwoordde: Ja, ja, George is dronken geweest. Wat voor een man was De Jong. Ik kan daar kort over zijn; hij was een stil water. Volgens mij worden mensen als De Jong niet meer gemaakt. Net als Weerts was hij een mannetjesputter. De Jong was moedig, onkreukbaar, trouw, menslievend, zwijgzaam dus potdicht en betrouwbaar. Hij was bepaald niet aaibaar, maar wel benaderbaar en duidelijk aanwezig ook als hij niets zei, wat meestal het geval was. Misschien hoorde het bij die tijd en die streek, want net als bij mijn vader kon je maar beter luisteren als hij iets zei. Als politieman, veldwachter, koddebeier, opperwachtmeester was zijn wil wet. Hij had geen ME nodig om de orde te handhaven. Hij straalde zoveel gezag uit dat de Duitsers hem vertrouwden. Hij maakte daar dankbaar en met succes gebruik van. Zijn dochter, Riek Schonewillede Jong, geeft daar in een door haar geschreven familiegeschiedenis voorbeelden van. Ik citeer daaruit: Zoals bij velen bekend, was er in de oorlog een afwerpterrein in Stegeren. Veelal Engelse vliegtuigen dropten daar wapens voor de illegaliteit. Dat gebeurde altijd s avonds of s nachts en dan kon het bar koud zijn. De mensen die deze wapens moesten afhalen, zaten daar soms uren te wachten. Iemand van de ondergrondse vroeg mijn vader of hij voor hen niet aan wat dekens en schoenen kon komen. Het antwoord luidde: Ik zal wel eens zien. Zijn collega en vriend Henk Nijhuis was verbaasd en vroeg waar hij die spullen vandaan dacht te halen. Waarop mijn vader zei: We hebben toch buren!, hiermee doelend op het arbeidsdienstkamp tegenover ons huis. Jij weet toch ook wel waar ze hun opslagplaats hebben, aldus mijn vader. Natuurlijk wist Henk dat en snapte meteen wat er moest gaan gebeuren. Mijn vader groef alvast een gat in het bos achter ons huis, keurig bekleed met golfplaten en op zekere avond rond middernacht gingen ze

15 erop af. Ook mijn broer Kees was er bij. De schildwacht stond een beetje te slapen. Ze gingen rechtstreeks naar de barak waar dekens, schoenen en kleding opgeslagen waren. De deur werd geforceerd en het nodige werd meegenomen: 10 dekens en 20 paar schoenen; daarmee konden ze weer even vooruit. De buit werd in het gat in het bos gedumpt, golfplaat erover, aarde en blad daar weer over, daar kraait geen haan naar. De volgende dag kwam een SS-Hauptman van het kamp bij mijn vader aangifte van diefstal doen. Eigenlijk had hij aangifte moeten doen bij een SD-officier, zei hij, maar hij had meer vertrouwen in de plaatselijke politie!! Mijn vader beloofde de Hauptman dat hij er alles aan zou doen om de dader(s) te pakken, want dit was een rotstreek. De dekens en schoenen zijn op de goede plaats terecht gekomen. Op een gegeven moment werd door mijn vader aan Henk Nijhuis gevraagd om rond middernacht met hem mee te gaan, want er was werk aan de winkel. Ze fietsten naar Kloosterhaar en mijn vader ging op zoek naar een ladder. Henk begreep er niet alles van, maar hij droeg toch de bewuste ladder een eindje het veld in, terwijl mijn vader een flinke tang meenam uit z n fietstas. Henk vond het nogal riskant, want een paar honderd meter verderop naar de grens stond een barak met een luisterpost van de Duitsers, die in aantocht zijnde vijandelijke vliegtuigen moest doorseinen. Deze post werd dag en nacht bemand. Mijn vader zette de ladder tegen een paal met veel elektrische- en telefoondraden en begon deze één voor één door te knippen, waardoor de Duitsers elektrische- noch telefoonaansluitingen meer hadden. Even later een geschreeuw van enkele Duitsers en Was ist da los en Donnerwetter. Laat ze maar schreeuwen, zei mijn vader, deze lafbekken durven toch niet te komen, want ze weten niet dat wij maar met z n tweeën zijn. Morgen zullen we er wel meer van horen. De ladder werd op z n plaats gezet en samen fietsten ze weer naar huis. Daar aangekomen hoor ik mijn vader op zijn rustige manier zeggen: Welterusten Henk, onze opdracht is volbracht. Op zekere dag komt een boer bij mijn vader en zegt: Veldwachter, ie hebt mie een onderduker ebracht, mar ik geleuve dat het een jeude is, waarop mijn vader antwoordde: Ik geloof het niet alleen, maar ik weet wel zeker dat het een jood is. Wees voorzichtig en pas maar goed op hem! Dit was in die jaren het betere politiewerk. Van surveilleren kwam niet veel terecht. Mijn vader had het, veelal geholpen door Henk Nijhuis, veel te druk met onderduikers, verder ondergronds werk en wat daar allemaal aan vast zat. In de verhalenbundel trof ik ook nog de herinnering van Riek de Jong aan mijn vader aan. Als kind ontmoette zij hem wel eens in haar grootouderlijk huis in Vroomshoop. Ome Gasson - zoals zij hem noemde - de slager, zag ik wel eens bij tante Annie of tante Corrie, als hij een kop koffie kwam drinken. Ik had altijd een heilig ontzag voor hem en ik zie hem nog altijd zo voor me. Uit bovenstaande verhalen blijkt dat veldwachter De Jong een moedig verzetsstrijder was en een grote persoonlijkheid, die door zijn bescheidenheid en onderkoelde uitstraling aan de aandacht van de Duitsers wist te ontkomen. Terwijl hij zo vele anderen uit handen van de bezetter heeft weten te houden, is hij zijn oudste zoon daarentegen in en door de oorlog kwijtgeraakt. Een groter offer kon veldwachter De Jong niet brengen (Genesis 22). Naast Albertus Weerts en anderen in de gemeente Hardenberg heeft veldwachter De Jong recht op publieke erkenning. Dit zou kunnen in de vorm van een straatnaam, genoemd naar hem, zowel als naar zijn zoon Kees. Men kan dan denken aan een Anne en Kees de Jongweg of -straat of alleen De Jongstraat, met daaronder, kort vermeld, hun beider verzetsverdiensten. Persoonlijk ben ik van mening dat vader en zoon De Jong ieder zelfstandig in aanmerking komen voor een zichtbaar eerbetoon binnen de gemeente Hardenberg (Bergentheim), maar het betere is de vijand van het goede. Het vermelden van beide (voor)namen 15 Vader Meijler als slager.

