Rapportage. Mogelijkheden voor het sportbeleid van de gemeente Winsum

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapportage. Mogelijkheden voor het sportbeleid van de gemeente Winsum"

Transcriptie

1 Rapportage Mogelijkheden voor het sportbeleid van de gemeente Winsum Een vergelijkend onderzoek onder plattelandsgemeenten door Rekenkamercommissie Het Hoogeland Aan Rekenkamercommissie Het Hoogeland Van Dr. Mijke Boedeltje BP-E Rolde, 1 maart

2 Inhoudsopgave Belangrijkste leerpunten Inleiding Aanleiding Doelstelling en vraagstelling Onderzoeksaanpak Leeswijzer Ontwikkelingen in de samenleving Privatisering Aandachtspunten bij criteria, onderhandelingen en overeenkomsten Effecten van privatisering Succesfactoren en aandachtspunten Bezuinigingen en stimuleren Algemeen beeld bezuinigingen Bezuinigen door herstructureren subsidies en verhogen tarieven Bezuinigen op accommodaties: beheer en onderhoud Efficiëntere organisatie van (sport)voorzieningen Bezuinigen en stimuleren door samenwerking Bezuinigen en stimuleren door integraal werken Effecten van bezuiningsstrategieën Sportstimulering Aansluiting bij landelijke regelingen en initiatieven Sportstimulering en bezuinigen: het maken van keuzes Verenigingen, overige sportaanbieders en de rol van de gemeente Inleiding Samenwerking tussen sportverenigingen Nieuw aanbod en rol bij stimuleren Actieve rol gemeente Conclusie Bijlage 1 Overwegingen voor de Raad Bijlage 2 Gegevens per gemeente Bijlage 3 Bronnenlijst BP-E

3 Belangrijkste leerpunten Onderliggend onderzoek brengt de positieve en negatieve ervaringen van gemeenten met privatisering, het realiseren van bezuinigingen en het tegelijkertijd voeren van een stimulerend en uniform sportbeleid in beeld. Het dient om de gemeenteraad van Winsum te ondersteunen bij het maken van keuzes rond de nieuw op te stellen sportnota. Hieronder staan de belangrijkste leerpunten beschreven, verdieping van de punten is terug te vinden in onderliggend rapport. Waar deze verdieping te vinden is, is bij onderstaande bevindingen telkens weergegeven. Privatisering Bij privatisering van buitensportaccommodaties is nauwelijks sprake van overdracht van eigendom, maar hoofdzakelijk van overdracht van (een deel van) onderhouds- en beheerstaken aan verenigingen. Groot onderhoud blijft hierbij steeds meer de verantwoordelijkheid van gemeenten. Redenen: verlies van grip op beleid bij overdracht van eigendom, kosten van groot onderhoud komen bij privatisering vaak alsnog voor rekening van de gemeente; Hoofddoelstelling privatisering: bezuinigingen. De mate waarin daadwerkelijk bezuinigingen gerealiseerd zijn, is in de meeste gevallen onbekend vanwege onduidelijke doelstellingen en versnipperde kosten. Daadwerkelijke bezuinigingstaakstelling lijkt lastig te halen vanwege; o Hoge opstartkosten door het meegeven van een bruidsschat en opleverkosten. Accommodaties moeten in bepaalde staat worden opgeleverd en er is vaak sprake van achterstallig onderhoud; o De kosten van groot onderhoud komen vaak na enkele jaren alsnog voor rekening van de gemeente vanwege ontoereikende financiën van verenigingen en een gebrek aan vrijwilligers en deskundigheid bij verenigingen. Succesfactoren: o Samenwerking tussen verenigingen is één van de belangrijkste succesfactoren. De schaal van verenigingen bepaalt de mate waarin ze financieel zelfredzaam zijn, zaken uit kunnen besteden met een goede onderhandelingspositie en het vrijwilligersprobleem aan kunnen pakken. o Goed procesmanagement: vroegtijdig betrekken van andere partijen, heldere doelstellingen en een adequate financiële administratie. o Duidelijke afspraken en overeenkomsten en een goede handhaving daarvan. Bovenstaande gaat met name op voor de buitensportvoorziening zelf (velden of banen), voor kleedkamers en kantines geldt dat er meer sprake is van overdracht van eigendom. Ook hiervoor geldt echter dat de kosten voor grootonderhoud vaak niet op te brengen zijn voor verenigingen. Bij binnensportaccommodaties is vaker sprake van privatisering in de vorm van overdracht van eigendom. Het gaat hierbij zowel om overdracht aan een door verenigingen opgerichte stichting als om overdracht aan een commerciële partij. Voor verdere verdieping zie hoofdstuk 3 en met name paragraaf 3.2. Bezuinigingen en stimuleren Voor wat betreft bezuinigingen geldt dat alle onderzochte gemeenten in meer of mindere mate een stimulerend beleid voeren. Daarnaast besteden veel gemeenten aandacht aan het veranderen en uniformiseren van het subsidie- en tarievenbeleid. Er is in zeer beperkte mate inzicht in wat de bezuinigingen in termen van bedragen opleveren. Succesfactoren bij bezuinigingen en het voeren van een stimulerend beleid zijn: 3 BP-E

4 Samenwerken Samenwerken is de rode draad in dit rapport. Ook bij privatisering is dit één van de belangrijkste succesfactoren. Het gaat hierbij om samenwerking tussen en met externe partijen en samenwerking tussen verschillende beleidsvelden (integraliteit). Door middel van samenwerking ontstaat kennisdeling, is minder mankracht per samenwerkende partij nodig en kan een beter stimulerend sportbeleid worden gevoerd. Het gaat om samenwerking met en tussen: Burgers: op burgers wordt een beroep bij de instandhouding van voorzieningen in kernen gedaan; Verenigingen; samenwerking tussen verenigingen levert de volgende voordelen op: o Grotere financiële draagkracht; o Gezamenlijke aanpak van de vrijwilligersproblematiek; o Optimaler gebruik van accommodaties; o Het leveren van een gevarieerder sportaanbod (zie ook hoofdstuk 6). Door ontwikkelingen als vergrijzing, individualisering en krimp veranderen behoeften van mensen. Verenigingen moeten omwille van het voortbestaan hierop inspelen. Daarnaast draagt een ander meer gevarieerd aanbod bij aan sportstimulering. Veel gemeenten stimuleren om die reden samenwerking tussen verenigingen. Een andere reden hiervoor is de maatschappelijke waarde van verenigingen voor de leefbaarheid en sociale contacten. o Sportverenigingen zijn goed in staat een rol te spelen in het stimuleringsbeleid van de gemeente. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de inzet van sportverenigingen in het onderwijs en bij naschoolse opvang. Zie voor voorbeelden hoofdstuk 6. Samenwerking kan op verschillende manieren zo kunnen verenigingen samenwerken in een sportraad, accommodaties delen of fuseren. Er kan hierbij sprake zijn van het fuseren tussen verenigingen met dezelfde tak van sport of met een andere tak van sport, waardoor omniverenigingen ontstaan. Fuseren is de samenwerkingsvorm die de meeste voordelen oplevert. Verschillende partijen zoals: sport- en buurtverenigingen, scholen, zorginstellingen, bedrijven, woningbouwcorporaties en maatschappelijke organisaties. Het stimuleren van sport vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is in de directe leefomgeving het beste resultaat te bereiken. Op pagina 25 worden vijf leefomgevingen en de wijze waarop deze te bereiken zijn onderscheiden. Buurgemeenten en op regionaal niveau. Een groot deel van de Nederlandse gemeenten heeft te kampen met bezuinigingen. Daarnaast speelt voor gemeenten in de omgeving van Winsum ook de problematiek rond krimp en vergrijzing. Samen kunnen gemeenten efficiënter werken, de leefbaarheid van de regio beter op peil houden en bijvoorbeeld het stimuleren van sport voor mensen met een beperking beter aanpakken. De provincie Groningen heeft al een aantal initiatieven genomen op dit gebied, er zijn echter meer mogelijkheden door direct met buur- en regiogemeenten samen te werken. Zie hiervoor pagina 27 en verder. Verschillende beleidsvelden (integrale werkwijze). Sport is een middel om verschillende maatschappelijke doelen te bereiken en kent daardoor veel raakvlakken met andere beleidsvelden. Zo zijn veel raakvlakken met het Wmo-beleid, maar bijvoorbeeld ook met recreatie en toerisme (ter bevordering van ongebonden sport). Doordat bij integraal werken budgetten kunnen worden gekoppeld, ontstaan stimuleringsgelden voor sport. Bovendien ontstaat op deze manier een inhoudelijk sterkere aanpak. Zie pagina 28 en verder voor verdieping. 4 BP-E

5 Multifunctionaliteit Het bevorderen van multifunctioneel gebruik is een middel dat veel in wordt gezet bij bezuinigingen en het leefbaar houden van kernen. Er is sprake van multifunctionaliteit indien meerdere verschillende functies onder zijn gebracht in één gebouw of op één terrein. Dit kan op grote schaal zijn zoals een brede school, maar ook op kleinere schaal in bijvoorbeeld een dorpshuis. Zie hiervoor pagina 23 en verder. Bezuinigen door verandering in: Het subsidiestelsel. Subsidies worden steeds meer aan (stimulerings)doelen en prestatieafspraken gekoppeld en andere subsidies komen te vervallen. De subsidies die vervallen betreffen subsidies die op basis van het ledenaantal aan verenigingen verstrekt werden en waartegenover geen tegenprestaties staat. Voorbeelden van subsidiemethodieken staan beschreven op pagina 19 en 20. De onderhoud- en beheerstructuur. Veel gemeenten brengen hierbij onderscheid aan tussen basisvoorzieningen en overige voorzieningen. De gemeente is verantwoordelijk voor de basisvoorzieningen en de verenigingen voor de overige voorzieningen. Daarnaast worden, op basis van met name normen die het NOC*NSF voorschrijft, de benodigde basisvoorzieningen berekend voor verenigingen. De overige voorzieningen van dezelfde aard worden als overcapaciteit beschouwd. De overcapaciteit wordt vervolgens ingezet voor andere verenigingen, afgestoten aan de zittende vereniging of krijgt een andere bestemming (met name als het om grond gaat). Deze structuur wordt ook gebruikt om te kijken naar het gewenste voorzieningenniveau in kernen. Voor manieren om onderscheid in basis- en overige voorzieningen te maken zie pagina 23. Het tarievenstelsel. Tarieven worden uitgesplitst naar gebruiker of moment van gebruik, hiermee wordt geprobeerd uniformiteit te creëren. Er wordt bijvoorbeeld onderscheid gemaakt tussen: o Tak van sport en soort accommodatie; o Verengingen en commerciële partijen; o Partijen van binnen en buiten de gemeentegrenzen; o Prijzen in dal- en piekuren (ter verhoging van de bezettingsgraad van accommodaties). Tot slot dient opgemerkt te worden dat zogenaamde best practices, die aansluiten bij bovenstaande bevindingen, zijn weergegeven in de blauwe gekleurde kaders en dat veel gebruikte methoden vetgedrukt zijn. Hierboven is al naar verwezen naar de meest nuttige voorbeelden. Overwegingen voor de Raad Hoewel dit rapport niet dient om de gemeente Winsum te vergelijken met andere gemeenten kan over het algemeen geconcludeerd worden dat de gemeente Winsum al bezig is met of na denkt over(on)mogelijkheden die in dit onderzoek zijn geschetst. Daarnaast kunnen op basis van dit rapport wel een aantal overwegingen voor de Raad worden meegegeven met betrekking tot de nieuwe sportnota. Deze overwegingen zijn opgenomen in de bijlage. 5 BP-E

