Zomer 2007 jaargang 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zomer 2007 jaargang 2"

Transcriptie

1 Forum Zomer 2007 jaargang 2 Den Helder vaart wel bij Woonateliers Boefjes of Briljantjes? Het succes van preventie Arbeidsmarkt: meer kansen voor allochtonen En: de opinies van Marcouch en Jungbluth

2 VOOR ELK NUMMER VAN FORUM MAGAZINE NODIGT DE REDACTIE EEN OPINION LEADER UIT OM ZIJN OF HAAR MENING TE GEVEN OVER EEN BELANGWEKKEND ONDERWERP. VOOR DEZE EDITIE VIEL DE KEUZE op Ahmed Marcouch, Stadsdeelvoorzitter Amsterdam Slotervaart. hij Pleit voor een nieuw Opinie soort onderwijsinstituut dat risicojongeren weer op het goede spoor brengt. Ter beschikking van het onderwijs! Een drama, concluderen 66 kinderrechters, docenten, jongerenwerkers en andere professionals in het boek van Fleur Jurgens. Een conflict tussen hulpverleners en handhavers, schreef de Volkskrant onlangs over een multi-probleemgezin in Slotervaart met tien kinderen en een vertrokken vader. De jeugdhulpverlening wil het gezin kost wat kost bijeenhouden, terwijl de politie en woningbouwcorporaties de orde willen herstellen op de galerij en op straat. En intussen hebben alle betrokken partijen een blinde vlek voor de ouders, die onwetend blijven over de situatie van hun kinderen. Dit ontdekte ik toen ik in Slotervaart als stadsdeelvoorzitter begon. Ik ontbood de ouders van problematische jongeren op het stadsdeelkantoor, na klachten van hun wanhopige buren. Zij reageerden verbaasd : wat hadden hun kinderen dan misdaan? Die ontkenning blijkt een patroon, zo leren de Marokkaanse gezinsbezoekers die pal na veroorzaakte overlast met een interventievoorstel voor de deur staan. Terwijl het juist de ouders zijn die de verantwoordelijkheid horen te nemen om alle noodzakelijke hulptroepen in te schakelen voor een gezonde ontwikkeling van hun kinderen. Inhoud Foto cover Jongeren in de Zuiderzeebuurt van Den Helder Hulptroepen bij uitstek zijn de voogden van Jeugdzorg. Falende ouders worden onder toezicht gesteld en/of de kinderen worden uit huis geplaatst, waarna een heilloze weg begint langs instellingen en pleeggezinnen. Ik bepleit als alternatief de komst van nieuwe onderwijsinstituten. Anders dan bij Den Engh zijn die bestemd voor jongeren die niet per definitie in aanraking hoeven te zijn geweest met justitie. Anders dan bij een instituut als het Turkse Ekmel in Slotervaart zit ook de school binnen het gebouw. En anders dan bij het Luzac College blijven ook de opvoeding, opvang en vrije tijd binnen de muren. Nieuw is verder dat de jongeren pas vrijkomen als zij een (vak)diploma hebben gehaald. Dat kan twee tot vijf jaar duren. Daarom noem ik het: Ter beschikking stellen van het onderwijs. Het belangrijkste wat dat nieuwe onderwijsinstituut biedt, is structuur. Structuur maakt het verschil tussen falen en succes. Alle succesvolle Marokkanen die hun diploma haalden, hebben in elk geval één persoon achter zich staan die vraagt, eist, stuurt en aanmoedigt is het de vader of moeder niet, dan wel de buurman of docent. Ik had vroeger zelf zo n vader, tot mijn grote geluk. Maar de risicojongeren in mijn buurten staan er anders voor. Zonder uitzondering leven zij in drie milieus zonder structuur: in het gezin heerst chaos, op straat ontbreekt toezicht en de school is vrijblijvend. Normaal biedt de school de enige ontsnappingsmogelijkheid uit povere milieus. Maar juist in armoedige allochtone wijken zijn ook de scholen ongeschikt voor chaotische en onverschillige jongeren. Daarom wil ik risicojongeren uit dit milieu halen en ter beschikking stellen van het onderwijs, waarbij de ouders een prominente rol vervullen. Ik vertrouw erop dat de ministers Rouvoet (Jeugd en Gezin) en Plasterk (Onderwijs) met de particuliere organisaties de handen ineen slaan om een dergelijk alternatief te realiseren. Want wat een mens nodig heeft, zijn deugd én kennis! Ahmed Marcouch Stadsdeelvoorzitter Amsterdam Slotervaart 3 Boefjes of Briljantjes? Succes- en faalfactoren van preventieprojecten 4 Zet de Wmo in voor integratie en participatie 6 Den Helder vaart wel bij Woonateliers 8 Migranten aan het werk: hoe schep je meer kansen? 10 Tweede bestuurder voor FORUM: Petra Hoogerwerf Gastcolumn van Paul Jungbluth 11 Mentoring: een extra steun voor leerlingen 12 Publicaties, projecten en de agenda 2