16 tezamen in het onderschrift is een aanvaardbaar compromis waar de veldwachter, zoals ik hem gekend heb, zelf vrede mee gehad zou hebben. Dit geldt temeer daar Kees en zijn ouders ook een gezamenlijk graf delen. Eind 2007 heb ik me tot de burgemeester van Hardenberg, de heer mr. B. Meulman, gewend met het verzoek veldwachter De Jong de plaats binnen zijn gemeente te gunnen die hij verdient, bijvoorbeeld in de vorm van een straatnaam in Bergentheim, zoals voor verzetsstrijders uit die regio al eerder was geschied. Hij heeft me daarover welwillend te woord gestaan. Enige maanden later ontving ik van hem een brief met het bericht dat uitsluitend in de oorlog omgekomen verzetsmensen voor een dergelijk eerbewijs in aanmerking komen. Dit betekent dat zoon Kees wel binnen de termen valt. Zowel om principiële als om feitelijke redenen heb ik wel enige moeite met dit standpunt gehad. De principiële reden is dat de kwaliteit en kwantiteit van verzetsdaden moeilijk kunnen worden afgemeten aan het feit dat men daarvoor tijdens de oorlog de dood moet hebben gevonden. En een feitelijke reden is, dat reeds vele verzetsstrijders die de oorlog hebben overleefd, zowel landelijk als in de gemeente Hardenberg, publieke erkenning hebben gekregen. Ik wijs op het ds. Boumanplein en de Frits de Zwerverlaan in Hardenberg zelf en op het Albertus Weertsplantsoen - inclusief gedenksteen - in Kloosterhaar. Inmiddels is definitief besloten een gedeelte van de Slotweg in Bergentheim te vernoemen naar de zoon Cornelis Lucas de Jong; een eerbetoon dat vader De Jong als eerste zou hebben toegejuicht. Ook ik ben daar Graven van Kees de Jong en zijn ouders op de begraafplaats in Bergentheim. 16 dankbaar voor en sluit me er graag bij aan. Ik hoop hiermee voor na ons komende generaties een kleine bijdrage te hebben geleverd aan de nagedachtenis van deze grote man en moedige verzetsstrijder, veldwachter Anne de Jong. Verder hoop ik voldoende redenen te hebben aangevoerd dat ook voor vader de Jong, een waardig, passend en blijvend zichtbaar monument in de gemeente, die hij zoveel jaren heeft gediend, niet zou misstaan. Met dank aan dr. H. Smit, oud-burgemeester van Hardenberg, mevrouw Riek-Schonewille- de Jong, dochter van veldwachter De Jong en mevrouw prof. dr. Frida Balk-Smit Duyzentkunst, emeritus hoogleraar Nederlandse Taalkunde aan de Universiteit van Amsterdam, voor hun onmisbare bijdragen aan dit artikel.