6 1. Inleiding 1.1. Aanleiding Sport wordt in de huidige samenleving steeds minder als doel op zich gezien en steeds meer als een middel om mensen bij elkaar te brengen, sociale vaardigheden op te doen, sociale contacten te onderhouden en de gezondheid te verbeteren. Het stimuleren van sporten en bewegen is dan ook een belangrijk aandachtspunt op alle overheidsniveaus. Zo is een landelijke doelstelling het stimuleren van sport en bewegen in eigen omgeving, hier wordt dan ook extra geld voor uitgetrokken 1. Ook de provincie Groningen onderstreept in haar sportnotitie het stimuleren van sport ter bevordering van de gezondheid. Tot slot wijst onderzoek van het W.H.J. Mulier Instituut 2 uit dat 98% van de gemeenten zich richt op het bevorderen van een gezondere, actievere levensstijl door middel van het voeren van een stimulerend sportbeleid. Ook de gemeente Winsum wil meer aandacht voor een stimulerend sportbeleid en zet in op een beleidswijziging van accommodatiebeleid naar stimuleringsbeleid. Het voeren van een stimuleringsbeleid is mede aanleiding geweest voor de Bestuursopdracht tot een lange termijnvisie voor het gemeentelijke sportbeleid ( ). Ondanks de aandacht voor sport als middel en daarmee voor het stimuleren van sport en bewegen, zijn de meeste gemeenten in deze tijd genoodzaakt te bezuinigen op sportbeleid. In 2011 bezuinigde maar liefst 85% van de gemeenten op sport. Bezuinigingen zijn dan ook een tweede aanleiding voor de Bestuursopdracht tot een lange termijnvisie Sport. De derde aanleiding betreft de huidige lappendeken aan afspraken, regelingen en beheerssituaties ten aanzien van de buiten- en binnensport in de gemeente Winsum. Er is behoefte aan uniformiteit. De lange termijnvisie dient zorg te dragen voor deze uniformiteit. De gemeente Winsum staat hierbij voor de moeilijke opgave een stimulerend sport beleid te voeren en tegelijkertijd een bezuinigingstaakstelling te realiseren. De rekenkamercommissie Het Hoogeland wil de gemeenteraad van Winsum bijstaan bij het bepalen van het sportbeleid door middel van onderliggend, vergelijkend onderzoek naar met name de thema s bezuinigen en privatisering op sportgebied. Hierbij zijn ook de mogelijkheden om ondanks bezuinigingen toch een stimulerend sportbeleid te voeren in beeld gebracht. Uit bestaand onderzoek naar sportbeleid en sportnota s van vergelijkbare plattelandsgemeenten, overige gemeenten en landelijk- en provinciaal onderzoek zijn leerpunten en tips gedestilleerd om zo de bezuinigingen draaglijk maken en de Raad te ondersteunen bij de te maken beleidskeuzes Doelstelling en vraagstelling In lijn met de hierboven genoemde aanleidingen voor de Bestuursopdracht voor een lange termijnvisie Sport zijn in de Startnotitie Sportbeleid de volgende drie doelstellingen bij het formuleren van het toekomstig sportbeleid geformuleerd: 1 Regeerakkoord W.J.H. Mulier Instituut. Integraal, Interactief en SMART. Een inventarisatie van lokaal sport- en beweegbeleid. In opdracht van het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen. s Hertogenbosch, juni BP-E

7 1. Het creëren van een voorwaarden scheppend en stimulerend sport- en beweegbeleid in de gemeente Winsum met het doel de gezondheid en het welbevinden van mensen te vergroten; 2. Het opstellen van een eenduidig gemeentelijk beleid t.a.v. buitensport- en binnensportaccommodaties. De rol en verantwoordelijkheid van gemeente en vereniging worden vastgelegd; 3. Een bezuiniging van euro realiseren en daarnaast overige bezuiniging op sport realiseren, zodat er financiële middelen beschikbaar komen voor het nieuwe sportstimuleringsbeleid. Uit onderliggend onderzoek zullen tips en leerpunten voor de Raad naar voren komen omtrent bezuinigingen en privatisering bij sportbeleid en de (overige) bij het sportbeleid geformuleerde doelstellingen. Hierbij hoort de volgende centrale vraag: Welke risico s, mogelijkheden en onmogelijkheden zijn uit onderzoek en beleid van met de gemeente Winsum vergelijkbare plattelandsgemeenten af te leiden ten aanzien van privatisering van sportaccommodaties en bezuinigingsbeleid bij sport in relatie tot de bij het sportbeleid van de gemeente Winsum geformuleerde doelstellingen? Bij deze centrale vraag kunnen de volgende onderzoeksvragen gesteld worden: 1. Welke ervaringen zijn opgedaan met privatisering van sportaccommodaties in vergelijkbare plattelandsgemeenten? a. Zijn er gemeenten met vergelijkbare doelstellingen zoals bij de gemeente Winsum? b. Wat kan er gezegd worden over (de effecten van) het privatiseringsbeleid bij die gemeenten? c. Welke mechanismen of factoren bepaalden succes en falen? 2. Welke ervaringen zijn opgedaan met bezuinigingsbeleid bij sport in vergelijkbare plattelandsgemeenten? a. Zijn er gemeenten met vergelijkbare doelstellingen zoals bij de gemeente Winsum? b. Wat kan er gezegd worden over (de effecten van) het bezuinigingsbeleid bij die gemeenten? c. Welke mechanismen of factoren bepaalden succes en falen? 3. Welke overige sterke en zwakke punten zijn uit onderzoek en beleid van vergelijkbare plattelandsgemeenten af te leiden ten aanzien van de bij het sportbeleid van de gemeente Winsum geformuleerde doelstellingen? Omdat het uit te voeren vergelijkend onderzoek afwijkt van regulier rekenkameronderzoek, waarbij de gemeente (Winsum) onderzoeksobject is, is het niet nodig om bij het gevraagde onderzoek een normenkader te formuleren. Ook is, zoals reeds aangegeven in de offerteaanvraag, geen ambtelijk en bestuurlijk wederhoor nodig. 7 BP-E

8 1.3. Onderzoeksaanpak Afbakening Het onderzoek richt zich allereerst op vergelijkbare plattelandsgemeenten. Op 1 januari 2012 had de gemeente Winsum inwoners. Als eerste schifting is voor elke plattelandsgemeente met tussen de en inwoners geïnventariseerd welke van deze gemeenten een sportbeleid heeft of een onderzoek naar bezuinigingen, privatisering en/of accommodatiebeleid heeft uitgevoerd. Onder plattelandsgemeente wordt een gemeente verstaan, die in een landelijk, niet verstedelijkt gebied ligt. De gemeenten waarbij er sprake was van een budgetverhoging zijn buiten beschouwing gelaten. Uit de oriëntatie is gebleken dat lang niet elk van deze gemeenten een sportbeleid heeft. Deze bevinding sluit aan bij een onderzoek van het NISB (2011) 3, waaruit is gebleken dat 41% van de kleine gemeenten (tot inwoners) geen sportnota heeft. Daarnaast was het aantal gemeenten dat een relevant onderzoek heeft uitgevoerd beperkt. Om met deze quickscan de Raad toch van voldoende relevant materiaal te kunnen voorzien is de quickscan naast de plattelandsgemeenten tussen de en inwoners uitgebreid met: Groningse gemeenten met een relevant sportbeleid of onderzoek; Gemeenten waar een relevant (rekenkamer)onderzoek is uitgevoerd; Nationaal en regionaal relevant onderzoek en beleid. Dataverzameling Deze quickscan bestaat uit een vergelijkende documentstudie. Specifieke aandacht gaat hierbij uit naar bezuinigingen en privatisering Leeswijzer Hoofdstuk 2 schetst algemene bevindingen die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen. In hoofdstuk 3 en 4 worden privatisering en bezuinigingen besproken, in hoofdstuk 5 komt sportstimulering aan bod en in hoofdstuk 6 staan de sportverenigingen centraal. Hierbij worden telkens mogelijkheden tot bezuinigingen geschetst en mogelijkheden om toch een stimulerend beleid te voeren. De best-practices zijn hierbij weergegeven in kaders. In het concluderende hoofdstuk worden tot slot de onderzoeksvragen beantwoord. 3 W.J.H. Mulier Instituut (2011). Integraal, Interactief en SMART. Een inventarisatie van lokaal sport- en beweegbeleid. In opdracht van het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen. s Hertogenbosch. 8 BP-E

9 2. Ontwikkelingen in de samenleving Bij het bestuderen van de stukken is opgevallen dat de verschillende sportnota s en onderzoeken veel thema s delen. Deze thema s hebben niet alleen betrekking op (het verkennen van de mogelijkheden van) privatiseren, bezuinigen en stimuleren (zie volgende hoofdstukken), maar ook op relevante ontwikkelingen in de samenleving. Elke sportnota begint met het schetsen van een beeld van ontwikkelingen die tot veranderingen in de vraag naar sport hebben geleid. Daarnaast wordt beschreven dat de wijze waarop tegen sport wordt aangekeken is veranderd 4. Vaak zijn deze ontwikkelingen en daarmee gepaard gaande veranderingen mede aanleiding geweest voor het opstellen van een (nieuwe) sportnota of het instellen van een onderzoek op sportgebied. De vraag naar sport is veranderd door de volgende ontwikkelingen: Individualisering van de samenleving: men wordt steeds zelfstandiger en wil eigen keuzes maken. Deze keuzes worden mede bepaald door de tijdsnood waarmee veel mensen kampen. Voor de sport betekent dit dat men op zoek is naar flexibele sportvormen die makkelijk te organiseren en goed bereikbaar zijn. Men wil in steeds mindere mate gebonden zijn aan gezette trainingstijden. Commerciële ondernemers kunnen hier beter op in spelen dan sportverenigingen. Bovendien hebben verenigingen door het bovenstaande te maken met steeds meer consumptieve leden en steeds minder vrijwilligers. Deze ontwikkeling is terug te zien in het feit dat sinds de jaren negentig er weliswaar steeds meer gesport wordt, maar dat de grootste groei daarvan plaatsvindt bij de ongebonden en commercieel beoefende sporten. Demografische ontwikkelingen: door krimp en vergrijzing neemt het aantal jongeren af en het aantal ouderen toe. Daarnaast is er sprake van een afname van sportbeoefening onder jeugd van jaar. Dit vraagt om een ander aanbod voor jong en oud. Naast bovenstaande ontwikkelingen is ook de wijze waarop tegen sport aangekeken wordt veranderd. Voorheen was sport een doel op zich: men was actief bezig al dan niet met anderen en al dan niet competitief. Sport is echter een middel geworden om doelen als een gezonde levensstijl, maatschappelijke participatie, het verbeteren van de leefbaarheid, creëren van weerbaarheid en verminderen van overlast te bereiken. De maatschappelijke waarde van sport en bewegen wordt met andere woorden steeds groter. Een integrale benadering van verschillende beleidsvelden (waaronder sport) en daarbij betrokken organisaties wordt daarom steeds meer toegepast. Bijna elke gemeente (98%) voert om die reden een stimulerend beleid. Dit is terug te zien in dit onderzoek: alle bestudeerde gemeenten benadrukken (al dan niet expliciet in doelstellingen weergegeven) het stimuleren van sport. Bovenstaande ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat sportbeleid in de meeste gevallen interactief wordt vormgegeven. Onderzoek van het NISB 5 wijst uit dat tweederde van de gemeenten burgers betrekt bij het formuleren van het sportbeleid en dat maar liefst 95% van gemeenten sportverenigingen betrekt. Alle in dit onderzoek bestudeerde sportnota s zijn ook in meer of mindere mate op interactieve wijze vormgegeven. In hoofdstuk 4 wordt aandacht besteed aan een integrale en interactieve vormgeving van sportbeleid en de uitvoering daarvan. 4 Dit is ook het geval in de huidige sportnota van de gemeente Winsum. 5 W.J.H. Mulier Instituut. Integraal, Interactief en SMART. Een inventarisatie van lokaal sport- en beweegbeleid. In opdracht van het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen. s Hertogenbosch, juni BP-E

10 3. Privatisering Onder privatisering worden alle veranderingen in de voorzieningswijze van een dienst of goed verstaan, waarbij de inbreng van een private rechtspersoon toeneemt ten opzichte van die van de overheid tot en met het punt waarop sprake is van afstoting van de activiteit 6. Er zijn, op basis van dit onderzoek, globaal vier redenen te noemen waarom gemeenten kiezen voor privatisering van sportaccommodaties: 1. Het doorvoeren van bezuinigingen. Bij bestudeerde gemeenten waar sprake is van privatisering of die privatisering overwegen, is bezuinigen één van de doelstellingen. Bij veel gemeenten is het zelfs de hoofdreden; 2. Het overdragen van gemeentelijke taken, omdat deze niet meer tot de verantwoordelijkheid van de gemeente behoren (kerntakendiscussie); 3. Het bevorderen van de verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van sportverenigingen; 4. Het creëren van uniformiteit/gelijkheid omdat voor de privatisering sprake is van veel verschillende beheersvormen 7. Er zijn globaal drie redenen te noemen waarom gemeenten kiezen om niet te privatiseren: 1. De gemeente wil nadrukkelijk een stimulerend beleid voeren. Men denkt door privatisering hierop invloed te verliezen; 2. De gemeente vreest een verslechtering van de kwaliteit van de accommodaties. Deze vrees komt veelal voort uit negatieve ervaringen met eerdere privatisering bij de eigen of omliggende gemeenten; 3. De gemeente vreest dat verenigingen voor groot onderhoud uiteindelijk toch weer bij de gemeente zullen aankloppen. Deze vrees komt veelal voort uit eerdere privatisering bij dezelfde gemeente of ervaring bij omliggende gemeenten. Privatisering kan op vier verschillende manieren vorm krijgen: 1. Volledige eigendomsoverdracht van grond en gebouwen; 2. Overdracht van onderhoudstaken, waarbij verder onderscheid aangebracht kan worden tussen klein en groot onderhoud en onderhoud van de sportvoorziening en/of opstallen; 3. Vorm 2 aangevuld met beheerstaken waarbij naast het onderhoud ook de verantwoordelijkheid voor exploitatie wordt overgedragen; 4. Volledige overdracht van verantwoordelijkheden inclusief het exploitatierisico. Vormen 2, 3 en 4 kunnen ten aanzien van de buitensport op twee manieren ingericht worden: Door middel van erfpacht met daaraan al dan niet gekoppeld opstalrecht voor gebouwen. Erfpacht is een zakelijk recht waarbij aan een ander dan de eigenaar al of niet tegen vergoeding het houderschap en gebruik van een onroerende zaak wordt toegekend. Aan het erfpachtrecht kan een opstalrecht gekoppeld worden voor gebouwen die op de in erfpacht uitgegeven grond staan of worden gebouwd. Door het opstalrecht wordt bewerkstelligd dat de eigendom van gebouwen bij een ander komt te liggen dan de grondeigenaar. 6 LigtenBarg, M.C. (2006). Privatisering en commercialisering van sportaccommodaties. Een onderzoek naar de invloeden van privatisering en commercialisering op het (sport)accommodatiebeleid van de lokale overheid. Enschede, Universiteit Twente. 7 Later in dit hoofdstuk zal blijken dat uniformiteit bij privatisering niet of nauwelijks te bereiken is. 10 BP-E

11 Verhuur c.q. ingebruikgeving ( op basis van een bruikleenovereenkomst) van grond en mogelijk gebouwen. Van gebouwen kan mogelijk het opstalrecht overgedragen worden. Verhuur wordt niet door alle gemeenten aangemerkt als privatisering. Vervolgens kan de overdracht plaatsvinden aan: Een sportvereniging 8 ; Gezamenlijke sportverenigingen, meestal in de vorm van een stichting; Een sportvereniging als hoofdgebruiker, deze treedt op als beheerder richting andere gebruikers (bij eigendomsoverdracht). Een nieuwe exploitant (vaak bij eigendomsoverdracht); Een onderhoudsbedrijf voor bijvoorbeeld cultuurtechnisch onderhoud van alle sportaccommodaties; Een nieuw op te richten NV waarbij de gemeente hoofdaandeelhouder is (bij eigendomsoverdracht). De praktijk leert dat buitensportaccommodaties met name worden afgestoten naar verenigingen 9. Daarnaast wordt het meest gekozen voor overdracht van onderhouds- en beheerstaken en niet voor overdracht van eigendom. Verderop in dit hoofdstuk zal blijken dat dit te maken heeft met het verlies aan grip op het (accommodatie)beleid en met het verlies van (mogelijk strategische) gemeentelijke grond. In het geval van dit onderzoek is in alle gevallen van privatisering van buitensportaccommodaties, met uitzondering van twee sportparken, sprake geweest van overdracht van onderhoud en beheer aan verenigingen. Het eigendom van de opstallen wordt wel vaker overgedragen aan de verenigingen. Voor de (buiten)sportparken geldt dat er in één geval een stichting is opgericht door de gezamenlijke verenigingen en in het andere geval sprake is van een commerciële exploitant. Voor binnensportaccommodaties geldt dat vaker sprake is van overdracht van eigendom. In ongeveer driekwart van de gevallen is hierbij het eigendom overgedragen aan door verenigingen opgerichte stichtingen en in de andere gevallen aan een commerciële exploitant Aandachtspunten bij criteria, onderhandelingen en overeenkomsten Toetsingscriteria Alle onderzochte gemeenten die privatisering overwegen of hebben doorgevoerd, toets(t)en de mogelijk te privatiseren accommodaties aan een aantal criteria. Hierbij wordt veelal de regel gehanteerd dat als aan één van de toetsingscriteria niet wordt voldaan, er niet tot privatisering wordt overgegaan. De meest voorkomende criteria, die ook door de gemeente Winsum 10 gehanteerd worden, zijn 11 : 8 Het Huis voor de Sport koppelt de term privatisering uitsluitend aan overdracht aan een commerciële partij. Overdracht aan een vereniging of stichting wordt externe verzelfstandiging genoemd. Bron: Huis voor de sport Groningen/Grontmij (2012). Onderzoek naar sportaccommodaties in de gemeente Groningen. Sportaccommodaties in kaart. 9 Dat blijkt uit onderliggend onderzoek en uit: W.J.H. Mulier Instituut. Integraal, Interactief en SMART. Een inventarisatie van lokaal sport- en beweegbeleid. In opdracht van het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen. s Hertogenbosch, juni Nota herziening privatiseringsregeling sportterreinen. 11 Zoals in paragraaf 3.1 al aangegeven is, is in de meeste gevallen sprake van privatisering aan verenigingen. De toetsingscriteria van de gemeenten hebben dan ook veelal betrekking op verenigingen. Het gaat hierbij in de meeste gevallen om overdracht van onderhouds- en beheerstaken aan verenigingen. 11 BP-E

12 Binnen de vereniging zijn voldoende vrijwilligers actief en continu inzetbaar (ook in vakantie en winterstop); Binnen de vereniging is voldoende deskundigheid aanwezig; Binnen de verenigingen is voldoende onderhoudsmateriaal aanwezig; Privatisering levert voor beide partijen organisatorische en financiële voordelen op; Het accommodatiegebruik blijft laagdrempelig. Naast dat gemeenten toetsingscriteria opstellen laten zij zich, veelal op financieel vlak, adviseren door deskundigen. Naast bovenstaande toetsingscriteria geldt de voorwaarde dat privatisering feitelijk alleen maar kan plaatsvinden als sprake is van een wilsovereenstemming. Beide partijen moeten instemmen met de overdracht. In de praktijk blijkt dat gemeenten soms de huur exorbitant gaan verhogen als een vereniging geen medewerking wil verlenen aan privatisering. Dit wordt dan ingezet als pressiemiddel. Onderhandelingen en maken van afspraken Tijdens het privatiseringsproces vinden onderhandelingen plaats tussen gemeente en de partij aan wie geprivatiseerd wordt, meestal een vereniging of meerdere verenigingen samen. Tijdens deze onderhandelingen wordt gesproken over de voorwaarden van privatisering, de verdeling van verantwoordelijkheden en de oplevering van de panden dan wel velden. Een voorwaarde voor succesvolle onderhandeling blijkt het vooraf opstellen van een Meerjarenonderhoudsprogramma (MOP). In een dergelijk programma worden de totale onderhoudskosten over een periode van 10 jaar, inclusief eventueel achterstallig onderhoud, cijfermatig en beschrijvend in beeld gebracht. De MOP dient als basis voor de onderhandelingen over welk onderhoud er voor rekening van de gemeente komt en welk onderhoud in de toekomst voor verenigingen is. Een andere succesfactor bij onderhandelingen is het op laten stellen van wensen met betrekking tot onderhoud en beheer door verenigingen. De gemeente stelt hierbij van te voren beoordelingscriteria op voor het al dan niet honoreren van deze wensen. Een laatste factor die de kans van slagen van een privatiseringsoperatie verhoogd, is het aanstellen van een contactpersoon bij de gemeente en/of het instellen van een werkgroep. Verenigingen geven aan hier, ook na het privatiseringstraject, behoefte aan te hebben. Privatiseringsovereenkomsten Het opstellen van een duidelijke privatiseringsovereenkomst is van groot belang voor het privatiseringstraject en de handhaving daarna. Aandachtspunten bij eigendomsoverdracht zijn: - verbod op overdracht van accommodaties aan derden; - regeling voor vestiging van hypotheek; - regeling bij ontbinding van de vereniging; - overdracht aan gemeente bij verplaatsen van de accommodatie. Aandachtspunten bij een erfpachtconstructie zijn de voorwaarden waaronder uitgifte in erfpacht en vestiging van het opstalrecht plaatsvinden. Aangezien zowel het erfpachtrecht als het opstalrecht zakelijke rechten zijn, zijn deze rechten overdraagbaar op derden. Daarom zullen hierbij ook duidelijke afspraken moeten worden gemaakt zoals die bij overdracht van eigendom zijn genoemd. 12 BP-E

13 Aandachtspunt bij verhuur is het opstellen van een duidelijke huurovereenkomst. Aangezien de gemeente eigenaar blijft, is het noodzakelijk dat duidelijk wordt vastgelegd welk gedeelte van het beheer en onderhoud wordt overgedragen en hoe de verdeling van lasten tussen gemeente en de verenigingen plaatsvindt. Uitgangspunt van de gemeenteraad is om alle lasten (ook die van de eigenaar) aan de vereniging door te belasten. Bij alle vormen van privatisering is het van belang dat randvoorwaarden worden gesteld en dat deze vastgelegd worden in overeenkomsten. Deze overeenkomsten zijn overwegend financieel van aard. Veel voorkomende randvoorwaarden zijn: De gemeente stelt de verenigingen - of in het leven geroepen beheerstichtingen - gedurende een bepaalde tijd een (gewennings)subsidie ter beschikking; De vergoeding voor schoolsport wordt vastgesteld op basis van een normvergoeding van het Rijk of in onderling overleg en er wordt een contractuele waarborg voor schoolgebruik van sportvelden en kleedkamers afgegeven; De verenigingen garanderen het gemeentebestuur dat zij de accommodatie in een goede staat zullen houden; Bij overdracht van beheer en onderhoud moeten de velden, opstallen en/of sporthallen kwalitatief in orde zijn. Het achterstallig onderhoud door de gemeente moet zijn weggewerkt. De vereniging mag hiervan geen nadelige financiële gevolgen ondervinden; Het steekproefsgewijs schouwen van de complexen moet uitwijzen of de gemeentelijke bijdragen juist besteed worden. Bij onvoldoende onderhoud worden maatregelen genomen; Deskundigheidsbevordering bij de verenigingen is essentieel om het onderhoud goed te kunnen uitvoeren. Als voorwaarde kan het volgen van cursussen gesteld worden (al dan niet georganiseerd/gefaciliteerd door de gemeente); De tariefstelling van aan derden te verhuren uren mag niet onder, maar ook niet meer dan 30% boven de gemeentelijke tarieven liggen; De beheerorganisatie organiseert minimaal één maal per jaar een gebruikersvergadering om het functioneren van de accommodatie te peilen, inzake statuten, het takenpakket en het jaarverslag; De rechten van de huidige gebruikers worden gehandhaafd. Ook bij contractverlenging of herziening van het contract blijkt het van belang aandacht aan bovenstaande randvoorwaarden te besteden. Een succesfactor bij overeenkomsten is het koppelen van eventuele onderhouds-/of exploitatieprestaties aan de vergoedingen daarvoor en het handhaven van de randvoorwaarden (in de vorm van bovengenoemde schouw en het overleggen van de jaarrekening). Uniformiteit Bij alle bekeken gemeenten is sprake van privatisering per sportvereniging of per accommodatie. Vanwege de verschillen tussen verenigingen en accommodaties is er sprake van maatwerk, een uniform privatiseringsbeleid blijkt in de praktijk niet mogelijk. Toch geven veel gemeenten aan een middenweg te moeten vinden tussen een gedifferentieerde benadering en een uniform beleid. Dit, omdat er anders een lappendeken van regelingen ontstaat en de kans op ongelijke behandeling toeneemt. Structuur kan worden aangebracht door privatiseringsregelingen op te stellen voor binnen- en buitensportaccommodaties of per tak van sport. 13 BP-E

14 3.2. Effecten van privatisering Bezuinigingen Het hoofddoel van de privatiseringsoperaties is bezuinigen. Deze bezuinigingen treden op door: Geen of minder onderhoudskosten (al dan niet in de vorm van fte s); Wegvallen van zakelijke lasten; Vervallen toekomstige investeringen ten behoeve van de geprivatiseerde objecten; Vervallen kosten in (groot of klein) onderhoud (personeel en materiaal); Geen (onnodige) bemoeienis meer met betrekking tot het voeren van overleg en het verstrekken van adviezen aan het college/gemeenteraad over het onderhoud en investeringen (bij verregaande privatisering zijn deze voordelen groter); Hier tegenover staan de volgende extra kosten: De geprivatiseerde objecten dienen in goede staat overgedragen te worden, dit brengt mogelijk kosten voor (achterstallig) onderhoud met zich mee. Geen/minder huurinkomsten; Beschikbaar stellen van jaarlijkse bijdrage voor het onderhoud en/of een eenmalige afkoopsom; De gemeente behoudt bij privatisering van onderhoud en beheer wel de huidige kapitaallasten het gebouw; Kosten verbonden aan eigendomsoverdracht of erfpachtovereenkomst. Eigendom moet notarieel worden overgedragen, ook erfpacht verloopt via de notaris. Hieraan zijn aanzienlijke kosten verbonden. Daarnaast moet overdrachtsbelasting van 2% (voorheen 6%) worden betaald (ook bij opstalrechten). Wanneer er sprake is van overdracht voor een symbolisch bedrag dan is het niet vanzelfsprekend dat de overdrachtsbelasting hierover betaald wordt. De kans is groter dat de overdrachtsbelasting over de reële waarde betaald moet worden. Uit meerdere onderzoeken komt naar voren dat verenigingen te kennen geven onvoldoende in staat te zijn om het onderhoud en beheer aan hun accommodatie adequaat uit te voeren (dit is ook een nadeel voor verenigingen). Dit komt door: o Tekort aan mankracht; o Tekort aan deskundigheid bij vrijwilligers; o Tekort aan materiaal; o Onvoldoende vergoeding gemeente. Hierdoor komen met name kosten voor groot onderhoud vaak alsnog voor rekening van de gemeente. De gemeente voelt zich verantwoordelijk voor de accommodatie en vaak is het zo dat als de gemeente niet bijspringt er tot sluiting overgegaan moet worden; Tegenover minder ambtelijke bemoeienis bij accommodatie en onderhoud staan bij privatisering aan een andere partij dan verenigingen vaak bemiddelingsinspanningen tussen exploitant en gebruiker. Het lijkt simpel om een kosten-baten analyse te maken, maar in de praktijk blijken nauwelijks uitspraken gedaan te kunnen worden of er daadwerkelijk sprake is van bezuinigingen. Allereerst is er een verschil tussen voordelen op korte en lange termijn. Zoals hierboven beschreven is, is er bij de start sprake van een aantal grote uitgaven. In de eerste jaren zal er dan ook geen sprake zijn van financiële voordelen. Hierbij moet in gedachten worden genomen dat de uitgaven aan onderhoud, ook zonder privatisering op den duur voor rekening van de gemeente zouden zijn gekomen (het onderhoud was dan immers in handen van de gemeente gebleven). Op de lange termijn zou moeten 14 BP-E

15 blijken of verenigingen in staat zullen zijn het groot onderhoud te bekostigen. Of er op dit gebied een bezuiniging op zal treden, is van te voren dus moeilijk in te schatten. Een tweede reden waarom nauwelijks uitspraken gedaan kunnen worden over kostenbesparing ligt aan de administratie en het privatiseringsbeleid van gemeenten. Onderstaand voorbeeld van een rekenkameronderzoek door de rekenkamercommissie van Coevorden schetst een situatie die bij veel gemeenten voorkomt. Vanwege versnippering van gelden over verschillende begrotingsposten is het moeilijk te achterhalen hoeveel er aan accommodaties uitgegeven is en welk deel hiervan, naast expliciet begrote bedragen, wordt uitgegeven aan geprivatiseerde accommodaties. Daarnaast is er een veelheid aan verschillende regelingen en verschillen in exploitatie- en beheersvergoedingen. Ook de bruidsschat die is meegegeven aan geprivatiseerde verenigingen is niet te achterhalen. Het lijkt erop dat de gemeente bespaard met privatisering. Het verschil zit voor het grootste deel in onderhoudskosten. Het is echter niet reëel dat de geprivatiseerde verenigingen het onderhoud geheel zelf kunnen bekostigen, de beheersvergoeding zal naar aller waarschijnlijkheid omhoog moeten. Bovenstaande zorgt ervoor dat de rekenkamercommissie geen uitspraken kan doen over de doelmatigheid van geprivatiseerde accommodaties ten opzichte van die van gemeentelijke accommodaties. Het lijkt erop dat de kosten voor geprivatiseerde verenigingen iets lager liggen: de lopende (beheers)kosten zijn lager maar de kosten voor groot onderhoud blijven voor rekening van de gemeente. Bovenstaande zorgt ervoor dat de rekenkamer-commissie geen uitspraken kan doen over de doelmatigheid van geprivatiseerde accommodaties ten opzichte van niet-geprivatiseerde accommodaties. Ook uit landelijk onderzoek 12 blijkt dat het vaak niet mogelijk is om uitspraken te doen over doelbereiking bij privatisering. De bezuinigingsdoelstelling leek op zich zelf te staan en naar inhoudelijke doelen wordt nauwelijks gekeken. Daarnaast zijn doelstellingen niet SMART geformuleerd, hierdoor is doelbereiking niet te meten. Vanwege de gevolgen van het leggen van nadruk op het bezuinigen is er in Houten zelfs sprake geweest van deprivatisering. De rekenkamercommissie van Houten merkt hierover op: Er is uiteindelijke niet veel geprivatiseerd en ook zijn accommodaties gedeprivatiseerd, reden voor beëindiging privatiseringsproject: het is moeilijkprivatisering te realiseren als daarbij ook gelijktijdig sprake is van een bezuinigingstaakstelling. Het was een tijdrovend en moeizaam proces. Dit kwam omdat er door bezuinigingen geen beleidsruimte was en verenigingen een dreigende huurverhoging boven het hoofd hing. Uiteindelijk is er nauwelijks financieel resultaat geboekt door deprivatisering en door het verlagen van de huur (na een verhoging die ten opzichte van andere gemeente erg fors was). De te hoge huren waren een negatief bij effect van privatisering. Uit enkele onderzoeken zijn wel conclusies getrokken over de mate van kostenbesparing bij privatisering: Uit landelijk onderzoek in opdracht van het NOC*NSF naar acht gevallen van privatisering blijkt dat bij zes van de acht accommodaties sprake is van een kostenbesparing en dat gemeenten hun bezuinigingstaakstelling hebben gehaald. Het financiële kerncijfer betreft hier het totale bedrag aan inkomsten minus uitgaven voor alle direct betrokken partijen, te weten de gemeente, de verenigingen en een eventuele beheerstichting of exploitant. Dit kerncijfer wordt derhalve niet beïnvloed door onderlinge financiële transacties tussen de genoemde partijen. De 12 Ligtenbarg, M.C. (2006). Privatisering en commercialisering van sportaccommodaties. Een onderzoek naar de invloeden van privatisering en commercialisering op het (sport)accommodatiebeleid van de lokale overheid. Enschede, Universiteit Twente. 15 BP-E

16 bezuinigingstaakstelling is in de meeste gevallen gehaald door inkrimping van het personeelsbestand. In de gemeenten waar het niet gehaald is, komt dit door hoge renovatiekosten en lagere huuropbrengsten. In de gemeente Halderberge is privatisering aan verenigingen budgettair neutraal verlopen, privatiseren aan commerciële instellingen leverde wel financiële voordelen op. Bij privatisering aan commerciële instellingen is echter de relatie tussen de instelling en gebruikers niet goed. Er is sprake van onenigheid over tarieven en kwaliteit van de accommodaties. De besparingen zijn vooral gemaakt op afname van ambtelijke inzet (afname met 1,5 Fte). In de gemeente Sint Michelsgestel zijn de bezuinigingen voor 95% gerealiseerd, er is hierbij een groot verschil tussen binnensport (132%) en buitensport (50%). Succesfactoren hierbij waren onderhandelingen met verenigingen, het opstellen van voorwaarden en het houden aan deze voorwaarden. Nadelen: het was een langdurig proces en met name scholen zijn niet tevreden over de kwaliteit van de accommodatie. Mate van privatisering Zoals in paragraaf 3.1. al aangegeven is, is de meest voorkomende vorm van privatisering het overdragen van beheers- en onderhoudstaken. Hier wordt voor gekozen omdat de gemeente bij overdracht van het eigendomsrecht geen invloed meer kan uitoefenen op het beleid van de accommodatie. Ook willen gemeenten vaak de grond niet kwijt, bijvoorbeeld omdat deze op een strategische plek ligt. De mate waarin onderhouds- en beheerstaken worden overdragen verschilt per gemeente. De mate waarin de gemeente verenigingen, stichtingen of exploitanten in staat acht hier (in financiële en deskundige zin) zorg voor te dragen speelt hierbij de grootste rol. Met name onderhoud en beheer van opstallen, omgeving (groenvoorziening, parkeerplaatsen) en klein onderhoud aan de sportvoorziening worden overgedragen. De volgende ervaringen en overwegingen spelen hierbij een rol: De kosten van groot onderhoud zijn dusdanig dat deze vaak alsnog voor rekening van de gemeente komen. Het onderhoud van de sportaccommodaties zelf wordt te specifiek bevonden door gemeente en vereniging. Dit probleem wordt als minder groot ervaren bij grotere of samenwerkende verenigingen. Deze verenigingen hebben ofwel beter materieel of zijn in staat het onderhoudswerk gezamenlijk uit te besteden. Hierbij gaat het soms zelfs zover dat een sportraad of stichting voor de gehele gemeente het onderhoud uitbesteed. Voordeel hierbij is dat er geen sprake is van aanbesteding. Daarnaast zijn het vaak ondernemers binnen de sportraad of verenigingen die dergelijke onderhandelingen op professionele wijze kunnen voeren en die de mogelijk in te huren partijen kennen. Voor wat betreft groenvoorzieningen in de omgeving van de sportvoorziening zijn twee overwegingen zichtbaar. Er zijn gemeenten die dit te specifiek achten, daardoor bang zijn voor kapitaalvernietiging (of dit ervaren hebben) en dit daarom in eigen beheer houden. Er zijn gemeenten die kiezen voor een sobere inrichting, waar geen gespecialiseerd onderhoud voor nodig is. 16 BP-E

17 Gevolgen van privatisering voor verenigingen Voordelen verenigingen De voorzieningen worden in optimale staat van onderhoud gebracht, zodat de vereniging daarmee jaren vooruit kan; De huur voor het gebruik van de accommodatie is na privatisering nihil of wordt fors gereduceerd; De vereniging kan een gebouw, of de sportvoorziening wellicht beter en goedkoper onderhouden dan de gemeente door goede contacten met sponsoren/bedrijven, zelfwerkzaamheid en het niet doorberekenen van gemeentelijke opslagen/uren; De vereniging kan zonder gemeentelijke bemoeienis het gebouw aanpassen/ verbouwen, hierdoor kunnen problemen sneller aangepakt worden; De vereniging kan vreemd vermogen aantrekken bij erfpacht (een hypotheek hierop is mogelijk); De directe effecten van privatisering op de contributieniveaus van de betrokken verenigingen zijn uitermate klein; veel verenigingen hanteren zelfs al jarenlang hetzelfde contributieniveau. Nadelen voor verenigingen De vereniging krijgt extra financiële lasten, zoals de volledige OZB, afvalstoffenheffing en omzetbelasting bij kantine en verhuur accommodatie; De vereniging moet geld reserveren voor het onderhoud en het plegen van vervangingsinvesteringen om de gebouwen en andere geprivatiseerde voorzieningen up-todate te houden; Voordelen van huuropbrengsten vallen in de praktijk tegen vanwege het extra onderhoud en slijtage die het met zich meebrengt; De vereniging kan, indien er sprake is van overdracht van eigendom te maken krijgen met personeel. Hiervoor is professionele kennis nodig. Zo moet de vereniging rekening houden met loonbelasting en sociale lasten en aansprakelijkheid. Deze lasten moeten ingehouden worden van de loonkosten en afgedragen worden aan betreffende instanties; Het vinden van vrijwilligers voor bestuurlijke taken is, mede door het bovenstaande, lastig. Deze taken vereisen veel professionaliteit: investeringen, groot onderhoud en de kosten hiervan moeten ingecalculeerd kunnen worden, verzekeringen moeten geregeld worden en de vereniging is werkgever; Kleinschalige verenigingen zijn vaak, financieel en technisch gezien, niet in staat om zelf in (groot)onderhoud van de accommodatie te voorzien. Klein onderhoud kan wel worden uitbesteed. In algemene zin lijken ambitieuze, goed georganiseerde sportverenigingen aanmerkelijke voordelen uit privatisering te kunnen halen. Dit terwijl zwakke, kleinere verenigingen vooral met de nadelen zullen worden geconfronteerd. Verenigingen moeten een zekere omvang hebben om de extra taken en verantwoordelijkheden rond privatisering aan te kunnen. Het gaat hierbij niet alleen om het ledental, maar ook om het bestand aan ( bestuurlijke en uitvoerende) vrijwilligers. Omdat onderhoudstaken vaak worden overgedragen aan individuele verenigingen wordt samenwerking (al dan niet in een stichting, zie ook hoofdstuk 4) door gemeenten gestimuleerd ten einde versnippering tegen te gaan en de financiële positie te verstreken. 17 BP-E

18 3.3. Succesfactoren en aandachtspunten Uit het bovenstaande zijn de volgende succesfactoren en aandachtspunten af te leiden: Stimuleer verenigingen tot samenwerking. Samenwerking tussen verenigingen is één van de belangrijkste succesfactoren. De schaal van verenigingen bepaald de mate waarin ze financieel zelfredzaam zijn, zaken uit kunnen besteden met een goede onderhandelingspositie en het vrijwilligersprobleem aan kunnen pakken. Een dergelijke samenwerking maakt het ook mogelijk om groot onderhoud van de sportvoorziening zelf uit te kunnen besteden; Besteed aandacht aan inhoudelijke doelstellingen van privatisering en niet alleen aan de financiële aspecten (bezuinigingen); Zorg voor een duidelijke financiële administratie, met aandacht voor opstartkosten. Bekijk als gemeente of bij het overdragen van groot onderhoud van de sportvoorziening of de kosten daarvan opgebracht kunnen worden; Betrek partijen vroegtijdig. Daar waar gekozen is voor een open startpunt met voldoende inbreng van verenigingen en waarbij gewerkt is aan een gezamenlijk plan van aanpak, is sprake van een soepeler en sneller proces. Stel verder voor de onderhandelingen een MOP op en laat verenigingen hun wensen op papier zetten. Ook na het proces van privatisering is het van belang dat de onderlinge communicatie in stand wordt gehouden, er is bij verenigingen behoefte aan een contactpersoon bij de gemeente; Zorg voor deskundige ondersteuning en/of onpartijdige begeleiding (bijvoorbeeld in de vorm van een werkgroep). De kwaliteit van het procesmanagement vormt vaak een belang rijke succesfactor 13 ; Maak duidelijke afspraken/overeenkomsten die gehandhaafd worden door bijvoorbeeld schouwen en het overleggen van de jaarrekening; Besteed aandacht aan het gebruik van accommodaties door scholen. Het gaat hierbij om garantie van gebruik en tarieven. Ook voor de beheerder is het van belang dat de gemeente het gebruik garandeert in verband met de inkomsten; Verschaf duidelijkheid over eventuele veranderingen in gemeentelijke belastingen. Het komt voor dat verenigingen pas na verloop van tijd worden geconfronteerd met aanslagen van gemeentelijke heffingen of belastingen, niet zelden met terugwerkende kracht. Dit heeft bij verenigingen kwaad bloed gezet en heeft al geleid tot diverse procedures. Het is dan ook raadzaam om hierover in de voorbereiding van de privatisering aan de vereniging duidelijkheid te verschaffen. 13 Van Dijk, van Someren en Partners BV ism NOC*NSF en het Instituut voor sport accommodaties. (2000). Privatisering van sportaccommodaties: gevolgd en gevolgen. Eindrapport over de resultaten van een meerjarige studie van het proces en de effecten van de privatisering van vier sporthallen en vier sportparken in Nederland. In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. 18 BP-E

19 4. Bezuinigingen en stimuleren 4.1. Algemeen beeld bezuinigingen In 2011 bezuinigde 85 % van de gemeenten op sport. In 2012 is onder Nederlandse gemeenten onderzoek gedaan naar bezuinigingen 14. Hieraan hebben 117 van de 415 Nederlandse gemeenten meegewerkt. Hieronder worden de door deze gemeenten meest gekozen bezuinigingsstrategieën weergegeven in tabel 4.1. Bezuinigingsstrategie Percentage Inkrimpen subsidies en/of tarieven verhogen 69 Doorvoeren andere beheersvormen, bezuinigen op beheer en onderhoud 43 Efficiënter inrichten van de organisatie 33 Benutten alternatieve geldstromen (integraliteit, samenwerken) 29 Intensiveren regionale samenwerking 21 Initiëren publiek-private samenwerkingsverbanden 19 Tabel 4.1. Meest gekozen bezuinigingsstrategieën van 2012 in percentages De gekozen bezuinigingsstrategieën zijn mede het gevolg van de veranderingen in de rol van gemeenten. De verantwoordelijkheid wordt steeds meer bij verenigingen neergelegd en de gemeente neemt een regierol op zich. Het doel hiervan is dat gemeenten willen dat verenigingen minder afhankelijk worden van de gemeente in de vorm van subsidies en onderhoudsen beheerstaken. Alle bij de verschillende gemeenten gevonden manieren om te bezuinigen zijn te plaatsen in de strategieën zoals weergegeven in tabel 4.1. Hieronder worden de verschillende strategieën, met de bevindingen uit de bekeken gemeenten, besproken Bezuinigen door herstructureren subsidies en verhogen tarieven Hierbij zoeken gemeenten naar manieren om enerzijds de kostendekkendheid te verhogen en anderzijds de subsidies en tarieven in te zetten als sturingsinstrument ter ondersteuning van het gemeentelijk beleid. Naast het realiseren van bezuinigingen is een veel gehoorde andere reden voor het herijken van het subsidie- en tarievenbeleid het realiseren van uniformiteit en daarmee transparantie en gelijkheid. Subsidies en tarieven berusten of veel verschillende regelingen en zijn gebaseerd op historische groei. Een veel voorkomende uniforme manier van vormgeven van tarieven en subsidies is per tak van sport en de mate van gebruik 15. Subsidies Gemeenten zijn subsidies enerzijds aan het afbouwen en anderzijds geven ze daar op een andere wijze invulling aan. Subsidies worden duidelijk gekoppeld aan stimuleringsdoelen en prestatieafspraken in plaats van dat er sprake is van een structurele bijdrage in de vorm van een waarderingssubsidie (bijv. op basis van het ledenaantal). Subsidies dienen hiermee alleen het stimuleren van sport en niet meer als extra inkomsten voor een vereniging. Naast dat subsidies meer aan prestaties gebonden zijn, worden zij ook gebonden aan specifieke doelgroepen. Ook zijn er gemeenten die het gehele subsidiebeleid herijken. Een voorbeeld van een best practice hierbij is Menterwolde die met het nieuwe subsidiebeleid ook samenhang tussen beleidsvelden creëert: 14 Velthuizen, K.(2012). Recessiepeiling gemeentelijk sportbeleid Over bezuinigingen op sport(beleid). Hogeschool van Arnhem Nijmegen in opdracht van de Vereniging voor Sport en Gemeenten. 15 Zie o.a. Sport Service Zuid-Holland. Rapportage Benchmark Tarieven en Subsidies 19 BP-E

20 Specifieke sportsubsidies komen bijna allemaal te vervallen. Ook vanuit andere beleidsvelden, zoals cultuur, wil de gemeente het subsidiebeleid op een andere wijze invullen. Er komt één subsidiebudget ( euro) voor alle beleidsterreinen rondom participatie in de samenleving (wmo, sport, cultuur etc.). De bestaande subsidiebudgetten en de huidige wijze van subsidiëren komen daarmee te vervalen. Criteria voor subsidie: gericht op breed publiek; openbare activiteiten(tentoonstellingen/optredens); bevordert de (cultuur)participatie en de educatie; samenwerking met verschillende organisaties(draagvlak) is vereist; aandacht voor een goed vrijwilligersbeleid. Een ander succesvol voorbeeld ten aanzien van het bezuinigen op subsidies is een voorbeeld waarbij samen met sportverenigingen een nieuwe subsidiemethodiek is ontworpen: Tubbergen: samen met de sportraad is een nieuwe subsidiemethodiek ontwikkelt die leidt tot bezuinigingen vanwege: Verminderende ambtelijke capaciteit Andere verdeelmethodiek: grotere verenigingen krijgen relatief minder dan kleinere en kleine sportclusters krijgen relatief meer investeringsruimte. Door deze nieuwe aanpak verdwijnen er 4 bestaande subsidievormen en krijgt de gemeente slechts 1 aanvraag voor een geheel jaar. De gehele administratieve verwerking wordt door de belangengroepering uitgevoerd. Verenigingen krijgen naar ledenaantal een vast bedrag per lid (ingedeeld in leeftijdsgroepen). De grote voetbalverenigingen (400 leden) krijgen geen subsidie meer. Een dergelijk initiatief als in Tubbergen bestaat ook in Pekela, daar ontvangt de sportraad jaarlijks een budget waarmee activiteiten en investeringen van sportverenigingen worden ondersteund. Het gaat hier onder andere om cursussen voor kaders, de organisatie van sporttoernooien of andere evenementen en investeringen van verenigingen. Verhogen tarieven Een methode om te bezuinigen is het verhogen van de huurtarieven. Dit wordt vooral gedaan door gemeenten die door benchmarking erachter zijn gekomen dat de tarieven te laag zijn in vergelijking met de kosten van de sportvoorzieningen. Sommige gemeenten geven aan niet tot tariefsverhoging over te willen gaan, omdat zij bang zijn dat de laagdrempeligheid van de sport afneemt. Het aanbrengen van uniformiteit in het tarievenstelsel levert vaak ook al besparingen/inkomsten op. Een instrument dat gebruikt wordt om uniformiteit en gelijkheid te creëren is het kostprijssysteem. Een gemeente kiest er hierbij voor om een bepaald percentage van de kostprijs door de gebruiker te laten betalen. Hiermee wordt de kostprijs van de sportaccommodaties inzichtelijk gemaakt. De elementen waar de kostprijs uit bestaat zijn: Kapitaallasten; Onderhoudskosten; energie; personeelskosten; overige kosten. Het voordeel van deze methode is dat het een helder en transparant systeem is en daardoor goed te verantwoorden richting gebruikers en beslissers. Het nadeel is dat het een ingewikkeld en kostbaar systeem is, vooral het goed berekenen van alle elementen van de kostprijs van accommodaties wordt als lastig ervaren. 20 BP-E

Het privatiseren van een sportaccommodatie

Het privatiseren van een sportaccommodatie Het privatiseren van een sportaccommodatie Wat is privatisering? Privatiseren betekent alle veranderingen van de voorzieningswijze van een dienst of goed waarbij de inbreng van particulieren (lees: verenigingen)

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over Privatisering

Veel gestelde vragen over Privatisering Veel gestelde vragen over Privatisering 1. Wat is privatisering? 2. Wat zijn de voor- en nadelen van privatisering? 3. Wat zijn belangrijke uitgangspunten om te komen tot een succesvolle privatisering?

Nadere informatie

Notitie privatisering sportgebouwen gemeente Asten

Notitie privatisering sportgebouwen gemeente Asten Notitie privatisering sportgebouwen gemeente Asten 1. Inleiding Op basis van de nota Visie beleid privatisering onderhoud sportaccommodaties Asten van januari 2007 heeft de gemeenteraad in zijn vergadering

Nadere informatie

Concept Startnotitie gedeelde verantwoordelijkheid tennis en voetbal

Concept Startnotitie gedeelde verantwoordelijkheid tennis en voetbal Concept Startnotitie gedeelde verantwoordelijkheid tennis en voetbal Versie 28 oktober 2014 1. Inleiding Op 25 februari 2014 heeft het college van B&W van de gemeente Menterwolde o.a. besloten: het gaan

Nadere informatie

Privatisering buitensportaccommodaties gemeente Woudrichem

Privatisering buitensportaccommodaties gemeente Woudrichem Privatisering buitensportaccommodaties gemeente Woudrichem April 2009 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Wat is privatisering? 3. Waarom privatisering buitensportaccommodaties 4. Sportvelden, groensingels

Nadere informatie

Privatiseren veldonderhoud voetbalvelden 13ini01280

Privatiseren veldonderhoud voetbalvelden 13ini01280 Privatiseren veldonderhoud voetbalvelden 13ini01280 1. De opdracht In de begroting 2013 e.v. is de volgende taakstelling ten aanzien van de voetbalvelden opgenomen: 1. In 2013 een bezuiniging van 67.500,--

Nadere informatie

Notitie tarieven (multifunctionele) binnen- en buitensportaccommodaties

Notitie tarieven (multifunctionele) binnen- en buitensportaccommodaties Notitie tarieven (multifunctionele) binnen- en buitensportaccommodaties 1. Aanleiding De aanleiding voor deze notitie tarieven binnen- en buitensportaccommodaties is drieledig: Tarieven buitensport Uit

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Betreft Ontwikkeling sporttarieven seizoen 2011/2012 en volgende jaren.

gemeente Eindhoven Betreft Ontwikkeling sporttarieven seizoen 2011/2012 en volgende jaren. gemeente Eindhoven Inboeknummer 11bst00645 Dossiernummer 11.15.755 12 april 2011 CommissieNotitie Betreft Ontwikkeling sporttarieven seizoen 2011/2012 en volgende jaren. Inleiding De gemeente Eindhoven

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie

Beleidsregels sport (2005 en verder)

Beleidsregels sport (2005 en verder) (2005 en verder) 1. Beleidsterrein Beleidstaak: Sport Beheerstaken: 530.90 Overige kosten sportbeoefening, functienummer 2. Uitgangspunten van beleid De uitgangspunten ten aanzien van de stimulerende taak

Nadere informatie

Privatisering sportaccommodaties gemeente Bronckhorst

Privatisering sportaccommodaties gemeente Bronckhorst Privatisering sportaccommodaties gemeente Bronckhorst Thijs Kiers, beleidsmedewerker afdeling Ontwikkeling, ontspannen Martin Niessink, coordinator cluster Groen, afdeling Beheer 13 accommodaties; 11 gemeentelijk

Nadere informatie

Startnotitie Privatisering. Sportaccommodaties

Startnotitie Privatisering. Sportaccommodaties Startnotitie Privatisering Sportaccommodaties Sint Anthonis 10 maart 2005 1 1. Inleiding. Tijdens de behandeling van de kadernota 2005 op 5 juli 2004 hebben diverse raadsfracties aangedrongen op nader

Nadere informatie

INFORMATIE AVOND. Herziening Accommodatiebeleid

INFORMATIE AVOND. Herziening Accommodatiebeleid Herziening Accommodatiebeleid Agenda voor vanavond Aanleiding herziening Totstandkomen huidig accommodatiebeleid Constateringen huidige tijdgeest Onderbouwing toekomst bestendige kaders voor beleid Insteek

Nadere informatie

Gezamenlijk investeren in Sport en mét Sport

Gezamenlijk investeren in Sport en mét Sport Plan van aanpak voor het uitvoeren van rekenkameronderzoek Gezamenlijk investeren in Sport en mét Sport Rekenkameronderzoek gemeente Winterswijk Aan De raadswerkgroep Rekenkamercommissie AOGW De gemeenteraad

Nadere informatie

De toekomstige organisatie van Stichting Wijksport

De toekomstige organisatie van Stichting Wijksport Stichting 01 okt 2015 De toekomstige organisatie van Stichting Hierna volgt een puntsgewijze weergave van een nieuwe organisatiestructuur ( governance ) van stichting. Het voorstel is opgesteld door een

Nadere informatie

Raadsvoorstel AGENDAPUNT NO. 4.

Raadsvoorstel AGENDAPUNT NO. 4. Raadsvoorstel AGENDAPUNT NO. 4. Voorstel tot het verstrekken van een eenmalige bijdrage aan Paardensportvereniging Aalten ten behoeve van de realisatie van een rijhal AAN DE RAAD Samenvatting De Paardensportvereniging

Nadere informatie

aan de toekomst van het Sportbedrijf

aan de toekomst van het Sportbedrijf aan de toekomst van het Sportbedrijf Agenda Historie beheer en exploitatie sportaccommodaties. Waar staan we nu? Waar gaan we naar toe en in welke vorm? achtergrond 2003 op verzoek van de raad onderzoek

Nadere informatie

Inleiding Aanleiding

Inleiding Aanleiding Pagina 1 27-4-2006 Inleiding Deze notitie vormt een eerste aanzet tot gedachtevorming over het toekomstige tarieven- en subsidiebeleid binnen de gemeente Papendrecht. Met deze gedachtevorming in het achterhoofd

Nadere informatie

Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van 5

Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van 5 Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van 5 Raadsvoorstel Neerijnen 2. Oplossing In de nota "accommodatiebeleid Neerijnen, uitgangspunten, scenario's en financiële gevolgen" wordt voorgesteld om scenario

Nadere informatie

Leefgebied en sport (en vooral voetbal ook)

Leefgebied en sport (en vooral voetbal ook) 1 (en vooral voetbal ook) Sport en bewegen - maatschappelijk belang Over het maatschappelijk belang van sport en bewegen bestaat brede consensus. En om allerlei redenen. Van het opheffen van motorische

Nadere informatie

Evaluatierapport Nota Harmonisatie Multifunctionele Accommodaties

Evaluatierapport Nota Harmonisatie Multifunctionele Accommodaties Evaluatierapport Nota Harmonisatie Multifunctionele Accommodaties Datum: juli 2009 Steller: Sandra Duprée 1. Inleiding In december 2005 heeft de gemeenteraad de Nota Harmonisatie Multifunctionele Accommodaties

Nadere informatie

Verordening Investeringssubsidie Sportaccommodaties 2008

Verordening Investeringssubsidie Sportaccommodaties 2008 RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Dalfsen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 15 april 2008, nummer 40; overwegende dat de gemeente wil stimuleren dat de inwoners van de gemeente

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

ûjlhlu. Raadd.d.\s l2.iľ? Aan de gemeenteraad Agendapunt: 6.2/18122013 Documentnr.: RV13.1005 Roden, 11 december 2013

ûjlhlu. Raadd.d.\s l2.iľ? Aan de gemeenteraad Agendapunt: 6.2/18122013 Documentnr.: RV13.1005 Roden, 11 december 2013 Raadd.d.\s l2.iľ? Aan de gemeenteraad î Agendapunt: 6.2/18122013 Documentnr.: RV13.1005 BesSuit: ûjlhlu. Roden, 11 december 2013 Onderwerp Privatisering Dörpshuus NijRoon Onderdeel programmabegroting:

Nadere informatie

Onderzoeksopzet wijkplatforms gemeente Barneveld

Onderzoeksopzet wijkplatforms gemeente Barneveld Onderzoeksopzet wijkplatforms gemeente Barneveld December 2011 1. Inleiding In 2003 bezocht de burgemeester van de gemeente Barneveld samen met de politie en de woningstichting de dorpskernen van de gemeente

Nadere informatie

Bijlage 5 Tarievenmodel plus varianten

Bijlage 5 Tarievenmodel plus varianten Bijlage 5 Tarievenmodel plus varianten Om dit model te kunnen implementeren is het noodzakelijk om een integrale kostprijs per uur te berekenen van de gemeentelijke sportaccommodaties. Zo wordt inzicht

Nadere informatie

Steven Dijk. Oorlogswinter 2013 Landelijke tournee Peer Gynt (Zuidelijk Toneel)

Steven Dijk. Oorlogswinter 2013 Landelijke tournee Peer Gynt (Zuidelijk Toneel) Steven Dijk 1952 geboren 1978-2002 raadslid PvdA Diemen 1986-1994 wethouder PvdA 1988 afgestudeerd econoom Vrije Universiteit 2002-2004 wethouder Leefbaar Diemen 2005-heden voorzitter Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Evaluatie sportbeleid

Evaluatie sportbeleid Evaluatie sportbeleid 1. Inleiding Het collegeprogramma was aanleiding om in 2007 een evaluatie van het sportbeleid in gang te zetten. Deze nota is de afronding van die evaluatie. De evaluatie is gebaseerd

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Raadsnota. Raadsvergadering d.d.: 17 december 2012 Agenda nr: 17 Onderwerp: Privatisering bedrijfsvoering Gemeentegrot. Aan de gemeenteraad,

Raadsnota. Raadsvergadering d.d.: 17 december 2012 Agenda nr: 17 Onderwerp: Privatisering bedrijfsvoering Gemeentegrot. Aan de gemeenteraad, Raadsnota Raadsvergadering d.d.: 17 december 2012 Agenda nr: 17 Onderwerp: Privatisering bedrijfsvoering Gemeentegrot Aan de gemeenteraad, 1. Doel, Samenvatting en Advies van het raadsvoorstel Uw raad

Nadere informatie

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen Maatschappelijke Voorzieningen Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Hilversum 1 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1 Inleiding 8 2 Huisvestingsstrategie en eigendomsstrategie 10 3 Cultuur 15 4 Sociale voorzieningen

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Raadsvergadering. Onderwerp Nieuw tarieven- en subsidiestelsel sport. Aan de raad, Onderwerp Nieuw tarieven- en subsidiestelsel sport

RAADSVOORSTEL. Raadsvergadering. Onderwerp Nieuw tarieven- en subsidiestelsel sport. Aan de raad, Onderwerp Nieuw tarieven- en subsidiestelsel sport RAADSVOORSTEL Raadsvergadering Nummer 23-06-2011 11-063 Onderwerp Nieuw tarieven- en subsidiestelsel sport Aan de raad, Onderwerp Nieuw tarieven- en subsidiestelsel sport Gevraagde beslissing 1. Instemmen

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Coevorden. Verloren Ambitie. Geprivatiseerde sportaccommodaties in de praktijk: Eindrapport

Rekenkamercommissie Coevorden. Verloren Ambitie. Geprivatiseerde sportaccommodaties in de praktijk: Eindrapport Rekenkamercommissie Coevorden Verloren Ambitie Geprivatiseerde sportaccommodaties in de praktijk: Eindrapport Rekenkamercommissie Coevorden - W.A.M. ten Hove, voorzitter - drs. A.A. Gross, plaatsvervangend

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Verhuur en exploitatie multifunctionele sporthal Duinwijck BBV nummer: 2013/520442

Raadsstuk. Onderwerp: Verhuur en exploitatie multifunctionele sporthal Duinwijck BBV nummer: 2013/520442 Raadsstuk Onderwerp: Verhuur en exploitatie multifunctionele sporthal Duinwijck BBV nummer: 2013/520442 1. Inleiding De gemeenteraad heeft middelen gereserveerd voor de bouw van een multifunctionele badmintonhal

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Agendapunt 7.4/220905

Aan de gemeenteraad Agendapunt 7.4/220905 Aan de gemeenteraad Agendapunt 7.4/220905 Roden, 15 september 2005 Onderwerp Privatisering opstallen sportcomplex Schapendrift te Norg. Voorstel 1. Opstallen sportpark Schapendrift in eigendom overdragen

Nadere informatie

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed?

Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? Hoe in de toekomst om te gaan met sociaal ondernemers als huurder van gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed? 1. Context In het Coalitieakkoord Utrecht maken we samen hecht de gemeente Utrecht veel waarde

Nadere informatie

Augustus 2012: Sector Inwonerszaken. Startnotitie Sportbeleid

Augustus 2012: Sector Inwonerszaken. Startnotitie Sportbeleid Augustus 2012: Sector Inwonerszaken Startnotitie Sportbeleid Inleiding Voor u ligt de startnotitie sportbeleid van gemeente Westvoorne welke vanaf 2013 voor zeven jaar moet gaan gelden. In Westvoorne zijn

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Nota sport- en bewegen Cranendonck Samenvatting

Nota sport- en bewegen Cranendonck Samenvatting Nota sport- en bewegen Cranendonck Samenvatting 2011-015.7 nota sport en bewegen samenvatting 2451715 - (versie 1) Versie15-02-11 2 1. Samenvatting In de nota sport en bewegen beschrijven we het streven

Nadere informatie

Exploitatie en beheer van buitensportaccommodaties

Exploitatie en beheer van buitensportaccommodaties Exploitatie en beheer van buitensportaccommodaties Sven Bakker Remco Hoekman FACTSHEET MEI 2013 Factsheet over het onderzoek naar de exploitatie en het beheer van buitensportaccommodaties, in opdracht

Nadere informatie

BIJLAGE 1: Overzicht economische activiteiten AFWEGINGEN / GEVOLG. ACTIVITEIT BETREFT GEBRUIKERS BEOORDELING Wet Markt en Overheid Exploitatie

BIJLAGE 1: Overzicht economische activiteiten AFWEGINGEN / GEVOLG. ACTIVITEIT BETREFT GEBRUIKERS BEOORDELING Wet Markt en Overheid Exploitatie BIJLAGE 1: Overzicht economische activiteiten Exploitatie Sportverenigingen sportaccommodaties en particulieren Verhuur en in gebruik geven van sporthal en -zalen en een zwembad Dit zijn economische Kosten:

Nadere informatie

Hoe gaan gemeenten en sportverenigingen de crisis te lijf?

Hoe gaan gemeenten en sportverenigingen de crisis te lijf? Hoe gaan gemeenten en sportverenigingen de crisis te lijf? Facts& figures voor een gefundeerde toekomstvisie Provinciale Sportontmoeting Utrecht 9 oktober 2013, Huis voor de Sport Nieuwegein Remco Hoekman,

Nadere informatie

Onderzoek exploitatie zwembaden in de gemeenten Wassenaar, Voorschoten en Oegstgeest

Onderzoek exploitatie zwembaden in de gemeenten Wassenaar, Voorschoten en Oegstgeest Wassenaar Oegstgeest Voorschoten Rekenkamercommissie Onderzoek exploitatie zwembaden in de gemeenten Wassenaar, Voorschoten en Oegstgeest Wassenaar Voorschoten Oegstgeest Oegstgeest Aan de gemeenteraden

Nadere informatie

Zaaknummer: 2014/54782 Referentie: 2014/55085. Raadsvergadering d.d. 1 juli 2014 agendapunt 15. Aan: De Gemeenteraad. Vries, 16 juni 2014

Zaaknummer: 2014/54782 Referentie: 2014/55085. Raadsvergadering d.d. 1 juli 2014 agendapunt 15. Aan: De Gemeenteraad. Vries, 16 juni 2014 Raadsvergadering d.d. 1 juli 2014 agendapunt 15 Zaaknummer: 2014/54782 Referentie: 2014/55085 Aan: De Gemeenteraad Vries, 16 juni 2014 Portefeuillehouder: mevr. N. Hofstra Behandelend ambtenaar: mevr.

Nadere informatie

Bijeenkomst Sport en Accommodatiebeleid - 10 mei 2016

Bijeenkomst Sport en Accommodatiebeleid - 10 mei 2016 Bijeenkomst Sport en Accommodatiebeleid - 10 mei 2016 Aanwezig: wethouder G. van Dijk, wethouder J. Berkhoff, G. van der Meijden, T. Smit en E. Palland (namens gemeente Heerde) 16 sportverenigingen: Gymnastiekvereniging

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Accommodatiebeleid Maatschappelijk Vastgoed In stand houden en ontwikkelen van maatschappelijk vastgoed die de sociale infrastructuur versterkt, gekoppeld aan een optimale spreiding

Nadere informatie

College van burgemeester en wethouders t.a.v. wethouder Sport, dhr. E. van der Burg Postbus 202 1000AE Amsterdam. Amsterdam, 4 maart 2015

College van burgemeester en wethouders t.a.v. wethouder Sport, dhr. E. van der Burg Postbus 202 1000AE Amsterdam. Amsterdam, 4 maart 2015 1 van 7 College van burgemeester en wethouders t.a.v. wethouder Sport, dhr. E. van der Burg Postbus 202 1000AE Amsterdam Amsterdam, 4 maart 2015 Betreft: Tarievensystematiek Kopie aan: Leden van de raadscommissie

Nadere informatie

B. Mag de verdere ontwikkeling van het Dru-complex eventueel meer geld van de gemeente kosten? - Ja - Nee - Geen mening

B. Mag de verdere ontwikkeling van het Dru-complex eventueel meer geld van de gemeente kosten? - Ja - Nee - Geen mening DE VRAGEN VOOR HET BURGERBEGROTINSGFORUM OP 30 OKTOBER 2010 Groep 1: Leefbaarheid A. Zaal: Loungezaal. Gespreksleider: Jan Finkenflügel. 1 Het idee in de begroting is dat een goed voorzieningenniveau van

Nadere informatie

Presentatie beheermodellen voor verenigingen. Sportparken

Presentatie beheermodellen voor verenigingen. Sportparken Presentatie beheermodellen voor verenigingen Sportparken Inhoud Dagvoorzitter Opening, welkom, doel, agenda SO Vastgoed Het waarom van de invoering kostendekkende huur. - Hoe is de kostendekkende huur

Nadere informatie

Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties. Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013

Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties. Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013 Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013 Samenvatting van de resultaten Opdrachtgever Contactgegevens Contactpersoon

Nadere informatie

Sportnota Boxmeer: een sportief elftal! Terug naar eerste pagina

Sportnota Boxmeer: een sportief elftal! Terug naar eerste pagina Sportnota 2009 Boxmeer: een sportief elftal! Waarom sportnota? De gemeenteraad wenst een algemene gemeentelijke sportnota waarin een visie wordt neergelegd voor de komende jaren. Inhoudelijke uitgangspunten:

Nadere informatie

Zwembaden met meerwaarde. Synarchis adviesgroep Zwembaden met meerwaarde

Zwembaden met meerwaarde. Synarchis adviesgroep Zwembaden met meerwaarde Zwembaden met meerwaarde Inleiding Onze visie op maatschappelijk vastgoed: een integrale benadering van investeren en exploiteren Synarchis benadert maatschappelijke voorzieningen integraal als het gaat

Nadere informatie

Vitale sportverenigingen

Vitale sportverenigingen DATUM 28 november 2011 REGISTRATIENUMMER ONDERWERP Vitale sportverenigingen Inhoudsopgave Aanleiding 2 De vitale sportvereniging 3 Definitie en vitaliteitsaspecten 3 Vitalisering sportverenigingen 5 Middelen

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Kaders Gelijk Speelveld. de Rook. Onderwerp. Registratienr Steller/telnr. Ellen.Brakel/ Bijlagen 0.

Raadsvoorstel. Kaders Gelijk Speelveld. de Rook. Onderwerp. Registratienr Steller/telnr. Ellen.Brakel/ Bijlagen 0. Raadsvoorstel Onderwerp Kaders Gelijk Speelveld Registratienr. 6040373 Steller/telnr. Ellen.Brakel/ 63 06 Bijlagen 0 Classificatie Portefeuillehouder Voorgesteld raadsbesluit Openbaar Geheim Vertrouwelijk

Nadere informatie

Huurharmonisatie. Op weg naar een gezonde balans. Gemeente Doetinchem 5 oktober 2012 Janneke Harmsen en Wendy Doornink I C S.

Huurharmonisatie. Op weg naar een gezonde balans. Gemeente Doetinchem 5 oktober 2012 Janneke Harmsen en Wendy Doornink I C S. Huurharmonisatie Op weg naar een gezonde balans Gemeente Doetinchem 5 oktober 2012 Janneke Harmsen en Wendy Doornink Agenda Huurharmonisatie Clustering Pilot projecten Resultaten en aanbevelingen Huurharmonisatie

Nadere informatie

Gemeente Utrecht mevrouw mr. M.C. Don prof. dr. R.N.G. van der Paardt - belastingadviseur. fiscale aspecten omzetten erfpacht naar vol eigendom

Gemeente Utrecht mevrouw mr. M.C. Don prof. dr. R.N.G. van der Paardt - belastingadviseur. fiscale aspecten omzetten erfpacht naar vol eigendom Memorandum AAN T. A. V. VAN D A T U M 3 juli 2015 Gemeente Utrecht mevrouw mr. M.C. Don prof. dr. R.N.G. van der Paardt - belastingadviseur B E T R E F T fiscale aspecten omzetten erfpacht naar vol eigendom

Nadere informatie

27 januari 2011 1. Concept beleidsnotitie Sport BSO s

27 januari 2011 1. Concept beleidsnotitie Sport BSO s Concept beleidsnotitie Sport BSO s 1. Achtergrond In de laatste jaren zijn er landelijk veel samenwerkingsvarianten gestart tussen kinderopvangorganisaties en sportverenigingen in de vorm van Sport BSO

Nadere informatie

Beschouwing van de PvdA fractie op de ombuigingsvoorstellen van het College

Beschouwing van de PvdA fractie op de ombuigingsvoorstellen van het College Beschouwing van de PvdA fractie op de ombuigingsvoorstellen van het College Voorzitter geachte leden van de raad en aanwezig publiek Wij als Raad hebben het college de opdracht gegeven in het kader van

Nadere informatie

Thijplein KM Rossum Tel

Thijplein KM Rossum Tel Thijplein 1 7596 KM Rossum Tel. 0541-625824 www.kulturhus-de-cocer.nl Inhoud 1. Het Kulturhus.... 2 1.1. Doelstelling... 2 1.2. Organisatie... 2 1.3. Huisvesting... 2 1.4. Beheer en openingstijden... 2

Nadere informatie

Bijlage Rapportage monitor en resultaten eerste meting juni 2014 pilot Huishoudelijke Verzorging

Bijlage Rapportage monitor en resultaten eerste meting juni 2014 pilot Huishoudelijke Verzorging Bijlage Rapportage monitor en resultaten eerste meting juni 2014 pilot Huishoudelijke Verzorging Opzet van de monitor Huishoudelijke Verzorging De nieuwe manier van werken heeft 3 hoofdrolspelers namelijk

Nadere informatie

Rekenkamercommissie. Gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht. Aan de leden van de gemeenteraad,

Rekenkamercommissie. Gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht. Aan de leden van de gemeenteraad, Rekenkamercommissie Gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht uw brief van uw kenmerk ons kenmerk HNCP Rapport Privatisering van de exploitatie van zwembad De datum onderwerp Louwert Aan de leden van de gemeenteraad,

Nadere informatie

Nota Tarievenbeleid sportaccommodaties 2013 e.v. Gemeente Stichtse Vecht

Nota Tarievenbeleid sportaccommodaties 2013 e.v. Gemeente Stichtse Vecht Nota Tarievenbeleid sportaccommodaties 2013 e.v. Gemeente Stichtse Vecht Vastgesteld door de gemeenteraad van Stichtse Vecht op: 18 december 2012 1 1 Inleiding 1.1 Aanleiding In dit beleidsdocument worden

Nadere informatie

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Weert, 6 september 2011. Rekenkamer Weert Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. De wijze van onderzoek 4. Deelvragen

Nadere informatie

Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen

Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen Bijlage 5 Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen Aanbevelingen rapport Rekenkamer Breda 1. Geef als raad opdracht aan het college om samen met de raad een nieuwe Nota Verbonden

Nadere informatie

Plan van aanpak. Onderzoek naar het sportaccommodatie- en tarievenbeleid van de gemeente Maastricht. Oktober 2015

Plan van aanpak. Onderzoek naar het sportaccommodatie- en tarievenbeleid van de gemeente Maastricht. Oktober 2015 Plan van aanpak Onderzoek naar het sportaccommodatie- en tarievenbeleid van de gemeente Maastricht Oktober 2015 Rekenkamer Maastricht Samenstelling: Mevrouw dr. Klaartje Peters (voorzitter) De heer drs.

Nadere informatie

Pagina 1/20. Naar sportieve concurrentie

Pagina 1/20. Naar sportieve concurrentie Naar sportieve concurrentie Pagina 1/20 Een analyse van de naleving van de gedragsregels uit de Wet Markt en Overheid door gemeenten bij de exploitatie van gemeentelijke sportaccommodaties T 070 722 20

Nadere informatie

ONDERZOEKSPLAN HULP BIJ HET HUISHOUDEN

ONDERZOEKSPLAN HULP BIJ HET HUISHOUDEN ONDERZOEKSPLAN HULP BIJ HET HUISHOUDEN Rekenkamer Utrecht, 15 februari 2016 AANLEIDING Rijksbeleid Op 1 januari 2015 is de nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) van kracht geworden. Op grond

Nadere informatie

opzet onderzoek sportaccommodatiebeleid Lansingerland

opzet onderzoek sportaccommodatiebeleid Lansingerland opzet onderzoek sportaccommodatiebeleid Lansingerland 1 inleiding aanleiding Voor veel sporten vormt de aanwezigheid van voldoende en goed uitgeruste sportaccommodaties een voorwaarde voor volwaardige

Nadere informatie

Sport en Bewegen. Leeswijzer Kostprijsberekeningen 2012. 1. Aanleiding en uitgangspunten kostprijsberekening. 2. Uitwerkingen kostprijsberekeningen

Sport en Bewegen. Leeswijzer Kostprijsberekeningen 2012. 1. Aanleiding en uitgangspunten kostprijsberekening. 2. Uitwerkingen kostprijsberekeningen Leeswijzer Kostprijsberekeningen 2012 Sport en Bewegen 1. Aanleiding en uitgangspunten kostprijsberekening b Begroting sport en bewegen en collegeproducten 2012 2. Uitwerkingen kostprijsberekeningen b

Nadere informatie

Gemeente Woerden. dit besluit de dag na bekendmaking in werking te laten treden en terug te laten werken tot 1 juli 2014.

Gemeente Woerden. dit besluit de dag na bekendmaking in werking te laten treden en terug te laten werken tot 1 juli 2014. RAADSVOORSTEL Gemeente Woerden 14R.00473 ^ gemeente WOERDE Indiener: college van burgemeester en wethouders Datum: 4 november 2014 Portefeuillehouder(s): J.I.M. Duindam Portefeuille(s): Economische zaken

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Overleg Gemeente Gorinchem en gvv Unitas d.d. 24 maart 2015

Overleg Gemeente Gorinchem en gvv Unitas d.d. 24 maart 2015 Overleg Gemeente Gorinchem en gvv Unitas d.d. 24 maart 2015 HUIDIGE SITUATIE De gemeente Gorinchem is eigenaar van het sportterrein. Gvv Unitas huurt het sportterrein van de gemeente voor circa 16.000

Nadere informatie

10 november 2014 10 2014/69 22 september 2014 wethouder A.G.J. Bosch

10 november 2014 10 2014/69 22 september 2014 wethouder A.G.J. Bosch Aan de raad van de gemeente Olst-Wijhe. Raadsvergadering d.d. Agendapunt Voorstelnummer Opiniërend besproken d.d. Portefeuillehouder 10 november 2014 10 2014/69 22 september 2014 wethouder A.G.J. Bosch

Nadere informatie

Aan de raad. No. 11. Wissenkerke, 4 november 2013

Aan de raad. No. 11. Wissenkerke, 4 november 2013 Raadsvergadering d.d. 19 december 2013 Aan de raad Voorstraat 31, 4491 EV Wissenkerke Postbus 3, 4490 AA Wissenkerke Tel 14 0113 Fax (0113) 377300 No. 11. Wissenkerke, 4 november 2013 Onderwerp: Algemene

Nadere informatie

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 2 e tussentijdse rapportage 2012 Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 1 Inhoudsopgave 1. Aanbieding... 3 2. Inleiding... 3 2.1. Doelstelling Willemsoord... 3 2.2. Toelichting in algemene zin op

Nadere informatie

Sport biedt veel mensen ontspanning en draagt ook bij aan de gezondheid van mensen en aan de sociale contacten.

Sport biedt veel mensen ontspanning en draagt ook bij aan de gezondheid van mensen en aan de sociale contacten. Hoofdstuk 11 Sport 11.1 Inleiding Sport biedt veel mensen ontspanning en draagt ook bij aan de gezondheid van mensen en aan de sociale contacten. In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: 11.2

Nadere informatie

Paragraaf vastgoed Inleiding 2013: eerste jaar CVDH Omvang van de portefeuille

Paragraaf vastgoed Inleiding 2013: eerste jaar CVDH Omvang van de portefeuille Paragraaf vastgoed Inleiding De gemeente bezit veel en divers vastgoed. Onze vastgoedportefeuille varieert van welzijnsaccommodaties, sportfaciliteiten, kantoorgebouwen, schoolgebouwen, theaters, parkeergarages,

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Portefeuillehouder : H.J. van Komen Datum collegebesluit : 20 september 2013 Corr. nr.: 2013.14572

Portefeuillehouder : H.J. van Komen Datum collegebesluit : 20 september 2013 Corr. nr.: 2013.14572 Preadvies Portefeuillehouder : H.J. van Komen Datum collegebesluit : 20 september 2013 Corr. nr.: 2013.14572 Onderwerp : Voorstel inzake afbouw exploitatiesubsidie buitensportverenigingen Programma : 6.

Nadere informatie

GEMEENTE BOEKEL VOORSTEL AAN DE RAAD. Datum : 25 oktober Voorstel van : college van burgemeester en wethouders

GEMEENTE BOEKEL VOORSTEL AAN DE RAAD. Datum : 25 oktober Voorstel van : college van burgemeester en wethouders GEMEENTE BOEKEL VOORSTEL AAN DE RAAD Datum : 25 oktober 2016 Voorstel van : college van burgemeester en wethouders Onderwerp : Verzoek tennisvereniging i.o. Venhorst Samenvatting om één tennisvereniging

Nadere informatie

ZUINIG OP SPORT. Harmonisatie van sportbeleid: Zelfredzaamheid en profijtbeginsel

ZUINIG OP SPORT. Harmonisatie van sportbeleid: Zelfredzaamheid en profijtbeginsel ZUINIG OP SPORT Harmonisatie van sportbeleid: Zelfredzaamheid en profijtbeginsel Inhoudsopgave: Pagina I. Inleiding 3 II. Visie: Dinkelland: een krachtige leefbare samen leving. 3 III. Invulling geven

Nadere informatie

Onderdeel raadsprogramma: Wonen en ruimtelijke ontwikkeling (3); Samenleven (4) Portefeuillehouder: Jan Burger

Onderdeel raadsprogramma: Wonen en ruimtelijke ontwikkeling (3); Samenleven (4) Portefeuillehouder: Jan Burger Raadsvergadering, 25 mei 2010 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Sportcomplex Oranjehof, Langbroek Nr.: 393 Agendapunt: Voorbespreking & 9 Datum: 4 mei 2010 Onderdeel raadsprogramma: Wonen en ruimtelijke

Nadere informatie

Toeliching ProTIel op bezuinigingsvoorstellen 2015 2017 pagina 1/7

Toeliching ProTIel op bezuinigingsvoorstellen 2015 2017 pagina 1/7 Voorstel Toelichting ProTiel 2015 2016 2017 2018 e.v. 1. Voorstellen die vormgegeven aan de kanteling: als gemeente verantwoordelijkheid loslaten en meer samenwerken met de inwoners van Tiel om voorzieningen

Nadere informatie

Reg.nr: FLO/2011/15444 Pagina 2 van 5

Reg.nr: FLO/2011/15444 Pagina 2 van 5 Reg.nr: FLO/2011/15444 Pagina 2 van 5 Wij hebben ervoor gekozen om de beleidskeuzes als aparte besluitpunten op te nemen in dit voorstel. Op die manier kan uw raad per punt een besluit nemen c.q. per punt

Nadere informatie

Inwoners / Welzijn en Edu. Albers. : BLOS, J. van de Ende, L. Albers. : Nee : Openbaar

Inwoners / Welzijn en Edu. Albers. : BLOS, J. van de Ende, L. Albers. : Nee : Openbaar B en W voorstel Onderwerp Datum Kenmerk Opgesteld door (tel.) Afdeling/productgroep Paraaf steller Paraaf manager Portefeuillehouder Paraaf portefeuillehouder Paraaf secretaris Afstemming Inhoudelijk afgestemd

Nadere informatie

Raadsvergadering d.d. 17 december 2015 Raadsvoorstel nr.: 15/85 Afdeling Commissie Contactpersoon/email adres

Raadsvergadering d.d. 17 december 2015 Raadsvoorstel nr.: 15/85 Afdeling Commissie Contactpersoon/email adres Raadsvoorstel Raadsvergadering d.d. 17 december 2015 Raadsvoorstel nr.: 15/85 Afdeling Commissie Contactpersoon/email adres Samenleving Inwonerszaken miranda.groot@oisterwijk.nl Voorstel tot het realiseren

Nadere informatie

Bijlage F Voorwaarden en tarieven gebruik van schoolgebouwen door derden

Bijlage F Voorwaarden en tarieven gebruik van schoolgebouwen door derden Bijlage F Voorwaarden en tarieven gebruik van schoolgebouwen door derden 1. Wettelijk kader In de meeste gevallen is het schoolbestuur eigenaar van het schoolgebouw en het omliggende terrein. Het schoolbestuur

Nadere informatie

Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland

Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland De Rijksuniversiteit Groningen (RuG) en Berenschot onderzoeken in opdracht van de provincie Zuid-Holland gemeentelijke herindelingen.

Nadere informatie

Relatie met collegeprogramma Het opstellen van nieuw sportbeleid is opgenomen in het collegeprogramma

Relatie met collegeprogramma Het opstellen van nieuw sportbeleid is opgenomen in het collegeprogramma Raadsvoorstel *Z02D248C6D0* Aan de raad Documentnummer : INT-16-27039 Afdeling : Samenleving Onderwerp : Sportnota 2016-2019 Inleiding In het collegeprogramma 2014-2018 geven wij het belang aan van sport

Nadere informatie

Agenda voor Herstel Sport

Agenda voor Herstel Sport Agenda voor Herstel Sport Inleiding Uitgangspunt van dit plan van aanpak is om een leidraad te bieden voor de invulling van de taakstelling die de gemeenteraad in november 2014 heeft vastgesteld voor het

Nadere informatie

Sport en Gezond Bewegen op Noord-Beveland

Sport en Gezond Bewegen op Noord-Beveland Sport en Gezond Bewegen op Noord-Beveland Nota sportbeleid 2012-2015 Inhoudsopgave Inleiding Sport op Noord-Beveland 3 Hoofdstuk 1. De subsidie kaders 4 1.1 Combinatiefuncties 4 1.2 NASB 4 Hoofdstuk 2.

Nadere informatie

Bouwsteen accommodatieanalyse sportnota Winsum. Analyse accommodaties en foto

Bouwsteen accommodatieanalyse sportnota Winsum. Analyse accommodaties en foto Bouwsteen accommodatieanalyse sportnota Winsum Analyse accommodaties en foto Kaders door gemeenteraad vastgesteld 2 Taakstelling bezuiniging op sport 100.000 waarvan 70.000 reeds ingeboekt in begroting

Nadere informatie

onderzoeksopzet Effecten van bezuinigingen in de gemeente Voorst

onderzoeksopzet Effecten van bezuinigingen in de gemeente Voorst Rekenkamercommissie onderzoeksopzet Effecten van bezuinigingen in de gemeente Voorst 1. Inleiding en achtergrond In het onderzoekprogramma van de Rekenkamercommissie is te lezen dat in 2013 een onderzoek

Nadere informatie

Gemeente Hellendoorn. Aan de raad

Gemeente Hellendoorn. Aan de raad Punt (2 : Aanbevelingen onderzoek Rekenkamer West Twente: Onroerende zaken Gemeente Hellendoorn Aan de raad Samenvatting: De Rekenkamer West Twente heeft onderzoek gedaan naar het beleid over - en het

Nadere informatie

Aan de Raad Raad Made, 24 maart 2015

Aan de Raad Raad Made, 24 maart 2015 Aan de Raad Raad Made, 24 maart 2015 Agendapuntnummer: 9 Raadsvergadering 23 april 2015 Onderwerp: Overdracht molen de Arend aan stichting Molen de Arend Terheijden. Registratienummer: 15int00934 Casenr:

Nadere informatie

RAADSİNFORMATIEBRIEF De leden van de raad Postbus 200 2920 AE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL. Geachte leden van de raad,

RAADSİNFORMATIEBRIEF De leden van de raad Postbus 200 2920 AE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL. Geachte leden van de raad, RAADSİNFORMATIEBRIEF De leden van de raad Postbus 200 2920 AE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL Datum: 4-3-2014 Zaaknummer: Afdeling: BMO Contactpersoon: Arjan Bosker Uw brief van: Onderwerp: Raadsinformatiebrief

Nadere informatie

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 ALLE GEMEENTEN RESPONS I GEMEENTEN Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 Gemeenten in beweging Annette Tjeerdsma en Jan Veuger 1 Dit artikel bevat de resultaten van het onderzoek Barometer

Nadere informatie

Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert

Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert Onderzoeksaanpak Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert september 2013 Rekenkamer Weert 1. Achtergrond en aanleiding Het grondbeleid van de gemeente Weert heeft tot doel bijdrage te leveren, met

Nadere informatie

Woudhaven aankoop. Investering PM Mogelijke kosten koop Woudhaven Structurele lasten Incidentele lasten Structurele baten Incidentele baten

Woudhaven aankoop. Investering PM Mogelijke kosten koop Woudhaven Structurele lasten Incidentele lasten Structurele baten Incidentele baten RECREATIESCHAP ALKMAARDER- EN UITGEESTERMEER Adviescommissie 9 oktober 2012 agendapunt 8 Dagelijks bestuur 18 oktober 2012 Algemeen bestuur 15 november 2012 Aantal bijlagen - Onderwerp Besluit Korte toelichting

Nadere informatie