Leerlingen op spoor. werkdocument 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leerlingen op spoor. werkdocument 2"

Transcriptie

1 Leerlingen op spoor Algemene diagnostiek voor de toelaatbaarheidsbepaling LWOO/PRO Diagnostiek als hulpmiddel werkdocument 2 "LEERLINGEN OP SPOOR" Anita Bootsman-Slinkers, APS, (projectleider) Hans den Dulk, APS Hadewijch van Rooy, CPS Hiltje Rookmaker, CPS Miriam van der Weijden, CPS Ad van Laarhoven, KPC Groep maart 2000 VSLPC Utrecht

2 Dit werkdocument is een vervolg en een aanvulling op het werkdocument Algemene diagnostiek ten behoeve van de toelaatbaarheidsbepaling LWOO/PRO (december 1998) Met dank aan: SWV Limburg (Geleen, Sittard) mw. drs. C. Jansen SWV zuid oost Utrecht dhr. B. Rueck SWV Apeldoorn (1 of 2), dhr. G. van Dijken, dhr. C. de Bondt COTAN, mw. J.C. van Vliet-Mulder dhr. G. Melis, DOBA, Eindhoven Carola van Duiven, secretaresse APS Leerlingen op spoor lay-out: APS, PSC VSLPC (Verenigde Samenwerkende Landelijke Pedagogische Centra), Utrecht, 2000

3 Inhoud Woord vooraf 5 Inleiding 7 Algemeen 7 Indeling werkdocument 7 Begrippen 8 Vmbo-loket en helpdesk 8 I Aangepaste toelaatbaarheidscriteria LWOO/PRO 9 II Diagnostisch traject 15 II.1 Intelligentie 15 II.2 Diagnostiek als hulpmiddel bij indicering van leerlingen 16 II.3 Diagnostiek als hulpmiddel bij het vaststellen van het begeleidingsperspectief 17 II.4 Diagnostiek gegevens als voorbereiding op het invullen van het (groeps-) handelingsplan 17 II.5 Het trechtermodel: het diagnostisch traject in beeld 19 II.6 Begeleidend stappenplan van uit het trechtermodel 20 III. Het bruikbaar diagnostisch instrumentarium 23 III.1 Voorwaarden en eisen aan testen 23 III.2 Onderscheid in psychologische instrumenten (testen-toetsen vragenlijsten) 24 III.3 Capaciteiten testen en Persoonlijkheidstesten 24 III.4 Bruikbare testen op intelligentiequotiënt, leerachterstanden en sociaal-emotionele ontwikkeling 25 III.4.1 Intelligentietesten: overzicht van bruikbare testen 26 III.4.2 Leerachterstand-testen: overzicht van bruikbare testen 33 I I I Didactische leeftijdsequivalent (DLE) 42 III Registratie van (leerachterstanden)gegevens via een Profielkaart 44 III Good practice in keuze test-instrumentarium 46 Bijlagen en literatuur Geraadpleegde bronnen Overzicht van de pre-pilots en pilots ten aanzien van de regulering leerlingstromen: algemene diagnostiek Begrippenlijst 59 3

4

5 Woord vooraf Op 1 augustus 1998 is de nieuwe Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) ingegaan. Door een belangrijke aanpassing van de WVO verdwijnen vbo, mavo en het voortgezet speciaal onderwijs en daarvoor in de plaats komt het vmbo. Hoofdelementen uit de aanpassing van de wet zijn de invoering van leerwegen in de hogere leerjaren van het vmbo, het leerwegondersteunend onderwijs en het praktijkonderwijs. De belangrijkste uitgangspunten voor de hiervoor genoemde wijziging in de wet zijn: verbetering van de aansluiting van vmbo op het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt door deze opleidingen nadrukkelijk in te richten als voorbereiding op het middelbaar beroepsonderwijs; het voortgezet speciaal onderwijs (svo) een plaats geven binnen dit vmbo, zodat ook moeilijk lerende leerlingen (mlk) en leerlingen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden (lom) in het vo leerwegen kunnen voltooien; mogelijkheden openen om de svo-deskundigheid in te zetten in het vo en de vo-faciliteiten te gebruiken voor het svo. In het voortgezet onderwijs zijn regionaal samenwerkingsverbanden gevormd (zo n negentig in getal) van de voormalige scholen voor, vbo, mavo, lom en mlk. Deze scholen van het regionale samenwerkings-verband (SWV) geven het nieuwe vmbo met het onderwijs in de leerwegen en de zorgstructuur van LWOO en praktijkonderwijs gezamenlijk vorm. Ze vergroten daardoor de onderwijs- en zorgmogelijkheden voor de leerlingen. Als het zorgteam van een vmbo-school niet aan de specifieke zorgvraag van een leerling kan voldoen, dan kan de school een beroep doen op de specialisten van het samenwerkingsverband (SWV). Het merendeel van de leerlingen in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs zal een van de leerwegen (theoretische, gemengde of beroepsgerichte leerweg) zonder extra en aanvullende leer- en begeleidingsactiviteiten kunnen doorlopen. De ervaring leert dat er altijd leerlingen zijn die extra inspanning vragen. Het leerwegondersteunend onderwijs (LWOO) zal met een diversiteit aan taken en activiteiten op maat inspelen op de behoefte aan extra onderwijs en begeleiding van deze leerling. De vragen om extra inzet kunnen zeer uiteen lopen. De school ontwikkelt voor deze zorgaanpak een diversiteit aan onderwijs- en begeleidingsarrangementen, ook van orthodidactische of orthopedagogische aard en verdeelt deze taken over docenten van het docententeam, mentor, zorgcoördinator en de specialisten van het zorgteam van de school. Bij taken die de mogelijkheden van de school te boven gaan, doet de school een beroep op de specialismen in het samenwerkingsverband. Leerwegondersteunend onderwijs vindt altijd aanvullend plaats op het onderwijs in de leerwegen. Dit kan op drie manieren: als voorbereiding op het volgen van onderwijs in een van de leerwegen; als aanvullend tijdens het programma in de leerweg en als tijdelijk outplacement in een leerwegondersteunend traject om daarna weer terug te keren in het reguliere onderwijs. LWOO vormt in deze activiteiten een belangrijk onderdeel van de zorgstructuur van het vmbo. Op deze wijze wordt het onderwijs in het vmbo zo ingericht en geïntegreerd dat zorgbehoevende leerlingen in een ononderbroken ontwikkelingsproces het diploma van de leerweg kunnen halen. Op SWV-niveau, op schoolniveau en op groepsniveau kan zo onderwijs en begeleiding worden gegeven uitmondend in het effect dat meer leerlingen de leerwegen afsluiten met een diploma. Met dat diploma kunnen ze zich in het beroepsonderwijs in een opleiding kwalificeren voor de arbeidsmarkt. 5

6 Zorgleerlingen die geïndiceerd zijn voor het praktijkonderwijs, hebben niet de mogelijkheden om via het LWOO een diploma te halen. Dit onderwijs is er op gericht, rechtstreeks, zonder kwalificatie in het beroepsonderwijs, voor te bereiden en toe te leiden naar een werkplek op de arbeidsmarkt. Deze leerlingen krijgen op school en in de stage een meer functiegerichte training voor hun specifieke werkplek. Zij verlaten met certificaten het praktijkonderwijs. Leerlingen worden toegelaten tot leerwegondersteunend onderwijs of praktijkonderwijs, nadat de Regionale Verwijzingscommissie (RVC) een beschikking tot toelaatbaarheid heeft afgegeven. Voor het schooljaar is, in afwijking van de WVO vastgesteld dat de RVC s in plaats van een beschikking een advies over toelaatbaarheid van een leerling zullen afgeven. Dit is een tijdelijke regeling. Voorlopig volstaat de RVC dus met een advies aan de school, waarbij de leerling is aangemeld. Ook in dit overgangsjaar kunnen scholen afwijken van het advies van de RVC, maar zullen dit wel moeten onderbouwen via een beargumenteerd document, dat aan de RVC aangeleverd moet worden. Na 2002 zal de Permanente Commissie Leerlingenzorg in het samenwerkingsverband deze beschikking afgeven voor het leerwegondersteunend onderwijs, terwijl de Regionale Verwijzingscommissie (RVC) dat voor het praktijkonderwijs (PRO) zal blijven doen. De VSLPC heeft, in opdracht van het ministerie van OC&W, verschillende onderwerpen, die te maken hebben met deze "regulering van leerlingstromen", uitgewerkt in de vorm van werkdocumenten. Deze werkdocumenten kunnen dienen als hulpmiddel voor scholen en samenwerkingsverbanden om de aanvraag voor extra zorg te organiseren en te implementeren. Onder de titel Leerlingen op spoor heeft de VSLPC de onderstaande werkdocumenten op dit thema ontwikkeld en verspreid: De aanvraag van extra zorg bij de RVC, een procesbeschrijving ; Algemene diagnostiek ten behoeve van de toelaatbaarheidsbepaling leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs ; Het onderwijskundig rapport in het leerlingdossier ; Taakstelling Permanente Commissie Leerlingenzorg vo 1 en vo 2 ; Docentvaardigheden De werkdocumenten zijn geschreven voor de samenwerkingsverbanden (coördinatoren, directies van svo- en vo-scholen, interne zorgcoördinatoren en -teams, docenten, leden van de commissies van onderzoek en begeleiding en remedial teachers). Ze geven de scholen de mogelijkheid een verantwoord begeleidings- en zorgtraject te organiseren ten behoeve van de regulering leerlingstromen. Dit document is een vervolg op het eerder uitgegeven werkdocument: Algemene diagnostiek ten behoeve van de toelaatbaarheidsbepaling LWOO/PRO en gaat over de rol van de diagnose bij de toelating en plaatsing. Het beschrijft via welke diagnostische instrumenten gegevens over leerlingen kunnen worden verzameld. Op grond daarvan kunnen leerlingen verwezen en toegelaten worden tot het leerwegondersteunend onderwijs of het praktijkonderwijs. Op grond van deze gegevens geeft de PCL aanknopingspunten voor het op te stellen (groeps)handelingsplan. Het werkdocument 2 Materiaalontwikkeling, diagnostiek en behandeling 2000 (LPC/CPS) sluit nauw aan bij de inhoud van dit document. Voor een systematische ordening van de diagnostische toelatingsgegevens wordt daarin een klassenstaat beschreven. Ordening in klassenstaat is van belang voor de verdere leerlingbegeleiding vanuit de individuele en de groepshandelingsplannen. 6

7 Inleiding Algemeen Dit werkdocument in een vervolg op het werkdocument Leerlingen op spoor, Algemene Diagnostiek ten aanzien van de toelaatbaarheidsbepaling LWOO/PRO. In dit document wordt nader ingegaan op de functie en betekenis van de algemene diagnostiek in het gehele traject van de toelaatbaarheidsbepaling, van aanmelding tot toelating en plaatsing. De diagnostische instrumenten, die voor de toelaatbaarheidsbepaling gebruikt gaan worden, moeten toegepast worden onder eindverantwoordelijkheid van een diagnostisch geschoold psycholoog of orthopedagoog en alleen die instrumenten mogen hiertoe gehanteerd worden, die naar het oordeel van de COTAN, (Commissie Testaangelegenheden Nederland) van het NIP (Nederlands Instituut van Psychologen) betrouwbaarheid en validiteit hebben. Bij het gebruik van diagnostisch instrumentarium stelt de overheid de eis, dat de te gebruiken testen door een onafhankelijke commissie hierop beoordeeld zijn of gaan worden. Dit doet de COTAN. In artikel 3 van de wet WVO wordt expliciet gesteld dat de RVC niet tot een oordeel omtrent toelaatbaarheid kan komen als zulks niet onomstotelijk vaststaat. Het woord onomstotelijk geeft aan dat er sprake moet zijn van een oordeel dat zo veel mogelijk tot stand is gekomen op basis van objectieve maatstaven. De plaats, functie en betekenis van de algemene diagnostiek binnen het reguleringstraject VMBO, heeft tot allerlei vragen geleid op organisatorisch en communicatief vlak, maar ook vanuit de zorg die er bestaat over de toepassing, nut en effecten ervan voor de school, het samenwerkingsverband, de RVC en de leerlingen zelf. Ook zijn er vragen gesteld over het werken met de begrippen intelligentiequotiënt, intelligentiemeting, diagnostisch instrumentarium en de vastgelegde en vooralsnog vastliggende criteria. Veel publicaties en notities zijn er ondertussen verschenen over gesignaleerde knelpunten en de daarbij gekozen of aan te raden oplossingen. In dit werkdocument gaan wij uit van de door de overheid vastgestelde toelaatbaarheidscriteria en geven wij een schets en aanknopingspunten over de functie en betekenis van de algemene diagnostiek in het gehele reguleringstraject: wanneer zijn de algemene diagnostiek en de algemeen diagnostisch verkregen leerlinggegevens van belang, voor wie en met welke bedoeling? Wanneer de algemeen diagnostisch verkregen gegevens alleen voor de zg. slagboomfunctie bij de toelaatbaarheidsbepaling gebruikt zouden worden, zou er een grote hoeveelheid belangrijk leerling materiaal ongebruikt blijven. Wij laten zien, dat de eenmaal verkregen en verzamelde leerlinggegevens elders in het reguleringstraject opnieuw van belang zijn, namelijk bij het bepalen van het begeleidingsperspectief ten behoeve van het (groeps)handelingsplan. Het leerwegondersteunend onderwijs danwel het praktijkonderwijs wordt op deze wijze zo goed mogelijk gefundeerd. Indeling werkdocument In hoofstuk I worden de aangepaste criteria, zoals deze in februari 2000 door de staatssecretaris zijn goedgekeurd, weergegeven. Voor de overzichtelijkheid bij de beoordelingsmogelijkheden, maken wij onderscheid tussen 7

8 de algemene toelaatbaarheidscriteria en de meer specifieke. Binnen de aangepaste criteria is voor de toelaatbaarheidsbepaling meer ruimte gecreëerd ten aanzien van de sociaal-emotionele meting, bij de overlap van de IQ bandbreedte en bij de toelaatbaarheidsbepaling van allochtone leerlingen. In hoofdstuk II wordt beschreven wanneer en op welke wijze de algemene diagnostiek als hulpmiddel gezien kan worden in het gehele reguleringstraject LWOOO/PRO en daarbij wordt het zg. trechtermodel besproken. In hoofdstuk III wordt een overzicht gegeven van bruikbaar en bij de COTAN aangemeld/beoordeeld testinstrumentarium op de drie criteria. Er wordt eveneens aangeduid op welke aspecten de COTAN het testmateriaal beoordeelt. Vervolgens schetsen wij in grote lijnen de door het NIP (Nederlands Instituut voor Psychologen) gehanteerde begripsomschrijving over o.a. testen, toetsen en beoordelingsschalen. In dit hoofdstuk wordt ook een toelichting gegeven op de wijze waarop DLE s berekend kunnen worden. De instrumenten, in het veld ontwikkeld, zijn alleen in dit document opgenomen, wanneer zij bij de COTAN zijn aangemeld dan wel beoordeeld. Het ligt in de bedoeling, in het schooljaar een derde werkdocument te laten verschijnen, waarin opgenomen zal zijn welke trainingen voor docenten en welk trainingsmateriaal, er vanuit de verschillende testen en toetsen bestaan dan wel ontwikkeld zullen worden. Begrippen Wij zijn ons ervan bewust, dat de op de VO-scholen gevormde teams, in het kader van de regulering leerlingstromen, niet altijd de benaming zorgteam hebben, maar ook wel b.v. indicatiecommissie heten. Ook worden er voor de PCL andere benamingen gebruikt als het gaat om een geleding op samenwerkingsverbandniveau, dat de functie van toedeling van zorg en het geven van aanknopingspunten voor het handelingsplan in het LWOO moet vervullen. Voor de leesbaarheid van dit document spreken wij, daar waar dat van toepassing is, op schoolniveau over zorgteams en op samenwerkingsverbandniveau over de PCL. Bij de toelaatbaarheidsbepaling wordt er gesproken over het afgeven van een beschikking. In het schooljaar 2000/2001 geeft de RVC ook weer een advies af in plaats van een beschikking. Voor de duidelijkheid en leesbaarheid van dit document is de term beschikking gebruikt. In bijlage 3 is een begrippenlijst opgenomen VMBO-loket en helpdesk Vanuit de LPC is een VMBO-loket op internet ingericht, waar informatie gegeven wordt over de VMBO-vernieuwing in zijn geheel. Wanneer u op de vmbo hoofdpagina doorklikt op vmbo-interactief komt u op het forum algemene diagnostiek en indicering. Aan dit forum kunt u vragen stellen die door de LPC-onderwijskundige medewerkers zo spoedig mogelijk beantwoord zullen worden. Ook kunt u zien welke vragen nog meer, door anderen gesteld zijn en wordt u de mogelijkheid geboden zelf deze vragen te beantwoorden. Het vmbo-loket is te bereiken onder http//:www.vmbo-loket.nl 8

9 1 Aangepaste toelaatbaarheidscriteria LWOO/PRO In het schooljaar Met de invoering van het nieuwe Voorbereidend Middelbaar BeroepsOnderwijs [VMBO] in het schooljaar 1999 ontstond er tegelijkertijd een nieuwe zorg s t r u c t u u r. De tot dan toe vigerende voorzieningen voor zorg l e e r l i n g e n IVBO, SVO-LOM en SVO-MLK gingen op in respectievelijk het LeerWegOndersteunend Onderwijs [LWOO] en het PraktijkOnderwijs [PrO]. Een belangrijk verschil wat betreft de toelaatbaarheidsbepaling van de zorgleerlingen in vergelijking met de tot dat moment geldende situatie, is dat in de nieuwe zorgstructuur de zogenaamde toelaatbaarheidsbepaling voor extra zorg op onafhankelijke wijze dient te geschieden. De daartoe in het leven geroepen regionale verwijzingscommissies [RVC s] zullen daartoe gebruik maken van duidelijke en landelijk geldende criteria. Tegen die achtergrond zullen de RVC s zich dan ook uitsluitend beperken tot het bepalen of een leerling toelaatbaar is tot het praktijkonderwijs en leerwegondersteunend onderwijs [de toelaatbaarheidsbepaling]. De RVC s richten zich aldus [ook] niet op het bepalen van wat de betreffende leerling vervolgens aan extra zorg nodig heeft. Teneinde de opgestelde criteria en procedures voor de toelaatbaarheidsbepaling te kunnen toetsen op hun juistheid en werkbaarheid gold het eerste jaar van invoering als een overgangsjaar. Om de gebruikte criteria en de gehanteerde procedure te kunnen evalueren is het instrument van monitoringonderzoek ingezet. Mede op basis van het evaluatieonderzoek kon de navolgende algemene conclusie geformuleerd worden: de criteria die in 1999 zijn gehanteerd, kunnen op zichzelf als adequaat beschouwd worden. Er zijn echter twee kanttekeningen: op onderdelen is een nadere aanpassing [ fine tuning ] gewenst; in bepaalde gevallen leidt een strikte toepassing van de criteria tot adviezen die betrokkenen als onredelijk ervaren; dat vraagt om een duidelijk geëxpliciteerde beleidsruimte voor de RVC s. De uiteindelijk bijgestelde criteria zoals neergeslagen in de brochure van OC en W onder de titel Zorgleerlingen en in leerwegen; Toelating praktijkonderwijs en leerwegondersteunend onderwijs in het schooljaar , Later begint vandaag!, beogen nadrukkelijk minder afwijkingen te bewerkstelligen tussen het eigen oordeel van de school en het advies van de RVC. Aangezien dit resultaat niet helemáál te voorspellen is, temeer daar de uiteindelijke effecten van de voorgestelde eigen beleidsruimte van de RVC s moeilijk te voorzien zijn, geldt ook het jaar 2000 nog als een overgangsjaar. Voor 2000 blijft dus van kracht: de RVC s geven een advies [en geen formele beschikking] aan de school; de school heeft het recht om beargumenteerd af te wijken van het door de RVC uitgebrachte advies. Bij het bepalen of een leerling toelaatbaar is tot praktijkonderwijs of leerwegondersteunend onderwijs zal de RVC gebruik maken van duidelijke en landelijk geldende criteria. Daarmee bedoelt de wetgever de volgende uitgangspunten aan te geven: Bij de toelaatbaarheidscriteria gaat het uitsluitend om leerlingkenmerken en niet om schoolkenmerken. Er dient sprake te zijn van objectiveerbare criteria. Objectiveerbaarheid acht de overheid belangrijk met het oog op zowel de rechtvaardigheid naar leerlingen en ouders, als waar 9

10 het de besteding van overheidsgelden betreft. Meer concreet uitgewerkt wordt met objectiveerbaar het navolgende bedoeld:. de toelaatbaarheidsbepaling is gebaseerd op constateerbare gegevens;. de toelaatbaarheidsbepaling wordt expliciet beargumenteerd op basis van constateerbare gegevens;. de toelaatbaarheidsbepaling is herhaalbaar. Daarmee wordt bedoeld dat een andere RVC enkel op basis van het dossier tot eenzelfde oordeel zou moeten komen. De criteria moeten uniform zijn. Dit houdt in dat dezelfde criteria voor alle leerlingen van toepassing zijn. Toelaatbaarheidscriteria Bij de toelaatbaarheidsbepaling staan drie criteria centraal. Die zijn nevenschikkend: geen van deze criteria op zichzelf zijn doorslaggevend voor de toelaatbaarheidsbepaling. Altijd moeten minstens twee van de drie criteria in combinatie worden beschouwd. Cognitieve capaciteiten [IQ] Bij dit leerlingkenmerk gaat het om cognitieve capaciteiten uitgedrukt in een IQ. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen verbale en performale [praktische] intelligentie. Leerachterstand Bij dit criterium gaat het om de leerprestaties van de leerling op de volgende vier domeinen van elementaire schoolse vaardigheden: technisch lezen, begrijpend lezen, spellen, inzichtelijk rekenen. Het inzichtelijk rekenen is een nadere operationalisatie van het domein Rekenen/wiskunde uit de brochure van Uit de monitoring is namelijk gebleken dat er voor het domein rekenen/wiskunde bij de aanmelding bij de RVC s vaak gegevens werden aangeleverd over geautomatiseerde rekenvaardigheden. Dergelijke gegevens zeggen betrekkelijk weinig over de daadwerkelijke inzichtelijke rekencapaciteiten en leervorderingen laten -zeker als er leerproblemen zijn- eerder een overschatting van de leervorderingen zien. De leerprestaties c.q. de leerachterstanden op de vier onderscheiden domeinen dienen uitgedrukt te worden in de relatieve onderwijsleeftijd of het beheersingsniveau van een groep basisonderwijs. Wat de grootte van de achterstand betreft is daarover in Zorgleerlingen en in leerwegen; Definitief advies [Smets+Hover+, 1998] het volgende opgemerkt. Voor het praktijkonderwijs dient de leerachterstand drie jaar of meer te bedragen; de leerling beheerst de elementaire schoolse vaardigheden op maximaal het niveau van eind groep 5/begin groep 6 hetgeen overeenkomt met een dle van 30 of lager. Voor het leerwegondersteunend onderwijs zal de achterstand in leervorderingen 1,5 jaar of meer moeten bedragen. Dat wil zeggen dat de leerling de elementaire schoolse vaardigheden beheerst op maximaal het niveau van midden groep 7. Dit komt overeen met een dle van 45 of lager. Volgens de brochure van OC&W Toelating praktijkonderwijs en leerwegondersteunend onderwijs in het schooljaar , Later begint vandaag! moet de leerachterstand zich nu voordoen op minimaal twee van de vier domeinen waarbij minstens óf begrijpend lezen, óf 10

11 inzichtelijk rekenen aan de orde is. Leerachterstand op alleen technisch lezen en spelling geeft geen recht op LWOO of PrO, omdat bij deze problematiek de Regeling remedial teaching WVO van toepassing is [regelnummer VO/JP ] Sociaal-emotioneel functioneren Bij het leerlingkenmerk sociaal-emotioneel functioneren gaat het primair om die typen van sociaal-emotionele problematiek, waarvan aangetoond is dat zij verband houden met de leerprestaties: faalangst, prestatie-motivatie, emotionele instabiliteit. Wat betreft de oorzaken van sociaal-emotionele problematiek kan onderscheid gemaakt worden in drie categorieën: 1 Sociaal-emotionele problematiek die verband houdt met persoonlijkheidskenmerken van de leerling: vast te stellen door persoonlijkheidsonderzoek. Te verrichten door een deskundige [psycholoog of orthopedagoog] aan de hand van gangbare en als betrouwbaar beoordeelde diagnostische instrumenten: eventueel op basis van [al dan niet groepsgewijs afgenomen] screeningsinstrumenten. 2 Sociaal-emotionele problematiek als gevolg van een psychiatrische of neurologische stoornis [zonder de suggestie te wekken van een limitatieve opsomming kan in dit verband gedacht worden aan: autistisch spectrum stoornissen, ADHD, epilepsie]. Betreffende stoornis dient te zijn vastgesteld door onderzoek; te verrichten door een deskundige [psychiater of neuroloog] aan de hand van gangbare en als betrouwbaar beoordeelde diagnostische instrumenten. 3 Sociaal-emotionele problematiek als effect van een traumatische crisissituatie voor de leerling: zo mogelijk moet sprake zijn van het overleggen van stukken vanuit jeugdhulpverlening, psychiatrie of maatschappelijk werk. Wanneer in de brochure Toelating praktijkonderwijs en leerwegondersteunend onderwijs in het schooljaar , Later begint vandaag! de crisisinterventie aan de orde gesteld wordt onder de beleidsruimte voor de RVC s dan wordt er niet langer meer gesproken van het zo mogelijk overleggen van stukken. Nadrukkelijk wordt gesteld dat de crisissituatie op basis van rapportages van jeugdhulpverlening en/of maatschappelijk werk voldoende onderbouwd dient te zijn. Voorts moet er duidelijk aanleiding zijn voor de aanname dat gedurende een substantiële periode extra zorg nodig is om te voorkomen dat de leerling in structurele zin de aansluiting bij een reguliere leerweg zou verliezen. 11

12 Algemene toelaatbaarheidscriteria LeerWegOndersteunend Onderwijs Ofwel: IQ tussen en 90 in combinatie met: Leerachterstand: 1,5 jaar of meer in twee of meer van de vier didactische domeinen [begrijpend lezen, inzichtelijk rekenen, technisch lezen en spellen; niet zijnde de combinatie technisch lezen en spellen]. Op minimaal twee van de vier elementaire schoolse vaardigheden bedraagt het maximale niveau van beheersing midden groep 7. Dus: dle < 45 op begrijpend lezen + technisch lezen en/of spellen en/of inzichtelijk rekenen of inzichtelijk rekenen + technisch lezen en/of spellen en/of begrijpend lezen; Ofwel: IQ tussen 90 en 120 in combinatie met: Leerachterstand: 1,5 jaar of meer in twee of meer van de vier didactische domeinen [begrijpend lezen, inzichtelijk rekenen, technisch lezen en spellen; niet zijnde de combinatie technisch lezen en spellen]. Op minimaal twee van de vier elementaire schoolse vaardigheden bedraagt het maximale niveau van beheersing midden groep 7. Dus: dle < 45 op begrijpend lezen + technisch lezen en/of spellen en/of inzichtelijk rekenen of inzichtelijk rekenen + technisch lezen en/of spellen en/of begrijpend lezen, alsmede: Sociaal-emotionele problematiek [faalangst, prestatiemotivatie en emotionele instabiliteit]; Ofwel: Instromende leerling vanuit 2/3-onderwijs [niet zijnde het ZMLK-onderwijs]. Algemene toelaatbaarheidscriteria PraktijkOnderwijs Ofwel: IQ tussen minimaal 60 en maximaal in combinatie met: Leerachterstand: 3 jaar of meer in twee of meer van de vier didactische domeinen [begrijpend lezen, inzichtelijk rekenen, technisch lezen en spellen; niet zijnde de combinatie technisch lezen en spellen]. Op minimaal twee van de vier elementaire schoolse vaardigheden is het maximale niveau van beheersing eind groep 5 / begin groep 6. Dus: dle < 30 op begrijpend lezen + technisch lezen en/of spellen en/of inzichtelijk rekenen of inzichtelijk rekenen + technisch lezen en/of spellen en/of begrijpend lezen; Ofwel: Instromende leerling vanuit ZMLKonderwijs. 12

13 Specifieke toelaatbaarheidscriteria vanuit de beleidsruimte voor de RVC s 1. Bovengrens IQ: In specifieke situaties kunnen afwegen om jongeren [veelal afstromers] die qua IQ [net] niet, maar qua leerachterstand en/of sociaal-emotionele problematiek wel in aanmerking komen voor LWOO, met extra zorg te laten opvangen en aldus voor een verder afglijden te behoeden; 2. Ondergrens IQ: Bij IQ 55 t/m 59: Positief advies voor PrO moet kunnen,als gegevens over leerachterstand een groter leerpotentieel doen vermoeden dan enkel op basis van het IQ. Bij allochtone leerling met een IQ in de bandbreedte 50 t/m 74 en een leerachterstand van 3 jaar of meer, die minder dan 2 jaar Nederlands onderwijs gevolgd heeft, zou positief advies voor LWOO [in plaats van PrO] gegeven moeten kunnen worden. 3. Overlap LWOO en PRO [IQ-bandbreedte 75 80]: Om tot een goede afweging te kunnen komen is het vereist dat scholen in hun aanvragen de keuze voor LWOO of PrO expliciet motiveren. Bij de overwegingen kunnen de volgende aspecten een rol spelen: Leeftijd: bij oudere leerling [ 15 jaar] kan er aanleiding zijn om voorrang te geven aan een meer directe voorbereiding op de arbeidsmarkt vanuit PrO; Etniciteit: bij allochtone leerlingen kan er aanleiding zijn om ondanks grote leerachterstanden toch LWOO te adviseren; IQ-profiel: de scores op het verbale en performale onderdeel kunnen aanleiding zijn voor een ander advies. 4. Onderling strijdige criteria: Indien IQ wijst in de richting van PrO, en leerachterstand eerder LWOO indiceert, zou de RVC tot een afweging moeten komen die niet te belastend is voor de leerling, maar die evenmin verdere groei en ontwikkeling in de weg staat. Met het oog op dat laatste ligt het voor de hand dat de RVC bij onderling strijdige criteria in de regel de leerachterstand het zwaarst laat wegen. 5. Sociaal-emotioneel functioneren: De RVC kan in het geval van sociaal-emotionele problematiek alleen gebruik maken van de beleidsruimte als door scholen duidelijk op het aanmeldingsformulier wordt aangegeven of, en op basis van welke onderbouwing sprake is van sociaal-emotionele problematiek. Sociaal-emotionele problematiek: Algemeen uitgangspunt: combinatie van sociaal-emotionele problematiek en een leerachterstand van 1,5 jaar of meer op twee van de vier domeinen [niet zijnde de combinatie technisch lezen + spellen] leidt tot een positief advies voor LWOO. In bepaalde gevallen zou de RVC ook bij een sociaal-emotionele problematiek en een leerachterstand van 1,5 jaar of meer op een van de vier domeinen, tot een positief advies voor LWOO over moeten kunnen gaan. [Op welk van de vier domeinen de leerachterstand zich in zo n situatie moet voordoen is niet aangegeven. Gegeven het algemene uitgangspunt lijkt het voor de hand te liggen dat de domeinen begrijpend lezen of inzichtelijk rekenen bedoeld zijn.] Stoornissen: Bij bepaalde psychiatrische en neurologische stoornissen is er, ook onderwijskundig gezien, aanleiding voor extra zorg. Gelet op het min of meer structurele gegeven van de stoornis, is het niet helemaal redelijk om met inzet van extra zorg te wachten tot voldaan is aan het criterium van leerachterstand. In deze gevallen behoort de RVC een zekere beleidsruimte te hebben, uiteraard onder de voorwaarde dat de vereiste diagnose van de stoornis genoegzaam gesteld is. Overigens behoren daarbij altijd gegevens over het IQ en de leerachterstand betrokken te worden. 13

14 Crisisinterventie: Als een leerling zich in een ernstige crisissituatie bevindt door een aantoonbare recente traumatische voorgeschiedenis [verkrachting, incest, ernstige problemen in de thuissituatie] heeft de RVC de ruimte om een positief advies voor LWOO te geven als aannemelijk is dat gedurende een substantiële periode extra zorg nodig is om te voorkomen dat de leerling in structurele zin de aansluiting bij een reguliere leerweg zou verliezen. Uiteraard dient de crisissituatie op basis van rapportages van jeugdhulpverlening en/of maatschappelijk werk voldoende onderbouwd te zijn. Ook zal de RVC nagaan of de problematiek niet beter binnen het 2/3-onderwijs behandeld kan worden. Wanneer de school voor VO het niet eens is met het advies van de RVC kan zij hiervan beargumenteerd afwijken en de leerling toch plaatsen in de aangevraagde voorziening. De RVC stelt een standaardformulier ter beschikking, waarop de school op zorgvuldige wijze de redenen van afwijking moet melden aan de RVC. De school waar de leerling geplaatst wordt stelt, op basis van het onderwijskundig rapport en eventueel nader onderzoek het handelingsplan voor de leerling op. 14

15 II Diagnostisch traject De overheid beoogt met de vastgestelde criteria, zorgleerlingen goed in beeld te krijgen en er voor te zorgen, dat de juiste leerling op de juiste plaats met de gewenste begeleiding en zorg terechtkomt. De aangepaste criteria, zoals beschreven in hoofdstuk I, zijn tot stand gekomen, nadat duidelijk was geworden dat in het eerste jaar van de vernieuwing van het VMBO, de toen geldende criteria onvoldoende recht bleken te doen aan de verscheidenheid in leerlingpopulatie LWOO/PRO. De aanpassing van de criteria, evenals het opnieuw ingestelde overgangsjaar, waarin onder argumentatie afgeweken kan worden van de RVC-beslissing, heeft het mogelijk gemaakt in de huidige fase van de vernieuwing, te voorzien in de oplossing van de gerezen dilemma s. De nevenschikkende samenhang in de drie criteria zijn van groot belang bij de vaststelling van de toelaatbaarheid. In het onderscheid tussen LWOO en PRO is de IQ-bepaling de eerst-bepalende factor. De sociaal-emotionele meting is daarbij van betekenis als verklarende factor voor de opgelopen leerachterstand. Een vastgestelde mate van leerachterstand is in alle gevallen voorwaardelijk om de eventuele toelaatbaarheid te kunnen vaststellen. De leerachterstand bevestigt in feite de scores op IQ en sociaal-emotioneel functioneren. Geen van de drie kenmerken is op zichzelf doorslaggevend voor de toelaatbaarheidsbepaling. II.1 Intelligentie In de toelaatbaarheidscriteria LWOO/PRO neemt de vaststelling van het intelligentiequotiënt van de geadviseerde LWOO/PRO leerling een belangrijke plaats in. Naar het begrip intelligentie is veel onderzoek gedaan en er is veel over gepubliceerd. In de loop der jaren is er consensus ontstaan over de alledaagse omschrijving van wat intelligentie eigenlijk is en wat het belang daarvan is bij het schoolse leren. Intelligentie wordt dan omschreven als de mate waarin een persoon is staat is kennis te ver - werven en er nuttig gebruik van te maken. Het is iemands persoonlijke systeem van kennen en kunnen. Daarbij kunnen uitspraken gedaan worden over: hoe iemand problemen oplost; wat het niveau is in het abstract denken (redeneren); hoe adequaat iemand kennis representeert; hoe iemand in lerende zin profiteert van ervaringen en instructie. Intelligentie zegt ook iets over het vermogen nieuwe begrippen en gedragingen te leren en te benutten. Snow (1982) stelt, dat formeel leren en intellectuele ontwikkeling een complex van factoren is, die interactief op elkaar inwerken: er is sprake van een verband tussen leren en intelligentie, dus tussen IQ-scores en schoolprestaties, maar of leren ook daadwerkelijk optreedt, hangt mede ook af van andere factoren, zoals o.a. (sociale) omstandigheden, motivatie, interactie tussen genetische aanleg en omgeving en training in zelfregulerende vaardigheden (b.v. kunnen plannen, jezelf controleren, een stappenplan voor jezelf ontwerpen). (Welko Tomic, intelligentie en sociale competentie, 1999). Het begrip intelligentie kan onderverdeeld worden naar twee niveaus: de actuele intelligentie of het intelligentieniveau de intelligentie in aanleg, het intelligentiepotentieel 15

16 De actuele intelligentie, het actuele ontwikkelingsniveau, wordt aangeduid met een totaalscore op de afgenomen test. Deze score geeft aan op welk niveau de leerlingen functioneren. Het voorafgaand leren wordt hierbij als het ware vastgesteld. Het potentiële ontwikkelingsniveau wordt zichtbaar, door de scores op de testonderdelen in onderlinge samenhang te interpreteren. De scores worden onderling met elkaar in verband gebracht waardoor een leerling-profiel ontstaat over de (intellectuele) mogelijkheden van de betreffende leerling. Dit profiel laat dan zien op welke (intellectuele)aspecten een mogelijke groei is te verwachten als er gerichte begeleiding gegeven wordt. Bij de interpretatie worden ook de kwalitatieve gegevens betrokken, die tijdens de testafname geobserveerd zijn. Zowel het actuele ontwikkelingsniveau als het potentiële ontwikkelingsniveau zijn beide van groot belang voor de verdere begeleiding van de leerling, beide bepalen de inhoud van het handelingsplan: het actuele ontwikkelingsniveau ten behoeve van de bepaling van toelaatbaarheid en het potentiële niveau, ten behoeve van de vaststelling van het begeleidingsperspectief in relatie tot het op te stellen handelingsplan. II.2 Diagnostiek als hulpmiddel bij indicering en selectie van leerlingen Bij de diagnostiek als hulpmiddel voor indicering, is het van belang over bruikbare informatie te beschikken over de verschillende soorten testen en toetsen, die ook nog voldoen aan de gestelde eisen. De overheid heeft aan het gebruik van het diagnostisch instrumentarium een aantal begrenzingen aangegeven: Er mogen alleen testen gebruikt worden, die bij de COTAN (Commissie Test-Aangelegenheden Nederland) zijn aangemeld, danwel beoordeeld. De leerachterstand op de 4 domeinen inzichtelijk rekenen/wiskunde, technisch lezen, begrijpend lezen en spelling, moet worden aangetoond, met name aan de hand van DLE s (Didactisch Leeftijds Equivalent) Het testen van leerlingen doet een appèl op alle personen, betrokken bij het testonderzoek: de leerlingen zelf, de docenten, de ouders en natuurlijk ook de schoolorganisatie. Het is dan ook van belang, de belasting, die het testen met zich mee brengt, zo beperkt mogelijk te houden en selectief te zijn bij de keuze en het aantal te gebruiken teksten Intelligentietesten, leervorderingentoetsen en zo nodig, de testen op de sociaal-emotionele ontwikkeling, vormen samen het diagnostisch instrumentarium, dat gebruikt wordt om te onderzoeken wat de leerling kan, weet en hoe deze functioneert. De intelligentietest levert een IQ-score op, de leervorderingen een DLE en de sociaal-emotionele testen een persoonlijkheidsprofiel. Deze gegevens over kennen, kunnen en functioneren bepalen het actuele ontwik - kelingsniveau. Dat actuele ontwikkelingsniveau bepaalt vervolgens of LWOO- dan wel PRO-plaatsing aan de orde is. De RVC vraagt om duidelijke, heldere vaststellingen van IQ, leerachterstanden en zo mogelijk de sociaal-emotionele ontwikkeling. Bij de toelaatbaarheid worden de diagnostische gegevens in feite alleen in vaststellende zin gebruikt. In het trechtermodel (II.5) wordt de algemene diagnostiek in de eerste stappen gebruikt vanuit de noodzaak om hiermee het actuele ontwikkelingsniveau van de leerling vast te stellen. 16

17 II.3 Diagnostiek als hulpmiddel bij het vaststellen van het begeleidingsperspectief Gaat het bij de indicering/selectie over het concrete scoreresultaat op de (intelligentie)tests, dan gaat het bij de bepaling van het begeleidingsperspectief om de samenhang, interpretatie en analyse van de testonderdelen zelf en de samenhang tussen de uitkomsten van alle gebruikte testen en toetsen. Dit wordt het bepalen van het potentiële ontwikkelingsniveau genoemd. De overige gegevens vanuit het aanmeldingsdossier worden hierbij betrokken en dragen bij tot een zo compleet mogelijk beeld van de leerling. De PCL, of de psycho-diagnosticus van het samenwerkingsverband, zal in deze fase de kwantitatieve, dus de harde (IQ)scoringsgegevens, onderwerpen aan analyses en aan de meer ervarings- en observatiegegevens, de zg. kwalitatieve gegevens erbij betrekken. Deze worden o.a. verkregen tijdens de afname van de tests. Er wordt dan niet alleen gezocht naar wat de leerling op dit moment kan, maar ook tot waartoe de leerling in de toekomst in staat zal zijn en in welke richting de school de hulp en begeleiding kan zoeken. De harde, feitelijke resultaten van de algemene diagnostiekgegevens schuiven nu meer naar de achtergrond en vervolgens wordt er, vanuit hetzelfde diagnostische materiaal, gezocht naar de onderliggende mogelijkheden van de leerling. Het perspectief richt zich bij voorkeur op de ontwikkelingsmogelijkheden ten aanzien van de intellectuele intelligentiefactoren (o.a. ruimtelijk inzicht, analytisch vermogen) en de niet-intellectuele intelligentiefactoren (o.a. werktempo, nauwkeurigheid, concentratie). Het perspectief wat betreft de sociaal-emotionele ontwikkeling zal zich op grond van de huidige beschikbare testen, (o.a. PMTK, CBCL, NPVJ), vooralsnog richten op emotionele stabiliteit, de prestatie-motivatie en eventuele faalangstige aspecten. Vanuit de discrepantie tussen het actuele en het potentiële ontwikkelingsniveau kan het begeleidingsperspectief ontworpen worden. Dit perspectief maakt duidelijk op welke gebieden de school hulp en begeleiding kan bieden. Bij sommige leerlingen kan het zo zijn, dat de interpretatie en analyse van algemene diagnostiekgegevens duidelijk maken dat er sprake is van een uitzonderlijke problematiek. In die situatie is diagnostiek uitgevoerd door specialisten, noodzakelijk. Hierbij gaat het dan om problematieken zoals: dyslexie-, dyscalculie- en afasieproblemen extreme gedragskenmerken, adhd en gedrag dat valt onder het autistisch spectrum. traumatische ervaringen Een status aparte komen we tegen bij allochtone leerlingen; behalve dat er onvoldoende adequaat "taal- en cultuur-vrij testmateriaal beschikbaar is voor het vaststellen van de gegevens op de drie criteria, kan er bij deze groep leerlingen ook nog sprake zijn van specifieke leer- en gedragsproblematiek, die de leerprestaties van hen evengoed kunnen beïnvloeden. II.4 Diagnostiek gegevens als voorbereiding op het invullen van het (groeps)handelingsplan Hierboven is aangegeven, dat de algemene diagnostiek onderverdeeld kan worden in de functie voor de indicering en selectie én in de functie voor het vaststellen van het begeleidingsperspectief. Beide zijn nodig om te kunnen komen tot het vaststellen van een beeld van de leerling en het 17

18 daarbij behorende (groeps)handelingsplan. Als de diagnose-gegevens van alle individuele leerlingen van een groep ingevuld zijn in een klassenstaat biedt dat ook gegevens voor een groepshandelingsplan. De gegevens over het actuele en potentiële ontwikkelingsniveau bieden in de eerste periode van het schooljaar hiertoe voldoende basisinformatie. Bij het opstellen van handelingsplannen gaat het om de vertaling van het voor elke leerling vastgestelde begeleidingsperspectief naar concrete doelen in de onderwijs- en zorgaanpak in de klas. De activiteiten in het eerste handelingsplan zullen in ieder geval in de planning toereikend moeten zijn voor onderwijs en begeleiding in de eerste 6 à 8 schoolweken. Na een periode van ongeveer 6 weken is het belangrijk tussentijds te evalueren. Mocht na evaluatie blijken, dat de leerling of docenten onvoldoende profijt zien van de uitgevoerde begeleiding, dan is voor bijstelling van het handelingsplan verder onderzoek nodig. In schema weergegeven: Actueel ontwikkelingsniveau (vanuit verzamelde kwantitatieve gegevens) Vaststelling van toelaatbaarheid LWOO/PRO Vaststelling leerproblematiek Keuzes maken over: trainen om achterstanden in te halen remediëren compenseren Begeleidingsperspectief (vanuit interpretatie en analyse van verzamelde kwalitatieve gegevens) Vanuit de interpretatie en analyse van de testgegevens de begeleidingsmogelijkheden in kaart brengen van de leerling.aanduiding van gebieden waarop hulp en begeleiding het meest effectief zal zijn. Het handelingsplan (in groep en individueel) wordt opgesteld vanuit de gecombineerde gegevens: actueel en potentieel Vaststellen van concrete begeleidingsdoelen en begeleidingsafspraken 18

19 II.5 Het trechtermodel: het diagnostisch traject in beeld Het testen van leerlingen doet een appèl op alle personen, betrokken bij het testonderzoek: de leerlingen zelf, de docenten, de ouders en natuurlijk ook de schoolorganisatie. Het is dan ook van belang, de belasting, die het testen met zich mee brengt, zo beperkt mogelijk te houden. Het gehele traject van aanmelding LWOO/PRO tot en met plaatsing is te beschouwen als een traject, trechtervormig in opbouw en met de diagnostische gegevens als kern. Aan de hand van deze trechter wordt, in de zin van kernbegrippen, zichtbaar wat scholen en bovenschoolse geledingen gevraagd wordt hierbij te doen en welke taak en rol zij hebben. Aan elk van de hierbij genoemde begrippen liggen de diagnostisch verkregen leerlinggegevens ten grondslag: als kern voor de beslissing tot toelaatbaarheid, als kern bij het bepalen van het begeleidingsperspectief en als kern voor het op te stellen handelingsplan. De trechter werkt als volgt: leerling-gegevens van uiteenlopende aard (diagnostisch en anderszins verkregen) en meestal zonder beschreven onderlinge samenhang, worden verzameld door verschillende geledingen binnen en buiten de vo-school bekeken en beoordeeld na het positieve danwel negatieve besluit tot toelaatbaarheid worden alle gegevens omgezet in een begeleidingsperspectief (leerlingprofiel en vandaaruit wordt) alleen verplicht voor het LWOO, vervolgens een handelingsplan opgesteld De gegevensverzameling, de beoordeling, en ook de analyse en interpretatie ten behoeve van het schetsen van het begeleidingsperspectief, hebben dan plaatsgevonden door resp. de zorgteams op de school van aanmelding binnen het samenwerkingsverband, de PCL, door de RVC in de regio, en weer door de PCL van het SWV en tenslotte door de vo-school waar de leerling wordt toegelaten en geplaatst. Samengevat kan gezegd worden dat (diagnostische) gegevens over leerlingen verzameld worden om een oordeel en beschikking te kunnen geven, terwijl deze gegevens tegelijkertijd ook het uitgangspunt zijn om eenmaal geplaatste leerling in het LWOO of het PRO verder te kunnen begeleiden. 19

20 II.6 Begeleidend stappenplan vanuit het trechtermodel Het gehele traject van aanmelding LWOO/PRO tot plaatsing is te beschouwen als een traject, met de diagnostische gegevens als bagage en in de stappen trechtervormig in opbouw. Aan de hand van deze trechter wordt in de stappen zichtbaar wat scholen en bovenschoolse geledingen in hun taken en rollen doen. Aan elk van de hierbij genoemde stappen liggen de diagnostisch verkregen leerlinggegevens ten grondslag. Dit informatie-dossier van de leerling legt de hele weg van de stappenprocedure van het trechtermodel af. Daarbij wordt deze informatie steeds door verschillende functionarissen op verschillende momenten en met een verschillende bedoeling geraadpleegd en gebruikt: 1 Toetsen laten zien dat resultaten van leerlingen te wensen overlaten: school en ouders nemen het initiatief leerlingen aan te melden voor LWOO of PRO. Het zorgteam van de school van aanmelding zorgt voor het aanmeldingsdossier met daarin de juiste diagnostische gegevens en is in de startfase vooral gericht op de indicerende/selecterende waarde ervan. 2 De PCL kan op verzoek van het zorgteam aanvullend diagnostisch onderzoek doen. Dit brengt in kaart hoe leerlingen presteren ten opzichte van de drie criteria. 3 De PCL zal, afhankelijk van de gekozen functie van de PCL binnen het samenwerkingsverband, het dossier beoordelen op o.a. compleetheid en ontvankelijkheid, alvorens deze door te sturen naar de RVC. Ook kan zij aanvullend onderzoek doen in geval de dossiergegevens onvolledig zijn voor het aanvragen van een LWOO/PRO-beschikking. Op grond van de scores vraagt de school bij RVC een beschikking voor plaatsing in LWOO of PRO. Na 2002 zal de PCL de verantwoordelijkheid voor het afgeven van een beschikking toebedeeld krijgen. 4 De RVC zal de gegevens beoordelen om tot het afgeven van een beschikking van toelaatbaarheid LWOO/PRO te komen. 5 Na de beslissing gaat het dossier van de RVC naar de ouders en de school van aanmelding. Op dat moment kan het dossier een rol gaan spelen voor de begeleidingspraktijk. Het complete dossier wordt opnieuw door de PCL gelezen, nu met de bedoeling een begeleidingsperspectief vast te stellen. In de regelgeving vanuit OC&W is aangegeven, dat de PCL aanknopingspunten voor het handelingsplan aan de school van plaatsing moet aanreiken. Dat houdt in, dat de PCL aangeeft, op welk gebied en welke domeinen toekomstige begeleiding en ondersteuning aan de leerling het meeste perspectief bieden en op welke VO-school binnen het samenwerkingsverband de juiste hulp aan deze leerling geboden kan worden. De PCL maakt dan een begeleidingsprofiel en -perspectief. 6 De school, waar de leerling geplaatst wordt zal dan, tenslotte, vanuit het aangereikte begeleidingsperspectief, een (individueel) handelingsplan voor de leerling opstellen en uitvoeren. Dit handelingsplan is de start van begeleiding in de zin van leerwegondersteuning. Dit trechtermodel heeft in de procedure van 6 stappen de volgende werking: leerling-gegevens van uiteenlopende aard (diagnostisch en anderszins verkregen) en meestal zonder beschreven onderlinge samenhang, worden in de eerste twee stappen verzameld. In de volgende stappen worden deze gegevens door de diverse geledingen in en buiten de school gebruikt om daarmee de taken in hun rol in deze stappenprocedure uit te voeren. Uiteindelijk komen de diagnosegegevens uit de trechter als een soort leerling-profiel, van waaruit handelingsplannen voor individu en groep opgesteld kunnen worden. Het handelingsplan is alleen voor het LWOO verplicht. De gegevensverzameling voor het individuele handelingsplan heeft gedurende de hele trechterprocedure door de diverse geledingen in en buiten de school plaatsgevonden: het zorgteam op de school in de aanmelding, de PCL van het samenwerkingsverband in de aanvraagfase, de RVC in de regio in de beschikking en de plaatsing, de PCL van het SWV in het schetsen van 20

Van Kinsbergen college

Van Kinsbergen college AANMELDING LWOO Van Kinsbergen college Van Kinsbergen college 3 VOORWOORD In de praktijk blijkt dat de aanmelding voor leerlingen met LWOO (leerweg ondersteunend onderwijs) een lastige materie is. Om de

Nadere informatie

Toelatingsprocedure 2015-2016 PO en VO Velsen

Toelatingsprocedure 2015-2016 PO en VO Velsen Toelatingsprocedure 2015-2016 PO en VO Velsen Vastgesteld op 12 november 2014 Inhoud 1. Toelatingsprocedure PO - VO Velsen 1.1 Verantwoording 1.2 De leerlingen waar de afspraken voor gelden 1.3 Overeenstemming

Nadere informatie

Capellenborg. Aanmelding. leerling met een didactische achterstand. (voorheen LWOO)

Capellenborg. Aanmelding. leerling met een didactische achterstand. (voorheen LWOO) Capellenborg Aanmelding leerling met een didactische achterstand (voorheen LWOO) 2016-2017 Inhoud Bladzijde Voorwoord 2 Inleiding Zorgarrangement De situatie op de Capellenborg De procedure van aanmelding

Nadere informatie

AANVULLING ONDERSTEUNINGSPLAN PARAGRAAF 9: PRAKTIJKONDERWIJS EN LEERWEGONDERSTEUNING

AANVULLING ONDERSTEUNINGSPLAN PARAGRAAF 9: PRAKTIJKONDERWIJS EN LEERWEGONDERSTEUNING AANVULLING ONDERSTEUNINGSPLAN PARAGRAAF 9: PRAKTIJKONDERWIJS EN LEERWEGONDERSTEUNING De wet Op 1 januari 2016 worden het leerwegondersteunend onderwijs (lwoo) en het praktijkonderwijs (pro) onderdeel van

Nadere informatie

VOORLICHTINGSBIJEENKOMST LWOO/PRO 6 april 2016 & 13 april 2016 Dhr. drs. L. Schipperheijn

VOORLICHTINGSBIJEENKOMST LWOO/PRO 6 april 2016 & 13 april 2016 Dhr. drs. L. Schipperheijn VOORLICHTINGSBIJEENKOMST LWOO/PRO 6 april 2016 & 13 april 2016 Dhr. drs. L. Schipperheijn Criteria LWOO en Praktijkonderwijs Gebaseerd op leerachterstanden en intelligentie Sociaal emotionele factoren

Nadere informatie

Toelatingsprocedure 2016 2017 PO en VO Velsen

Toelatingsprocedure 2016 2017 PO en VO Velsen Toelatingsprocedure 2016 2017 PO en VO Velsen Inhoud 1. Toelatingsprocedure PO - VO Velsen 1.1 Verantwoording 1.2 De leerlingen waar de afspraken voor gelden 1.3 Overeenstemming binnen de regio 2. Van

Nadere informatie

LWOO Open dag LOcatie csg BeiLen 5 februari 2015 Open dag LOcatie SaLLand 7 februari 2015

LWOO Open dag LOcatie csg BeiLen 5 februari 2015 Open dag LOcatie SaLLand 7 februari 2015 LWOO Open dag Locatie CSG Beilen 5 februari 2015 open dag locatie Salland 7 februari 2015 Inhoud 4 Leerwegondersteunend onderwijs 4 Een eigen plek 5 Zorgadviesteam 5 Aanmelding en toelating 6 Centrale

Nadere informatie

Stappenplan schoolverlaters (welke kinderen komen in aanmerking voor de NIO?) afname laatste week september, eerste week oktober 2012

Stappenplan schoolverlaters (welke kinderen komen in aanmerking voor de NIO?) afname laatste week september, eerste week oktober 2012 Stappenplan schoolverlaters (welke kinderen komen in aanmerking voor de NIO?) afname laatste week september, eerste week oktober 2012 Voor de leerkrachten van groep 7 en 8 moet duidelijk zijn aan welke

Nadere informatie

Procedure advies en aanmelding september 2014. Samenwerken aan Passend Onderwijs voor elke leerling

Procedure advies en aanmelding september 2014. Samenwerken aan Passend Onderwijs voor elke leerling Procedure advies en aanmelding september 2014 Voorbereiding PO Juni Planningsafspraken met bureau School & Onderwijs Service (SOS) 2 toetsmomenten(dagdelen): NIO en PMT-K2 Drempelonderzoek Voorbereiding

Nadere informatie

De minister van onderwijs, cultuur en wetenschap,

De minister van onderwijs, cultuur en wetenschap, Regeling toelating tot praktijkonderwijs van LWOO-leerlingen en leerlingen met een indicatie voor (voortgezet) speciaal onderwijs in bijzondere gevallen. De minister van onderwijs, cultuur en wetenschap,

Nadere informatie

1. Wat betekent dit voor de leerkracht in groep 8?

1. Wat betekent dit voor de leerkracht in groep 8? Titelpagina Inleiding Voorlichtingsbrochure van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de wijze waarop leerlingen door de school voor voortgezet onderwijs geïndiceerd worden (de indicatiestelling

Nadere informatie

SG W.J. Bladergroen. vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk

SG W.J. Bladergroen. vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk SG W.J. Bladergroen vmbo - lwoo, OPDC, ISK en praktijkonderwijs algemeen toegankelijk SG W.J. Bladergroen Wie zijn we? 1 Bladergroen is een kleine, gezellige en veilige school waarin verschillende onderdelen

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Onderwijskundig rapport T.b.v.: leerwegondersteunend onderwijs en Praktijkonderwijs voor het schooljaar 2013-2014

Onderwijskundig rapport T.b.v.: leerwegondersteunend onderwijs en Praktijkonderwijs voor het schooljaar 2013-2014 REGIONAAL SAMENWERKINGSVERBAND VOORTGEZET ONDERWIJS OOSTELIJK ZUID-LIMBURG SAM 55.1 Onderwijskundig rapport T.b.v.: leerwegondersteunend onderwijs en Praktijkonderwijs voor het schooljaar 2013-2014 Het

Nadere informatie

VOORLICHTINGSAVOND VOORTGEZET ONDERWIJS

VOORLICHTINGSAVOND VOORTGEZET ONDERWIJS VOORLICHTINGSAVOND VOORTGEZET ONDERWIJS SBO De Regenboog 7 januari 2015 Inhoud van de avond Uitstroom leerlingen en een aantal verschillende scholen Pauze (15 minuten) Toetsing en aanmelden van onze leerlingen

Nadere informatie

CTC Procedure voor aanmelding en toelating voor het schooljaar 2014-2015

CTC Procedure voor aanmelding en toelating voor het schooljaar 2014-2015 CTC Procedure voor aanmelding en toelating voor het schooljaar 2014-2015 1. Er kan slechts bij één school worden ingeschreven. Aanmelding geschiedt rechtstreeks bij de scholen voor voortgezet onderwijs.

Nadere informatie

Ouderavond Leerjaar 1 Sg. St. Ursula VMBO-locatie- Heythuysen. 29 juni 2015

Ouderavond Leerjaar 1 Sg. St. Ursula VMBO-locatie- Heythuysen. 29 juni 2015 Ouderavond Leerjaar 1 Sg. St. Ursula VMBO-locatie- Heythuysen 29 juni 2015 Ouderavond 29 juni 2015 Ontvangst Voorstellen schoolteam Schoolorganisatie Boekenfonds Mentoraat en begeleiding Rondvraag en slotwoord

Nadere informatie

Wijzigingen opbrengstbeoordeling in het primair onderwijs Februari 2011

Wijzigingen opbrengstbeoordeling in het primair onderwijs Februari 2011 Wijzigingen opbrengstbeoordeling in het primair onderwijs Februari 2011 De Inspectie van het Onderwijs voert vier wijzigingen door ten aanzien van de opbrengstbeoordeling in het primair onderwijs. De wijzigingen

Nadere informatie

De zorgleerling in beeld 2015-2016

De zorgleerling in beeld 2015-2016 De zorgleerling in beeld 2015-2016 Van basisschool naar school voor praktijkonderwijs of vmbo met leerwegondersteuning (lwoo) Deze brochure geeft inhoudelijke informatie over het traject De zorgleerling

Nadere informatie

Jaarverslag Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL) SWV de Liemers 11.4

Jaarverslag Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL) SWV de Liemers 11.4 PCL Jaarverslag 2010/2011 Jaarverslag Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL) SWV de Liemers 11.4 Hierbij presenteren wij het jaarverslag 2010 2011 van de Permanente Commissie Leerlingenzorg van het

Nadere informatie

Procedure schooladvies

Procedure schooladvies Procedure schooladvies Doel van de procedure: Leerkrachten, ouders en leerlingen hebben zorgvuldige en uitgebreide informatie over het traject dat gevolgd wordt op basisschool Ondersteboven om tot een

Nadere informatie

Naar het voortgezet onderwijs. Antwoorden op vragen

Naar het voortgezet onderwijs. Antwoorden op vragen Naar het voortgezet onderwijs Antwoorden op vragen Geachte ouders, Dit schooljaar gaat u uw zoon of dochter aanmelden voor het voortgezet onderwijs (vo).een grote stap voor de meeste leerlingen. Natuurlijk

Nadere informatie

Aanvulling op het Ondersteuningsplan 2015 2019 inzake LWOO en PrO Voor het kalenderjaar 2016

Aanvulling op het Ondersteuningsplan 2015 2019 inzake LWOO en PrO Voor het kalenderjaar 2016 Aanvulling op het Ondersteuningsplan 2015 2019 inzake LWOO en PrO Voor het kalenderjaar 2016 Vastgestelddoorhetalgem eenbestuurd.d.8 decem ber2015 Instem m ing doordeo P R d.d.8 decem ber2015 1. Inhoudsopgave

Nadere informatie

ONDERWIJSKUNDIG RAPPORT (in te vullen door de school) VERTROUWELIJK. 1 Leerling- en schoolgegevens. 2 Advies van de school.

ONDERWIJSKUNDIG RAPPORT (in te vullen door de school) VERTROUWELIJK. 1 Leerling- en schoolgegevens. 2 Advies van de school. ONDERWIJSKUNDIG RAPPORT (in te vullen door de school) 1 Leerling- en schoolgegevens VERTROUWELIJK Naam leerling Naam verwijzende school School voor basisonderwijs speciaal onderwijs voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Advies voor goed onderwijs, organiseer je samen

Advies voor goed onderwijs, organiseer je samen Advies voor goed onderwijs, organiseer je samen KB BB GL/TL Een handreiking voor leerkrachten van groep 7 en 8 in het basisonderwijs, leerkrachten in het speciaal basisonderwijs en de docenten vmbo onderbouw

Nadere informatie

3. Een psychodiagnostisch onderzoek gericht op de onderwijsbelemmeringen als gevolg van de

3. Een psychodiagnostisch onderzoek gericht op de onderwijsbelemmeringen als gevolg van de Richtlijnen voor de dossiervorming van aanvragen voor extra ondersteuning en plaatsing in speciaal (basis)onderwijs van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften Zeer moeilijk leren Syndroom van Down

Nadere informatie

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO ZORGPLAN Christelijk Lyceum Delft VMBO 1 Missie en visie van de school Het CLD wil zijn leerlingen een veilige omgeving bieden, waarin zij kunnen opgroeien tot verantwoordelijke en vrije mensen. Wij beschouwen

Nadere informatie

LWOO TL GL VWO KB BB

LWOO TL GL VWO KB BB LWOO TL VWO GL KB BB Arbeid MBO Niveau 1 / 2 Niveau 3 / 4 HBO/ UV Pro praktijk onderwij s Basis- Beroeps Gerichte leerweg Kaderberoeps Gerichte leerweg Gemeng de Leerweg Theoreti sche Leerweg VMBO-onderbouw

Nadere informatie

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Minimaal noodzakelijk bij aanmelding voor alle leerlingen: Ondertekend aanmeldingsformulier Handelingsgericht Zorgformulier

Nadere informatie

Voor leerlingen die extra aandacht nodig hebben LWOO leerweg ondersteunend onderwijs PRO praktijkonderwijs Kenmerken: kleinere groepen, werken in eigen tempo, bij LWOO zelfde vmbo-programma als in het

Nadere informatie

Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2015-2016

Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2015-2016 Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2015-2016 Fokor Vereniging samenwerkende schoolbesturen voor primair en voorgezet onderwijs. (Gemeente Rotterdam)

Nadere informatie

Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen'

Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen' Checklist bij 'Een doorgaande lijn PO - VO voor hoogbegaafde leerlingen' 3.1 Het management Op managementniveau worden zeven standaarden onderscheiden, die elk een aantal indicatoren omvatten. Na het scoren

Nadere informatie

Leerwegondersteunend onderwijs (LWOO) en Praktijkonderwijs (PrO)

Leerwegondersteunend onderwijs (LWOO) en Praktijkonderwijs (PrO) Leerwegondersteunend onderwijs (LWOO) en Praktijkonderwijs (PrO) Informatie voor ouders/aanmelding schooljaar 2014-2015 LWOO binnen het VMBO De scholen binnen de Meierij maken het onderwijs passend, ook

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Missie Doelgroep Leerlingen met een dyslexieverklaring Signalering Het wonderlijke weer. : Hoe gevaarlijk is een tekenbeet?

Dyslexieprotocol Missie Doelgroep Leerlingen met een dyslexieverklaring Signalering Het wonderlijke weer. : Hoe gevaarlijk is een tekenbeet? Dyslexieprotocol Missie Het streven om elke leerling in staat te stellen een bij hem passende opleiding te volgen Het leveren van maatwerk d.m.v. goede communicatie tussen ouders, leerling en dyslexiecoach,

Nadere informatie

Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2014-2015

Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2014-2015 Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2014-2015 Fokor Vereniging samenwerkende schoolbesturen voor primair en voorgezet onderwijs. (Gemeente Rotterdam)

Nadere informatie

Toelatingsprocedure vanaf augustus 2014 Zuid-Kennemerland

Toelatingsprocedure vanaf augustus 2014 Zuid-Kennemerland Toelatingsprocedure vanaf augustus 2014 Zuid-Kennemerland Regionaal Bestuurlijk Overleg (vastgesteld op 1 juli 2014) 1 Inhoud 1. Toelatingsprocedure PO - VO Zuid-Kennemerland 1.0 Inleiding 1.1 Voor welke

Nadere informatie

BOVO Starterscursus po. Testen en toetsen deel 1 Start

BOVO Starterscursus po. Testen en toetsen deel 1 Start BOVO Starterscursus po Testen en toetsen deel 1 Start 9 september 2015 Inhoud Tijdpad Praktijkonderwijs en leerwegondersteuning Didactisch onderzoek Adaptief toetsen BOVO vergoedingsregeling intelligentieonderzoeken

Nadere informatie

Landelijke criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring SBO en cluster-3 en cluster-4 onderwijs

Landelijke criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring SBO en cluster-3 en cluster-4 onderwijs Landelijke criteria voor de toelaatbaarheidsverklaring SBO en cluster-3 en cluster-4 onderwijs Versie 3 1 In oktober 2013 is de landelijke werkgroep Arrangeren en Indiceren door de raad van bestuur (rvb)

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectiefplan

Ontwikkelingsperspectiefplan Ontwikkelingsperspectiefplan Blok 1 Algemene gegevens Gegevens leerling Naam leerling Geboortedatum BSN leerling Straat en huisnummer Postcode en woonplaats E-mailadres Gegevens ouders/verzorgers/voogd

Nadere informatie

C:\Users\admin\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.Outlook\DY4SI3QT\Zorgstructuur de Reuzepas.doc

C:\Users\admin\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.Outlook\DY4SI3QT\Zorgstructuur de Reuzepas.doc De zorgstructuur op de Reuzepas Het team van de Reuzepas heeft voor zichzelf de volgende missie geformuleerd: De Reuzepas biedt onderwijs, dat kinderen in een sociale, veilige en uitdagende leeromgeving

Nadere informatie

Stichting Haagsche Schoolvereeniging

Stichting Haagsche Schoolvereeniging Stichting Haagsche Schoolvereeniging Toelatingsrichtlijnen Preambule: 1. De Stichting Haagsche Schoolvereeniging kent diverse scholen en afdelingen. De leerling wordt ingeschreven als leerling van één

Nadere informatie

INLICHTINGEN- EN BEGELEIDINGSFORMULIER 2015/2016

INLICHTINGEN- EN BEGELEIDINGSFORMULIER 2015/2016 INLICHTINGEN- EN BEGELEIDINGSFORMULIER 2015/2016 1. Huidige school Naam school: Ingevuld door: Adres: Postcode: 2. Persoonlijke gegevens van de leerling Roepnaam: Voorvoegsel: Achternaam: Type school:

Nadere informatie

Schooljaar 2015-2016 september 2015. Samenwerken aan Passend Onderwijs voor elke leerling

Schooljaar 2015-2016 september 2015. Samenwerken aan Passend Onderwijs voor elke leerling Schooljaar 2015-2016 september 2015 Samenwerken aan Passend Onderwijs voor elke leerling Voorlopig schooladvies Het voorlopig schooladvies is het advies over het bij uw kind meest passend niveau van voortgezet

Nadere informatie

Bijlage 1. Indicatiecriteria SWV VO Lelystad

Bijlage 1. Indicatiecriteria SWV VO Lelystad Bijlage 1 Indicatiecriteria SWV VO Lelystad 81 Richtlijn toelaatbaarheid Ernstig Meervoudig Beperkte leerlingen (EMB) tot het SO na 1 augustus 2014 (NB: Dit betreft de bijgestelde versie, eind september

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2013 No. 21 Landsbesluit, houdende algemene maatregelen, van de 24 ste mei 2013 tot uitvoering van de artikelen 11c, vijfde lid en 11d, zesde en zevende lid,

Nadere informatie

Reglement Advies Commissie Toewijzing Arrangementen (ACTA)

Reglement Advies Commissie Toewijzing Arrangementen (ACTA) Reglement Advies Commissie Toewijzing Arrangementen (ACTA) Dit reglement vindt zijn grondslag in de Wet op het Voortgezet Onderwijs (artikel 17a lid 11), de Algemene Maatregel van Bestuur Passend Onderwijs,

Nadere informatie

Plaatsingswijzer. Versie 2 051114 mjp 1

Plaatsingswijzer. Versie 2 051114 mjp 1 Plaatsingswijzer De plaatsingswijzer is een instrument dat een school voor voortgezet onderwijs in de regio hanteert om te komen tot een plaatsingsbesluit. Dit instrument wordt in 2015 voor het eerst experimenteel

Nadere informatie

Teksten voor de nieuwe website van REC Zeeland t.a.v. INFORMATIE T.B.V. HET ONDERWIJS/ONDERWIJS(DES)KUNDIGEN.

Teksten voor de nieuwe website van REC Zeeland t.a.v. INFORMATIE T.B.V. HET ONDERWIJS/ONDERWIJS(DES)KUNDIGEN. Teksten voor de nieuwe website van REC Zeeland t.a.v. INFORMATIE T.B.V. HET ONDERWIJS/ONDERWIJS(DES)KUNDIGEN. Informatie m.b.t. indicatiestelling t.b.v. het onderwijs/onderwijs(des)kundigen In alle gevallen

Nadere informatie

HANDBOEK. LWOO & PrO. aanmeldingsprocedure. Samenwerkingsverband Reformatorisch Voortgezet Onderwijs

HANDBOEK. LWOO & PrO. aanmeldingsprocedure. Samenwerkingsverband Reformatorisch Voortgezet Onderwijs HANDBOEK aanmeldingsprocedure LWOO & PrO 2015 2016 Samenwerkingsverband Reformatorisch Voortgezet Onderwijs 1 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 BELANGRIJKE AANDACHTSPUNTEN... 3 INLEIDING... 4 VOOR DE AANMELDING...

Nadere informatie

Heeft u een zoon of dochter in groep 8? Dan is deze brochure voor u.

Heeft u een zoon of dochter in groep 8? Dan is deze brochure voor u. Heeft u een zoon of dochter in groep 8? Dan is deze brochure voor u. Uw kind gaat naar het Voortgezet Onderwijs en daar komt veel bij kijken. Per schooljaar 2013-2014 wordt er in de Regio Utrecht West

Nadere informatie

Ouderavond Leerjaar 1 SG. St. Ursula VMBOlocatie-Heythuysen. 4 juli 2016

Ouderavond Leerjaar 1 SG. St. Ursula VMBOlocatie-Heythuysen. 4 juli 2016 Ouderavond Leerjaar 1 SG. St. Ursula VMBOlocatie-Heythuysen 4 juli 2016 Ouderavond 4 juli 2016 Ontvangst Voorstellen schoolteam Schoolorganisatie Boekenfonds Mentoraat en begeleiding Ouderraad, MR en ouderpanel

Nadere informatie

Werkgroep ondersteuningsprofiel.

Werkgroep ondersteuningsprofiel. [1] Werkgroep ondersteuningsprofiel. 1. Jan Brouwer 2. Henk Meijer 3. Kyra Landsmeer 4. Els ter Veen 5. Klaas Kooistra 6. Thomas van Dijk 7. Johannes Haanstra 8. Taede Haarsma 9. Sietske Koopmans. [2]

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De verschillende soorten onderwijsniveaus na de basisschool 3

Hoofdstuk 2: De verschillende soorten onderwijsniveaus na de basisschool 3 2012-2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Advisering en schoolkeuze 1 Hoofdstuk 2: De verschillende soorten onderwijsniveaus na de basisschool 3 Hoofdstuk 3: Overzicht van alle Utrechtse scholen en hun onderwijsniveaus

Nadere informatie

Leerwegondersteunend Onderwijs en Praktijkonderwijs in het Voorgezet Onderwijs

Leerwegondersteunend Onderwijs en Praktijkonderwijs in het Voorgezet Onderwijs Leerwegondersteunend Onderwijs en Praktijkonderwijs in het Voorgezet Onderwijs Uw kind gaat schooljaar 2016-2017 naar het voortgezet onderwijs Een aantal kinderen heeft op de basisschool moeite met de

Nadere informatie

BOVO starterscursus po. Testen en toetsen deel 2 Start

BOVO starterscursus po. Testen en toetsen deel 2 Start BOVO starterscursus po Testen en toetsen deel 2 Start 14 oktober 2015 Inhoud 1. Didactisch onderzoek 9 september 2. Intelligentieonderzoek vandaag 3. Sociaal-emotioneel onderzoek vandaag Intelligentieonderzoek

Nadere informatie

T MENUKAAR 2013-2014

T MENUKAAR 2013-2014 MENUKAART 2013-2014 Pagina 2 Pagina 15 MENUKAART Met welke vragen kan een beroep worden gedaan op de diensten van Aandacht+? Keuze uit: observatie dossieranalyse gesprek Leerlingen die aangemeld zijn bij

Nadere informatie

2015-2016. Samenvatting Ondersteuningsprofiel Passend Onderwijs. Nassauschool Groningen

2015-2016. Samenvatting Ondersteuningsprofiel Passend Onderwijs. Nassauschool Groningen 2015-2016 Samenvatting Ondersteuningsprofiel Passend Onderwijs Inhoudsopgave 1. Visie op Passend Onderwijs. 2 2. Ambitieniveau Nassauschool.. 2 3. Het toelatingsbeleid van de Nassauschool 4 4. Ondersteuning

Nadere informatie

Vragen bij hoofdstuk 1 t/m 5. Toetsen op School Primair onderwijs. www.toetsenopschool.nl. Toetsen op School Primair onderwijs

Vragen bij hoofdstuk 1 t/m 5. Toetsen op School Primair onderwijs. www.toetsenopschool.nl. Toetsen op School Primair onderwijs Vragen bij hoofdstuk 1 t/m 5 Toetsen op School Primair onderwijs www.toetsenopschool.nl Hoofdstuk 1 Het doel van toetsen Vraag 1 De Drempeltest van Boom test uitgevers is een klassikaal af te nemen aanlegtest

Nadere informatie

toegelaten wordt. Uiteraard zal er in overleg met de ouders altijd naar een oplossing worden gezocht.

toegelaten wordt. Uiteraard zal er in overleg met de ouders altijd naar een oplossing worden gezocht. De zorg voor onze leerlingen Zorgbreedte Op de Koningin Emmaschool streven we ernaar om alle kinderen zo goed mogelijk te begeleiden. Naast de normale zorg die de leerkrachten aan de kinderen besteden,

Nadere informatie

CSG LIUDGER Ondersteuningsplan 2014-2015 0

CSG LIUDGER Ondersteuningsplan 2014-2015 0 CSG LIUDGER Ondersteuningsplan 2014-2015 0 Voorwoord CSG Liudger is een brede, christelijke scholengemeenschap voor het voortgezet onderwijs. Bestaande uit praktijkonderwijs, vmbo (inclusief lwoo), mavo,

Nadere informatie

TOEWIJZEN van bovenschoolse ondersteuning VANUIT ONDERWIJS- EN ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN

TOEWIJZEN van bovenschoolse ondersteuning VANUIT ONDERWIJS- EN ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN TVO-PROCEDURE TOEWIJZEN van bovenschoolse ondersteuning VANUIT ONDERWIJS- EN ONDERSTEUNINGSBEHOEFTEN Van overnemen naar versterken: een passend onderwijstraject voor elke leerling ingangsdatum 1 augustus

Nadere informatie

Onderwijskundig Rapport

Onderwijskundig Rapport Onderwijskundig Rapport t.b.v. het schooladvies bij het verlaten van het primair onderwijs en het leerlingdossier t.b.v. de aanvraag leerwegondersteunend- en praktijkonderwijs Naam leerling: Naam school:

Nadere informatie

Welke leerling komt in aanmerking voor plaatsing in het praktijkonderwijs?

Welke leerling komt in aanmerking voor plaatsing in het praktijkonderwijs? schoolverlaters Welke leerling komt in aanmerking voor plaatsing in het praktijkonderwijs? Een leerling praktijkonderwijs is een doener, een leerling die meer affiniteit heeft om met de handen te werken.

Nadere informatie

Protocol De overstap naar het voortgezet onderwijs. versie 1.7

Protocol De overstap naar het voortgezet onderwijs. versie 1.7 Protocol De overstap naar het voortgezet onderwijs. versie 1.7 Voor leerlingen en ouders is de overstap naar het voortgezet onderwijs een grote stap. Goede voorlichting en een goede voorbereiding zijn

Nadere informatie

Wordt er nog gewerkt met de groene kaart (inschrijfkaart van de gemeente) voor leerlingen die in de gemeente Rotterdam wonen?

Wordt er nog gewerkt met de groene kaart (inschrijfkaart van de gemeente) voor leerlingen die in de gemeente Rotterdam wonen? Q&A Plaatsingswijzer Versie 16.02.15 ALGEMEEN Excel-bestand Plaatsingswijzer in omloop Momenteel wordt reclame gemaakt voor een Excel-programma Plaatsingswijzer. Verwezen wordt naar de Rotterdamse Plaatsingswijzer

Nadere informatie

Het basisschooladvies voor Voortgezet Onderwijs

Het basisschooladvies voor Voortgezet Onderwijs Het basisschooladvies voor Voortgezet Onderwijs Informatiebulletin zomer 2015 INLEIDING Elke leerling op het juiste niveau laten instromen in het voortgezet onderwijs. Dat is het doel van elke Meerkringschool

Nadere informatie

Passend Onderwijs. VMBO met leerwegondersteuning Leerwegen: BBL, KBL, TL. pomonavmbo.nl

Passend Onderwijs. VMBO met leerwegondersteuning Leerwegen: BBL, KBL, TL. pomonavmbo.nl Passend Onderwijs VMBO met leerwegondersteuning Leerwegen: BBL, KBL, TL pomonavmbo.nl Welkom op onze school Elk kind heeft recht op goed onderwijs. Ook kinderen die extra ondersteuning nodig hebben. Met

Nadere informatie

Schoolverlatersprocedure

Schoolverlatersprocedure Schoolverlatersprocedure 25 augustus 2015 Oecumenische speciale basisschool De Wissel Welke adviezen? Welke scholen? Toelating Toetsen Procedure Open dagen Aanmelding Hoe verder? Overzicht ADVIEZEN Praktijkonderwijs;

Nadere informatie

Doorstromen, vertragen en versnellen.

Doorstromen, vertragen en versnellen. Doorstromen, vertragen en versnellen. Openbare Basisschool t Koppel Nieuw-Weerdinge Vastgesteld op: 7 maart 2011 Evalueren op: schooljaar 2011-2012 Protocol doorstromen, vertragen en versnellen obs t Koppel

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel. Piter Jelles YnSicht 2012-2013

Ondersteuningsprofiel. Piter Jelles YnSicht 2012-2013 Ondersteuningsprofiel Piter Jelles YnSicht 2012-2013 Woord vooraf Voor u ligt het ondersteuningsprofiel 2012-2013 van Piter Jelles YnSicht. Dit profiel maakt inzichtelijk welke ondersteuning wij als school

Nadere informatie

Richtlijnen plaatsing voortgezet onderwijs

Richtlijnen plaatsing voortgezet onderwijs Richtlijnen plaatsing voortgezet onderwijs 28-10-2014 Plaatsingscommissie Carmel College Salland Richtlijnen plaatsing voortgezet onderwijs De plaatsingscommissie van het Carmel College Salland plaatst

Nadere informatie

Praktijkonderwijs. Technische beroepen o.a. metaal- en houtbewerking, metselen,

Praktijkonderwijs. Technische beroepen o.a. metaal- en houtbewerking, metselen, Praktijkonderwijs Technische beroepen o.a. metaal- en houtbewerking, metselen, installatietechnieken; Groenvoorziening Dienstverlening o.a. consumptieve technieken, groothuishouding, verzorging, schoonmaak,

Nadere informatie

Overzicht voorbereiden / verwerken plaatsing (zie ook bijlage)

Overzicht voorbereiden / verwerken plaatsing (zie ook bijlage) De intakefase Vóór plaatsing. Kinderen met specifieke onderwijsbehoeften zijn alleen toelaatbaar tot sbo de Blinker indien het SWV PO 31.04 een toelaatbaarheidsverklaring heeft afgegeven. De procedure

Nadere informatie

Nieuwe mogelijkheden voor praktijkonderwijs (PrO) swv VO Zuid-Kennemerland VO Claudia Stet 11 mei Met dank aan: Jenny Looman Lex Batstra

Nieuwe mogelijkheden voor praktijkonderwijs (PrO) swv VO Zuid-Kennemerland VO Claudia Stet 11 mei Met dank aan: Jenny Looman Lex Batstra Nieuwe mogelijkheden voor praktijkonderwijs (PrO) swv VO Zuid-Kennemerland VO 27-05 Claudia Stet 11 mei 2015 Met dank aan: Jenny Looman Lex Batstra Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. De regelgeving 3 2.1.

Nadere informatie

Kader arrangeren en indiceren

Kader arrangeren en indiceren Kader arrangeren en indiceren Versie vastgesteld door het bestuur van SPPOH op 4 juni 2014 Inhoudsopgave 1.1 Inleiding blz. 1 1.2 Doel van het kader blz. 1 1.3 Uitgangspunten voor het kader blz. 2 2. Procedure

Nadere informatie

DOE040 VOORTGEZET ONDERWIJS

DOE040 VOORTGEZET ONDERWIJS BIJLAGE 2: UITKOMST ONDERZOEK DOE040 VOORTGEZET ONDERWIJS TE EINDHOVEN INHOUD Uitkomst onderzoek DOE040 VO te Eindhoven 3 2 en oordelen per onderliggende onderzoeksvraag 4 3 Samenvattend oordeel 10 Bijlage

Nadere informatie

Mogelijkheden binnen de huidige onderwijs wetgeving

Mogelijkheden binnen de huidige onderwijs wetgeving Mogelijkheden binnen de huidige onderwijs wetgeving Inleiding van Gedragswerk Deze notitie bevat de bijna volledige tekst van de door het Ministerie van OCW opgestelde notitie Mogelijkheden binnen de huidige

Nadere informatie

Procedure schooladvies

Procedure schooladvies Procedure schooladvies Doel van de procedure: Leerkrachten, ouders en leerlingen hebben zorgvuldige en uitgebreide informatie over het traject dat op basisschool Hulsberg gevolgd wordt om tot een goed

Nadere informatie

Dockinga College Ferwert

Dockinga College Ferwert Dockinga College Ferwert [1] Inleiding Voor de invoering van Passend Onderwijs zijn de scholen verplicht om de mogelijkheden binnen hun leerlingenzorg te beschrijven in een zgn. ondersteuningsprofiel.

Nadere informatie

Aanmeldformulier brugklas Schooljaar 2015-2016

Aanmeldformulier brugklas Schooljaar 2015-2016 Aanmeldformulier brugklas Schooljaar 2015-2016 hier niet schrijven In te vullen door de ouder(s)/verzorger(s) (a.u.b. blokletters) Leerlinggegevens Roepnaam Geslacht jongen meisje Achternaam Burgerservicenr.

Nadere informatie

speciale klassen en begeleiding op Guido de Brès

speciale klassen en begeleiding op Guido de Brès WELKOM Zorgavond over: speciale klassen en begeleiding op Guido de Brès 16-12-2014 www.guido.nl 1 AGENDA 20:00 uur Opening door Jan Verhoef ondersteuningscoördinator onderbouw 20:45 uur Workshopronde 1

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel. rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker

Ondersteuningsprofiel. rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker Ondersteuningsprofiel rsg Simon Vestdijk Harlingen/Franeker Inhoud Voorwoord... 3 0. De doelgroep van onze school/locatie... 4 1. Organisatie onderwijsondersteuning... 4 2. Interne ondersteuning... 5 3.

Nadere informatie

Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement

Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement Het aanvragen van een TLV of ondersteuningsarrangement Wet- en regelgeving In de wet is het volgende bepaald m.b.t. een TLV: - Voor een leerling die vanuit het (speciaal) basisonderwijs wordt aangemeld

Nadere informatie

Inspectie van het Onderwijs en ZIEN!

Inspectie van het Onderwijs en ZIEN! Inspectie van het Onderwijs en ZIEN! Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs November 2009 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys De (meer)waarde van het expertsysteem ZIEN! Argumentatie

Nadere informatie

PROTOCOLLEN. Stappenplan t.a.v. doubleren Bij de besluitvorming over een doublure worden de volgende stappen genomen:

PROTOCOLLEN. Stappenplan t.a.v. doubleren Bij de besluitvorming over een doublure worden de volgende stappen genomen: Doel van dit protocol Kan een kind overgaan naar een volgende groep of blijft het zitten? Met dit protocol willen we ouders informeren hoe wij als school omgaan met de beslissing om een leerling al dan

Nadere informatie

Protocol doubleren en versnellen

Protocol doubleren en versnellen CBS Merula email: info@merula.nl, website: www.merula.nl Bloemendaele 4, 3218 XA Heenvliet tel.: 0181-662551 fax.: 0181-665617 Protocol doubleren en versnellen CBS Merula is één van de scholen van www.vcodekring.nl

Nadere informatie

Protocol Advies keuze voortgezet onderwijs

Protocol Advies keuze voortgezet onderwijs Protocol Advies keuze voortgezet onderwijs Obs Valkenhorst Bremstraat 14 9404 GD Assen 0592-331393 directie@devalkenhorst.nl www.devallkenhorst.nl Protocol Advies schoolkeuze Voortgezet Onderwijs Aanmelding

Nadere informatie

Welkom op. Naar het voortgezet onderwijs

Welkom op. Naar het voortgezet onderwijs Welkom op Naar het voortgezet onderwijs Een homogene klas Meerdere vakdocenten Andere mensen Meer vakken Meer lokalen Meer boeken Meer huiswerk Andere verantwoordelijkheden Andere lestijden Pauzeren op

Nadere informatie

ZORG OP MAAT OMDAT IEDER KIND TELT

ZORG OP MAAT OMDAT IEDER KIND TELT Telefoon 0317-350815 ZORG OP MAAT OMDAT IEDER KIND TELT DON BOSCOSCHOOL RENKUM Versie april 2011 ZORGSYSTEEM DON BOSCOSCHOOL RENKUM Iedere school heeft de plicht voor alle kinderen zorg op maat te bieden.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 2: De verschillende soorten onderwijsniveaus na de basisschool 4

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 2: De verschillende soorten onderwijsniveaus na de basisschool 4 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Advisering en schoolkeuze 1 Hoofdstuk 2: De verschillende soorten onderwijsniveaus na de basisschool 4 Hoofdstuk 3: Overzicht van alle Utrechtse scholen en hun onderwijsniveaus

Nadere informatie

Kwetsbare studenten in het MBO

Kwetsbare studenten in het MBO Kwetsbare studenten in het MBO Een verkennend onderzoek Uitgevoerd voorjaar 2011 Inhoud 1. conclusies 2. aanleiding en opzet onderzoek 3. detectie zorgstudenten 4. extra begeleiding 5. dossiervorming en

Nadere informatie

De leerling heeft in groep 6 t/m 8 op de toetsen die deel uitmaken van het leerlingvolgsysteem over

De leerling heeft in groep 6 t/m 8 op de toetsen die deel uitmaken van het leerlingvolgsysteem over ADVIESWIJZER VOOR PLAATSING IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS Inleiding Het Primair en Voortgezet Onderwijs in Noord-Kennemerland hebben samen besloten om de advisering door de basisschool naar het vervolgonderwijs

Nadere informatie

Beleid uitstroom leerlingen groep 8

Beleid uitstroom leerlingen groep 8 Beleid uitstroom leerlingen groep 8 Oktober 2014 Marion Kersten Inhoud Inleiding... 3 Het adviseringstraject... 4 Bepalen (pre)-advies.... 5 Het kind... 5 De methodegebonden toetsen... 6 De methode-onafhankelijke

Nadere informatie

Handboek Aanmeldingsprocedure LWOO en PrO. Cursusjaar 2016-2017

Handboek Aanmeldingsprocedure LWOO en PrO. Cursusjaar 2016-2017 Handboek Aanmeldingsprocedure LWOO en PrO Cursusjaar 2016-2017 Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 2 Belangrijke aandachtspunten:... 3 Handleiding aanmelding LWOO en PrO - cursusjaar 2016-2017... 4 Vóór

Nadere informatie

Informatieavond Voortgezet onderwijs

Informatieavond Voortgezet onderwijs Informatieavond Voortgezet onderwijs Welkom Hoe zit het voortgezet onderwijs in elkaar? De verschillende richtingen nader bekeken. Extra zorg binnen het VO (vmbo) Speciale brugklassen/leerwegen Hoe komt

Nadere informatie

Adviseer het Van Lodenstein College als ouders van harte achter de identiteit van deze school staan.

Adviseer het Van Lodenstein College als ouders van harte achter de identiteit van deze school staan. Advies voortgezet onderwijs Wegwijzer bij het opstellen van het advies van de groepsleerkracht bij de overgang van leerlingen van de basisschool naar voortgezet onderwijs Doel van de wegwijzer Ouders en

Nadere informatie

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO Informatie voor ouders groep 8 over: D De E O Overstap V E R S T A P Overgang van PO naar VO Let op! Informatie over de procedure aanmelding wordt tijdens de decemberavonden in het VO aan de ouders gegeven.

Nadere informatie

TOELATINGSBELEID Scholengroep Carmel Hengelo

TOELATINGSBELEID Scholengroep Carmel Hengelo TOELATINGSBELEID Scholengroep Carmel Hengelo Aanmelding Bij aanmelding gaan we er van uit dat ouders en leerlingen de grondslag van de school respecteren en akkoord gaan met alle regelingen en procedures

Nadere informatie

Werkgroep: Doubleren en versnellen versie 19-03-2012

Werkgroep: Doubleren en versnellen versie 19-03-2012 Werkgroep: Doubleren en versnellen versie 19-03-2012 Inleiding: Binnen het SPOM is een projectgroep opgericht met als opdracht het opstellen van een adviserende notitie met daarin een besliswijzer voor

Nadere informatie

Deel 1. Inleiding en stappenplan. oktober 2012

Deel 1. Inleiding en stappenplan. oktober 2012 Werkgroep overgang primair onderwijs naar voortgezet onderwijs in de Zaanstreek Informatiebrochure overgang van Primair Onderwijs naar Voortgezet Onderwijs Deel 1 Inleiding en stappenplan oktober 2012

Nadere informatie