17 Terug van weggeweest A. de Roo Het komt tegenwoordig nogal eens voor dat er documenten, muziekstukken en schilderijen boven water komen waarvan men meende dat ze verloren waren gegaan. Ook door op zoek te gaan op het internet komen heel wat dingen boven water. Een zoektocht naar het oudst bekende kerkenboekje van de Witte of Lambertuskerk had ook succes. De Witte of Lambertuskerk. Een blik in de geschiedenis van Heemse Als we de geschiedenis van Heemse ten tijde van de 16de eeuw overzien, hebben we te maken met een agrarisch dorp, voor het grootste deel in handen van de adel die haar grond had uitgegeven aan pachtboeren. Heemse telde in het begin van de 16de eeuw twaalf erven, waarvan er slechts één een vrije boer was. Dat hij zich staande wist te houden in de roerige tijden van deze eeuw, mag een wonder heten, want zonder bescherming van een heer was men overgeleverd aan plunderende benden. Ook oorlogen brachten veel ellende. 17 Behalve de boerenerven waren er ook de katersteden. Hier woonden de keuterboeren op stukjes - meestal niet de beste - markegrond. Zij hadden geen eigen bezit. Keuterboeren moesten ook wel belasting betalen maar waren meestal te arm (pauper). Zo woonde bijvoorbeeld in 1520 Barthe op den Doirn op een stuk grond een gaarde die toebehoorde aan Sunct Lambert te Heemse, dus aan de kerk en zij betaalde 3 1/2 horn gulden. Verder behoorden tot de gemeenschap o.a. de heer van Heemse, de pastoor en de koster. De laatste twee woonden uiteraard naast de kerk, waarvan we het een en ander weten uit het oudste kerkenboekje. Het oude kerkenboekje Het oude boekje heeft voor het ontdekken van het economisch leven in Heemse grote waarde. Het is een verzameling van inkomsten en uitgaven van de kerk gedurende de periode Veel geldzaken passeren de revue waarin de pastoors ook vaak een rol speelden. Over pastorale zorg gesproken. Verder regelden de kerkmeesters de zaken. Er waren er vier van wie de Heer van Heemse, Blanckvoort, de belangrijkste was. De kerk was in deze tijd eigenlijk de enige geldschieter. Zelfs hypotheken werden door de kerk verstrekt.

18 Op deze pagina inventariseren de kerkmeesters de aan de kerk behorende landerijen en de te betalen tienden. Item Amsijnck varwijnckel stucke over de heelfte van der heeghen den tenden. Item over Wiggerinck busstucke den tenden. Item over Amsinck mulacker den tenden. Item over Hennijnck krucke den tenden over dat heele stucke. Item over Waterinck ene stucke op den olden camp den tenden. Item over hock van Hennijnck goeden den tenden. Op een andere pagina krijgen we een voorbeeld van de verpachting en betaling van pacht. Voorpagina Kerkenboekje Item dit iss dat lant ende renthe de dar hort totter kercken Sunte Lambertss toe Hemse. Item to Hemse eijn stucke lantss geheten de Koldenborch dat gegheven hebben juffer Wichmot en Mechtelt van Diffelen tot ewighen tijden an der kercken to blijven. Item dit hort tot dat Heemken to Brucht. Item over Ulrekinxss stucke bij Amsingss hoff 1 gast, dee salmen nemen van dat eijn eende bij dat zide. Item Richterijngss stucke van Amsingss hoff op de Vechte van dat eijn eende den tenden Sunte Lambert. Item Ulreckijnck stucke opter Veltberch den tenden over dat heele stucke. 18 Item wij kerckmeijsters als Arent Blanckevoert ende Hermen de Veer, Henderick Oijnck ende Evert Weelinck hebben voer daen Gheert Ratmerdinck dat lanth thoe Reese int jaer 1526: 6 jaer lanck des jaers 7 sceppel roghe. Item Inden jaer uns Heren 1526 des Passchen hebben wij kerckmeijsters verpachtet de hoijmaete gheleghen tusschen Reese ende Diffelen 6 jaer lanck des jaers voer 2 golden gulden ende 5 schreckenborghes jaerlixs toe betalen toe Suncte Marten in den wijnter ofte veertijn daeghe daer nae onbehalt ende weert dat desse bethalinghe des jaerlixs al soe nijet en scheghe soe sal de maete alle jaer los weesen sonder weer seghen in bij weesen desse verpachtinghe sijnt ghewest desse kerckmeijsters als naementlick Arent Blanckevoert, Hermen de Veer, Evert Welijnck ende Henrick Oeijnck ende Johan Weelijn de dat ghepachtet heft. Item Boldewijn Blanckevort 1 sceppel roghe jaerlixs renthe. Item wij kerckmeijsters als Arent Blanckevoert, Hermen de Veer, Henrick Oijnck, Johan Gherts ten Velschet? hebben ontfanghen van Lambert ten Hulsbus ses golden gulden daer op jaerlixs toe gheven een half mudde roghe thoe Sunte Marten ende de gulden weder moghen betalen mijt enkelde golden gulden ofte paijment dat goet voor is, dijt gheseth int In de kantlijn staat: Nota Item Johan Welijnck sijn jaere verlanget noch 6 jaer nae datten ende verweerd hijr voer bescreven.

19 Pagina 6 uit het Kerkenboekje Met een beetje moeite valt het Middelnederlands wel te lezen. Archiefvorming in Heemse De archiefvorming begint in Heemse een veertigtal jaren na de Reformatie. In 1662 wordt een aanvang gemaakt met de inschrijving van geboorten en huwelijken. De oudste notulen die van de kerkenraadsvergaderingen gemaakt zijn, dateren van Van de diaconie zijn uit die tijd geen notulen bekend. De notulering van dit college begint pas na de Tweede Wereldoorlog. De diaconie houdt wel aantekening bij van de inkomsten en uitgaven voor de bedeling van de armlastigen. In het doop- en trouwboek van 1662 vinden we al een enkele aantekening hierover. Sinds 1747 worden deze regelmatig bijgehouden. Tevens vinden we er mededelingen in over begravenen. 19 De archiefvorming van de kerkvoogdij begint in de twintiger jaren van de vorige eeuw, wanneer we gegevens vinden over de financiën. De notulering van de vergaderingen begint, voor zover we kunnen nagaan, in Vermoedelijk werd het archief indertijd bewaard in kisten. Of deze opgeslagen stonden in de kerk of in de pastorie is niet bekend. In het boekje van Veldsink, Rond de Heemser toren, wordt vermeld dat het archief werd bewaard in een kast in de pastorie. Sinds de restauratie van 1977 wordt het archief bewaard in de onder de consistorie gebouwde kluis. Omdat het klimaat in de kluis niet goed was voor de bewaring, is het gedeelte van voor 1950 naar het Rijksarchief in Zwolle gebracht. In het verleden is er wel iets aan inventarisatie gedaan, gezien het bestaan van oude lijsten. In 1982 werd ik door de Kerkvoogdij van de toenmalige Hervormde Gemeente te Heemse aangezocht om het archief van deze kerk te ordenen. Ik heb daarin toegestemd en ben aan het werk gegaan om de stukken te verzamelen en te ordenen. Dat was en is een heel werk vooral als blijkt dat lang niet alle stukken die er volgens oude inventarissen zouden moeten zijn, aanwezig zijn. Om een voorbeeld te noemen. Het oudste notulenboek van 1817 ontbrak in de verzameling. Ik las echter in het boekje van Veldsink, dat hij dikwijls op de kamer van ds. Loor de archiefstukken had mogen inzien. Toen ik op een gegeven moment in het Rijksarchief in Zwolle de Collectie Veldsink, waarin al zijn documentatie na zijn overlijden is ondergebracht, bestudeerde, vond ik daarin onder andere het bewuste notulenboek terug. Op die manier is het oude notulenboek weer in het archief van de Witte of Lambertuskerk teruggekomen. En zo is het met verschillende stukken gegaan die in andere archieven waren terecht gekomen. Alleen het oudste kerkenboekje bleef onvindbaar. Het moest er zijn, want Veldsink heeft het indertijd in handen gehad. Zo lezen wij in zijn boek: Er zou in Zwolle bij de Vereeniging tot beoefening van Overijssels Regt en Geschiedenis een oud geschrift liggen, dat handelde over de inkomsten en uitgaven van de kerk tussen 1516 en 1603.

20 Onmiddellijk ondernam hij actie om het boekje in handen te krijgen, maar het bleef onvindbaar. Tot op een koude decemberdag er een pakje bij de post kwam waarin het boekje zat. En zo waar, daar kwam een klein, maar fijn werkje uit het pakpapier met al die krabbels van oude letters, soms niet meer te lezen bijna, soms nog heel goed alsof ze een dag tevoren waren neergepend met de ganzeveer. Ik stond verslagen en verwonderend te kijken en las op het ingesloten briefje van de heer Geesink, secretaris van de Vereniging, dat enkele arbeiders bij het opruimen van wat oude rommel het werkje hadden opgediept uit het stof op de zolder van het gemeentehuis. En het mooiste was, dat ik het werkje rustig enkele maanden thuis mocht bestuderen Het is overigens wel erg bedroevend en intreurig, dat het origineel sinds 1937 verloren is geraakt. lk vermoed in de oorlogsdagen toen er veel archieven verhuizen moesten Een zoektocht Zo werd het voor de huidige archivaris zaak om dat boekje koste wat het kost boven water te krijgen, ondanks de opmerking in het boek van Veldsink. Tijdens een van mijn bezoeken aan het Rijksarchief heb ik er naar gevraagd, maar men kon het niet op tafel brengen. Daar was ik toen natuurlijk wel teleurgesteld over Bij een volgend bezoek vroeg ik opnieuw en zowaar kwam het boekje tevoorschijn. Dat is wel even wat, om het oudste boekje van de kerk in je handen te houden. In een gesprek met een van de dienstdoende ambtenaren deed ik de suggestie om het boekje maar in het archief van de Witte of Lambertuskerk op te nemen. Het bleek echter een moeilijke zaak om het van het ene archief naar het andere over te brengen. Om het een en ander te bekijken wilde ik het bij een volgend bezoek opnieuw raadplegen, maar weer was het niet te vinden. Daar zou je toch dol van worden? Toen ik het een paar jaar later opnieuw aanvroeg, bleek het in een groep te zijn ondergebracht van over te brengen archiefstukken. Daaruit bleek dat het boekwerkje dus toch in het archief van de Witte of Lambertuskerk opgenomen kon worden. Om een lang verhaal kort te maken: sinds een paar maanden is het boekje officieel overgedragen en behoort het tot het archief van de kerk. Een hele omzwerving In de 19de eeuw was het boekje in Friesland in bezit van het Friesch Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde. Hoe het daar terecht gekomen is, blijft een raadsel. Wellicht is het door nazaten van de familie van Raesfelt-van Sytzama meegenomen en daar gebleven. Misschien wist men later niet wat men ermee moest en heeft men het in handen gegeven van het Genootschap. In 1884 kwam het boekje in een vergadering op tafel. Men kwam daar tot de conclusie dat het naar Overijssel moest. De Vereeniging tot beoefening van Overijssels Regt en Geschiedenis was in hun ogen kennelijk de beste plaats. In de notulen van de vergadering van 1884 staat de gift beschreven. Zo kwam het in het Overijsselse Rijksarchief terecht. De rest is geschiedenis. Met recht kunnen we na al deze jaren zeggen: terug van weggeweest. Bronnen: - Dit is dat lant ende renthe de dar hort totter kercken Sunte Lamberte toe Hemse, Welgelegen, Des Schrijvers Huize, W. Veldsink, Rondom de Heemser toren, Archief van de Hervormde Gemeente te Heemse - Notulen Vereeniging tot beoefening van Overijssels Regt en Geschiedenis, 1884 Met dank aan: - P. van der Most (HCO Zwolle) - D. Hesselink-Zweers (transcriptie) 20

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Voorbeelden van draaiboeken

Voorbeelden van draaiboeken Praktische tips 2 Voorbeelden van draaiboeken 3 Voorbeeld uitnodiging herdenking 4 Voorbeeld uitnodiging overdracht 5 Voorbeeld welkomstwoord 5 Voorbeeld slotwoord 6 Gedichten Voorbeelden van draaiboeken

Nadere informatie

Dames en heren, 1 Gevonden via Google, transcript van grammofoonplaat, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.

Dames en heren, 1 Gevonden via Google, transcript van grammofoonplaat, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Toespraak van commissaris van de koning Max van den Berg, uitreiken eerste exemplaar Het communistische verzet in Groningen, Groningen (A-Kerk), 5 maart 2014 Dames en heren, Fascisme is oorlog. Overweldiging

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum.

Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum. Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum. Agenda 27 maart; donateursavond; ontvangst vanaf 19:30. Aanvang 19:45 15 maart onthulling monument armenlap om 15.00

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Van dreuge bonen, mit n binkje, spekkedikken en krudhoorns oet de weck

Van dreuge bonen, mit n binkje, spekkedikken en krudhoorns oet de weck Van dreuge bonen, mit n binkje, spekkedikken en krudhoorns oet de weck Nijjoarsveziede 2013 Historische Vereniging Hoogezand Sappemeer e.o. Henk Scholte en zien muzikoale pazzipant Bert Ridderbos En Thomasvaer

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Dames en heren, Een nieuwe stad komt pas tot leven

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Zes generaties warme toewijding

Zes generaties warme toewijding Zes generaties warme toewijding De geschiedenis van familiebedrijf Bakker van de Ven Bij gelegenheid van het 75-jarig bestaan in Venhorst Venhorst, juni 2010 PAG 1 INHOUD Voorwoord Inleiding 1 Martinus

Nadere informatie

De familie Mak en het oude Spijkenisse. Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK

De familie Mak en het oude Spijkenisse. Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK De familie Mak en het oude Spijkenisse Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK Aan het einde van de Boezem zie je het gemaal, toen nog met grote schoorsteen ernaast, en korenmolen Nooitgedacht,

Nadere informatie

ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur

ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur ~ 3 e Zondag van de Zomer ~ Voorganger Ouderling van dienst Diaken Lector Organist Kinderkring Crèche : Drs. Jan

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan Gelezen: Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004 Pasen is opstaan Gemeente, Het woord, het werkwoord dat bij Pasen hoort is: opstaan. Daarbij horen de afgeleide zelfstandige naamwoorden:

Nadere informatie

Zondagmorgen 6 maart

Zondagmorgen 6 maart Zondagmorgen 6 maart 4 e zondag 40dagentijd, kleur paars Voorganger: Ds. J.E. Schelling Organist: Jan van der Meulen Piano: Judith Schep Ouderling van dienst: Joop van den Dool Lector: Emiel de Jager Kosters:

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen

Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Een greep uit een presentatieviering met als thema: Licht zijn voor anderen Openingstekst: (Door een ouder en kind) A. Zeg zou jij het licht aandoen? Je moet opschieten, want het is bijna tijd. Dadelijk

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

DR. LETTEPLEIN, GENOEMD NAAR WIE?

DR. LETTEPLEIN, GENOEMD NAAR WIE? DR. LETTEPLEIN, GENOEMD NAAR WIE? Wie de Hessenweg afrijdt richting Bilthoven, komt aan het eind daarvan op het Dr. Letteplein, een driehoekig plein dat aan de noordzijde wordt afgesloten door een karakteristieke

Nadere informatie

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Beste mensen, De meimaand is een mooie maand. Mei betekent zon en voorjaar, het betekent weer buiten kunnen zitten. Maar de maand mei betekent ook denken

Nadere informatie

SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA

SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA Wim de Kam. 15 In het tweede deel van deze serie thans een aanzet tot een levensbeschrijving van de heer G.H.Veenstra. Ik noem het een aanzet omdat er nog

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Welkom thuis! Gezinsdienst

Welkom thuis! Gezinsdienst Welkom thuis! Gezinsdienst Orde van dienst voor de gezinsdienst op 6 maart 2016 in de Protestantse Gemeente Wolphaartsdijk. Voorganger: ds. C.A. van Eck Organist: Cor den Haan Met medewerking van kinderkoor

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970 pagina 1 van 5 Halte Bergentheim Gewijzigd: e:10-07-2010 Inhoud: Gegevens halte Exploitatie Gebouwen Emplacement Spoorweghaven Personeel Gegevens plaats Links: Fabrieksaansluitingen: Turfstrooiselfabriek

Nadere informatie

Gebedsviering van 3 februari 2013 Opdracht van de Heer (O.-L.-Vrouw Lichtmis)

Gebedsviering van 3 februari 2013 Opdracht van de Heer (O.-L.-Vrouw Lichtmis) Gebedsviering van 3 februari 2013 Opdracht van de Heer (O.-L.-Vrouw Lichtmis) Intredelied: nr. 530: Zo vriendelijk en veilig als het licht, strofen 1, 2 en 3. Begroeting en openingswoord P. Broeders en

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Welkom in de Menorah. Voorganger Ouderling v. dienst Lectrice Organist. M.m.v. de Overstappers Elise Akkerman, Melanie Schutter en Marrit Tuinenga.

Welkom in de Menorah. Voorganger Ouderling v. dienst Lectrice Organist. M.m.v. de Overstappers Elise Akkerman, Melanie Schutter en Marrit Tuinenga. Welkom in de Menorah M.m.v. de Overstappers Elise Akkerman, Melanie Schutter en Marrit Tuinenga. Voorganger Ouderling v. dienst Lectrice Organist : Ds. A.H. Boschma : mw. L. van der Veen : De Kinderen

Nadere informatie

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken)

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Dag en nacht waakt ze. Haar handen kennen geen rust. Haar ogen gaan rond en zien wat gezien moet worden. Haar oren zijn gespitst en horen wat gehoord

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN

NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN NIEUWSBRIEF MET EEN LACH EN EEN TRAAN Na een lange zomer met zon en regen is het weer tijd voor een nieuwe nieuwsbrief. Het is misschien een beetje gek maar onze nieuwsbrief lijkt een beetje op de zomer,

Nadere informatie

Onze Gids werd verboden in W.O. II

Onze Gids werd verboden in W.O. II -15- Onze Gids werd verboden in W.O. II Tijdens de Tweede Wereldoorlog had de Duitse bezetter er uiteraard belang bij om de media aan banden te leggen en zodoende de informatie over de oorlogshandelingen

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 Welkom en inleiding 1 Goede mensen, van harte welkom in deze gebedsviering naar aanleiding van het feest van Allerheiligen en Allerzielen.

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

8. De waarheid achter de waarheid.

8. De waarheid achter de waarheid. 8. De waarheid achter de waarheid. Ik zou graag de dingen die ik persoonlijk heb mogen meemaken van de daken willen schreeuwen, maar soms heb ik de indruk dat anderen daar nauwelijks geloof (willen) aan

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Vrijdag 13 april om 15.00 uur wordt op de begraafplaats aan de Kerkstraat in Waarland het graf van Piet Pater officieel bevestigd als oorlogsgraf.

Vrijdag 13 april om 15.00 uur wordt op de begraafplaats aan de Kerkstraat in Waarland het graf van Piet Pater officieel bevestigd als oorlogsgraf. Bevestiging oorlogsgraf Piet Pater Vrijdag 13 april om 15.00 uur wordt op de begraafplaats aan de Kerkstraat in Waarland het graf van Piet Pater officieel bevestigd als oorlogsgraf. Bij de ingang van de

Nadere informatie

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1

2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1 2.2. Het Nieuwe Testament, of het verhaal van Jezus en de eerste kerk 1! " #$% & #& '$' '& + ()" *% $, $ -% 1 H. Jagersma en M. Vervenne, Inleiding in het Oude Testament, Kampen, 1992. J. Bowker, Het verhaal

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Orde II Schrift, zegen en gebed

Orde II Schrift, zegen en gebed Orde II Schrift, zegen en gebed begroeting Vrede voor jou N en vrede voor jou N. Alles wat goed is en gelukkig maakt, het kome over jullie beiden. Vrede voor u allen, zoals wij hier bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

informatieboekje zondagsschool God zij met ons

informatieboekje zondagsschool God zij met ons informatieboekje zondagsschool God zij met ons Index Inleiding Doel van de zondagsschool Immanuël Stukje historie Wat doen we zondagmorgen Leiding Materiaal keuze Activiteiten Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

Geboortegedichtjes. Wie zegt dat er geen wonderen gebeuren. En ook nog nooit gebeurd zijn bovendien. Die moet beslist met eigen ogen

Geboortegedichtjes. Wie zegt dat er geen wonderen gebeuren. En ook nog nooit gebeurd zijn bovendien. Die moet beslist met eigen ogen Geboortegedichtjes Wie zegt dat er geen wonderen gebeuren En ook nog nooit gebeurd zijn bovendien Die moet beslist met eigen ogen Dit schitterende wonder komen zien We hebben ze geteld Je armpjes en je

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Hieronder een indruk van de Benefietavond die door welwillenden te Zwolle e.o. is georganiseerd ten behoeve van Stichting Zikna.

Hieronder een indruk van de Benefietavond die door welwillenden te Zwolle e.o. is georganiseerd ten behoeve van Stichting Zikna. Hieronder een indruk van de Benefietavond die door welwillenden te Zwolle e.o. is georganiseerd ten behoeve van Stichting Zikna. De avond werd gehouden in de synagoge van Zwolle. De synagoge van Zwolle

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus, schilderij van Rembrandt "De terugkeer van de verloren zoon" op de beamer

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus, schilderij van Rembrandt De terugkeer van de verloren zoon op de beamer ORDE VAN DIENST 40-dagentijd Hofkerk 6 maart 2016 Lezen: Lucas 15: 11-32 Overdenking door ds. Jan Bos: Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus, schilderij van Rembrandt "De terugkeer

Nadere informatie

Toespraak van commissaris van de Koning Max van den Berg, Bevrijdingsdag, 5 mei 2014, Delfzijl

Toespraak van commissaris van de Koning Max van den Berg, Bevrijdingsdag, 5 mei 2014, Delfzijl Toespraak van commissaris van de Koning Max van den Berg, Bevrijdingsdag, 5 mei 2014, Delfzijl Dames en heren, Oorlog. Dat lijkt iets van generaals. Van presidenten en wereldleiders. Van Napoleon, Hitler

Nadere informatie

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel?

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel? In de serie Twee op de kansel Rabbijn Albert Ringer (Liberale joodse gemeente Rotterdam) Dr Christiane Berkvens-Stevelinck (Remonstranten Rotterdam) Thema: Wat is ons essentieel? Lezing : Deuteronomium

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Zondagmorgen 6 september

Zondagmorgen 6 september 12 e zondag van de zomer, kleur wit, viering HA Voorganger: Ds. J.E. Schelling Organist: Dhr. André de Jager Ouderling van dienst: Gerard de Haan Kosters: Dick en Marry de Jong Geluid studio: Alfred den

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Toespraak burgemeester Michel Bezuijen bij de herdenking bij het monument

Toespraak burgemeester Michel Bezuijen bij de herdenking bij het monument Toespraak burgemeester Michel Bezuijen bij de herdenking bij het monument aan t Haantje op 7 oktober 2015. Dames en heren, jongens en meisjes, fijn dat u hier vandaag heen bent gekomen om met elkaar stil

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 18 mei 2014, themadienst Grenzen Over Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Organist: Wim Pardoen Voorganger: ds. Kees Benard = = = = = = = = = = = =

Nadere informatie

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o.

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o. Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o. 8 e zondag van de zomer 9 augustus 2015 een Griekse, een vrouw uit Syro-Fenicië voorganger: ouderling: diaken: organist : koster: ds. Bob Wijnbergen Gert Stam

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis.

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis. 1e Statie: Jezus wordt ter dood veroordeeld. De eerste plaats waar Jezus stil stond op de kruisweg, was het paleis van de Romeinse landvoogd Pontius Pilatus. De joodse leiders wilden Jezus uit de weg ruimen.

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

Welkom in deze Overstapdienst In deze viering stappen over: Alma Rutjes, Wietske Weistra & Boris de Laat (op afstand verbonden)

Welkom in deze Overstapdienst In deze viering stappen over: Alma Rutjes, Wietske Weistra & Boris de Laat (op afstand verbonden) Openingslied: Bijeengeroepen uit onze huizen (melodie: Geest van hierboven ) 1. Bijeen geroepen, uit onze huizen, elk met zijn eigen levenslied zijn wij gekomen, om weer te dromen van wat God in ons mensen

Nadere informatie

Wat rest is een foto

Wat rest is een foto Wat rest is een foto Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum, Leeuwarden

Nadere informatie

Vooruit, blik terug!

Vooruit, blik terug! Vooruit, blik terug! Liturgie voor de kerk/schooldienst op dankdagmorgen 4 november 2015 met de kinderen van de hervormde basisscholen in de Oude Kerk van Barneveld. Voorganger: ds. L.P. Blom Ouderling

Nadere informatie

Initiatiefgroep Roze Vieringen Rotterdam

Initiatiefgroep Roze Vieringen Rotterdam Initiatiefgroep Roze Vieringen Rotterdam Oecumenisch Roze Viering zondag 6 maart 2016 om 15.00 uur THEMA Hoe ik ook ben Voorganger ds. Ilse Hogeweg Paradijskerk Nieuwe Binnenweg 25, Rotterdam Gedachten

Nadere informatie

Orde I Schrift, zegen en gebed

Orde I Schrift, zegen en gebed Orde I Schrift, zegen en gebed groet en inleidend woord Vrede voor jou N en vrede voor jou N. Alles wat goed is en gelukkig maakt, het kome over jullie beiden. Vrede voor u allen, zoals wij hier bij elkaar

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Deurgèven: 4 & 5 mei 2014

Deurgèven: 4 & 5 mei 2014 Deurgèven: 4 & 5 mei 2014 As vri jwilliger loop ik zundesmörgens met bewoners van zorginstelling Wilhelmina van Sonsbeeck an de Bagijnesingel èven een blukkien umme. Op veer mei e-k de rolstoelen aover

Nadere informatie

Pinksterbloem 42, 9411 CH Beilen girorekening: 1342977 KvK Meppel nr. 04043866 tel. 0593-541848 of 06-50805953 fax: 0593-541849

Pinksterbloem 42, 9411 CH Beilen girorekening: 1342977 KvK Meppel nr. 04043866 tel. 0593-541848 of 06-50805953 fax: 0593-541849 Uitgeverij Drenthe Gespecialiseerd in het uitgeven van historische en genealogische tijdschriften, boeken en jubileumuitgaven. Pinksterbloem 42, 9411 CH Beilen girorekening: 1342977 KvK Meppel nr. 04043866

Nadere informatie

Het Vlaardingse klokkenspel

Het Vlaardingse klokkenspel Het Vlaardingse klokkenspel door Laura J. Meilink-Hoedemaker Met dank aan het Gemeentearchief van Vlaardingen Pagina 1 van 6 Het Vlaardings klokkenspel Dit artikel op mijn website gaat over het klokkenspel

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal

Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Herdenking 4 mei 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal Vandaag is het precies 70 jaar geleden dat ons land werd bevrijd. Generaties Nederlanders zijn opgegroeid in een

Nadere informatie

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster 14-1: Waar ben je geboren Waar ben je geboren, waar kom je vandaan Waar is het begonnen, waar is het ontstaan Waar ken jij de weg zelfs met je ogen dicht Waar ben je geboren, waar zag jij het licht Iedereen

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Beste, (eigen voornaam) Je bent van harte welkom in het Bijbelhuis Zevenkerken. Zo meteen

Nadere informatie

In 1939 wordt een tweede predikant beroepen.

In 1939 wordt een tweede predikant beroepen. Höftekerk De kerkenraad van de Hervormde Gemeente o.l.v. dr. C.C. Schot besluit op 8 december 1887 om zich los te maken van het verband der Ned. Herv. Kerk. Met dit besluit is de Doleantie in Hardenberg

Nadere informatie

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf WIM Wim Waanders: het overbrengen van cultuur is ÉÉN van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten de BINNENSTAD een boost? een initiatief van FLYNTH: Crowdfunding CREËERT ambassadeurs voor je bedrijf Nummer

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Impressie of verwerking van een gebeurtenis

Impressie of verwerking van een gebeurtenis Impressie of verwerking van een gebeurtenis In deze opdracht maken de leerlingen een impressie van een gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog. Zij besteden in ieder geval aandacht besteden aan: de periode

Nadere informatie

Hannes van Gelderen Dienstplichtig soldaat bij 1 e sectie 1-II-8 R.I. en slapie van Evert Hoksbergen

Hannes van Gelderen Dienstplichtig soldaat bij 1 e sectie 1-II-8 R.I. en slapie van Evert Hoksbergen Hannes van Gelderen Dienstplichtig soldaat bij 1 e sectie 1-II-8 R.I. en slapie van Evert Hoksbergen Evert slaapt voor eeuwig op de Grebbeberg, rij 7 graf nummer 37. Tijdens de mobilisatie in augustus

Nadere informatie

20 en 21 April maken de jongens en meisjes uit groep 8 de eindtoets van Route 8. We wensen ze heel veel succes!

20 en 21 April maken de jongens en meisjes uit groep 8 de eindtoets van Route 8. We wensen ze heel veel succes! INFO Jaargang 21, Nummer 32, 19-4-2016 20 en 21-04-2016 Route 8 Eindtoets groep 8 22-04-2016 Koningsspelen 8.00 uur op school. Vanaf 12.00 uur groep 1 t/m 5 vrij. Vanaf 13.00 uur groep 6 t/m 8 vrij. 27-04-2016

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

HARTELIJK WELKOM IN DE PETRAKERK

HARTELIJK WELKOM IN DE PETRAKERK zondagsbrief 6 september 2015 HARTELIJK WELKOM IN DE PETRAKERK 12 e Zondag van de Zomer Kleur: groen De kleur groen drukt nieuw leven, hoop, toekomst en groeikracht uit. Voorganger: Organist: Da. Geke

Nadere informatie