3 Foto: Mladen Pikulic Boefjes of Briljantjes? Succes- en faalfactoren van preventieprojecten Alom wordt geklaagd over jongeren die op straat rondhangen en overlast bezorgen. En overal proberen gemeenten de overlast en jeugdcriminaliteit grotendeels afkomstig van allochtone jongeren, maar niet alléén op allerlei manieren terug te dringen. Maar hoe effectief is de aanpak? FORUM verzocht het Willem Pompe Instituut dit bij een breed scala van projecten te analyseren. Boefjes of Briljantjes is een eerste aanzet om in Nederland criteria te ontwikkelen voor succesvolle preventie. Volgens Rob Witte, programmamanager Jeugd en Veiligheid bij FORUM, is er een wildgroei aan preventieprojecten zonder dat vooraf wordt gekeken of ze zullen werken, en zonder een goede evaluatie achteraf. Het causale verband tussen preventie en opbrengst is vaak hoogst onzeker, of wordt in de evaluatie niet duidelijk. De onderzoekers geven in hun boek als voorbeeld het landelijk bekende project Buurtvaders in Amsterdam. Heeft dat werkelijk bijgedragen aan de criminaliteitsvermindering, of zijn er heel andere mechanismen gaan werken? Heeft het project bijvoorbeeld een imagoverbetering opgeleverd die de kansen van Marokkaanse jongeren op de arbeidsmarkt vergroot? Hangen deze jongeren dankzij meer banen minder op straat, wat ook weer zijn invloed heeft op de criminaliteit? Kortom, het gaat om een lastige vraag: als het project resultaat heeft, waardoor kómt dat dan? Witte merkt overigens op dat best practices vaak klakkeloos worden overgenomen. De ene doelgroep is de andere niet. Je moet eerst analyseren en vaststellen voor wie je iets organiseert, daarna welke preventie daarbij past, en dán pas kun je kijken of er ergens anders al een goed voorbeeld is. Bereiken én vasthouden De onderzoekers, onder leiding van Dirk J. Korf, constateren dat Nederland nog achterloopt op de Amerikaanse What Works-methode, die daar een traditie van twintig jaar kent. Toch hebben zij na bestudering van veertig projecten in twaalf gemeenten een aantal succes- en faalfactoren vast kunnen stellen. Meestal gebeurde dat op basis van eigen veldonderzoek, al dan niet met gebruikmaking van ander evaluatieonderzoek, een enkele keer baseerden ze zich op bevindingen van andere onderzoekers. Zo draagt het betrekken van de omgeving van de probleemjongere (community oriented aanpak) zeker bij aan de effecten van preventie. Afhankelijk van de leeftijd van de jongere kunnen dat de ouders zijn, de vriendengroep of de familie en kennissenkring. Om de jongeren te kunnen bereiken is een laagdrempelige aanpak essentieel, gecombineerd met een outreachende benadering: projectmedewerkers zoeken de jongeren zelf op in jongerencentra, op straat, in snackbars of cafés. Niet eeuwig opsluiten Bereiken is één ding, vasthouden een tweede. Ook daarvoor moet je als preventiewerkers in beweging komen en de jongeren blijven opzoeken, desnoods bij hen thuis. En vaak blijkt het nodig om ook s avonds en in het weekend in touw te zijn. Naast gedrevenheid en flexibiliteit zijn een goede feeling met de doelgroep en een groot incasseringsvermogen cruciaal. De onderzoekers stellen zelfs dat de kwaliteiten van de jongerenwerker van doorslaggevend belang zijn voor het succes van een project. En daar schuilt tegelijkertijd een probleem: ook goede mensen verkiezen vaak de zekerheid van een vaste baan boven de tijdelijkheid van een project. Rob Witte benadrukt tot slot dat we ook de positieve kanten van de jongeren naar boven moeten zien te halen. De titel van de onderzoekspublicatie impliceert niet voor niets dat in veel boefjes briljantjes kunnen schuilgaan. De boodschap: wees bereid om niet alleen de problemen te zien die jongeren veroorzaken, maar ook hun wilskracht en talenten om iets van het leven te maken. Zoals Sadik Harchaoui het in zijn voorwoord schrijft: Uiteindelijk kunnen boefjes niet voor eeuwig worden opgesloten. Meer informatie: Krista Schram (FORUM), telefoon: (030) Voor de bestelgegevens van Boefjes of Briljantjes: zie de achterpagina van dit magazine. 3

4 Fotografie: Mladen Pikulic Raad voor Zet de Wmo in voor integr Je moet naar ze toegaan, drukt Jesse Bos, gemeenteraadslid in Amsterdam, haar toehoorders op het hart. Die ze staat voor allochtonen en met dat je wendde ze zich tot collega-raadsleden. Bos hield een bezielend betoog tijdens de bijeenkomst Raad voor Raadsleden van 16 maart, ditmaal gewijd aan de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het ging vooral over de actieve rol die lokale volksvertegenwoordigers kunnen spelen. FORUM ziet in de wet goede mogelijkheden om de integratie en participatie van allochtonen te bevorderen. De Amsterdamse raadszaal zat vol met raadsleden van diverse etnische afkomst. Burgemeester Cohen prees de stimulerende rol van FORUM hierin. Volgens hem leeft de Wmo volop bij raadsleden. Het feit dat ze uit alle delen van het land naar Amsterdam waren gekomen, en dat er zelfs een aanmeldingsstop gold voor de bijeenkomst, liet wat dat betreft niets aan duidelijkheid te wensen over, aldus Cohen. Verschillende keren per jaar brengen FORUM en het IPP (Instituut voor Publiek en Politiek) raadsleden bij elkaar om zaken te bespreken waaraan zij actief kunnen bijdragen zeker nu het dualisme meer mogelijkheden verschaft om hun ambt als volksvertegenwoordiger grotere betekenis te geven. De Wmo biedt hun een uitgelezen kans. Gemeenten moeten bij de uitvoering van de wet immers verantwoording afleggen aan hun eigen bewoners, en niet aan het rijk. FORUM hoopt dat de Wmo ingezet wordt om de integratie en participatie van allochtonen te bevorderen. De wet gaat echter niet van doelgroepenbeleid uit dat past niet in een moderne samenleving waarin iedereen moet meedoen. Zo ligt de focus van het integratie- en participatiebeleid op modern burgerschap, uitgaande van gedeelde belangen als deugdelijk onderwijs, veiligheid en aantrekkelijk wonen. Dit soort zaken moet voor iedereen bereikbaar zijn, waarbij zelfredzaamheid vooropstaat: help de burger zichzelf te helpen. Niet iedereen is echter even zelfredzaam. Slechts weinig allochtonen doen bijvoorbeeld een beroep op voorzieningen. Voor sommige van hen is binnen de Wmo extra aandacht nodig. De directeur Integratie en Inburgering van het ministerie van Justitie maakte in haar inleiding een bloemrijke vergelijking: De Wmo is voor integratie wat water is voor een plant. Ze moeten allemaal bloeien en groeien, maar de een heeft meer water nodig dan de ander. Vertaald naar de praktijk betekent deze beeldspraak voor FORUM dat de Wmo een vruchtbare voedingsbodem is voor diversiteitsbeleid, waarbinnen specifiek beleid soms noodzakelijk is. De stenen en het cement De Wmo gaat uit van de vraag van de burgers, en niet van het gemeentelijke aanbod. Als raadslid moet je dus weten welke vraag er is. Ga bij de mensen op bezoek, luidt daarom de dringende suggestie van raadslid Jesse Bos. Tijdens haar rondgang heeft ze gemerkt dat dochters en schoondochters bruggen bouwen tussen de eerste generatie allochtonen en de maatschappij. Erken deze vrijwilligers en geef ze vanuit het prestatieveld 4

5 Raadsleden atie en participatie Vrijwilligerswerk en Mantelzorg een budget, een eigen rugzakje. Deze vrouwen kunnen de participatie van de eerste generatie vergroten. De Wmo betekent vervolgens ook: het herwaarderen van vrijwillige sociale verbanden, zoals zelforganisaties (nu Allochtone Vrijwilligers Organisaties genoemd). Bos: Die kunnen niet de professionele hulp en zorg vervangen, want dat zijn de stenen. Maar je hebt ook cement nodig. Uit de zaal klonk op deze woorden het mismoedige commentaar dat het vrijwilligerswerk tanende is en dat allochtonen niet te porren zijn voor vrijwilligerswerk. Je moet je niet alleen blindstaren op het traditioneel Nederlandse vrijwilligerswerk. Ik vraag aandacht voor de vrijwilligers die wij niet als zodanig herkennen, zoals de zelforganisaties. Om de medezeggenschap van burgers bij de Wmo te garanderen, moeten gemeenten een cliëntenplatform Wmo instellen. Utrecht ziet niets in weer een apart platform, zegt wethouder Cees van Eijk. Wij willen de boel niet institutionaliseren. Utrecht gaat bestaande organisaties zoals adviescommissies, netwerken in wijken en overlegorganen beter benutten. We moeten vooral op zoek naar doelgroepen die nog weinig bij het beleid betrokken zijn. Het college is verantwoordelijk voor het beleidskader, de organisatie en de uitvoering van de Wmo, memoreerde Van Eijk. Bij de aanbesteding kunnen B&W bepaalde criteria vaststellen, bijvoorbeeld: kwaliteit is belangrijker dan de prijs. De raadsleden vormen de oren en ogen van de praktijk en zijn daarmee een klankbord voor het college. In de zaal stelde iemand prompt voor om bij de aanbesteding het criterium ervaring met diversiteit te hanteren. Dan weet je of een organisatie die intekent daar ook oog voor heeft, was het idee van de spreker. Omdat de Wmo een kaderwet is, kunnen raadsleden volgens FORUM hun verantwoordelijkheid tonen door zich te bemoeien met de uitwerking ervan. Eke Gerritsma van het Servicecentrum Integratie, dat gemeenten ondersteunt bij het integratiebeleid, vindt dat raadsleden eisen moeten stellen. Waar mogelijk dienen de prestatievelden van de Wmo met elkaar en mét andere terreinen waaronder inburgering, werk en bijstand verbonden te worden. En: het is zaak om alle doelgroepen bij de invulling van de wet te betrekken. Ieder op zijn eigen wijze. Contouren beter zichtbaar Gerritsma constateert dat allochtone vrijwilligersorganisaties tot nog toe onvoldoende hun stem laten horen in de beslissende fase van de Wmo. En binnen de bestaande cliëntenorganisaties die wél betrokken zijn, zitten nauwelijks allochtonen. Dat kan een probleem zijn als je na verloop van tijd de klanttevredenheid wil meten. Verschillende raadsleden in de zaal benadrukten echter hoe moeilijk het is om allochtonen bereid te vinden over de Wmo mee te denken. Volgens FORUM bleek tijdens enkele regionale voorlichtingsbijeenkomsten dat het allochtonen vaak niet duidelijk is wat er van hen verlangd wordt. De Wmo was tot nu toe ook wel erg abstract. Nu de contouren beter zichtbaar worden, hebben informatieavonden wél zin. Maar dan nog vindt Jesse Bos dat je goed moet nadenken over hoe je de mensen uitnodigt. Het blijkt heel effectief om sleutelfiguren, bijvoorbeeld van netwerken, allochtone vrouwen te laten uitnodigen. In potentie is er een enorme belangstelling. Meer informatie: Servicecentrum Integratie (FORUM), telefoon: (030) , website: si.forum.nl. 5

6 Foto: Mladen Pikulic Den Helder vaart wel bij Woonateliers We hebben geen last van Antillianen of Arubanen, het zijn de drugshandel en het drugsgebruik die voor overlast zorgen. De boosdoeners zijn net zo goed autochtonen. Deze hartenkreet uitte een bewoonster tijdens een bijeenkomst in Den Helder over Nieuwe coalities voor de wijken. Doel van dit landelijk project: problemen aanpakken, snel én structureel. In elf gemeenten werden dertien wijken door het rijk geadopteerd. De Zuiderzeebuurt in de marinestad was er een van. FORUM-directeur Sadik Harchaoui, lid van het adoptieteam, bracht er de methodiek Woonatelier in. 6 Knopen doorhakken om problemen op te lossen voortvarend, met creativiteit en durf, en dwars door bestaande verbanden heen. Dat stond de initiatiefnemers voor ogen toen in juni 2006 het project Nieuwe coalities voor de wijken van start ging. Samen met het rijk kozen lokale partijen een aantal wijken uit, waar adoptieteams het afgelopen jaar op onbevangen wijze de problemen onder de loep namen. In elk team zaten een wethouder of burgemeester van de betrokken gemeente, een directeur-generaal en een onafhankelijk deskundige. Daarnaast was aan elke wijk een bewindspersoon gekoppeld. De Zuiderzeebuurt in Den Helder werd geadopteerd door waarnemend burgemeester Faber, directeur-generaal bij Justitie Rob Visser en onafhankelijk expert Sadik Harchaoui. Als adoptieminister fungeerde tot de verkiezingen Johan Remkes, daarna Guusje ter Horst. Het project duurde slechts één jaar, van juni 2006 tot juni Er moest dus snel en effectief gehandeld worden en wel: met betrokkenheid van bewoners en professionals van maatschappelijke instellingen. De methodiek van het Woonatelier, namens FORUM door directeur Harchaoui ingebracht, werkt uitstekend als snelkookpan om samen met bewoners plannen te ontwikkelen. Onder leiding van Rein Sohilait (FORUM) werd via deze methode in de Zuiderzeebuurt het overleg op gang gebracht: hoe kunnen we de leefbaarheid in de wijk verbeteren? Eenduidiger over inzet Het Woonatelier passen we al enkele jaren toe in herstructureringswijken, zegt Sohilait. In ongeveer tien bijeenkomsten praten wijkbewoners met onder meer de gemeente en woningcorporaties over hun wensen voor de buurt of de wijk. Dat gebeurt onder leiding van een architect. Het blijkt een prima manier om alle betrokkenen constructief met elkaar in gesprek te brengen. De reeks Woonateliers wordt altijd besloten met een uitgewerkt plan waar gemeente en corporaties mee verder kunnen. In Den Helder heeft FORUM de methodiek aangepast aan de plaatselijke behoeften. De verschillende

7 belanghebbenden wilden eerst onder elkaar van gedachten wisselen. Dus vonden er vier Woonateliers plaats. Eerst kwamen professionals van de gemeente, politie, opbouwwerk, sociale zaken en woningcorporaties bijeen, daarna was er een bijeenkomst met autochtone bewoners en vervolgens een sessie met Antillianen en Arubanen. Waarna een gezamenlijk slotatelier volgde om prioriteiten op de korte en lange termijn te stellen. Rein Sohilait: Alle betrokkenen hebben het beste met de buurt voor en voelen zich verantwoordelijk om de leefbaarheid te verbeteren. Dat staat buiten kijf. Maar waar de schoen precies wringt, daarover kunnen de ideeën onderling nogal verschillen. Wat de een als integratieprobleem ervaart, benoemt een ander als drugsoverlast. Ook de ambities van bewoners en professionals lopen soms uiteen. Toch is er door de Woonateliers meer eenduidigheid ontstaan over de gezamenlijke verantwoordelijkheid, de taken, rollen en doelen, de gewenste inzet voor de leefbaarheid. En de grootste winst is dat er nu meer onderling vertrouwen en draagvlak is: er zijn zaken uitgesproken. Een prachtwijk, mits Iedereen is het erover eens dat de Zuiderzeebuurt een prachtwijk is, mits de bewoners elkaar beter leren kennen en de binding met de buurt toeneemt. De buurt moet weg uit de anonimiteit, en bewoners willen af van het imago van probleemwijk. De Woonateliers hebben tot heldere projectvoorstellen geleid waar bewoners en instanties samen de schouders onder willen zetten. Een greep uit de plannen. Allereerst is het zaak de vaak drugsgerelateerde criminaliteit aan te pakken. En bewoners die het moeilijk hebben, zoals ex-psychiatrische patiënten, ex-delinquenten en (ex-)junks, worden straks zodanig begeleid dat het goed met ze gaat en de andere bewoners geen last van hen hebben. Sociaal-economisch gezien is het belangrijk om snel de start van kleinschalige bedrijven te stimuleren. En wat de jeugd betreft: samen met een architect gaan de bewoners aan de slag met het ontwerpen van speelvoorzieningen en hangplekken. Julia Mölck, regievoerder van het adoptieproject bij de gemeente Den Helder, is erg tevreden over de methodiek van het Woonatelier. In het verleden hebben we al twee keer geprobeerd om belanghebbenden bij stadsvernieuwingsprojecten te betrekken. Maar die pogingen zijn een stille dood gestorven. We wilden veel te veel tegelijk. Ik heb geadviseerd om prioriteiten te stellen en FORUM heeft dat bekrachtigd. Den Helder begint met een drietal projecten, en als die goed op koers liggen gaat men verder. De gemeente richt zich ook heel bewust op een klein gebied: de elf straatjes van de Zuiderzeebuurt. Mölck: Een paar andere adoptieprojecten hebben veel hooi op de vork genomen door meteen op een hele wijk in te zetten. Wel wordt de buurt heel intensief benaderd. Niet alleen de buitenruimten worden aangepakt, ook moet er meer zicht komen op werkloosheid, (on)veiligheid en verborgen problemen bij mensen. Een van de onorthodoxe maatregelen is dat de gemeentelijke afdeling Werk en Inkomen en het CWI hun bestanden naast elkaar leggen. Uit privacy-overwegingen deden we dat nooit. Maar ja, dan heb je geen overzicht: wie zit er nog niet in een traject, of wie zit er in twéé? Tussen wal en schip De Woonateliers hebben volgens Julia Mölck een compleet nieuwe aanpak opgeleverd om mensen te bereiken, of het nu gaat om inrichting van de buurt of om werktoeleiding. We vragen de mensen niet meer om naar ons toe te komen, wij gaan zelf naar mensen toe. De tweehonderd langdurig werklozen die nooit op onze brieven reageren, bezoeken we nu thuis. En voor de uitwerking van de buurtplannen gaan we met de gemeentecaravan steeds weer in een ander hofje staan. Daar is ook een architect bij, die samen met de bewoners voorlopige schetsen maakt van hun wensen. Op 23 mei 2007 zijn in Rotterdam alle dertien adoptieprojecten feestelijk uitgeluid. FORUM blijft in Den Helder echter nog tot eind dit jaar actief. Zo verzorgt het instituut in de herfst een training voor woonadviseurs, en wordt er samen met Seinpost in Arnhem een wijktafel voor ondernemers en starters ingericht. Om een actueel beeld te krijgen van de sociaal-maatschappelijke problemen van individuele huurders in de Zuiderzeebuurt, ontwikkelt FORUM met het Verwey Jonker Instituut een speciale onderzoeksopzet. Ook de opvang van jongeren die tussen wal en schip zijn geraakt, blijft de aandacht houden. Met het Utrechtse Y house wordt gewerkt aan een project dat jongeren een dak boven het hoofd biedt, waarin ze onderwijs en stages volgen en onder strikte begeleiding werken. Dit concept is met succes in diverse steden toegepast. FORUM geeft Den Helder ook een boodschap mee: laat professionals van de diverse betrokken instellingen samen met bewoners, op basis van de resultaten van het Woonatelier, de projecten ter hand nemen en niet al te vrijblijvend rekenschap geven van de prestaties. Maar zorg er wél voor dat het actieplan onder leiding van een krachtige programmamanager wordt uitgevoerd. Meer informatie over Woonateliers: Rein Sohilait (FORUM), telefoon: (030) Foto: Mladen Pikulic 7

8 Migranten aan het werk: ho In de beleving van allochtone werkzoekenden heeft hun werkloosheid voor een flink deel te maken met het feit dat ze allochtoon zijn. Ze voelen zich afgewezen en buitengesloten. Echter, volgens werkgevers kan afwijzing heel andere oorzaken hebben. Bijvoorbeeld: iemand voldoet niet aan de gewenste beroepsvaardigheden, heeft te weinig ervaring, beheerst het Nederlands onvoldoende of past niet in de bedrijfscultuur. Wie heeft het nu bij het rechte eind? vroeg Zeki Arslan van FORUM zich hardop af bij het symposium Kansen voor allochtonen op de arbeidsmarkt. De werkelijkheid is ongetwijfeld van alles wat, meende Zeki Arslan, programmamanager Arbeid bij FORUM. Maar de percepties van werkzoekenden en werkgevers liggen ver uit elkaar. Op z n minst zouden beide partijen van elkaar moeten weten welke factoren de match tussen baan en werknemer belemmeren. Om meer allochtone werklozen aan het werk te krijgen, dienen werkgevers én werkzoekenden actie te ondernemen, beklemtoonde Arslan. Hoe doe je dat? Wat zijn de mogelijkheden? Daarover gingen vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers, onderwijs en arbeidsbemiddeling op 20 februari in een bomvolle zaal met elkaar in debat. Eén bedoeling van het symposium, georganiseerd door FORUM en de Sociaal-Economische Raad (SER), was om ideeën aan te leveren voor de participatietop die het kabinet deze zomer houdt. Dreigend pessimisme Als tijdelijk toegevoegd SER-lid had Zeki Arslan een belangrijk aandeel in het advies van de raad dat een paar dagen voor de bijeenkomst verscheen: Niet de afkomst maar de toekomst. Naar een verbetering van de arbeidsmarktpositie van allochtone jongeren. Met het oog op de toekomst somde Arslan vijf actiepunten op. Allereerst moet er een snuffelstage komen om werkzoekende allochtonen en werkgevers met elkaar kennis te laten maken. Is iemand aangenomen, dan kun je hem voor een halfjaar een coach toewijzen, bracht hij als tweede actiepunt in. Die moet de nieuwe werknemer op de hoogte brengen van de geschreven en ongeschreven regels van de bedrijfscultuur. Langdurige werkloosheid onder allochtonen moeten we volgens Arslan kost wat kost voorkomen. Het is niet alleen te duur voor de maatschappij, het is ook menselijkerwijs niet te verkopen. En: het dreigt tot pessimisme onder allochtone werkzoekenden te leiden. Als alle pogingen steeds maar falen, als maanden van werkloosheid jaren worden en als zelfs de begeleidende instanties het niet echt meer in je zien zitten, dan lijkt iedere hoop verdwenen. Dan overwint de uitzichtloosheid het van de ambitie, de drive en de verwachting een nieuwe baan te bemachtigen. Om tegen dat dreigende pessimisme een wal op te werpen, noemde Arslan een derde actiepunt: korte en effectieve omscholing mét baangarantie: Weer meedoen, ergens bij horen, ritme hebben, je eigen geld verdienen, waardering, respect en eigendunk, daar gaat het om. Maar juist de begeleiding in reïntegratietrajecten die dit actiepunt tot een succes moet maken, schiet volgens veel werkzoekende allochtonen vaak tekort en is ook te onpersoonlijk. Vandaar dat Arslan in actiepunt vier pleit voor een terugkeer van de ouderwetse arbeidsbemiddelaar: die kent de lokale arbeidsmarkt goed, is in staat de werkzoekende intensief te begeleiden en scholing op maat te organiseren. Verhoging van de arbeidsparticipatie van allochtone vrouwen, daarop richt zich het vijfde actiepunt. Omdat deze vrouwen het moeilijk hebben op de arbeidsmarkt, zijn zij buitengewoon geïnteresseerd om een eigen bedrijfje op te zetten. De stap om dat ook werkelijk te doen, is natuurlijk een grote en een gedurfde. Daarom moeten we volgens Arslan het zelfstandig ondernemerschap onder allochtone vrouwen extra stimuleren en ze helpen deze drempel te overwinnen bijvoorbeeld door een campagne van de Kamers van Koophandel. 8

9 Fotografie: Marcel Terlouw ARGOS e schep je meer kansen? Sadik Harchaoui, directeur van FORUM, beaamde dat allerlei instanties beter hun best moeten doen om allochtone werkzoekenden hun achterstand te laten inlopen. Maar daar gaat het volgens hem niet alléén om. Jonge allochtonen zijn steeds beter opgeleid. Maar werkgevers moeten ook meer vertrouwen tonen in hun kennis en kunde. En dan heb ik het niet alleen over de instroom, maar ook over doorstroom naar de top. Dat geeft een positieve beeldvorming waaraan anderen zich kunnen spiegelen. Werkgevers zouden bij hun aannamebeleid geen nadruk moeten leggen op doelstellingen als maatschappelijk verantwoord ondernemen en het werknemersbestand moet een afspiegeling van de maatschappij zijn. Volgens Harchaoui versterkt dat juist de negatieve beeldvorming. Hij is dan ook in principe voorstander van een algemeen participatiebeleid. Maar soms ontkomen we er niet aan om voor doelgroepen specifiek beleid op te stellen. Als ergens veel werkloosheid heerst onder bijvoorbeeld Marokkanen, dan moeten gemeenten en betrokken instanties daar natuurlijk extra aandacht aan besteden. Onderbenutting van talent Wolter Smit van Jongmanagement erkende het gebrek aan vertrouwen van werkgevers in allochtonen. U denkt dat alleen de sollicitant zenuwachtig is tijdens een gesprek, maar dat is de werkgever ook. Die wil de juiste persoon aannemen. Bij de selectie van personeel maken werkgevers een risico-inschatting. Volgens Smit speelt beeldvorming daarbij zeker een rol. Ze kiezen, ook al hebben kandidaten hetzelfde opleidingsniveau, eerder voor een Nederlandse werkzoekende dan voor een Marokkaanse. Onbekendheid heeft daar alles mee te maken, aldus Smit. Met Nederlands personeel weten werkgevers beter waar ze aan toe zijn. Dit mechanisme vergroot de kans op onderbenutting van talent, blijkt uit een onderzoek van Regioplan dat Jeanine Klaver tijdens het symposium toelichtte. De functies die allochtonen bekleden zijn, gecorrigeerd naar het opleidingsniveau, lager dan die van autochtonen. Uit het onderzoek blijkt ook dat carrière maken voor allochtonen lastiger is dan voor autochtonen. Harde afspraken? Hoe moet de agenda voor de komende participatietop er uitzien? Het panel, met onder anderen FNV-voorzitter Agnes Jongerius, MKB-voorman Loek Hermans (die tevens namens VNO-NCW sprak) en Hans Kamps, SER-kroonlid en voorzitter van ABU (brancheorganisatie uitzendbureaus), kwam er nog niet helemaal uit. Jongerius benadrukte dat er op de top doelstellingen in duidelijke cijfers moeten worden afgesproken: in hoeveel jaar dringen we de hoge werkloosheid onder allochtone jongeren terug tot het gemiddelde algemene percentage? We moeten de urgentie omzetten in harde afspraken. Loek Hermans voelde daar echter niets voor. De MKB-voorzitter wil het midden- en kleinbedrijf niet belasten met sancties als de doelstellingen niet gehaald worden. Onze werkgevers willen die verplichting niet. Het grootste belang van een werkgever is om zijn bedrijf overeind te houden. Als je daar geen rekening mee houdt, gaat bij werkgevers de deur dicht. Overigens bracht hij zijn toehoorders fijntjes in herinnering dat in het midden- en kleinbedrijf procentueel de meeste allochtonen werken. Hermans wil veeleer een cultuur stimuleren waarin de belangen van de werkgever, zijn bedrijf en allochtone werknemers goed met elkaar sporen. Wij zullen werkgevers wijzen op het eigen belang én het maatschappelijk belang. Ook moet je de jongeren aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid. Maar de arbeidsmarkt laat zich niet sturen door de politiek, benadrukte Hermans. Dat klopt, maar via het sociaal-economisch overleg kunnen we wel betere kansen bieden aan allochtone werkzoekenden, bracht Jongerius daartegen in. We moeten laten zien dat het ons menens is. Meer informatie: Zeki Arslan (programmamanager Arbeid bij FORUM), telefoon: (030) ). 9

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam Kies Kleur in Groen Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam 1 Als onderdeel van het project Kies Kleur in Groen organiseerde FORUM in samenwerking met PBR en

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp

B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015. Onderwerp B en W-nummer 15.0379; besluit d.d. 12-5-2015 Onderwerp Beantwoording van schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van het raadslid A. Van den Boogaard (PvdA) inzake Arbeidsparticipatie

Nadere informatie

Management samenvatting Ongekend Talent. De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen

Management samenvatting Ongekend Talent. De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen Management samenvatting Ongekend Talent De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen De managementsamenvatting van Ongekend Talent is mede mogelijk gemaakt door Equal subsidiering

Nadere informatie

Wat is het effect van mentoring?

Wat is het effect van mentoring? Wat is het effect van mentoring? Februari 2016 HET IS AANNEMELIJK DAT MENTORING DE WERKLOOSHEID ONDER MIGRANTENJONGEREN KAN VERMINDEREN De werkloosheid onder jongeren van niet-westerse herkomst is veel

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning Over de auteur: Wicher Pattje Wicher Pattje is oud-wethouder van de gemeente Groningen en beleidsadviseur in de sociale sector, gericht op overheden en non-profit instellingen. Voor meer informatie: www.conjunct.nl.

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 13R5271 13bst00404 Beslisdatum B&W 12 maart 2013 Dossiernummer 13.11.551 RaadsvoorstelVerbindende kracht - Samen voor elkaar: de ontwikkeling van samenkracht

Nadere informatie

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons 12 Sardes Speciale Editie nummer 13 juni 2012 Karin Hoogeveen (Sardes) Ouders en de Van Ostadeschool in Den Haag Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons In opdracht van de gemeente

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werkgevers

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werkgevers Intersectorale mobiliteit Informatie voor werkgevers Deze folder is onderdeel van een drieluik. Er is ook een folder voor werknemers en professionals. Om belemmeringen in kaart te brengen bij intersectorale

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen)

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen) In opdracht van de Gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling) Als ik mijn vader had gehad vanaf mijn jeugd, dan zou ik misschien anders zijn in het leven. (...) Wat ik allemaal wel niet

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Mobiliseren van mensen met levenservaring

Mobiliseren van mensen met levenservaring Mobiliseren van mensen met levenservaring Zo lang mogelijk je kennis, kunde en levenservaring inzetten. Dat is de beste manier om gezond en plezierig ouder te worden. Ook de samenleving vaart er wel bij

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst!

Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst! Taal verbindt mensen Wij verbinden mensen met taal Want Taal doet meer dan schrijven, spreken en lezen Het is de sleutel naar een nieuwe toekomst! Taal doet meer In Utrecht wonen meer dan 15.000 volwassenen

Nadere informatie

En, heb je ook een vraag?

En, heb je ook een vraag? En, heb je ook een vraag? Ontwikkeling marktplaats voor burenhulp TijdVoorElkaar in Utrecht Zuid Astrid Huygen Freek de Meere September 2007 Inhoud Samenvatting 5 1 Inleiding 9 1.1 Inleiding 9 1.2 Projectbeschrijving

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Aan de raad AGENDAPUNT 3 Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Voorstel: 1. De kaders uit het beleidsplan 'Werken werkt!' vaststellen, zijnde: a. als doelstellingen: - het bevorderen van de mogelijkheden

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

WIJKACCOMMODATIES: BREDER EN BETER Groeiend nut en noodzaak van het netwerk van wijkaccommodaties in de stad Groningen

WIJKACCOMMODATIES: BREDER EN BETER Groeiend nut en noodzaak van het netwerk van wijkaccommodaties in de stad Groningen STRATEGISCHE VISIE BBOG zomer 2010 WIJKACCOMMODATIES: BREDER EN BETER Groeiend nut en noodzaak van het netwerk van wijkaccommodaties in de stad Groningen 1. BBOG Het BBOG staat voor Buurtcentra Besturen

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Stichting Challenges. Beleidsplan 2015-2018 2015-2018. 13 januari 2015

Stichting Challenges. Beleidsplan 2015-2018 2015-2018. 13 januari 2015 Stichting Challenges Beleidsplan 2015-2018 2015-2018 13 januari 2015 ADRES KVK MAIL WEB Diergaardesingel 58, 3014 AC Rotterdam 24422803 info@stichtingchallenges.nl www.stichtingchallenges.nl Inhoudsopgave

Nadere informatie

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon AMSTERDAMMERS AAN HET WERK Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon 1 Samenvatting De weg uit armoede is werk. De vraag hoe mensen weer aan het werk geholpen kunnen worden is actueel. De flinke

Nadere informatie

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht.

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Vierde nationaal congres opvoedingsondersteuning Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Ede,1 juni 2012 1 Opbouw workshop Coach je kind Kort voorstellen, warming up Presentatie van

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Status: besluitvormend. Agendapunt: * Instelling Jongerenraad. Datum: 22 juni 2015. Decosnummer: 361

Initiatiefvoorstel. Status: besluitvormend. Agendapunt: * Instelling Jongerenraad. Datum: 22 juni 2015. Decosnummer: 361 Initiatiefvoorstel Status: besluitvormend Agendapunt: * Onderwerp: Instelling Jongerenraad Datum: 22 juni 2015 Portefeuillehouder: drs. H.C.P. Noten Decosnummer: 361 Informant: Jan Rooijakkers j.rooijakkers@dalfsen.nl

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Alleen maar Winnaars

Alleen maar Winnaars Alleen maar Winnaars 55-plussers aan de slag Projectvoorstel gericht op een vergroting van de arbeidsinzet van oudere werkzoekenden Samenwerkingsproject VBOB 1, Paladijn en UWV juni 2013 Robert Tops Mat

Nadere informatie

Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet. Datum: 2 september 2010

Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet. Datum: 2 september 2010 Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet Datum: 2 september 2010 Algemeen Allereerst willen we als Wmo-Adviesraad opmerken dat het uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Talentcoach doorbreekt patronen

Talentcoach doorbreekt patronen Talentcoach Talentcoach doorbreekt patronen Talentcoach is een social profit organisatie. Wij gaan niet voor financiële winst, maar voor sociale winst. Mensen willen mee doen, maar zijn niet (meer) in

Nadere informatie

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen Achtergrondinformatie Man 2.0 Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen April 2010 1 Inleiding Het is het Oranje Fonds gebleken dat veel maatschappelijke

Nadere informatie

Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg

Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg 1. Is het de bedoeling dat de gemeente straks met iedere thuiswonende mens met een verstandelijke beperking,

Nadere informatie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man Actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Perihan Utlu en Wil Verschoor

Nadere informatie

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten Persbericht Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), Wetechappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Wetechappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Embargo t/m woedag 16 december 2015, 11.00 uur

Nadere informatie

Dubbel anders. Stand van zaken. Samengevat: Een revolutie is nodig. Nederlanders met een beperking én niet-westerse achtergrond uit de verdomhoek

Dubbel anders. Stand van zaken. Samengevat: Een revolutie is nodig. Nederlanders met een beperking én niet-westerse achtergrond uit de verdomhoek Dubbel Anders, pagina 1 van 6, april 2010 Dubbel anders Nederlanders met een beperking én niet-westerse achtergrond uit de verdomhoek Ange Wieberdink In opdracht van het ministerie van VWS heb ik een tiental

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen Introductie Business case en visie op inclusief ondernemen Communicatie en interne organisatie Analyse van processen, rollen en taken voor plaatsing Werving en contractering van kandidaten Administratie,

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht.

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations is een individueel

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid. Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven

Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid. Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven Dinsdag 30 oktober 2012 Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven initiatief van H.K.H. Prinses

Nadere informatie

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie.

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. RadarGroep Gemeenschapstuinen Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. Bureau voor sociale vraagstukken Wie zaait zal oogsten is een veelgehoord gezegde.

Nadere informatie

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties 2 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Contactpersoon binnen de vrijwilligersorganisatie 6 3. Protocol Omgaan met

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

MovingOnUp in vogelvlucht. Context van MovingOnUp. Algemene kenmerken begeleidingslijn

MovingOnUp in vogelvlucht. Context van MovingOnUp. Algemene kenmerken begeleidingslijn Context van MovingOnUp De afgelopen jaren heeft Pro Accretio gewerkt aan de ontwikkeling van de loopbaanbegeleidingslijn MovingOnUp. Deze lijn biedt diverse doelgroepen structuur en onderbouwing bij het

Nadere informatie

Highlights resultaten partnerenquête DNZ

Highlights resultaten partnerenquête DNZ Highlights resultaten partnerenquête DNZ Peter Brouwer 28 mei 2015 1 van 8 Inleiding Jaarlijks organiseert De Normaalste Zaak (DNZ) een enquête onder haar leden. De enquête levert nuttige informatie op

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs

Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6192 Inboeknummer 15BST00209 Dossiernummer 15.09.251 24 februari 2015 Commissie notitie Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs Inleiding Duurzame

Nadere informatie

Andere trajecten: Andere decentralisatieopgaven en aanpalende trajecten

Andere trajecten: Andere decentralisatieopgaven en aanpalende trajecten Traject Dantumadiel Aanvragers: Gemeente Dantumadiel, Achtkarspelen, Ameland, Dongeradeel, Kollumerland, Schiermonnikoog, SW Het Bolwerk, Timpaan Welzijn, Stichting Welzijn Schiermonnikoog Adviseur: Sjoerd

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Irma Steenbeek VERSTAG

Irma Steenbeek VERSTAG Irma Steenbeek VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

Datum 21 november 2014 Betreft Kamervragen over de integratie van vluchtelingen naar aanleiding van de Integratiebarometer van Vluchtelingenwerk

Datum 21 november 2014 Betreft Kamervragen over de integratie van vluchtelingen naar aanleiding van de Integratiebarometer van Vluchtelingenwerk > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

adviseurs voor intercultureel management Postbus 96044 1006 EA Amsterdam T +31(0)20 475 00 00 F +31(0)20 475 12 34 E info@mexit.nl www.mexit.

adviseurs voor intercultureel management Postbus 96044 1006 EA Amsterdam T +31(0)20 475 00 00 F +31(0)20 475 12 34 E info@mexit.nl www.mexit. Mexit helpt bedrijven en organisaties de kansen die de veelkleurige samenleving biedt ten volle te benutten. Onze bijna twintig medewerkers richten zich op beleidsontwikkeling, onderzoek, communicatie

Nadere informatie

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf!

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Meer jonge mensen in de techniek Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Over TechniekTalent.nu TechniekTalent.nu is een samenwerkingsverband van acht technische sectoren met één doel: meer instroom

Nadere informatie

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Onderwijs Het aandeel in de bevolking van 15 tot 64 jaar dat het onderwijs reeds heeft verlaten en hun onderwijscarrière

Nadere informatie

"Alle kinderen moeten kunnen genieten van kunst en cultuur"

Alle kinderen moeten kunnen genieten van kunst en cultuur "Alle kinderen moeten kunnen genieten van kunst en cultuur" ONS DOEL Kunst is goed en leuk om te doen, voor alle mensen en voor kinderen in het bijzonder. Het Jeugdcultuurfonds Brabant wil financiële drempels

Nadere informatie

Competentiemanagement in zorg en welzijn Als kwaliteit van medewerkers telt

Competentiemanagement in zorg en welzijn Als kwaliteit van medewerkers telt Competentiemanagement in zorg en welzijn Als kwaliteit van medewerkers telt potaard e Auteur: Annelies Kooiman Eindredactie: Afdeling communicatie Fotografie: istock Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie &

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo. Onderdeel. Maatschappelijke Stage

Plan van Aanpak. Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo. Onderdeel. Maatschappelijke Stage Plan van Aanpak Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo Onderdeel Maatschappelijke Stage 2012 Concept 0.2 Inhoud Deel I Kaders 1. Inleiding 2. Doelgroep 3. Doelstelling 4. Kerntaken 4.1 Makelen en verbinden

Nadere informatie

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft leren over cultureel ondernemen uw kenmerk ons kenmerk ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 bijlage(n) 2 (separaat

Nadere informatie

WERKPLAN REGIEGROEP ALLOCHTONE VROUWEN EN ARBEID. Januari 2006

WERKPLAN REGIEGROEP ALLOCHTONE VROUWEN EN ARBEID. Januari 2006 WERKPLAN REGIEGROEP ALLOCHTONE VROUWEN EN ARBEID Januari 2006 Inhoud 1. Inleiding pag. 3 1.1 Achtergrond 1.2 Commissie PaVEM 1.3 Regiegroep Allochtone vrouwen en arbeid 2. Doelstelling pag. 4 3. Doelgroep

Nadere informatie

Klantenpanel Social Return

Klantenpanel Social Return Notulen Klantenpanel Social Return Van: Maaike van Orsouw (Projectleider Sociale Innovatie) Richard Thijsen (Projectleider Sociale Innovatie) Anne Wijnen (Malta & de Keyzer, verslag) Datum overleg: 7 februari

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg Afsprakenkader Partners in Leren en Werken in Zorg en Welzijn Zeeland ViaZorg 2014 Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad INHOUD Inleiding 1. Hoe kunnen de opleidingen kwalitatief beter en vooral uitdagender?

Nadere informatie

Integraal, sectoraal of per programma

Integraal, sectoraal of per programma Verslag VNG-bijeenkomst over effectieve overeenkomsten met werkgevers Zoetermeer, 19 december 2012 Bijeenkomst effectieve overeenkomsten met werkgevers Vanwege de energie die in bijeenkomsten van het bestuurlijk

Nadere informatie

de jeugd is onze toekomst

de jeugd is onze toekomst de jeugd is onze toekomst vereniging van groninger gemeenten Bestuursakkoord Jeugd 2008-2012 In veel Groninger gemeenten zijn er kinderen met problemen. En daarvan krijgen er te veel op dit moment niet

Nadere informatie

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid Factsheet Thema Werkgelegenheid Inleiding Rotterdam wil dromers, denkers en doeners ondersteunen bij het realiseren van ideeën en initiatieven waarmee maatschappelijke vraagstukken in de stad worden aangepakt.

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 26 2014-2015 Cursussen voor volwassenen www.alfa-college.nl U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland,

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel

in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel in Boschveld staat een huis de naam Copernikkel dankt zijn naam aan wijkbewoners. Zij zorgden ervoor dat iedereen weet waar de

Nadere informatie

Het (verder) versterken van de leefbaarheid in multiculturele buurten, wijken en regio s, een en ander in de ruimste zin.

Het (verder) versterken van de leefbaarheid in multiculturele buurten, wijken en regio s, een en ander in de ruimste zin. Stichting De Wijk is van ons Allemaal is opgericht op 24 februari 1997. De roepnaam van de stichting is WijkAlliantie. De statuten omschrijven het doel van de stichting als volgt: Het (verder) versterken

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie