Familiezorg in BerneZorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Familiezorg in BerneZorg"

Transcriptie

1 Familiezorg in BerneZorg 1 Best Practice van het organisatiebreed invoeren van Familiezorg in een zorginstelling Managementsamenvatting bij het boek Mijn vader hield niet van clowns. Familiezorg in BerneZorg: een welkom thuis! Ad van Oorschot Maria Roelofs Patricia Bender ng i t t a v en m a s t n rg me Ad van Oorschot Maria o e Z g e a n n r Ma Be Roelofs Patricia Bender n i g r ezo i l i m a bij F Managementsamenvatting

2 2 Familiezorg in BerneZorg

3 Inhoud Voorwoord 5 3 Inleiding 6 Maatschappelijke Ontwikkelingen 9 Wat is Familiezorg 11 Geschiedenis BerneZorg 15 Visie en beleid BerneZorg 17 Scholing Familiezorg 20 Borging Familiezorg 23 Effectmeting 30 Succesfactoren en effecten Familiezorg 32 Familiezorg en verder 37 Instrumenten en begrippen 40 Colofon & Contactgegevens 44 Managementsamenvatting

4 4 Familiezorg in BerneZorg

5 Voorwoord In december 2012 publiceerden het Expertisecentrum Familiezorg en BerneZorg*, organisatie voor verpleging, verzorging en thuiszorg voor ouderen in Heeswijk-Dinther het boek Mijn vader hield niet van clowns. Familiezorg in BerneZorg: een welkom thuis! Het boek beschrijft de waardevolle ervaringen van bewoners, familie en medewerkers met het invoeren van Familiezorg op BerneZorg. Naast de feitelijke beschrijving van het proces van invoering van Familiezorg komen in het fraai vormgegeven boek vele betrokkenen aan het woord: bewoners, cliënten, familie, medewerkers uit alle geledingen van de organisatie, vrijwilligers, bestuur, directie en vertegenwoordigers van collega-organisaties. 5 Er is veel belangstelling voor het boek. Van organisaties in de zorg, uit gemeenten, het onderwijs en andere organisaties. Maar ook van individuele professionals, bestuurders en mensen die vanuit een persoonlijk perspectief betrokken zijn bij de ouderenzorg. Tegelijkertijd blijkt er behoefte te bestaan aan een verkorte versie van het boek, een compacte samenvatting die het voor bestuurders en managers eenvoudiger maakt de ervaringen van BerneZorg met Familiezorg in bijvoorbeeld een overleg aan de orde te stellen. Met deze brochure Familiezorg in BerneZorg. Best Practice van het organisatiebreed invoeren van Familiezorg in een zorginstelling voldoen we graag aan die behoefte. Ad van Oorschot, Maria Roelofs, Patricia Bender maart 2013 * Vanaf 1 januari 2013 is BerneZorg gefuseerd met Zorggroep Dorus uit Schijndel. De organisaties gaan samen verder onder de naam Laverhof. Dat Familiezorg ook voor de nieuwe organisatie een leidend beginsel is, blijkt duidelijk uit het nieuwe motto: Leven als thuis. Managementsamenvatting

6 Inleiding 6 Je hebt families in soorten en maten. De ene familie is harmonieus, de andere is altijd aan het vechten. Soms raken relaties tussen familieleden zo verstoord dat men elkaar niet of nauwelijks meer ziet. In andere relaties blijven mensen elkaar een leven lang trouw. Hoe verschillend families ook kunnen zijn, familieleden betekenen altijd iets voor elkaar. En als ze niets voor elkaar willen betekenen, dan is dát hun betekenis voor elkaar. Zorgen Relaties tussen gezins- en familieleden verlopen altijd in min of meer vaste patronen. Alles lijkt vanzelf te gaan. Tot het moment dat het niet meer vanzelf gaat. Bijvoorbeeld bij de geboorte van een gehandicapt kind, een ouder die ziek wordt, verslaafd raakt of een burn-out krijgt. En in een latere levensfase: dementie. Als een familielid langdurig of ernstig ziek is, raakt het hele systeem uit balans. Meestal gaan de familieleden zorgen. Uit loyaliteit, liefde, schuld, trouw, angst. Alle verschillen zijn denkbaar. Wat overeenkomt, is dat het zwaar kan zijn, zeker als de zorg intensief is en lang duurt. Dit kan zo belastend zijn dat ook de zorgers zorg nodig hebben. Schuld In theorie is de zorg in Nederland aardig geregeld. In de praktijk lopen de dingen minder ideaal. Is dat iemands schuld? Nee. Alle betrokkenen in zorgsituaties willen het beste: de patiënt voor zichzelf, de familie voor de patiënt, de professional voor alle betrokkenen. Zorgsituaties kunnen ingewikkeld zijn. Juist omdat er altijd sprake is van relaties en rollen in een familie. Naast al het goeds dat er gebeurt, kan er ook veel mis gaan. Bijvoorbeeld door slechte communicatie tussen patiënt en familie, tussen familieleden onderling, tussen familie en zorgverleners, of tussen zorgverleners onderling. Context Op vele plekken in de wereld van zorg en welzijn ontstaan nieuwe initiatieven voor verbetering. Zorg- en hulpverleners worden zich er steeds meer van bewust dat het netwerk van relaties rond een zorgvrager van grote invloed kan zijn op de kwaliteit van de zorg. Zij nemen daarom niet langer een individuele zorgvrager als uitgangspunt, maar betrekken de gehele context, het hele verhaal van de zorgvrager bij hun zorgverlening. Familiezorg in BerneZorg

7 Een van die initiatieven is Familiezorg, ontwikkeld door het Expertisecentrum Familiezorg. De bevlogen medewerkers van dit centrum hebben, aan de hand van het wetenschappelijk onderzoek van één van hen, een werkwijze ontwikkeld die veel bij kan dragen aan betere zorg voor iedereen die bij een zorgsituatie betrokken is. In zorgsituaties spelen familiebanden een belangrijke rol. Maar vanzelfsprekend kunnen ook andere mensen, zoals vrienden en buren, nauw betrokken zijn bij een zorgsituatie. Zij worden in de werkwijze van het Expertisecentrum dan ook als onderdeel van het familiesysteem beschouwd. Tussenbalans Deze brochure beschrijft hoe de uitgangspunten van het Expertisecentrum Familiezorg succesvol vorm kregen in BerneZorg, een organisatie voor verpleging, verzorging en thuiszorg van ouderen in Heeswijk-Dinther. BerneZorg zette Familiezorg centraal in haar organisatievisie. Bij de start van de invoering van Familiezorg in 2009, kregen álle medewerkers en vrijwilligers trainingen en workshops in Familiezorg en vervolgens startte in de gehele organisatie een intensief borgingstraject. 7 Na een traject van bijna drie jaar werken met Familiezorg vinden het Expertisecentrum en BerneZorg het tijd om een tussenbalans op te maken. Beide organisaties krijgen vragen over hun werkwijze uit het veld van zorginstellingen, huisartsen, gemeentes en zorgverzekeraars. Men hoort verhalen en wordt nieuwsgierig. Maar de interesse komt niet alleen van organisaties in de zorg. Het werken met Familiezorg blijkt positieve effecten te hebben op de relaties tussen alle betrokkenen, dus ook tussen medewerkers onderling en tussen organisaties en klanten. Daarom raken ook steeds meer organisaties uit andere werkvelden geïnteresseerd. Mensenwerk Een van de belangrijkste uitgangspunten van Familiezorg is dat het werken met mensen, mensenwerk is. Altijd in ontwikkeling, in elke situatie anders en steeds opnieuw voor discussie en verbetering vatbaar. Familiezorg in BerneZorg geeft dan ook geen voorbeeld dat naadloos te kopiëren valt. Wel kunnen andere organisaties geïnspireerd worden en hun voordeel doen met de schat aan ervaringen die BerneZorg met Familiezorg heeft opgedaan. Managementsamenvatting

8 8 Ik ervaar een duidelijk verschil in de benadering. Sinds de medewerkers kennis hebben gemaakt met Familiezorg krijg ik meer persoonlijke aandacht. Het lijkt alsof er meer interesse is voor mij. Alsof er beter geluisterd wordt. Hierdoor ervaar ik ook een zekere rust in mijzelf. Ik vind een goede luisterhouding heel belangrijk. Dat is iets wat mij echt aan het hart gaat. Ik ervaar de verbeterde luisterhouding doordat de medewerkers niet meteen een antwoord of oplossing geven, maar zich eerst afvragen wat er werkelijk gezegd wordt. En pas daarna to-the-point antwoord geven. Er komt zoveel op hen af de hele dag. Maar sinds ze werken met Familiezorg lijkt het alsof medewerkers de tijd die ze bij mij zijn, ook echt zijn waar ze zijn, met al hun zijn. Nieuwkomers hebben deze houding nog wat minder. Ik merk dat ze de training nog niet hebben gehad. Bij een meningsverschil hebben ze nog een defensieve houding. Maar bij de mensen die de training wel hebben gehad, is die defensieve houding bijna niet meer merkbaar. Is er een meningsverschil, dan wordt het uitgepraat waardoor de relatie verstevigd wordt. Zr. Emmanuel van Greunsven, JMJ, bewoonster Familiezorg in BerneZorg

9 Maatschappelijke ontwikkelingen De zorgsector is de barometer van maatschappelijke ontwikkelingen. Logisch, want gezondheid gaat iedereen aan, van jong tot oud. Iedereen heeft dus belangen. De zorg is bovendien een heel grote werksector, waar voortdurend medische en technologische innovaties plaatsvinden, waar enorm veel geld in om gaat en waar dus grote economische belangen spelen. Daarnaast is de zorg ook een veld waarin de veranderende rollen en verantwoordelijkheden van overheid en burgers pregnant zichtbaar worden. Soms gaan ontwikkelingen bij verschillende belanghebbenden naadloos samen. Als bijvoorbeeld huisartsen en eerstelijnsdisciplines gaan samenwerken in wijken of dorpskernen, dan leidt dat tot betere, efficiëntere en goedkopere zorg. Andere keren ontstaan er juist grote contrasten tussen ontwikkelingen. Zo neigen bijvoorbeeld ziekenhuizen en andere zorgorganisaties er door schaalvergroting en marktwerking steeds meer naar commercieel te gaan werken. Tegelijkertijd ontstaan er initiatieven die veel meer gericht zijn op schaalverkleining, zoals buurtgericht werken in de thuiszorg. 9 Veranderende opvattingen over ziekte Een belangrijke motor achter de ontwikkelingen in de zorg wordt gevormd door onze veranderende opvattingen over ziekte. Niet zozeer het label dat we aan een ziekte hangen, is nog van belang, maar veel meer de klachten en beperkingen en de teruggang in kwaliteit van leven die men als gevolg van een ziekte ervaart. Ook veranderen onze opvattingen over de gevolgen van bepaalde leefstijlen en over maatschappelijke participatie. Deze ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld terug te zien in breed gevoerde discussies over roken, de inzet van dure medicijnen bij mensen op leeftijd, of de vraag of je als zorginstelling bepaalde zorgtaken van familie mag verwachten. Verantwoordelijkheid en regie In onze samenleving speelt tegelijkertijd een tendens naar steeds grotere zelfbeschikking van burgers c.q. patiënten. Enerzijds wordt de patiënt vanzelf steeds mondiger door de groeiende toegankelijkheid van informatie. Aan de andere kant stimuleert de overheid actief dat patiënten meer verantwoordelijkheid en regie op zich nemen. Ziek zijn of een beperking hebben, betekent niet automatisch dat de hele aansturing van het leven van een zorgvrager door professionals overgenomen moet worden. Managementsamenvatting

10 Mensen vinden het vaak moeilijk om die nieuwe rol op zich te nemen. Soms zitten ze vast in oude patronen, soms zijn ze juist vanwege hun ziekte niet in staat tot het zelf maken van verstandige keuzes. In beide gevallen kan betrokkenheid en beïnvloeding van en door de sociale omgeving van de zorgvrager een belangrijke rol spelen. 10 Om in zo n ingewikkeld proces tot goede oplossingen te komen, is het nodig dat alle betrokkenen samenwerken. Overheden, organisaties, medewerkers, zorgvragers en familie moeten met elkaar in gesprek: invoegen, afstemmen, verbinding zoeken, onderhandelen. Familiezorg biedt de instrumenten en de taal om dat gesprek te kunnen voeren, zowel op microniveau in de directe zorg, op mesoniveau in organisaties, als op macroniveau tussen organisaties onderling en in relatie met overheden. Familiezorgbeleid op BerneZorg was in eerste instantie gericht op onze contacten met de familie van bewoners. Langzamerhand werd steeds duidelijker dat Familiezorg in de basis ook gaat over de onderlinge communicatie binnen BerneZorg. Marisa Netten, hoofd Personeel, Organisatie en Opleiden R Als ik bij mijn moeder op de afdeling ben en we hebben iets te vragen dan wordt daar meteen ruimte voor gemaakt. Er wordt dan goed geluisterd en onze vraag wordt serieus genomen. Soms is er vanzelfsprekend niet meteen een oplossing, maar die komt dan later. Bijvoorbeeld toen mijn moeder haar horloge kwijt was. Dat werd genoteerd en korte tijd later was het horloge weer boven water. Annie van der Doelen, vrijwilligster en familie Familiezorg in BerneZorg

11 Wat is familiezorg Familiezorg is een manier van denken en werken die uitgaat van de relaties en onderlinge beïnvloeding van mensen, die op een bepaald moment rondom een bepaalde situatie bij elkaar betrokken zijn. In een zorgsituatie bijvoorbeeld is er sprake van onderlinge relaties tussen een zorgvrager, zijn sociale omgeving (familie, vrienden, enz.) en zorgprofessionals. Die betrokkenen hebben ieder hun eigen verhaal, hun eigen geschiedenis en kijk op de wereld. Kortom hun eigen context. Verschillende contexten bij elkaar vormen samen een systeem. Een zorgvrager vormt samen met zijn familie bijvoorbeeld een familiesysteem. Waar deelsystemen elkaar ontmoeten, ontstaan weer nieuwe, grotere systemen. Familiezorg is dus contextuele en relationele zorg. Het heeft de intentie een bijdrage te leveren aan de zorg voor mensen vanuit een systemisch perspectief. 11 Familiesysteem Als iemand ziek wordt, raakt dat niet alleen de zieke zelf. Ook zijn sociale omgeving wordt erdoor beïnvloed. Mensen uit die sociale omgeving komen voor de vraag te staan óf en wat ze willen en kunnen bijdragen aan de benodigde zorg. Omdat het vaak, zeker als het gaat om intensieve en langdurige zorg, partners en/of kinderen zijn die voor geven van zorg in aanmerking komen, hanteert Familiezorg voor deze betrokkenen de term familiezorger. Het belangrijkste kenmerk van familiezorgers is dat ze al een relatie hadden met de zorgvrager voordat de zorgvraag zich voordeed. De kwaliteit van de onderlinge relaties van zorgvrager en familiezorgers, het familiesysteem, kan sterk bijdragen aan de kwaliteit van de zorg. Is het systeem in balans, dan is de kans groot dat ook de zorg uitgebalanceerd is. Zijn de relaties verstoord, dan groeit de kans op problematische zorgverlening. Grondslagen Elk mens heeft zijn eigen grondslagen, een unieke samenstelling van zaken als opvoeding, cultuur, persoonlijkheid, normen, waarden, ervaringen en inzichten. In een familiesysteem, waar grondslagen langdurig gedeeld worden, ontstaan vanzelf een aantal familiegrondslagen waarvan men zichzelf vaak nauwelijks bewust is, maar die voor een buitenstaander als kenmerkend voor het systeem kunnen worden ervaren. Vanzelfsprekend kunnen er ook verschillen bestaan tussen de grondslagen van individuele familieleden. Als er sprake is van zorg kunnen die verschillende grondslagen tot verschillende inzichten over de zorgverlening leiden. Managementsamenvatting

12 Ook de organisatie van de professionele zorgverlener heeft grondslagen. Vaak staan die formeel beschreven in de visie en de missie. Daarnaast heeft elke individuele zorgverlener zijn eigen grondslagen. Waar grondslagen van zorgvrager, familie, zorgverlener en organisatie van elkaar verschillen kan wrijving ontstaan, als daar niet open over gecommuniceerd wordt. Waar grondslagen van de betrokkenen elkaar aanvullen, kan een basis ontstaan voor vruchtbare samenwerking en zorgverlening. 12 Zorgtriade Bij het komen tot vruchtbare samenwerking tussen de betrokkenen bij een zorgvrager, speelt de professionele zorgverlener een belangrijke rol. Hij is zich voortdurend bewust van de invloed op de zorg van de onderlinge relaties van zorgvrager en familiezorgers binnen het familiesysteem. Hij realiseert zich tegelijkertijd zelf onderdeel te zijn van zijn eigen familiesysteem en van het systeem van de organisatie waarvoor hij werkt. Maar bovenal realiseert de professional zich dat hij samen met de zorgvrager en diens familie ook een systeem vormt, de zorgtriade. In de zorgtriade heeft de professionele zorgverlener de belangrijke taak om de wensen, verwachtingen en behoeftes van alle betrokkenen ten aanzien van de zorg te verkennen en bespreekbaar te maken. Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn: - In de ontmoeting van de betrokkenen in de zorgtriade is het van belang dat zorgverleners samenwerken vanuit respect voor de expertise van de ander. - De regie omtrent de zorgvraag ligt in eerste instantie bij de zorgvrager en zijn familie. - Elk familiesysteem is anders. Hoe werkt het specifieke systeem rond de zorgvrager? Wat zijn de grondslagen van de zorgvrager en zijn familie? - Hoe is de verhouding draaglast-draagkracht van het familiesysteem? Is er sprake van overbelasting? - Wat zijn de verwachtingen en de grenzen van alle betrokkenen? Welke afspraken kunnen en moeten gemaakt worden? - Op welke wijze kunnen zowel zorgvrager als familiezorgers individueel en gezamenlijk het beste worden ondersteund? Reflecteren Om die taak in de zorgtriade goed uit te kunnen voeren, moeten zowel de individuele zorgverlener als de organisatie van de zorgverlener in staat zijn te reflecteren op hun eigen aandeel in de zorg. Nadenken over en bespreken hoe je vanuit gedeelde verantwoordelijkheid, op basis van openheid en vertrouwen met bewoners/cliënten, familie en elkaar wilt omgaan. Bij het invoeren van Familiezorg in een organisatie leren medewerkers allereerst op hun eigen gedrag en hun manier van omgaan met elkaar te reflecteren. Daarmee komt een proces op gang dat alle medewerkers, van bestuur tot vrijwilliger, van verzorgenden tot medewerkers van de facilitaire dienst beïnvloedt. Vakmensen Op die manier worden medewerkers van organisaties die met Familiezorg werken vakmensen die altijd nieuwsgierig zijn naar anderen en zichzelf. Zij willen niet beter weten Familiezorg in BerneZorg

13 wat de beste zorg is, maar hebben een open oog en oor voor de wensen, behoeften, verwachtingen en grenzen van de zorgvrager en zijn familie. Instrumenten en begrippen Om de visie achter Familiezorg om te kunnen zetten in praktisch handelen hanteert de professional diverse instrumenten en begrippen. Hierboven beschreven we al de begrippen Grondslagen en Zorgtriade. Op pagina 40 geven we een uitgebreider overzicht van de meest gebruikte instrumenten en begrippen. Toepassingen Familiezorg kan ingezet worden in het gehele scala van zorg en welzijn. Ongeacht de aard van de zorgvraag of leeftijd van de zorgvrager. Van preventie tot aan de meest intensieve behandeling en verzorging. In thuissituaties en intramuraal. 13 Familiezorg kan ingezet worden als directe hulp aan familiezorgers door middel van individuele begeleiding of systeembegeleiding van families met een zorgvraag. In organisaties kan Familiezorg ingezet worden: - als uitgangspunt bij visie-ontwikkeling - als basis voor organisatie-advies - in de vorm van professionalisering en training van medewerkers en leidinggevenden - in de vorm van implementatie- en borgingsprogramma s om de visie en de instrumenten in de dagelijkse praktijk van de organisatie te verankeren Ook in andere werkvelden hebben organisaties te maken met individuele klanten en de invloed van hun familiesysteem. In het onderwijs bijvoorbeeld, moeten leraren in staat zijn adequaat te communiceren met een leerling en zijn ouders. En in onderwijsorganisaties kunnen de begrippen en instrumenten van Familiezorg een grote bijdrage leveren aan het verbeteren van de onderlinge samenwerkingsrelaties. Vanuit het onderwijsveld groeit dan ook de belangstelling voor Familiezorg. Waar komt Familiezorg vandaan In 1994 start in Tilburg het project Mantelzorgers Centraal, gefinancierd door de gemeente Tilburg. Het project heeft tot doel mensen die intensief als mantelzorger actief zijn enigszins te ontlasten door middel van gezamenlijke, op ontspanning gerichte activiteiten. Ook het organiseren van de jaarlijkse Dag van de Mantelzorg en het begeleiden van vrijwilligerswerkgroepen behoort tot het takenpakket van Mantelzorgers Centraal. Stichting Mantelzorg Met de komst in 2000 van Klaartje van Montfort als coördinator begint het project aan een bijzondere ontwikkeling. De naam wordt veranderd in Steunpunt Mantelzorg Midden- Brabant en de organisatie wordt ondergebracht bij Thuiszorgorganisatie Thebe. Ook de visie van de organisatie verandert. Het doel is niet langer het organiseren van activiteiten ten behoeve van het welbevinden van de mantelzorgers. Voortaan staat ondersteuning Managementsamenvatting

14 van het gehele systeem van zorgvrager en mantelzorger centraal. De activiteiten op het gebied van welzijn worden ondergebracht bij gemeentelijke welzijnsorganisaties en de basis van het Steunpunt wordt verbreed en geprofessionaliseerd. Vanaf 2004 gaat het Steunpunt verder als de zelfstandige Stichting Mantelzorg Midden-Brabant. 14 Onderzoek In die tijd ontstaat ook de intensieve samenwerking tussen de Stichting en Deirdre Beneken genaamd Kolmer. Zij doet promotie-onderzoek naar zorgverantwoordelijkheid bij Tranzo, het Wetenschappelijk Centrum voor Zorg en Welzijn van de Universiteit van Tilburg. Voor haar onderzoek maakt de onderzoekster gebruik van het bestand van mantelzorgers van de Stichting. Tegelijkertijd met de promotie in 2007 wordt het gezamenlijk door onderzoekster en Stichting geschreven boek De Kunst van het Ontmoeten gepresenteerd. In dit boek wordt de training Methode Familiezorg beschreven. De methode is enerzijds ontwikkeld op basis van het promotie-onderzoek, anderzijds vanuit de praktijk van de Stichting en de samenwerking met medewerkers van de Praktische Thuisbegeleiding van Thebe en medewerkers van Welzijnsorganisatie De Twern. De methode wordt voor het eerst uitgevoerd in Den Herdgang, een woonzorgcentrum van Stichting De Wever in Tilburg. Subsidie In 2008 verandert de Stichting haar naam in Expertisecentrum Familiezorg. Die naam is om verschillende redenen meer passend. Vanuit de visie van de Stichting gezien, is de term mantelzorg te beperkt. Er wordt gekozen voor de term Familiezorg omdat het meestal familieleden zijn die langdurige zorg op zich nemen. De term sluit ook beter aan bij de internationaal gebruikte term Family Care. Daarnaast is, door het onderzoek en de ontwikkeling van de Methode Familiezorg, de Stichting een centrum geworden waar een grote hoeveel kennis en ervaring is samengebald. Vanaf 2008 doen steeds meer organisaties vanuit het gehele scala van de zorg een beroep op consulenten en trainers van het Expertisecentrum. De Provincie Noord-Brabant ondersteunt de activiteiten van het Expertisecentrum vanaf 2008 met een grote, tweejarige subsidie. Visie Het Expertisecentrum wil door het inzetten van Familiezorg een bijdrage leveren aan professionele begeleiding van mensen in intensieve zorgsituaties. Daarnaast adviseert, begeleidt en traint het Expertisecentrum mensen die werken in zorgorganisaties, gezondheidscentra en in overheidsinstellingen. Verder stelt het Expertisecentrum zich ten doel voortdurend nieuwe en verbeterde diensten en producten op het gebied van Familiezorg te ontwikkelen. Familiezorg in BerneZorg

15 Geschiedenis BerneZorg BerneZorg is een organisatie voor verzorging en verpleging van ouderen in de regio Heeswijk, Dinther, Loosbroek, Middelrode, Vinkel en Vorstenbosch. BerneZorg bestaat uit verpleeghuis Cunera en verzorgingshuis De Bongerd in Heeswijk en het thuiszorgteam BerneZorg Thuis. Een deel van de bewoners van BerneZorg bestaat uit zusters van de Nederlandse Provincie van de Sociëteit van Jezus Maria Jozef (JMJ). 15 Stichting BerneZorg ontstond in 1998 door een fusie tussen verpleeghuis Cunera, verzorgingshuis De Bongerd en Huize Ter Weer. Huize Ter Weer ging van start in 1961 als initiatief van Stichting Bejaardenzorg Dinther-Heeswijk-Loosbroek en was gevestigd in Dinther. Verpleeghuis Cunera en verzorgingshuis De Bongerd ontstonden vanuit het klooster St. Cunera Gesticht dat in 1904 door de zusters van de Sociëteit van JMJ werd opgericht. Het klooster richtte zich in de loop van de jaren steeds meer op de verzorging van oude en zieke zusters. Eind jaren 60 werden de activiteiten van de zusters verder geprofessionaliseerd en erkend als verpleeghuis Cunera en verzorgingshuis De Bongerd. Aanvankelijk boden deze huizen alleen zorg voor de zusters van JMJ, later ook voor leken. Geleidelijk aan groeide het aantal leken en werd het aantal religieuzen kleiner, zowel onder de bewoners als medewerkers. Sinds de fusie in 1998 is BerneZorg een moderne, open zorginstelling die haar doelstellingen realiseert op basis van christelijke beginselen met respect voor andere geloofsopvattingen en overtuigingen. Met ingang van 1 januari 2013 is BerneZorg gefuseerd met Zorggroep Dorus in Schijndel. De nieuwe naam van de organisatie is Laverhof. Het verpleeg- en verzorgingshuis BerneZorg gaat binnen de nieuwe organisatie verder onder de naam Locatie De Bongerd/Cunera. Op BerneZorg wonen ca. 230 mensen. BerneZorg Thuis biedt zorg aan 130 cliënten. Op BerneZorg werken ruim 400 medewerkers en 280 vrijwilligers Het managementteam bestaat uit een locatiemanager en een bestuurder. Het middenkader wordt gevormd door zes teamleiders. Familiezorg In het oorspronkelijk religieuze verpleeg- en verzorgingshuis zorgden de zusters van de Sociëteit van JMJ voor elkaar. Familie speelde daarbij nauwelijks een rol. Nadat BerneZorg een open zorginstelling was geworden, werd het noodzakelijk mantelzorgbeleid te Managementsamenvatting

16 ontwikkelen. Daartoe werd een werkgroep in het leven geroepen met daarin de locatiemanager, de teamleiders Wonen en Zorg, een vertegenwoordiger van het team Begeleiding en Behandeling en de managementsecretaresse. In 2009 koos BerneZorg ervoor om de Methode Familiezorg, zoals die was ontwikkeld door het Expertisecentrum Familiezorg, als leidraad te nemen voor haar beleid. Vanaf dat moment veranderde de Werkgroep Mantelzorgbeleid haar naam in Werkgroep Familiezorg en werd ook de directeur van het Expertisecentrum lid van de werkgroep. 16 Alle medewerkers en vrijwilligers werden door middel van trainingen en workshops geschoold in de werkwijze van Familiezorg. Aansluitend startte een door medewerkers van het Expertisecentrum begeleide borgingsperiode om medewerkers te ondersteunen bij het implementeren van de nieuwe manier van werken in de dagelijkse praktijk. De effecten van de invoering van Familiezorg werden eind 2011 voor de eerste keer aan de hand van een wetenschappelijke onderbouwde methode gemeten. In 2013 volgt een nieuwe meting. Gebeurtenissen die zich voordoen, bespreek ik tegenwoordig aan de hand van de handvatten die ik heb geleerd in de training Familiezorg. Bijvoorbeeld: een medewerker was boos en verontwaardigd over iets wat een familielid deed in het restaurant. Samen met de medewerker heb ik toen geprobeerd het gedrag van het familielid te begrijpen en te ontschuldigen. Door vragen te stellen als: heb je je wel eens afgevraagd waarom deze meneer doet zoals hij doet? Wat zou ten grondslag kunnen liggen aan zijn gedrag? Niet om het gedrag van het familielid goed te praten, maar om de medewerker te leren niet te snel te oordelen. Het gedrag van de medewerker is daarna 180 graden gedraaid. Tegenover die familie was de irritatie weg en de medewerker kon weer klantgericht aan het werk. Kortom: niet veroordelen en in hokjes stoppen. Haal je eigen emotie eruit door je af te vragen: hoe zou het komen dat iemand zo doet als hij doet. Tom Serier, teamleider Facilitaire Zaken Familiezorg in BerneZorg

17 Visie en beleid BerneZorg Het welbevinden van cliënten en medewerkers staat centraal. Zo staat het geformuleerd in de missie van BerneZorg. Twee van de kernwaarden zijn Regie bij de cliënt en Respect voor mensen. 17 Voor BerneZorg betekenen deze uitgangspunten dat men zich zeer bewust is van het feit dat de professionele zorg die de medewerkers bieden zich altijd afspeelt in het privédomein van de cliënt. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend in het geval van de thuiszorg die BerneZorg biedt, maar ook in het verpleeg- en verzorgingshuis gaat BerneZorg er vanuit dat het huis in eerste instantie het thuis is van de bewoners. De medewerkers zijn er in principe te gast en bieden de benodigde zorg. De organisatie is er om die zorg mogelijk te maken. Deze visie impliceert meer dan alleen het inrichten van een gezellige huiskamer, of een versierde gang met carnaval. Het betekent een fundamenteel andere manier van denken en werken. BerneZorg wil dat bewoners en familie een welkom thuis ervaren. In Familiezorg vond BerneZorg het instrument om die andere manier van denken werken te introduceren en te verankeren. Verschillen respecteren Mensen kunnen van elkaar verschillen, in vele opzichten. Dat maakt het werk van een zorgverlener boeiend en soms ook ingewikkeld. Elke zorgverlener kent zijn botsingen met cliënten. Meestal ontstaat die wrijving door verschillen in grondslagen, de wijze waarop mensen in het leven staan en aankijken tegen de wereld en hun plaats daarin. Zodra je als organisatie kiest om niet alleen te werken met individuele cliënten, maar ook met het systeem van mensen om die cliënt heen, de familiezorgers, vergroot je de kans op verschillen en dus op wrijving. BerneZorg verwacht van haar medewerkers dat ze de verschillen tussen zichzelf en cliënten en hun familie, maar ook de verschillen tussen cliënten en hun familie onderling respecteren. BerneZorg wil aansluiten bij de keuzes van de cliënt en zijn familie, ook als die keuzes voor de medewerkers van BerneZorg niet meteen voor de hand liggen. Heldere en open communicatie is een voorwaarde voor goed samenspel. Managementsamenvatting

18 Inschatten draagkracht en draaglast Veel familiezorgers vinden het vanzelfsprekend om te zorgen voor hun naaste, maar zijn zich niet altijd bewust van de toenemende belasting. Of ze denken dat het inschakelen van hulp een teken van zwakte is. BerneZorg vindt het van groot belang om regelmatig contact te hebben met de hele familie. Om met hen de zorg te bespreken en te onderzoeken op welke manier overbelasting voorkomen kan worden. 18 Signaleren van wensen Omdat cliënten en familiezorgers zo sterk kunnen verschillen, kunnen hun wensen en mogelijkheden nooit veralgemeniseerd worden. Dit betekent dat de zorgverleners van BerneZorg altijd, per situatie, per cliënt, per familiezorger en per tijdperiode nagaan wat wensen, verwachtingen en behoeften zijn. Afhankelijk van de mogelijkheden van cliënt, familiezorger en de organisatie worden afspraken gemaakt en vastgelegd in het zorgleefplan. Familiezorgtaken kunnen daarbij nooit afgedwongen worden. Heldere communicatie tussen cliënt, familie en zorgverlener over de wederzijdse verwachtingen moet voorkomen dat er sprake is van vrijblijvendheid en onduidelijkheid. Afstemmen van zorg Vaak hebben familieleden al een heel leven met de cliënt geleefd en ook een periode voor hun naaste gezorgd voorafgaand aan het contact met BerneZorg. Zij kennen de wensen van de cliënt als geen ander. Medewerkers van BerneZorg benaderen daarom de familiezorgers als ervaringsdeskundigen en experts voor wat betreft de zorgverlening en ondersteuning aan de cliënt. De zorg van medewerkers van BerneZorg wordt vanaf het eerste contactmoment zorgvuldig op de cliënt en de familiezorgers afgestemd. Medewerkers van BerneZorg geven ook duidelijk hun grenzen en die van de organisatie aan. Dat maakt voor alle betrokkenen duidelijk waar ze aan toe zijn. Op vaste evaluatiemomenten, of als daar aanleiding toe is, wordt besproken of de afspraken werkbaar zijn of aangepast moeten worden. Triade Het signaleren van wensen en afstemmen van de zorg gebeurt vanaf de allereerste contacten tot en met de regelmatige zorgleefplanbesprekingen zoveel mogelijk in de vaste triade van cliënt, familie en betrokken medewerkers van BerneZorg. De essentie van de zorgtriade is dat de dialoog over de zorgverlening gaande blijft. Communiceren Open communicatie is voor BerneZorg de basis voor een goede samenwerking met cliënten en familie. Cliënten en hun familie: - worden daarom altijd met respect benaderd - krijgen tijdig alle relevante informatie - krijgen altijd gelegenheid tot gesprek, informeel tijdens zorgmomenten en in alle rust op daartoe gekozen tijdstippen - zijn medebepalend in de zorg Familiezorg in BerneZorg

Mantelzorgbeleid Inovum

Mantelzorgbeleid Inovum Paginanummer: 1 / 5 Mantelzorgbeleid Inovum 1. Doel Geven van duidelijkheid over wie mantelzorgers zijn, wat het verschil is tussen mantelzorgers en vrijwilligers en hoe Inovum en mantelzorgers elkaar

Nadere informatie

Open communicatie leidt tot minder stress. trainer. 1 methode familiezorg trainer

Open communicatie leidt tot minder stress. trainer. 1 methode familiezorg trainer Methode Familiezorg Open communicatie leidt tot minder stress trainer 1 methode familiezorg trainer Voorwoord Het hart van de zorg is daar waar de zorg gegeven wordt, waar kwetsbare families vragen, problemen

Nadere informatie

AxionContinu heeft ten aanzien van het mantelzorgbeleid de volgende uitgangspunten geformuleerd:

AxionContinu heeft ten aanzien van het mantelzorgbeleid de volgende uitgangspunten geformuleerd: Mantelzorgbeleid 1. Wat is mantelzorg Mantelzorg is een overkoepelend begrip voor veel vormen van meer dan gebruikelijke zorg, die partners, ouders, kinderen, familieleden, vrienden en buren elkaar verlenen.

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland Mantelzorgbeleid ZAB Nederland 1. Inleiding Mantelzorg is een thema dat momenteel veel aandacht krijgt in onze samenleving. Het gaat om zorg die noodzakelijkerwijs langdurig, onbetaald en vanuit een persoonlijke

Nadere informatie

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112 Beleid mantelzorg Herzieningsdatum 031112 Mantelzorgbeleid Cederhof Mantelzorg kan worden gedefinieerd als de extra zorg en begeleiding die mensen, vrijwillig, langdurig en onbetaald, verlenen aan personen

Nadere informatie

Toolkit. Familieparticipatie

Toolkit. Familieparticipatie Toolkit Familieparticipatie April 2013, Vilans De materialen en teksten uit deze toolkit kunt u gratis printen en downloaden. Zorgorganisaties kunnen dit materiaal kopiëren, aanpassen en aanvullen met

Nadere informatie

3 VISIE OP MANTELZORG EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG

3 VISIE OP MANTELZORG EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG MANTELZORGBELEID EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG Dit beleid is opgesteld voor extramurale cliënten van ISZ De Brug en geldt vanaf 1 januari 2015. 1 INLEIDING Door veranderingen in de zorg wordt er een steeds

Nadere informatie

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM MANTELZORGBELEID VIERSTROOM Doel Het doel van deze tekst is een kader beschrijven waarbinnen doelstellingen en randvoorwaarden zijn vastgelegd die de samenwerking met mantelzorgers en ondersteuning van

Nadere informatie

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model Workshop: Familiegericht werken SOFA-model In de zorg staat de zorgvrager centraal, maar ook de familie is betrokken partij als iemand wordt opgenomen in het WZC. Om de zorg goed te laten verlopen, is

Nadere informatie

Opdracht transitiemanager voor de 3 grote locaties

Opdracht transitiemanager voor de 3 grote locaties Opdracht transitiemanager voor de 3 grote locaties Deze opdracht beschrijft de rol van de transitiemanager voor de 3 grote locaties (Lauwershof, Oudtburgh en Zuyder Waert) in de implementatie van de strategie

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd December 2010 Auteur: Jan Hiemstra 1 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 H. 1. Actuele ontwikkelingen Blz. 4 H. 2. Afstemming mantelzorg en formele zorg Blz. 7 H. 3. Visie

Nadere informatie

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh Opgesteld door: Bijlage: Albert Tahaparij Eveline Stehouwer Ellen van den Bosch Folder Mantelzorg Vastgesteld MT d.d. 10 september 2013 Opgesteld

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

Familieparticipatie en mantelzorg

Familieparticipatie en mantelzorg Familieparticipatie en mantelzorg Inleiding: Mantelzorg en familieparticipatie zijn twee begrippen die vaak door elkaar gebruikt worden. Norschoten maakt onderscheid in deze twee begrippen. In deze notitie

Nadere informatie

Trainingen Coaching Intervisie Supervisie. Voor de zorg

Trainingen Coaching Intervisie Supervisie. Voor de zorg Trainingen Coaching Intervisie Supervisie Voor de zorg Professioneel communiceren met 2013 Training Professioneel communiceren met Voor wie? De training is bedoeld voor mensen in de zorg die hun communicatie

Nadere informatie

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film Mantelzorg bij kleinschalig wonen Handreiking bij film Colofon Datum: september 2012 Auteurs: Ilse de Bruijn (MOVISIE) en Nienke Blijham (Vilans) Met medewerking van: De Rinnebeek (locatie van zorgorganisatie

Nadere informatie

V&VN standpunt. Samenwerken met informele zorg

V&VN standpunt. Samenwerken met informele zorg V&VN standpunt Samenwerken met informele zorg Inhoudsopgave 1 Informele zorg voegt waarde toe aan het leven 3 2 De rol van professionals is cliënt en systeem te ondersteunen in het zich samen redden 3

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug Dit beleid is in eerste instantie opgesteld voor intramurale cliënten van ISZ De Brug. De vertaalslag naar extramurale cliënten moet nog worden gemaakt. Inleiding

Nadere informatie

Beleidsplan Mantelzorg

Beleidsplan Mantelzorg Opsteller: Golein Klein Bramel Versie: 1 december 2010 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 INLEIDING... 3 1. WAT IS MANTELZORG?... 3 2. VISIE OP MANTELZORG... 4 3. WAT KUNNEN MANTELZORGERS VERWACHTEN VAN

Nadere informatie

Art 4 Care. Grondslagen in de familiezorg. Voorwoord

Art 4 Care. Grondslagen in de familiezorg. Voorwoord Grondslagen in de familiezorg Voorwoord Grondslagen in de familiezorg Over relaties kun je praten De ontmoeting, het contact en de relatie zijn de terugkerende elementen van het werken in de familiezorg.

Nadere informatie

Opdracht transitiemanager voor de wijken

Opdracht transitiemanager voor de wijken Opdracht transitiemanager voor de wijken Deze opdracht beschrijft de rol van de transitiemanager voor de wijken in de implementatie van de strategie van Magentazorg en Actiezorg. De opdracht heeft een

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Driezorg

Mantelzorgbeleid Driezorg Mantelzorgbeleid Driezorg Inleiding Mantelzorg is een belangrijk en omvangrijk deel van de zorg. Naar verwachting neemt het aandeel van mantelzorgers toe in verband met demografische en sociaal-economische

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Lucia Tielen. Methode Familiezorg: theorie, beleid en praktijk

Lucia Tielen. Methode Familiezorg: theorie, beleid en praktijk Lucia Tielen De Driesprong Methode Familiezorg: theorie, beleid en praktijk 1 Colofon 2010 Expertisecentrum Familiezorg, Provincie Noord-Brabant en Tranzo, Academische Werkplaats Ouderenbeleid en Familiezorg

Nadere informatie

Zorgacademie Midden Brabant: Toekomst bestendig zorgonderwijs

Zorgacademie Midden Brabant: Toekomst bestendig zorgonderwijs Zorgacademie Midden Brabant: Toekomst bestendig zorgonderwijs Uitdagingen zorg Sterke vergrijzing Toename zorgvraag: chronisch zieken Arbeidsmarkt: zorgvraag overtreft aanbod Veranderende sociale en culturele

Nadere informatie

Opleiding: Eerst Verantwoordelijke Verzorgende met plus (EVV met plus)

Opleiding: Eerst Verantwoordelijke Verzorgende met plus (EVV met plus) Opleiding: Eerst Verantwoordelijke Verzorgende met plus (EVV met plus) De Eerst Verantwoordelijke Verzorgende (EVV er) is onmisbaar in de zorg en u wilt uw EVV er de juiste kennis en vaardigheden meegeven.

Nadere informatie

Zorggroep De Vechtstreek beter voorbereid op de toekomst!

Zorggroep De Vechtstreek beter voorbereid op de toekomst! Zorggroep De Vechtstreek beter voorbereid op de toekomst! Zorggroep De Vechtstreek had als centraal doel bij de start van het In voor Zorgtraject om haar implementatievermogen structureel te vergroten.

Nadere informatie

Dhr. J. Roorda, Raad van Bestuur Dr. Deelenlaan 6 5042 AD Tilburg 013 4644526 J.Roorda@dewever.nl. Mw. A. van Sluijs, Projectleider

Dhr. J. Roorda, Raad van Bestuur Dr. Deelenlaan 6 5042 AD Tilburg 013 4644526 J.Roorda@dewever.nl. Mw. A. van Sluijs, Projectleider Projectvoorstel Familiezorg; de kunst van het ontmoeten Gegevens algemeen Zorgaanbieder Naam en Contact gegevens zorgaanbieder De Wever Dr. Deelenlaan 6 5042 AD Tilburg 013 4644100 www.dewever.nl Naam

Nadere informatie

DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5

DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5 DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5 Zorgleefplan brochure bronnen www.loc.nl, (LOC, zeggenschap in de zorg is de koepelorganisatie van de cliëntenraden van de sectoren verpleging en verzorging,

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2011

Nieuwsbrief oktober 2011 RSZK is In voor Zorg! Woensdag 28 september was een mooie zonnige dag met zomerse temperaturen. Een prachtige dag om van start te gaan met het project In voor Zorg. In dit project gaan we als organisatie

Nadere informatie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie Context Het aanbieden van welzijn, dagbesteding of zingevingactiviteiten

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS

AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS Informatie voor managers en beleidsmedewerkers van thuiszorgorganisaties ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen

Nadere informatie

PrivaZorg. PrivaZorg thuiszorg klantgericht en persoonlijk!

PrivaZorg. PrivaZorg thuiszorg klantgericht en persoonlijk! PrivaZorg PrivaZorg thuiszorg klantgericht en persoonlijk! 1 Welkom bij PrivaZorg! PrivaZorg is een thuiszorgorganisatie, die werkt met gemotiveerde, zelfstandige zorgverleners. Thuiszorg is zorg bij mensen

Nadere informatie

Activiteitenplan 2014

Activiteitenplan 2014 Activiteitenplan 2014 Voorwoord Voor u ligt het activiteitenplan van de stichting Hospice en vrijwillige terminale thuiszorg Midden- Holland. Het plan is een afgeleide van het beleidsplan en de activiteiten

Nadere informatie

ZO GEWOON MOGELIJK ZORGVISIE FRANKELANDGROEP

ZO GEWOON MOGELIJK ZORGVISIE FRANKELANDGROEP ZO GEWOON MOGELIJK ZORGVISIE FRANKELANDGROEP Laat mij doen met eigen vuur, wat ik verkies zoolang ik duur.. Willem Elsschot Zorgvisie: Zo gewoon mogelijk De Frankelandgroep vindt het van groot belang dat

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Beleidsplan. Er zijn. Zorg in de laatste levensfase. VPTZ Kaag en Braassem Beleidsplan 2013 2016

Beleidsplan. Er zijn. Zorg in de laatste levensfase. VPTZ Kaag en Braassem Beleidsplan 2013 2016 Beleidsplan 2013 2016 Er zijn. Zorg in de laatste levensfase Pagina 1 Inleiding Al meer dan 20 jaar wordt door vrijwilligers in onze gemeenschap aanvullende zorg geboden aan mensen in hun laatste levensfase.

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 + Jaarplan 2015 Cliëntenraad van de locaties Eldenstaete en Tertzio

Jaarverslag 2014 + Jaarplan 2015 Cliëntenraad van de locaties Eldenstaete en Tertzio Jaarverslag 2014 + Jaarplan 2015 Cliëntenraad van de locaties Eldenstaete en Tertzio Februari 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Korte terugblik 2014 3 3. Hoe heeft Pleyade cliëntinspraak georganiseerd?

Nadere informatie

Samen zorgen voor kwaliteit van leven Mantelzorg en Mantelzorgers

Samen zorgen voor kwaliteit van leven Mantelzorg en Mantelzorgers Samen zorgen voor kwaliteit van leven Mantelzorg en Mantelzorgers Juni 2009/ evaluatie en bijstelling: november 2011 geëvalueerd en bijgesteld: mei 2013 documentverantwoordelijke: afdeling beleid en kwaliteit

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

TRAININGSAANBOD STEM. Bewustwordingsbijeenkomst Verdiepingsbijeenkomsten Inspiratiecyclus

TRAININGSAANBOD STEM. Bewustwordingsbijeenkomst Verdiepingsbijeenkomsten Inspiratiecyclus TRAININGSAANBOD STEM Bewustwordingsbijeenkomst Verdiepingsbijeenkomsten Inspiratiecyclus STEM Leren praten over de dood Stichting STEM organiseert trainingen rond het thema praten over de dood voor iedereen

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid. 1. Inleiding. 1.1. Het welbevinden van de bewoners staat centraal. 1.2. De hele mens. 1.3. Geloofsbeleving

Mantelzorgbeleid. 1. Inleiding. 1.1. Het welbevinden van de bewoners staat centraal. 1.2. De hele mens. 1.3. Geloofsbeleving Mantelzorgbeleid 1. Inleiding 1.1. Het welbevinden van de bewoners staat centraal. Ons doel is dat de bewoners in Vredenoord het warme, persoonlijke en welkome gevoel van thuis beleven. Met het organiseren

Nadere informatie

Beleid samenwerking met en ondersteuning van mantelzorg in de intramurale locaties van Amstelring

Beleid samenwerking met en ondersteuning van mantelzorg in de intramurale locaties van Amstelring Beleid samenwerking met en ondersteuning van mantelzorg in de intramurale locaties van Amstelring Mantelzorgbeleid Intramuraal Amstelring 2013 1 Inleiding Mantelzorg staat in de belangstelling. Het ontwikkelen

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015

Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015 Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015 April 2015 Ant Stremmelaar Adviseur Zorg en Kwaliteit Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doel 3 3. Begripsbepaling 3 4. Uitgangspunten WZU Veluwe 4 2 Inleiding Mantelzorg

Nadere informatie

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Inspirerende bijeenkomst over mantelzorg met aandacht voor: de kracht van zeggenschap van cliënten en mantelzorgers; eigen regie voor

Nadere informatie

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT Tips voor mantelzorgers die voor thuiswonende ouderen zorgen ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen en verzorgenden Partner

Nadere informatie

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein Beleid 2012-2013 Inleiding Dit beleidsstuk is geschreven om in beeld te brengen wat onze organisatie doet, waar we voor staan en waar we goed in zijn, hoe we

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen Zinthese Plus is een bureau gespecialiseerd in het gedrag van mensen in hun werkomgeving.

Nadere informatie

Een verkorte handreiking voor de introductie van en informatievoorziening aan familieleden van (toekomstige) bewoners van intramurale woon- &

Een verkorte handreiking voor de introductie van en informatievoorziening aan familieleden van (toekomstige) bewoners van intramurale woon- & Een verkorte handreiking voor de introductie van en informatievoorziening aan familieleden van (toekomstige) bewoners van intramurale woon- & zorgdiensten. Inleiding en inhoud Dit is een handreiking voor

Nadere informatie

Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon

Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon Mantelzorg bij Atlant Zorggroep Colofon Scribent: Documenteigenaar: Bestemd voor: Datum besluit: 01-08-2015 Evaluatiedatum: 01-08-2016 Versie: 3.1 Rianne Burgers Divisie manager ouderen Geheel Atlant Docudatum:

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Training & Ontwikkeling

Training & Ontwikkeling Inleiding FOCUS Leren & Ontwikkelen uit Wormerveer is een sterk groeiende Human Resources Development dienstverlener met een duidelijke focus op resultaatgerichtheid en professionalisering. Wij onderscheiden

Nadere informatie

Cliëntenraad Liemerije. Jaarplan 2014-2015

Cliëntenraad Liemerije. Jaarplan 2014-2015 Liemerije deskundige zorg voor ouderen Bezoekadres Hunneveldweg 12 6903 ZN Zevenaar T 088-044 1999 Postadres : Postbus 12 6900 GA ZEVENAAR Mailadres clientenraad@liemerije.nl Internet www.liemerije.nl

Nadere informatie

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Inleiding Aandacht is een essentieel onderdeel in de zorg. Aandacht voor de patiënt en de zorgverlener vergroot de vitaliteit, de effectiviteit en de kwaliteit

Nadere informatie

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente.

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 1. Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 2. De overheid moet niet achter de voordeur van mensen willen treden. Dat is privégebied en de eigen

Nadere informatie

Mantelzorg en professionals: bondgenoten in de zorg

Mantelzorg en professionals: bondgenoten in de zorg Mantelzorg en professionals: bondgenoten in de zorg Workshop Mantelzorg Febe Lenie de Pater Consulent Mantelzorg Freelancer Mantelzorgondersteuning November 2014 Doel workshop Bewustwording rol en positie

Nadere informatie

Hoofdlijnen beleidsplan Ronald McDonald Kinderfonds 2010-2015

Hoofdlijnen beleidsplan Ronald McDonald Kinderfonds 2010-2015 Hoofdlijnen beleidsplan Ronald McDonald Kinderfonds 2010-2015 Missie/Visie/Kernboodschap/Doelstelling Missie Het Ronald McDonald Kinderfonds wil een positieve bijdrage leveren aan de gezondheid van kinderen

Nadere informatie

Leergang ZelfVerzorgd

Leergang ZelfVerzorgd Leergang ZelfVerzorgd Waar gaat het over? Zuidwester heeft besloten te gaan werken met ondersteuningslijnen. Op deze manier willen we meer gespecialiseerde ondersteuning bieden aan onze cliënten, binnen

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Op weg naar veilige en cliëntgerichte verpleeghuiszorg. Anders denken en doen

Op weg naar veilige en cliëntgerichte verpleeghuiszorg. Anders denken en doen Op weg naar veilige en cliëntgerichte verpleeghuiszorg Anders denken en doen Vernieuwing in de verpleeghuiszorg verlegt de focus van zorgprofessionals De impact van de oproep van staatssecretaris Martin

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Samen zorgen Informatie voor mantelzorgers

Samen zorgen Informatie voor mantelzorgers Samen zorgen Informatie voor mantelzorgers www.szr.nl SZR vindt de inbreng van een mantelzorger erg belangrijk. U kent uw naaste/familie en weet hoe hij of zij de zorg het liefst wil ontvangen. Tips voor

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Inleiding Zorg Groep Beek (ZGB) is al vele jaren een heel goed alternatief voor cliënt gerichte thuiszorg en wijkverpleging in de Westelijke Mijnstreek.

Nadere informatie

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Beslisnota voor de raad Openbaar Onderwerp Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Portefeuillehouder Nelleke Vedelaar Informant Erna van Dijk Eenheid/Afdeling Ontwikkeling / OWS Telefoon

Nadere informatie

Stelling 1. Stelling 2. Doorbreek de Cirkel Samen. Routeboekje. Dia 1. Dia 2. Dia 3. Dia 4. Symposium Het venijn zit in de staart

Stelling 1. Stelling 2. Doorbreek de Cirkel Samen. Routeboekje. Dia 1. Dia 2. Dia 3. Dia 4. Symposium Het venijn zit in de staart Dia 1 Dia 2 Routeboekje Kennismaken Project Methodieken Aan de slag in uw gemeente! Dia 3 Stelling 1 Onze organisatie begeleid ook mensen met NAH zonder indicatie. Dia 4 Stelling 2 perspectief is geborgd

Nadere informatie

Leergang Opleidingsmanagement

Leergang Opleidingsmanagement Leergang Opleidingsmanagement Voor Trainingscoördinatoren Opleidingsmanagers Leidinggevenden met opleidingstaken Hoe kan ik gezond verstand plannen onderbouwen met bewezen modellen en inzichten? Hoe overtuig

Nadere informatie

Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1

Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1 Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1 Beschrijving werkwijze 1 Gebaseerd op de eindevaluatie Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis

Nadere informatie

Het gerecht. Ingrediënten

Het gerecht. Ingrediënten Recept 2: Wat wil de cliënt? Een recept voor maatwerk en passende zorg voor de cliënt Het gerecht Het resultaat: maatwerk, oftewel passende zorg voor de cliënt. Ieder mens is uniek en heeft andere wensen

Nadere informatie

CASUS. Het belang van de methode familiezorg voor cliënt, familie en samenleving

CASUS. Het belang van de methode familiezorg voor cliënt, familie en samenleving Het belang van de methode familiezorg voor cliënt, familie en samenleving CASUS Wat is de impact voor een gezin met een moeder die met een ernstige handicap moet leven? SAMENVATTING VAN DE CASUSBESCHRIJVING

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET KINDEREN

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET KINDEREN TEAMNASCHOLING OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET KINDEREN KIDS SKILLS DE KIDS SKILLS METHODE Iedereen die met kinderen werkt mist wel enkele vaardigheden, of zou ergens beter in willen worden. Met behulp van

Nadere informatie

Woonzorgcentrum. Meerjarenbeleid woonzorgcentrum Sint Anna 2012-2016

Woonzorgcentrum. Meerjarenbeleid woonzorgcentrum Sint Anna 2012-2016 Woonzorgcentrum Meerjarenbeleid woonzorgcentrum Sint Anna 2012-2016 Uniek zijn en uniek blijven Vanaf de oprichting van Stichting Sint Anna in 1976 door de Zusters van Julie Postel, is het woonzorgcentrum

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Kennisplatform Mantelzorg West Friesland. Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015

Kennisplatform Mantelzorg West Friesland. Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015 Kennisplatform Mantelzorg West Friesland Een netwerkorganisatie van gemeenten, zorgaanbieders, hulverlenende instellingen en belangenbehartigers van mantelzorgers Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015

Nadere informatie

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. "Kids Skills" Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home.

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. Kids Skills Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home. [2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen "Kids Skills" Gerrit van de Vegte gerritvandevegte@home.nl WAT IS KIDS SKILLS? Kids Skills is een speelse,praktische en oplossingsgerichte benadering om kinderen

Nadere informatie

Reactie op advies Mantelzorgondersteuning en waardering

Reactie op advies Mantelzorgondersteuning en waardering bericht Ontwikkeling Maatschappelijke Ontwikkeling Retouradres: Postbus 10007, 8000 GA Zwolle Participatieraad Zwolle t.a.v. de heer J. van der Heiden Sassenstraat 33 8011 PB..ZWOLLE Stadskantoor Lübeckplein

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V.

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V. 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 : Visie op werken met mantelzorgers Hoofdstuk 2 : Wat kunnen mantelzorgers doen bij AYA Thuiszorg? Hoofdstuk 3 : Ondersteuning van mantelzorgers Hoofdstuk 4 : Mantelzorg en

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

Belevingszorg.nl. Programma s voor (weer) meer kleur in het leven. voor. leven

Belevingszorg.nl. Programma s voor (weer) meer kleur in het leven. voor. leven Zorg voor leven Programma s voor (weer) meer kleur in het leven Belevingszorg.nl Notities Belevingszorg.nl Belevingszorg Programma s Belevingszorg... geeft het leven (weer) kleur Vanuit het thema Belevingszorg

Nadere informatie

De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg

De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg 1 2 De kunst van het ontmoeten De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg Deirdre Beneken

Nadere informatie

Wonen - Zorg - Welzijn. Ieder mens telt

Wonen - Zorg - Welzijn. Ieder mens telt Wonen - Zorg - Welzijn Ieder mens telt Samen zorgeloos verder Wie zorg nodig heeft, wil meer dan deskundigheid alleen. Persoonlijk contact, een luisterend oor en oog voor individuele verwachtingen zijn

Nadere informatie

Samen koersen op morgen Koersen doe je samen

Samen koersen op morgen Koersen doe je samen Samen koersen op morgen Koersen doe je samen Beleidsplan 2012 2018 Veerhoeklaan 7 4501 AE Oostburg Januari 2013 Samen koersen op morgen Koersen doe je samen Beleidsplan 2012 2018 Als we het samen doen,

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Zorgen voor een ander

Zorgen voor een ander Zorgen voor een ander Steunpunt voor Mantelzorgers en Ruggesteun R U GGESTE U N Zorgen voor een ander Soms hebben mensen meer nodig dan goede zorg alleen; een extra luisterend oor bijvoorbeeld, of iemand

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT HOE ZIET UW PRAKTIJK ERUIT? Veel cliënten zien hun probleem als een individueel probleem en komen

Nadere informatie

EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER

EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER Communicatieplan: EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER Week van de Respijtzorg Noord-Holland 19 25 januari 2009 Inhoudsopgave 1. UITGANGSSITUATIE 3 Week van de Respijtzorg Noord-Holland Doelgroep en doelstelling

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie