Bijlagen Uitwerkingsnotitie Examens Voortgezet Onderwijs:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bijlagen Uitwerkingsnotitie Examens Voortgezet Onderwijs:"

Transcriptie

1 Bijlagen Uitwerkingsnotitie Eamens Voortgezet Onderwijs: I. Planning Uitwerkingsnotitie Eamens Voortgezet Onderwijs 1 Globalisering eindtermen havo/vwo - uitwerken beperken stofomschrijving - beter evenwicht stofomschrijving c.e. en s.e. treedt in werking Globalisering eindtermen vmbo - uitwerken beperken stofomschrijving - beter evenwicht stofomschrijving c.e. en s.e. treedt in werking Actor 2004 OCW/CEVO/ SLO/CITO Stichting plat- Forms vmbo Meerdere eamenmomenten per jaar - raadpleging docenten/schoolleiders - pilot Invoering is afhankelijk van de resultaten van de pilot OCW 3 Eamen in voorlaatste jaar - aanpassen Eindeamenbesluit treedt inwerking OCW X 4 Afsluiten leerweg met een vak op hoger niveau - aanpassen Eindeamenbesluit treedt in werking havo/vwo treedt in werking vmbo OCW 1

2 5 CSPE als eamenvorm in BB, KB en GL BB pilot BB invoering KB pilot KB invoering GL pilot GL invoering 6 Algemene vakken en ict in de basisberoepsgerichte leerwegen BB pilot BB invoering KB pilot KB invoering GL invoering afhankelijk van ervaring andere pilots Actor 2004 CEVO/CITO CEVO/CITO Inpassen etra-reguliere programma s vmbo - aanpassen Inrichtingsbesluit en Eindeamenbesluit - inwerking treding Kader voor eperimenten - lopende en nieuwe eperimenten moeten binnen een nieuw kader worden ingepast treedt in werking OCW 8 Beperking aantal vakken c.e. vmbo - afhankelijk van de herprogrammering vmbo en kwalificatiestrucuur mbo p.m. p.m. p.m. 9 Kwaliteitsborging s.e. - eamenprotocol - kwaliteitszorginstrument s.e. (procedureel) - kwaliteitszorginstrument s.e. (inhoudelijk) kwaliteitszorginstrument algemeen SM_VO SM_VO CITO Q5 2

3 10 Ict en eamens - het project Compe beperken tot alleen eperimenten en de bewezen eperimentele eamens opnemen in de reguliere productie - treedt gefaseerd per vak inwerking Actor 2004 OCW/CEVO/ CITO Stroomlijnen voorlichting OCW/ CEVO 12 Haalbaarheidsonderzoek Eamenbureau - aanbestedingsopdracht en advies - uitwerking advies en sondering - aanpassing wet- en regelgeving treedt in werking OCW/CEVO/I B-Groep/ Twijnstra Gudde 13 Afschaffen/vereenvoudigen tweede correctie - aanpassen Eindeamenbesluit treedt in werking OCW/IBG 15 Eamenprogramma s en eamens beroepsgericht in lijn brengen met mbo Treedt in werking CEVO/CITO/ SLO/Platform s Vmbo/BVE- Raad/AOC- Raad/SM_VO / NVS-NVL 3

4 II. Maatregelen vmbo, havo en vwo 1. Er komt meer ruimte voor scholen om bij gelijkblijvend niveau het onderwijs vorm te geven door een nieuwe balans tussen centraal eamen en schooleamen neer te zetten. De eindtermen zullen minder gedetailleerd en op hoofdlijnen geformuleerd worden. De stof en/of omvang van het centraal eamen per vak wordt beperkt. In de notitie van de toenmalige staatssecretaris Continuïteit en vernieuwing in de tweede fase havo/vwo van 18 januari 2002 (Kamerstukken II 2001/02, VIII, nr.98) werd al voorgesteld, dat de voorschriften voor de schooleamens in de eamenprogramma s zouden worden beperkt tot de hoofdlijnen van de inhoud. Dwingende vormvoorschriften zouden zoveel mogelijk komen te vervallen. Zulke vormvoorschriften reguleren het onderwijsproces op de scholen sterk en leiden tot een grote administratieve en organisatorische belasting. In de notitie Ruimte laten en keuzes bieden in de tweede fase havo en vwo (aan de Tweede Kamer gezonden bij brief van 8 januari 2003, OCW ) heb ik opgenomen, dat de eamenprogramma s meer ruimte moeten geven voor eigen keuzen en minder regels moeten bevatten. Dit met behoud van het principe van de landelijke, door de overheid vastgestelde eamenprogramma s. Een meer globale omschrijving daarvan geeft een meer reële invulling van de verantwoordelijkheid van de overheid en past in mijn streven de scholen meer zeggenschap te geven over hoe zij het onderwijsproces inrichten. Politieke en maatschappelijke discussie moet gaan over de hoofdlijnen van wat wij willen dat op scholen geleerd wordt en niet over vakmatige details en de vormgeving. Die moeten worden bepaald door de leraren op de scholen en voor het centraal eamen ook door de makers daarvan als representanten van het landelijke veld van leraren en wetenschappelijke deskundigen. Op deze wijze wordt een betere verdeling van verantwoordelijkheden bereikt. Die past in het uitgangspunt zoals dat voor het onderwijsbeleid is verwoord in het beleidsprogramma van het kabinet (Kamerstukken II 2003/04, , nrs.1-2): minder regels, meer ruimte en heldere verantwoording. Ook in het advies van de KNAW Ontwikkeling van talent in de tweede fase (juni 2003, aan de Tweede Kamer gezonden bij brief van 15 september 2003, OCW ) wordt gepleit voor meer ruimte in het voorgeschreven programma. Meer ruimte zou kunnen leiden tot verbreding en verdieping. Een belangrijke aanbeveling in het advies was in dit verband, om de stof van schooleamen en centraal eamen met elkaar in evenwicht te brengen. Bij de meeste vakken is er al een evenwicht tussen beide, doordat bijvoorbeeld de helft van de stof aan de orde komt in het schooleamen en de andere helft (een representatief deel) in het centraal eamen. Bij een minderheid van de vakken (vooral de eacte vakken en de economische vakken) komt echter eerst alle stof in onderdelen aan de orde in het schooleamen en vervolgens in zijn geheel nog een keer in het centraal eamen. De inspectie van het onderwijs wijst in het Onderwijsverslag 2003 (paragraaf 5.3.7) op de gevolgen van het aan de orde stellen van een veelheid van onderwerpen in het eindeamen van de eacte vakken. Dat probleem wordt vanzelfsprekend versterkt door wat de KNAW signaleert: die vele onderwerpen komen ook allemaal in het centraal eamen aan de orde. Voor de eacte vakken in het algemeen citeert de inspectie de mening van docenten: De eacte vakken zitten in een keurslijf; dan laten de docenten de leuke dingen vallen, en dat werkt demotiverend. Meer specifiek heeft de inspectie het vak wiskunde onderzocht en rapporteert de mening van vertegenwoordigers van scholen met veel bètaleerlingen: door versnippering van de tijd over een overdaad aan onderwerpen is er te weinig ruimte voor het ontwikkelen van vaardigheden. 4

5 In het KNAW-advies worden als gevolgen van een en ander gesignaleerd: geen ruimte voor verbreding, voor verdieping, voor eigen keuzen en vernieuwing. De eacte vakken worden door de leraren en door het vervolgonderwijs vaak gezien als betrekkelijk oppervlakkig en tegelijk door de leerlingen als zowel moeilijk als weinig aansprekend. Dat beperkt het aantal leerlingen dat de desbetreffende profielen kiest. Dat laatste overigens vooral in het havo, in het vwo kiest toch bijna de helft van de leerlingen een profiel met bètavakken, maar die keuze weet vaak door de genoemde omstandigheden de interesse voor een vervolgstudie op dit gebied niet te wekken. De eacte vakken behoren tot de vakken met de meeste onderwijsuren in het onderwijs, maar mede door het grote beslag dat het centraal eamen legt op de onderwijstijd (niet in de vorm van echte uitbreiding van kennis maar meer in de vorm van herhaling en oefening) komen leraren en leerlingen in die vakken toch steeds tijd tekort. De parado dat deze vakken tegelijk als oppervlakkig en als moeilijk worden gezien, wordt verklaard door wat de KNAW signaleert. De door de KNAW genoemde oplossing een beter evenwicht tussen centraal eamen en schooleamen kan een belangrijke bijdrage zijn tot verbetering en heb ik dan ook overgenomen in Koers VO. In mijn opdracht zijn SLO, CITO en CEVO op dit moment bezig om de eamenprogramma s havo/vwo in overeenstemming met bovenstaande uitgangspunten aan te passen, in het kader van de aanpassingen in de profielen die worden voorzien met ingang van 1 augustus De uitgangspunten zijn vastgelegd in een algemeen model voor de eamenprogramma s (zie kader). De kern daarvan is, dat de overheid een eamenprogramma vaststelt dat de hoofdlijnen van het vak vastlegt: globale eindtermen. De globale eindtermen worden voor het centraal eamen uitgewerkt in specificaties door de CEVO. Het is dus niet zo, dat de globale eindtermen zoals door de overheid bepaald, zullen leiden tot onzekerheid in het centraal eamen: de CEVO zal specificaties opstellen met het voor een centraal eamen vereiste niveau van detaillering. Voor het schooleamen kunnen scholen indien gewenst zelf hun specificaties vaststellen op de manier die ze zelf willen. De SLO publiceert daarvoor een model/voorbeeld. De gepubliceerde uitwerkingen kunnen een wegwijzer zijn voor de makers van de leermiddelen. Voor het vmbo gelden in principe dezelfde overwegingen. Dat wil zeggen, dat ook voor het vmbo eamenprogramma s mogelijk globaler zouden kunnen zijn. De huidige verhouding in het vmbo, c.e.-deel : s.e.-deel = 1/3 : 2/3, kan worden gehandhaafd. Dit geldt zowel voor de algemene als voor de beroepsgerichte vakken in het vmbo. De globalisering van de eindtermen beroepsgericht dient bovendien hand in hand te gaan met het in lijn brengen van de eamenprogramma s met de competentiegerichte kwalificatiestructuur in het mbo (maatregel 15). Deze kaders kunnen ook worden gehanteerd bij de nieuwe - etra-reguliere programma s (zoals bijvoorbeeld intersectorale programma s, sommige AXIS-projecten en SDV (Sport, Dienstverlening en Veiligheid)) - die worden ingepast in de reguliere structuur (zie: de uitwerking van maatregel 7) Voorbeeld globalisering eindtermen havo/vwo 1. Vorm 1.1 Eamenprogramma s zijn globaal. Ze omvatten een opsomming van domeinen en subdomeinen, met per (sub)domein een korte karakteristiek in de vorm van een globale eindterm (enkele regels). 1.2 Eamenprogramma s kennen uitwerkingen in de vorm van specificaties bij de eindtermen. Voor het centraal eamen zijn deze specificaties imperatief. Ze omvatten ook de bij sommige vakken voorkomende wisselende onderwerpen. 5

6 Voor het schooleamen zijn deze specificaties facultatief (richtinggevend): scholen mogen er van afwijken en hun eigen specificaties vaststellen. (Sub)domeinen die uitsluitend in het schooleamen aan de orde komen, kennen dus uitsluitend facultatieve specificaties. 2. Inhoud 2.1 Eamenprogramma s geven de inhoud van het eamen aan, dat wil zeggen de eameneisen geformuleerd in termen van kennis, inzicht en vaardigheden. Ze omvatten geen vormvoorschriften, wegingen binnen het schooleamen etc. 2.2 Eamenprogramma s reserveren waar mogelijk epliciet ruimte (=tijd) voor (imperatieve) keuze-onderwerpen. Daarnaast geven ze, waar het betreft het schooleamen, steeds een minimum aan: meer mag altijd in het schooleamen, ter keuze van de school. Voor dat meerdere wordt geen aparte ruimte gereserveerd, het is een keuze van de school. Er kunnen in een eamenprogramma dus drie soorten onderdelen zijn (de categorieën van het eamenprogramma): 1. altijd: de algemeen-verplichte stof; 2. waar mogelijk: imperatieve keuze-onderwerpen - een of meer door de school/leerling verplicht te kiezen keuze-onderwerpen, te kiezen uit een limitatieve lijst (2a), uit een enuntiatieve lijst, d.w.z. dat ook daarbuiten gekozen mag worden (2b), of door de school geheel op eigen initiatief te kiezen (2c); 3. altijd: ter keuze van de school geheel vrij te kiezen onderwerpen - de school mag zelf kiezen of die onderwerpen er zijn of niet; ze kunnen worden gekozen uit een enuntiatieve lijst (3a), of door de school geheel op eigen initiatief worden gekozen (3b). 3. Verantwoordelijkheden 3.1 De formele wetgever (regering plus parlement) bepaalt de kaders van de eamenprogramma s (profiel-/vakkenstructuur). De minister stelt de eamenprogramma s vast. De CEVO stelt de uitwerkingen voor het centraal eamen vast, inclusief eventuele wisselende onderwerpen en hun omschrijving. SLO publiceert uitwerkingen voor het schooleamen als model (voorbeeld). 3.2 De school is verantwoordelijk voor het eamen en de voorbereiding daarop. Dat wil zeggen: - de school heeft de verplichting deugdelijk voor te bereiden op het centraal eamen; - de school heeft de verplichting tot een deugdelijk schooleamen, maar maakt daarin eigen inhoudelijke keuzen. 4. Procedures 4.1 Klein onderhoud is het aanpassen van de uitwerkingen/specificaties. Het is de verantwoordelijkheid van CEVO resp. SLO. 4.2 Middelgroot onderhoud is het aanpassen op het niveau van domeinen en subdomeinen: toevoegen, schrappen, aanpassen van (sub)domeinen / (globale) eindtermen. Het is de verantwoordelijkheid van de minister. 4.3 Groot onderhoud is het veranderen van de algemene opzet van een vak. Het is de verantwoordelijkheid van de minister. CEVO (en Cito), SLO, ministerie (en inspectie) stemmen hun activiteiten op dit gebied onderling en met het onderwijsveld zo goed mogelijk op elkaar af. 2. Het wordt mogelijk gemaakt dat leerlingen in het voorlaatste jaar een centraal eamen kunnen afleggen. Op dit moment geeft de regelgeving de mogelijkheid aan de leerling eindeamen te doen als afsluiting van de opleiding. Er bestaat een sterke behoefte om leerlingen de mogelijkheid te bieden al in het voorlaatste jaar één of meerdere onderdelen van het eindeamen af te doen ronden. Leerlingen kunnen dan, binnen het aanbod van de school, zelf bepalen of zij één of meerdere vakken willen afsluiten met een centraal eamen in het voorlaatste jaar of in het 6

7 laatste schooljaar. Hoewel dit een groter beroep doet op het organisatievermogen van de school, wordt deze variant duidelijk door leraren en schoolleiders aangevoerd als gewenst. Overigens wil ik deze variant niet verplicht stellen maar slechts mogelijk maken zodat de school zelf kan kiezen of deze vorm van fleibilisering bij haar past. De school mag zelf bepalen hoe ver zij gaat in deze vorm van eaminering. Deze variant sluit goed aan bij de grotere autonomie van de school en de verantwoordelijkheid van de school voor een wijze van eamineren die aansluit op het onderwijskundig concept. Welke vorm de school hier ook in kiest, duidelijk zal zijn dat de school volledig verantwoordelijk is voor een verantwoord onderwijsprogramma. Ik zie hier ook mogelijkheden voor scholen om gehoor te geven aan de wens om een meer geleidelijke overgang naar het vervolgonderwijs te realiseren. Nu al zijn er voorbeelden van integratie van het voortgezet onderwijs met het mbo, hbo en wo. Niet alleen wordt op deze manier invulling gegeven aan een leerloopbaan op maat, het is ook bevorderlijk voor de leermotivatie van de leerling (voorkomen voortijdig schoolverlaten) en het sluit ook aan bij het pleidooi van de Onderwijsraad voor doorlopende leerlijnen en versterking van de beroepskolom. Ik heb al twee scholen, te weten het Herman Jordan Lyceum te Zeist en de Pontes Scholengemeenschap te Zierikzee toestemming gegeven ervaring op te doen met een systeem van eaminering in het vooreamenjaar. Ten behoeve van dit eperiment is toegestaan dat deze scholen afwijken van artikel 37, 2 e en 3 e lid van het Eindeamenbesluit en er zijn speciale voorwaarden geformuleerd. Het project bij Herman Jordan is al zover dat een eerste evaluatie mogelijk is (zie verslag hieronder). De ervaringen binnen het eperiment aan het Herman Jordan Lyceum blijken overwegend positief. De school maakt de kanttekening dat zij veel heeft moeten investeren in de organisatie en administratie en begeleiding van leerlingen. Voor de vakken die afgesloten worden met een schooleamen bestaat natuurlijk al de mogelijkheid om deze af te sluiten in een eerder jaar. Verslag project Herman Jordes Lyceum: eamen in het voorlaatste eamenjaar 2001/2 2004/5 1 Inleiding Het komt nog wel eens voor dat een leerling in een of meer vakken eerder toe is aan een centraal eamen. In bijzondere gevallen geldt dit bijzonder goede of snelle leerlingen; meestal betreft het leerlingen die om een of andere reden een jaar doubleren. In de huidige situatie komt het vaak voor dat een doublerende leerling zich te weinig uitgedaagd voelt: leerstof en lessituatie komen al te bekend voor. De school heeft goede ervaringen opgedaan met doublerende leerlingen die alvast doorwerken aan vakken met alleen een schooleamen in het volgende leerjaar. De school wil leerlingen daarnaast stimuleren tot leren door ook de mogelijkheid te bieden in een of meer vakken centraal eamen te doen. Daarmee verwachten we dat leerlingen zich meer uitgedaagd voelen, beter functioneren op de school en wellicht in het vervolgonderwijs. Bovendien kan de school zodoende concrete invulling geven aan recht doen aan verschillen. 2. Gegevens over deelnemende leerlingen Vooralsnog doen vrijwel alleen doubleurs mee met het fleibel eamen of leerlingen die de overstap maken van HAVO naar VWO of van VWO naar HAVO. Leerlingen kunnen op verschillende wijzen deelnemen aan het fleibel eamen, namelijk door één of meer vakken met een centraal eamen vooruitlopend op hun eamenjaar af te ronden of door vakken met een schooleamen eerder of juist later af te ronden dan in de geplande jaarlaag. Er zijn daardoor in de gehele bovenbouw leerlingen actief die enkele vakken in een andere dan hun eigen jaarlaag volgen. 7

8 3.Gegevens met betrekking tot de organisatie Noodzakelijke activiteiten en tijdsinvestering Voor de docent en de decaan is geen substantiële tijdsinvestering vereist. De leerling functioneert gewoon in een lesgroep en maakt gebruik van bestaande faciliteiten van het decanaat. Wel vereist het deelnemen aan het fleibel eamen van de leerling substantiële aandacht bij inpassing in de schooladministratie, het rooster, de eamenorganisatie en de leerlingbesprekingen. Aangezien programmatuur werkt met als basis jaarlagen betekent inpassing van de feleerlingen altijd handwerk met alle risico s op fouten. Aanpassingen in les- en eamenprogramma s Er blijken tot nu toe geen aanpassingen in les- en eamenprogramma s noodzakelijk of gewenst. Het aanvullend programma dat leerlingen volgen om ook in de eamenklas aan hun onderwijstijdverplichtingen te voldoen bestaat altijd uit bestaande lesprogramma s die binnen de school, of modules bij Universiteiten die buiten de school, kunnen worden gevolgd. Successen De beoogde winst van het project was dat leerlingen zich meer uitgedaagd voelen en daardoor beter functioneren. Het animo om deel te nemen aan het fleibel eamen is groot en de indruk bestaat dan ook dat leerlingen zich er door uitgedaagd voelen. Over het algemeen levert het volgen van een vak in een hogere jaarlaag daadwerkelijk op dat de leerling in staat is het vak eerder met voldoende niveau af te sluiten. Problemen Problemen kunnen zich voordoen bij leerlingen, docenten of binnen de organisatie. Bij leerlingen speelt vooral dat zij te maken kunnen krijgen met teleurstelling indien door organisatorische kwesties in een laat stadium blijkt dat toch niet met het fleibel eamen kan worden meegedaan. Dit komt in ongeveer 10% van de gevallen voor. Een ander probleem is dat de leerling die in een vooreamenklas functioneert niet over alle faciliteiten beschikt waarover een eamenleerling beschikt (denk daarbij ook aan de eamensfeer, vrijgeroosterde voorbereidingsweken en dergelijke). Overigens is er tot nu toe geen aanwijzing dat fe-leerlingen minder presteren dan zij zouden kunnen. De organisatorische problemen zijn met behulp van de genoemde etra inzet en tijdsinvestering op te lossen. Programmatuur voor het roosteren en voor de leerlingadministratie is gebaseerd op jaarlagen. De fe-leerlingen moeten daar handmatig in worden verwerkt. De genoemde tijdsinvestering per leerling zou bekort kunnen worden indien met geschiktere programmatuur zou kunnen worden gewerkt. 4. Gegevens over verbreiding Randvoorwaarden Om dit project succesvol te laten zijn is het noodzakelijk dat er een centrale figuur is die het traject volgt en op individuele basis met de leerlingen afspraken wil maken. Als dat ontbreekt zullen leerlingen niet weten waar zij aan toe zijn, uit de administratie verdwijnen en worden noodzakelijke afspraken niet gemaakt. Programmatuur die niet op basis van jaarlagen werkt is een pre en kan het vele handwerk dat nu nodig is, verminderen. Verder zijn modules bij vervolgopleidingen die toegankelijk zijn voor leerlingen van het voortgezet onderwijs van belang voor het invullen van de vrijgekomen onderwijstijd in de eamenklas. Ontwikkeling van schoolintern beleid Binnen de school moeten criteria worden opgesteld voor toelating van leerlingen tot het fleibel eamen. Dat beleid moet goed worden gecommuniceerd naar docenten, mentoren en 8

9 coördinatoren en via hen naar leerlingen om teleurstelling bij leerlingen en ouders te voorkomen. Verder moeten er procedures worden opgesteld voor de genoemde noodzakelijke activiteiten zoals de informatievergaring met betrekking tot fe-leerlingen, het omgaan met leerling-lijsten en de informatievoorziening aan fe-leerlingen over alles wat met het eamen te maken heeft. Zonder deze procedures blijft het goede verloop teveel afhankelijk van de alertheid van één of enkele functionarissen binnen de school. 3. De regelgeving wordt zodanig aangepast dat het mogelijk wordt om leerlingen in het vmbo en havo een vak op een hoger niveau te doen afsluiten. Het creëren van de mogelijkheid om één of meer vakken op een hoger niveau af te sluiten komt tegemoet aan een veel gehoorde wens uit het scholenveld en sluit aan bij de kernboodschap van Koers VO om scholen ruimte te bieden. Nu al is er geen regelgeving die het afleggen van een eamen in een vak uit een hogere leerweg in de weg staat. In de praktijk blijkt dat het wel op uitvoeringsproblemen stuit. In het huidige eamensysteem sluit de vmbo-leerling alle vakken af op het niveau van de leerweg waar hij staat ingeschreven. Eventuele etra s komen daar bovenop. Zo kan een KB-leerling het vak Engels ook nu al op het GL/TL-niveau afsluiten, maar alleen naast een eamen op KB-niveau. De school kan de etra s weliswaar vermelden in het eamendossier, maar op de cijferlijst bij het diploma is nu geen plaats voor de vermelding van vakken op een hoger niveau. Ook in de nieuwe situatie zal de leerling het eamen moeten doen in zijn eigen leerweg én van de hogere leerweg. De regelgeving wordt aangepast zodat de etra eamenprestatie kan worden vermeld op het diploma. Obstakels (zoals het gegeven dat het huidige centraal schriftelijk eamen voor KB gelijktijdig plaatsvindt met dat voor GL/TL) zullen sterk verminderen als het systeem om de algemene vakken op meer fleibele wijze te eamineren is uitgebreid tot de kaderberoepsgerichte leerweg. Deze verruiming heeft geen gevolgen voor het vmbo-diploma. De leerweg op het diploma wordt bepaald door het vak dat op het laagste niveau wordt afgesloten. Het is namelijk van belang dat de leerling de mogelijkheid krijgt te kunnen ecelleren, niet om af te zakken. Het instroomrecht in het vervolgonderwijs wijzigt evenmin en omdat ook de vakkenpakketeisen niet veranderen wordt geen afbreuk gedaan aan de herkenbaarheid van het vmbo-diploma. Natuurlijk kan het vervolgonderwijs wel inspelen op de etra kwalificatie. Op termijn wil ik het mogelijk maken dat het vak uit de hogere leerweg ook vervangend kan zijn voor het vak in de eigen leerweg. In de wijzigingsvoorstellen voor de Tweede Fase neem ik de mogelijkheid op dat een havokandidaat één of meerdere vakken op vwo-niveau kan afsluiten. III. Maatregelen havo/vwo 4. Meerdere centraal eamenmomenten per jaar wordt mogelijk gemaakt in het vmbo, havo en vwo, onder de voorwaarde dat zich geen onoverkomelijke bezwaren aandienen ten aanzien van de organiseerbaarheid, de regelgeving of financiële consequenties. Op dit moment is er één volwaardige eamenperiode in mei, hier nemen ongeveer kandidaten aan deel. In juni is er een eamenperiode met beperkte deelnamemogelijkheden voor inhalers en herkansers, het gaat hierbij om circa kandidaten. Ten slotte is er in 9

10 augustus een derde periode met nog beperktere mogelijkheden, ook voor inhalers en herkansers en hier werd door circa 700 kandidaten aan deelgenomen in Uiteindelijk zijn er circa kandidaten gezakt. Meerdere eamenmomenten per jaar brengen veranderingen met zich mee zowel voor de leerling, leraar, school, eamenorganisatie als de overheid. Direct een systeem met meerdere eamenmomenten invoeren acht ik onverantwoord. Ik wil beginnen met een driejarige pilot te beginnen in het schooljaar Ik wil deze pilot openstellen voor tien scholen voor havo en vwo. Bij een dergelijk aantal is een verantwoorde proefomgeving gewaarborgd. Ik stel ook vast dat het vmbo en het havo/vwo hier in een andere ontwikkelfase verkeren. De ontwikkeling die in gang is gezet voor de algemeen vormende vakken in vmbo-bb en het cspe (centraal schriftelijk en praktisch eamen) in vmbo-bb maken al een vergaande vorm van fleibilisering in de afname mogelijk in deze leerweg. Indien mogelijk zal deze ontwikkeling worden doorgetrokken naar de andere leerwegen (zie de andere maatregelen). Bovendien ontstaat er fleibilisering in afnamemoment door de mogelijkheid al in het voorlaatste jaar in één of meerdere vakken centraal eamen te doen. De pilot zal zich dan ook niet richten om het vmbo maar op de havo en vwo-scholen pilot Ik kies voor een pilot waarbij drie volwaardige tijdvakken worden opengesteld, te weten in mei, augustus en januari. Dit betekent dat de huidige tweede en derde tijdvakken, met slechts een beperkte functie, komen te vervallen. De leerling krijgt dan het recht om drie keer per jaar in een of meerdere vakken centraal eamen af te leggen. Hierbij wordt geen onderscheid meer gemaakt tussen kandidaten die voor het eerst centraal eamen doen in een vak, kandidaten die herkansen en kandidaten die wegens ziekte of andere omstandigheden niet eerder konden meedoen. Het wordt dus mogelijk voor een leerling om in augustus meerdere vakken te herkansen, ook vervalt de verplichting om op één moment in alle vakken eamen te doen. In het huidige systeem kan in juni worden herkanst in één vak, in dit werkmodel kan de kandidaat alles herkansen maar dan pas in augustus. Gedurende de looptijd van de pilot ( ) wordt onderzoek gedaan en ingezet op het mogelijk maken van tussentijdse instroom in het hoger onderwijs. Het is belangrijk om antwoord te kunnen geven op de vraag wat de meerwaarde is van meerdere eamenmomenten en voor welke geledingen. Ook belangrijk is het antwoord op de vraag welke organisatorische, wettelijke, financiële en onderwijskundige gevolgen er zijn voor de verschillende geledingen. En het is wenselijk dit ook nog eens te bezien voor de verschillende schoolsoorten. Informeel overleg met docenten en schoolleiders Voorafgaand aan de start van de pilot in het voorjaar 2005 zal ik gesprekken organiseren met docenten en schoolleiders over de invulling van de randvoorwaarden van de pilot. De leerling. Het huidige eamensysteem is er op ingericht dat alle leerlingen gezamenlijk het onderwijs doorlopen en afsluiten op hetzelfde moment. Voor de volgende leerlingen biedt een etra eamenmoment de volgende voordelen: Een gezakte kandidaat hoeft niet een heel jaar te wachten om alles opnieuw te doen; leerlingen met prestatiebeperkingen kunnen nu de druk spreiden over meerdere momenten; volwassen kandidaten kunnen nu ook op andere tijdstippen eamen doen; leerlingen die "klaar" zijn met de stof kunnen op een voor hen geschikt moment eamen doen, waardoor de motivatie toeneemt; 10

11 vrijgekomen tijd kan worden besteed aan een etra vak, een vak waar een kandidaat zwak in is of aan kennismaking met onderdelen van de vervolgopleiding. De docenten en de school Volgens de Cito-enquête zegt meer dan 50% van de directieleden dat fleibilisering bijdraagt aan het oplossen van problemen op school; dat geldt zowel voor vmbo als voor vwo/havo. Leraren menen in veel mindere mate dan directies dat fleibilisering bijdraagt aan het oplossen van problemen op school. In het vwo/havo is dat 1/5 en in het vmbo 1/3 van de respondenten in de algemene vakken. Enkele overwegingen: De eamenorganisatie en de werklast van docenten kan compleer worden met meerdere afnames; Het is mogelijk om één van de etra eamenmomenten te laten organiseren door de staatseamencommissie (zie hieronder); Leerlingen kunnen beter worden gemotiveerd; Spreiding van de eamens over meerdere afnamemomenten leidt tot minder druk op het gebruik van ict-voorzieningen; Scholen kunnen geconfronteerd worden met gok- en uitstelgedrag van leerlingen; Meerdere eamenmomenten biedt de mogelijkheid om het onderwijs te periodiseren. De overheid. Het aanbieden van meerdere eamenmomenten per jaar brengt de noodzaak met zich mee dat geregeld wordt hoe dit in zijn werk gaat. Toename van de hoeveelheid en van de compleiteit van de regelgeving is een gevaar. Tevens dienen de gevolgen voor de bekostiging in kaart te worden gebracht. Een regulier uitstroommoment uit het voortgezet onderwijs in januari en een regulier instroommoment in het vervolgonderwijs in januari heeft gevolgen voor de bekostigingssystematiek van de instellingen, maar ook voor de studiefinanciering van studenten. Zijn er ook effecten te verwachten op de verblijfsduur in het voortgezet onderwijs? Ook de relatie met het onderwijsnummer verdient aandacht. Het huidige onderscheid tussen eamenkandidaten in het voortgezet onderwijs en eamenkandidaten in het volwassenonderwijs en bij de staatseamencommissie komt ter discussie. De eamenmakers Voor de eamenmakers biedt de huidige indeling in tijdvakken geen enkel probleem. Hier hoeft alleen nagegaan te worden wat de gevolgen zijn van meerdere eamenmomenten per jaar. Het is met de huidige productie niet mogelijk drie openbare tijdvakken te maken. De productie zal dus moeten worden verhoogd. Dataverwerking en normhandhaving zijn zaken waar in geïnvesteerd zal moeten worden. IV. Maatregelen vmbo 5. CSPE (het centraal schriftelijk en praktisch eamen) is de wenselijke eamenvorm voor de beroepsgerichte programma s binnen alle leerwegen. Het cspe (centraal schriftelijk en praktisch eamen) is een nieuwe eamenvorm voor de beroepsgerichte vakken in het vmbo. De praktische vaardigheden en bijbehorende vaktheorie worden in onderlinge samenhang getoetst. Het idee achter het cspe is dat de vaktheorie op een natuurlijke manier getoetst wordt doordat deze direct gekoppeld is aan de realistische conteten van de praktische opdrachten, die in het cspe centraal staan. Bij leerlingen uit de basisberoepsgerichte leerweg (BB) is gebleken dat de vaktheorie in het cspe beter uit de verf komt dan in een afzonderlijk schriftelijk eamen. 11

12 Het cspe is een eamenvorm die nog andere voordelen biedt: De school kan het cspe fleibel programmeren binnen de daartoe aangewezen eamenperiode (dit is nu 4 april tot 1 juni) en dit kan nog worden verruimd; Inhalen en herkansen wordt door de scholen zelf geregeld en de school wijst zelf een tweede eaminator aan, het cspe kent dus geen eterne tweede correctie (zie ook maatregel 10); De eamenvorm van het cspe is ook geschikt voor eventueel toekomstige inhoudelijke ontwikkelingen als competentiegericht toetsen; Koppeling met de ontwikkelingen met regionale arrangementen en de mbokwalificatiestructuur kunnen eenvoudig worden ingepast. Voor het cspe in de basisberoepsgerichte leerweg (BB) verloopt het invoeringstraject geruisloos: in het eamenjaar 2004 heeft al 80% van de BB-leerlingen op vrijwillige basis deelgenomen aan het cspe. Gelet op de grote voordelen die deze vorm van centraal eamineren biedt, dit wordt volmondig onderschreven door de deelnemende scholen, heb ik besloten dat in 2005 het cspe de enige eamenvorm is voor de BB. In het schooljaar 2004/2005 nemen zo n 40 vmbo-scholen deel aan het project cspe KB, waarin wordt onderzocht of de eamenvorm van het cspe ook toepasbaar is voor de kaderberoepsgerichte leerweg (KB). Indien de ervaringen ook hier positief zijn dan zal ik het cspe in 2007 ook integraal in de KB invoeren als enige vorm van het centraal eamen beroepsgericht. In de gemengde leerweg (GL) kent het beroepsgerichte vak uitsluitend een cse (centraal schriftelijk eamen). Omdat ook in deze leerweg bij de beroepsgerichte vakken de praktische vaardigheden centraal staan en vanwege de afstemming van de eamenvormen over de leerwegen heen, spreek ik de intentie uit om het cspe ook in de GL in te voeren. Dat kan naar verwachting vanaf het eamenjaar Met de realisatie in 2007 van het c.e.-systeem voor de algemene vakken in de BB ontstaat een samenhangend eamensysteem dat scholen de mogelijkheid biedt om op fleibele wijze te eamineren. 6. De mogelijkheid wordt geboden om in de basisberoepsgerichte leerweg in het vmbo de algemene vakken op meer fleibele wijze te eamineren in het tijdvak waarin ook de beroepsgerichte programma s worden geëamineerd. De ontwikkelingen met ICT en eamens en de goede ervaringen met het fleibel afnemen van de eamens van de beroepsgerichte programma s in het vmbo maken het mogelijk ook voor de algemeen vormende vakken in het vmbo een fleibele wijze van eamineren te ontwerpen. Ik heb dan ook de CEVO opdracht gegeven voor de algemene vakken in de basisberoepsgerichte leerweg een fleibele invulling van het systeem van centrale eaminering in de vorm van computereamens in ontwikkeling te nemen. Dit betekent: Vanaf het eamen 2007 krijgt elke school per algemeen vak in de BB (BB-avo) een aantal cbt-toetsen (cbt = computer based test, zie ook maatregel ICT); De opgaven staan op het computerscherm, antwoorden worden op de computer ingevoerd en grotendeels of geheel door de computer gecorrigeerd; De school bepaalt binnen de afnameperiode (eamentijdvak) zelf het afnametijdstip of de afnametijdstippen; De school regelt zelf herkansing en inhalen; De eterne tweede correctie vervalt. Met de aanpassing van de centrale eamens BB-avo kom ik tegemoet aan de wens van docenten en schoolleiders om meer maatwerk te kunnen leveren: 12

13 1. meer afnamevrijheid voor de school, d.w.z. meer ruimte om bij de afname pedagogisch te handelen (herkansing en inhalen); dit sluit aan bij het advies van de Onderwijsraad; 2. een betere, de BB-leerling meer aansprekende presentatie van de eamens, door gebruik van de computer met mogelijkheden kleur en (deels op termijn) bewegend beeld en geluid. De aangepaste eamens BB-avo passen binnen de kaders van het huidige systeem van eaminering, vooral binnen de regelgeving voor cspe (zie maatregel cspe). Na invoering hebben scholen te maken met één systeem voor het eamen beroepsgericht en de eamens algemeen vormende vakken, dit komt de duidelijkheid ten goede. De aangepaste eamens BB-avo zijn net als de cspe fleibel af te nemen binnen een vastgestelde eamenperiode. Uitbreiding naar KB en GL/TL Bij gebleken geschiktheid wil ik het centraal eamen systeem voor BB-avo met behulp van ICT achtereenvolgens uitbreiden naar KB en GL/TL. Dit zal fasegewijs plaatsvinden na zorgvuldige evaluatie van de pilots. In combinatie met het cspe (vanaf 2008 mogelijk in alle leerwegen, zie maatregel cspe) kan het gehele vmbo omstreeks 2010 een éénduidig en fleibel eamensysteem hebben. Een systeem waarbij recht wordt gedaan aan het eigen karakter van het vmbo, waarbij maatwerk wordt geleverd, wordt aangesloten bij het leerproces van de vmbo-leerling en waarbij ook kwaliteit centraal wordt geborgd en de instroom in het vervolgonderwijs is gegarandeerd. 7. De etra-reguliere programma s in het vmbo worden ingepast in de reguliere structuur en er wordt een kader vastgelegd voor verdere inhoudelijke eperimenten in het vmbo. De intrasectorale programma s en afdelingsprogramma s, leerwerktrajecten, regionale arrangementen, de mogelijkheid om niveau-1-opleidingen aan te bieden, Sport, Dienstverlening en Veiligheid (SDV) en de AXIS-projecten maken weliswaar maatwerk mogelijk maar veroorzaken ook een zekere mate van diffuusheid en versnippering. Hierdoor komen de transparante structuur en de herkenbaarheid van het diploma vmbo voor het vervolgonderwijs, beoogd bij de invoering van het vmbo, onder druk te staan. Ik wil de innovaties ook ten goede laten komen aan de leerling, daarom ligt het voor de hand dat etra-reguliere programma's die naar verwachting levensvatbaar zijn, een plaats krijgen in de reguliere structuur, wat betekent dat ik per leerweg een eamenprogramma zal vaststellen. Omgekeerd geldt dat reguliere eamenprogramma s die niet levensvatbaar zijn gebleken, te denken valt aan diverse smalle beroepsgerichte programma s uit de gemengde leerweg, kunnen worden ingetrokken. Eerder heb ik al het belang aangegeven van de inpassing van de vmbo-eamenprogramma s in de nieuwe kwalificatiestructuur met het oog op de niveau-1-opleidingen in het vmbo (maatregel 15). Bij beoordeling van nieuwe eperimenten in het vmbo valt globaal onderscheid te maken tussen projecten die wel en projecten die niet kunnen leiden tot aanpassing van de regelgeving. Voor projecten waarin een onderwijskundige vernieuwing (bv. vakkenintegratie, bedrijfsstages, loopbaanoriëntatie) centraal staat biedt de bestaande regelgeving meestal al voldoende ruimte. Projecten die een programmatische vernieuwing behelzen (zoals bv. Technologie in de GL, intersectorale programma s) kunnen leiden tot een nieuw eamenprogramma, dat eventueel en na wijziging van de regelgeving wordt geborgd. Kader voor beoordeling: 1. Geen dubbeling met lopende of al afgeronde projecten; 2. Geen wijziging in lopende projecten; 3. Duur ontwikkeltraject is maimaal drie(school)jaren; 13

14 4. In vierde jaar besluitvorming rond borging; 5. Gevolgen voor eamens vooraf duidelijk in beeld; 6. Gegarandeerde vervolgopleiding voor de leerling, zo mogelijk ook landelijk; 7. Gegarandeerde arbeidsmarkt in de regio; 8. Organiseerbaarheid binnen de school (kosten dekken uit impulsbudget); 9. In de ontwikkelfase maimaal 5 deelnemende scholen; 10. In het tweede jaar uitbreiding met maimaal 5 volgscholen; 11. Coördinatiekosten beperkt houden (bureaucratisering / overhead) 12. geen verlenging van de verblijfsduur en/of programmaduur; 13. Inrichting leerwegen blijft intact; 14. Gevolgen voor de reguliere bekostiging moeten vooraf in beeld zijn; 15. Passen binnen meerjarige beleidskaders zoals Koers VO. Ad 3 Het ontwikkeltraject wordt in de projectaanvraag beschreven bv. eerste jaar: voorbereiding tweede jaar: implementatie / proefdraaien in leerjaar 3 derde jaar: proefdraaien in leerjaar 3 inclusief afsluiting/eaminering in leerjaar 4 Ad 4 Met borging wordt hier bedoeld inpassing in de reguliere structuur. De minister stelt een nieuw eamenprogramma (inclusief eamensystematiek, d.w.z. een schooleamen naast een centraal eamen) vast nadat CEVO en CITO een preadvies hebben uitgebracht over de eamineerbaarheid. Ad 5 Bij projecten die een wijziging in de regelgeving met zich mee kunnen brengen wordt in de aanvraag opgenomen of ontheffing van de regelgeving (artikel 25 en artikel 29 WVO) nodig is; hoe de projectscholen waarborgen dat de eaminering valide en betrouwbaar geschiedt; dat dit zodanig wordt vastgelegd dat het bruikbaar is voor het vervolgonderwijs/ de arbeidsmarkt. Voor havo/vwo kunnen daar nog de volgende criteria aan worden toegevoegd: 1. De school kan de ruimte in het vrije deel gebruiken om een eigen vak aan te bieden en te eamineren. De school heeft daarbij wel goedkeuring van de minister nodig voor het eamenprogramma; 2. Het civiel effect van het diploma dient nationaal en internationaal te zijn gewaarborgd; 3. het resultaat van het project moet bruikbaar zijn voor het hele stelsel. 8. Beperking van het aantal centraal te eamineren vakken in het vmbo wordt onderzocht, al dan niet door middel van eperimenten. Bij de uitwerking van maatregel 5 geef ik aan de ontwikkeling binnen de systematiek van de centrale eamens met betrekking tot het cspe (centraal schriftelijk praktisch eamen) als onomkeerbaar te beschouwen; ditzelfde geldt voor de fleibele afname van de eamens van de algemene vakken in het vmbo-bb (zie maatregel 6). Wel stel ik de verbreding naar de andere leerwegen afhankelijk van een evaluatie, en implementatie zal via een pilot dienen te verlopen. Deze nieuwe vormen van centrale eaminering geven scholen veel mogelijkheden voor toetsing op maat en fleibiliteit in afname. Hiermee kom ik tegemoet aan de meeste bezwaren van de scholen tegen het huidige systeem van centrale eamens. De hierboven uitééngezette verbeteringsvoorstellen (cspe, de algemene vakken in vmbo-bb, eamen doen in het voorlaatste jaar en globalisering van de eamenprogramma s) maken een meer evenwichtige en op de behoefte van de moderne leerling toegesneden vorm van toetsing en 14

15 afsluiting van het leerproces mogelijk. Ik wil nu niet nog meer veranderingen doorvoeren door over te gaan tot vermindering van centraal te eamineren vakken. Ik wil de besluitvorming hierover koppelen aan de herprogrammering van vmbo of de vernieuwing van de kwalificatiestructuur van mbo. In dat licht wil ik bezien of een vermindering van het aantal centraal te eamineren vakken in vmbo een meerwaarde biedt. Vanuit het oogpunt van rendement en beheersbaarheid laat ik nagaan of het aantal eamenprogramma s beroepsgericht kan worden verminderd. In de gemengde leerweg worden bijvoorbeeld eamens ontwikkeld voor een 30-tal beroepsgerichte vakken, waar in sommige gevallen slechts één, enkele of zelfs nul kandidaten eamen in afleggen. E.e.a. zal worden bezien in relatie tot de hierboven al genoemde herprogrammering. V. Algemeen 9. Voor de kwaliteitsborging van schooleamens wordt ingezet op kwaliteitszorgsystemen, al dan niet met eterne legitimatie (betrokkenheid vervolgonderwijs en bedrijfsleven). Bij meer autonomie voor de scholen hoort ook de verantwoordelijk voor de eigen kwaliteit en kwaliteitszorg en de verantwoording hierover naar leerlingen, ouders, overheid en vervolgopleidingen. Natuurlijk hoeft niet elke school het wiel zelf uit te vinden, bruikbare voorbeelden en instrumenten moeten breed worden verspreid. Een mogelijkheid voor scholen om hun onderwijsresultaten te kunnen bewaken en te verantwoorden is door gebruik te maken van een leerlingvolgsysteem (LVS). Een LVS is een samenhangend geheel van objectieve evaluatie-instrumenten, dat scholen in staat stelt de kwaliteit en het niveau van hun onderwijs en schooleamens op een zelfstandige en onafhankelijke manier te bewaken en te verantwoorden naar derden. Naast de belangstelling voor kwaliteitszorg in het onderwijs in het algemeen, is er toenemende aandacht voor de kwaliteitszorg voor schooleamens. Dit wordt ingegeven door de volgende ontwikkelingen: met de komst van de Tweede Fase en de leerwegen in het vmbo is het aandeel van het schoolgedeelte in de eamens toegenomen; er zijn vakken in het curriculum opgenomen die uitsluitend met een schooleamen worden afgesloten; scholen krijgen meer ruimte om zelf de inhoud van het schooleamens te bepalen; de verantwoording voor het gehele proces rond de schooleamens voor één vak ligt soms bij één enkele docent; vanuit o.a. de onderwijsinspectie zijn er signalen over tekortschietende kwaliteit van het schooleamen en het uiteenlopen van resultaten voor het schooleamen ten opzichte van het centraal eamen op sommige scholen; het beroep dat wordt gedaan op de professionaliteit van de vakdocent in relatie tot de te formuleren bekwaamheidseisen (wet BIO); Dit najaar is de Scan Kwaliteitszorg Schooleamens verspreid onder alle scholen. Dit instrument is op initiatief van de Schoolmanagers_VO en de Landelijke Pedagogische Centra ontwikkeld. Het stelt de school in staat het proces van eaminering te evalueren, zowel op beleidsmatig- als procesmatig niveau. De Scan kwaliteitszorg schooleamens is een instrument waarmee het proces van eaminering of delen daarvan binnen de school kritisch kan worden bekeken. De Scan focust vooral op het beleids- en procesniveau van schooleamens. Hij kan worden ingezet om het denken over kwaliteitszorg binnen de school te stimuleren, ter ondersteuning van een 15

16 zelfevaluatie en een eerste stap vormen bij het inzetten van een verbeterproces. De Scan kwaliteitszorg schooleamens is in eerste instantie bedoeld voor schoolmanagers in het voortgezet onderwijs. Daarnaast leent het instrument zich voor gebruik met andere betrokkenen in de school zoals docenten en sectieleiders. Gezien het algemene karakter, is het instrument zowel in het vmbo als de Tweede Fase te gebruiken. Hiernaast is bij het CITO de Kwaliteitsmonitor schooleamens voor havo/vwo in de maak, dit instrument komt in het voorjaar 2005 beschikbaar. Het werkt complementair op de Scan Kwaliteitszorg Schooleamens en dient primair om de inhoudelijke kwaliteit van de schooleamens te bepalen. De kwaliteitsmonitor schooleamens is gericht op het product (de toetsen) en in mindere mate op het proces. Scholen kunnen de gegevens uit de monitor gebruiken in een zelfevaluatie en rapportage aan de inspectie in het kader van het inspectietoezicht. De basis voor het toezichtskader ligt in het Eindeamenbesluit en de daarbij behorende eamenprogramma s per vak of groep van vakken per opleidingstype met gedetailleerde voorschriften. De al ontwikkelde Scan Kwaliteitszorg Schooleamens wordt aangevuld met gedetailleerde gegevens en procedures, zodat de resultaten bij de afzonderlijke vakken ook tot een totaalbeeld leiden ten behoeve van het schoolbeleid. Na oplevering van de monitor havo/vwo zal ook worden geprobeerd een monitor voor het vmbo te ontwikkelen. Ten slotte vermeld ik het initiatief van de Schoolmanagers_VO om in 2005 de brochure Protocollen Eaminering op te leveren. Het is de bedoeling dat deze brochure handreikingen biedt in de vorm van protocollen die schoolleiders helpen bij een zorgvuldige afname van eamens. Het gaat om de volgende thema s: formulier eerste en tweede correctie, herkansing niet centraal vastgelegd CE, afwijkende eaminering, omgang met fraude, omgang met geheimhouding, etc. Elk protocol zal kort worden ingeleid aan de hand van een voorbeeld uit de schoolpraktijk, zodat de relevantie zichtbaar is. De voorbeeldprotocollen zijn niet bindend. Het staat scholen vrij de protocollen al dan niet te gebruiken en indien gewenst aan te passen aan de eigen wensen. De inspectie van het onderwijs heeft in het Onderwijsverslag de afgelopen jaren herhaalde malen geconstateerd dat de kwaliteitszorg van scholen in het voortgezet onderwijs onder de maat blijft. Dit is de reden waarom ik er aan hecht ook op deze plek te wijzen op het initiatief van de Q5 om onder supervisie van Schoolmanagers_VO, Tweede Fase Adviespunt en SLO, de KwiVO2-Bo te ontwerpen: een kwaliteitszorginstrument voor de Tweede Fase. KwiVO2 heeft zes verdiepingsmodules: uitdagen tot leren, activeren tot leren, omgaan met verschillen, samenhang/afstemming, studeerbaarheid/werkbaarheid en rendement/effectiviteit. Vervolgens bevat elke module van dit instrument items over onderwijsleerprocessen, competentie van de leraren, de middelen en voorzieningen, schoolcultuur en schoolbeleid en de rol van de schoolleiding. Met enige aanpassingen door de school zelf kan het instrument ook worden gebruikt voor het vmbo en de onderbouw. 10. De eamens met ICT die zich hebben bewezen in de eperimenteerfase worden opgenomen in de reguliere eamenproductie. ICT neemt in onze kennissamenleving een steeds belangrijker plaats in. ICT blijkt in de praktijk van de school een goed middel om innovatie vorm te geven en leerlingen optimaal te betrekken bij het leerproces. De toepassingen van ICT binnen het onderwijsleerproces bieden scholen mogelijkheden tot meer maatwerk en fleibiliteit. Voor toetsing en eaminering blijkt ICT ook veel kansen te bieden. Toepassing van ICT maakt het mogelijk nieuwe vaardigheden zoals die in het eamenprogramma voorkomen beter tot hun recht te laten komen. Door het gebruik van de computer kunnen ook nieuwe elementen aan eamens worden toegevoegd (bijv. geluids- en videofragmenten, animaties en simulaties.) waardoor deze aantrekkelijker worden voor leerlingen, minder leeswerk opleveren en andere competenties getoetst kunnen worden. Daarnaast kan de toepassing van ICT in de toekomst 16

17 het nakijkwerk voor docenten verminderen en kan het voor scholen eenvoudiger worden gemaakt om meerdere varianten van eamens aan te bieden die op verschillende momenten worden afgenomen. Een ander belangrijk element is het toenemende gebruik van computertoepassingen in de beroepsgerichte programma s, waardoor het steeds wenselijker wordt ook ICT in het centraal eamen toe te passen. Om in het regulier centraal eamen gebruik te kunnen maken van ICT zijn al in 2000 en 2001 verkenningen uitgevoerd. Voor havo en vwo wordt voor het vak CKV2 een ict-schooleamen afgenomen (sinds 1999). Vanaf de eerste praktische eamens in de basis- en kader beroepsgerichte leerweg van het vmbo (2001 en 2002 eperimenteel, vanaf 2003 regulier) worden deelopdrachten van de praktische eamens met de computer uitgevoerd. In 2002 heb ik daarnaast besloten het project COMPEX (computers en eamens) van start te doen gaan, hierin werken Citogroep, CEVO en scholen nauw samen bij het opzetten en uitvoeren van eperimenten waarbij ICT wordt toegepast in de centrale eamens. Met dit grootschalige project heb ik tot doel ervaring op te doen die nodig is om een landelijke introductie van ICT-eamens mogelijk te maken. Ik streef er naar om in het kader van COMPEX voor elk profiel (havo/vwo) en leerweg/sector (vmbo) een eperimenteel ICTeamen voor minimaal één vak in ontwikkeling te nemen. Bij de ontwikkelingen wordt onderscheid gemaakt tussen IMEX- en CBT-eamens. Bij een IMEX eamen gaat het om de inzet van de computer als hulpmiddel bij eamens op papier, bijv. voor het afspelen van multimediabestanden en/of het werken met vakspecifieke software (ICT en multimedia in het eamen). Bij een CBT eamen gaat het om een eamen dat geheel via het beeldscherm aan de leerling wordt aangeboden (computer based test). De computer wordt hierbij dus ingezet ter vervanging van het papieren eamen. IMEX eamens: Voor het vmbo, havo en vwo zijn 11 IMEX eamens ontwikkeld die geschikt zijn gebleken voor afname op een steeds toenemend aantal scholen. Deze eamens bestaan voor een derde uit computeropdrachten en twee derde uit gewone opdrachten die ook in papieren eamens voorkomen. In 2006 zullen alle 11 IMEX eamens landelijk worden aangeboden en op vrijwillige basis door de scholen kunnen worden gebruikt. In 2007 zal het vak natuurkunde in het vmbo, havo en vwo uitsluitend worden afgenomen als IMEX eamen en is daarmee onderdeel geworden van de reguliere eamenproductie. In 2005 zal ik beslissen over de verplichte afname van het vak biologie voor vmbo, havo en vwo in 2008 en het vak economie voor het vmbo. Ter ondersteuning van de introductie van de IMEX eamens start in het schooljaar een landelijk voorlichtingstraject voor de scholen. CBT eamens: Er is een start gemaakt met de ontwikkeling en het gebruik van een geheel digitale eamenafname (CBT). Voor het vmbo-bb (Frans) en vmbo-tl/gl (Dans en Drama) zijn beeldschermeamens met succes als eperimenteel eamen afgenomen en vanaf 2003 als regulier centraal eamen ingevoerd. De ervaring met de CBT eamens is gebruikt bij de ontwikkeling van de CSPE-eamens voor vmbo-bb, dit is een combinatie van de praktijk eamens en theorie eamens, zie maatregel 5). Scholen hebben daarin een relatief grote vrijheid bij het organiseren van de eamens. De eamenafname vindt plaats binnen een vastgestelde periode van enkele weken en de scholen maken bovendien zelf uit op welke wijze en tijd de kandidaten kunnen inhalen en herkansen. Hiertoe worden voor elk vak voor de gehele eamenperiode drie of vier varianten beschikbaar gesteld. (Zie voor een verdere uitwerking maatregel 5 en 6). Voor het vmbo-bb wordt nu ook gewerkt aan CBT-eamens voor de algemene vakken. Vanaf 2004 worden de minitoetsen in het kader van de CSPE-eamens vmbo- BB digitaal aangeboden. In 2005 zal een proef gedaan worden met digitale eamens voor de algemene vakken vmbo-bb. 17

18 11. Voorlichting en advisering over centrale eamens worden gestroomlijnd. Op het terrein van eamens zijn verschillende organisaties betrokken bij het geven van voorlichting en advisering. De afgelopen jaren is gebleken dat de informatie- en adviesbehoefte van scholen en burgers niet alleen toeneemt maar bovendien vertoont men zgn. shop-gedrag. Dit wil zeggen dat men dezelfde informatie bij meerdere instanties tegelijk betrekt waardoor het hele informatiesysteem zwaar wordt belast en de afstemming tussen de verschillende instanties nauw luistert. Schoolleiders en docenten kunnen voor specifieke eamenproblemen terecht bij verschillende instanties: 1. de CEVO stelt de eamenopgaven vast en heeft de coördinatie van de centrale eamens gedurende de eamenperiode. In de eamenperiode heeft de CEVO ook een speciale helpdesk ingericht waar scholen met vragen over opgaven en correctievoorschriften terecht kunnen. 2. de Inspectie van het Onderwijs geeft informatie bij specifieke uitvoeringsproblemen. 3. De IB-groep heeft vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de productie en verspreiding van de centrale eamens, de productie van bijzondere opgaven en de organisatie van de tweede correctie ook een eigen informatielijn. Natuurlijk genereren de activiteiten voor de staatseamencommissie een geheel eigen informatiebehoefte waarin de IB-groep voorziet. Voor meer algemene informatie over eamens kunnen schoolleiders en docenten terecht bij het CFI/ICO/VO en de speciale website van mijn departement Ten slotte kunnen scholen voor advies over eamenaangelegenheden terecht bij Schoolmanagers_VO, TweedeFaseAdviespunt en Coördinatiepunt Leerwegen en Netwerken (CLN). Ouders en leerlingen kunnen in eerste instantie voor informatie terecht bij de school of onderwijsinstelling waarbij zij staan ingeschreven. Ook kunnen zij uiteraard de eerder genoemde website raadplegen of Postbus 51 om informatie vragen. Daarnaast is er nu ook een website voor ouders (www.50tien.nl) en heeft het LAKS duidelijk een positie verworven als voorlichtende instantie voor leerlingen. Bij deze laatste instanties kunnen ouders en leerlingen ook terecht voor advies. De afstemming van de informatievoorziening wordt nu door mijn beleidsdirectie Voortgezet Onderwijs vorm gegeven. Bij de implementatie van de grote beleidsoperaties zoals de Tweede Fase en het VMBO laat de informatiebehoefte nog een etra opleving zien en worden er etra eisen gesteld aan de onderlinge afstemming van de instanties betrokken bij de voorlichting over eamens. Bij deze specifieke situaties is gewerkt met zgn. regiegroepen eamens; op dit moment is nog de regiegroep eamens vmbo actief waar de afstemming over voorlichting vmbo eamens een terugkerende activiteit is. De toenemende informatiebehoefte en de noodzakelijke afstemming over de informatie die wordt verstrekt vraagt de komende jaren een zware investering. Ik heb dan ook de CEVO gevraagd om invulling te geven aan een coördinerende rol betreffende de algemene informatievoorziening over wet- en regelgeving betreffende de eamens. 12. Er wordt een haalbaarheidsonderzoek ingesteld naar een Eamenbureau, waarbij de huidige werkzaamheden van de IB-Groep en de CEVO bij elkaar worden gebracht en de verantwoordelijkheid voor de eamens dichter bij de sector wordt gelegd. Ik heb besloten Twijnstra Gudde een onderzoek te laten verrichten naar de haalbaarheid van een eamenorganisatie voor het voortgezet onderwijs. Dit onderzoek moet uitmonden in een concreet advies betreffende een organisatiemodel(len) met betrekking tot de inrichting van 18

19 een eamenorganisatie dat kan rekenen op een breed draagvlak bij de betrokken organisaties. Het organisatieadvies heeft bovendien een zodanige kwaliteit dat bij een positief besluit een invoering binnen redelijk termijn mogelijk is. Dat betekent dus dat in het haalbaarheidsonderzoek alle relevante aspecten aan de orde moeten komen: juridische, personele, politieke, organisatorische en financiële. Dit advies wordt begin 2005 aan mij uitgebracht. Redenen voor een nieuwe eamenorganisatie? a. verantwoordelijkheidsverdeling Het is van belang een heldere verantwoordelijkheidsverdeling tussen CEVO en mij te realiseren. Daarnaast is het gewenst om de verantwoordelijkheden daar te beleggen waar ze horen zodat met grote efficiency en effectiviteit kan worden gewerkt. Aansturing zo dicht mogelijk bij degenen die het werk moeten doen en aansturing en regelgeving alleen daar waar noodzakelijk. Het departement moet invulling geven aan zijn rol als regisseur. b. de huidige verantwoordelijkheidsverdeling In het verleden werd de verantwoordelijkheid van de minister voor de eamens mede vorm gegeven doordat de inspectie nauw bij het centraal eamen was betrokken. De voorzitter van de CEVO was de hoofdinspecteur voortgezet onderwijs. Verandering van de zienswijze over de taak van de inspectie leidde er toe, dat de inspectie zich terugtrok uit de eamenorganisatie. Dit was mede aanleiding tot het voorstel om een zelfstandig eamenbureau op te richten (1986). Het onderwijsveld zou het bestuur vormen en het bureau zou o.a. verantwoordelijk zijn voor het centraal eamen. Het voorstel werd afgewezen door de toenmalige Tweede Kamer. De argumenten zijn grotendeels hetzelfde gebleven, maar de besturingsfilosofie en de maatschappelijke contet zijn gewijzigd. De huidige situatie kenmerkt zich enerzijds doordat de minister volledig politiek-bestuurlijk verantwoordelijk is voor het centraal eamen. Anderzijds wordt deze gekenmerkt door activiteiten van de CEVO die duidelijk te maken hebben met zelfstandige professionele oordeelsvorming. Bovendien heeft de CEVO heeft een algemeen bestuur waarin de meest betrokken organisaties zitting hebben en waar de minister geen zeggenschap over heeft. c. organisatie van de CEVO In de loop der jaren is de CEVO-administratie niet alleen in omvang toegenomen maar ook in compleiteit. Dit is ook de reden waarom al twee jaar geleden een deel van de administratie is ondergebracht bij de IB-Groep te Groningen. In 2005 wordt de volledige administratie bij de IB-Groep ondergebracht. Ten aanzien van de omvang van de administratie moet worden gedacht aan de uitbreiding met de vmbo-eamens voor de basis en kaderberoepsgerichte leerwegen en dan in het bijzonder de beroepsgerichte vakken. Andere zaken die de afgelopen jaren om etra inzet hebben gevraagd zijn het moeten onderhouden van een eigen gebouw te Utrecht, de vergaande informatievoorziening en de compleiteit van benoemingen (rechtspositioneel en fiscaal). Samenvattend: het kleine administratieve apparaat van de CEVO kan niet de in de toekomst benodigde efficiëntie en fleibiliteit leveren. d. de taken van het ministerie i.c. de directie Voortgezet Onderwijs De huidige opzet van de eamenorganisatie zorgt voor een sterke betrokkenheid van de directie VO bij de centrale eamens. Dit vertaalt zich in een vergaande bemoeienis bij de centrale eamens: een hoge mate van regeldichtheid, vergaande beleidsbetrokkenheid, intensief bestuurlijk overleg en grote rol bij de voorlichting. Veel van dit werk is uitvoerend en past dan ook niet in de kerntaken van een directie als VO. 13. Onderzocht wordt of de tweede correctie kan worden afgeschaft dan wel vereenvoudigd. 19

20 Vanuit een inhoudelijke invalshoek kan worden gesteld dat het bestaan van de tweede correctie, hoe gebrekkig soms ook uitgevoerd, zorgt voor kwaliteitsborging en acceptatie van het centraal eamen systeem tegen geringe kosten. Gelet op de vele inhoudelijke alternatieven die in de loop der jaren al zijn bestudeerd en onvoldoende zijn bevonden, zet ik in op de verbeteringsmaatregelen die vermindering van de werklast voor scholen en overheid realiseren. De tweede correctie van het centraal eamen leidt tot een aanzienlijke belasting van leraar, school en landelijke eamenorganisatie. Ik stel een aantal maatregelen voor om deze belasting te verminderen. In de eerste plaats zal de belasting in het vmbo worden verminderd door de nieuwe eamenvormen die in ontwikkeling zijn (zie maatregel 5 en 6). In de basisberoepsgerichte leerweg komt bij het CSPE (centraal schriftelijk en praktisch eamen) geen tweede correctie voor. De eaminator beoordeelt en het is aan de school om eventueel een tweede corrector/beoordelaar aan te stellen. Voor de algemeen vormende vakken in de basisberoepsgerichte leerweg worden toetsen ontwikkeld die via de computer worden afgenomen en gescoord. Wanneer deze toetsen algemeen zijn ingevoerd (eamens 2007) is er nauwelijks meer sprake van correctie, laat staan tweede correctie. Het probleem van de tweede correctie is daarmee in de BBleerweg verdampt. Indien verbreding naar de andere leerwegen mogelijk blijkt zal op termijn de belasting door de tweede correctie in het vmbo niet meer aan de orde zijn. In de tweede plaats wil ik een vermindering van de belasting bereiken door het nu al in gebruik zijnde systeem van aangewezen vakken verder uit te bouwen. Nu al wordt ieder jaar een aantal vakken aangewezen (in principe vakken waarvoor maar een gering aantal eamenkandidaten is) die niet in het eerste, maar in het tweede tijdvak worden afgenomen onder verantwoordelijkheid van de staatseamencommissie. Kenmerkend voor deze wijze van afname is ten eerste dat de opgaven geheim blijven, ten tweede dat de herkansing en/of het inhalen niet door de school wordt georganiseerd maar door de staatseamencommissie en ten derde wordt de correctie niet uitgevoerd door de docent maar door de staatseamencommissie. Daarnaast wil ik de administratieve last die de tweede correctie met zich meebrengt verminderen. De salariskosten voor de tweede correctie is nu al in de lumpsumbekostiging van de scholen opgenomen. Indien er onkosten worden gemaakt door de tweede corrector dan kan hij een vast bedrag declareren. De administratieve gang van zaken is voor zowel de tweede corrector als de overheid belastend. Ik wil de onkostenvergoeding die de tweede corrector kan krijgen niet meer per individuele docent centraal regelen maar in de lumpsum van scholen op nemen. De scholen kunnen daarmee een beter op de individuele situatie afgestemde voorziening treffen voor de betrokken leraren. Een tweede administratieve verlichting kan worden bereikt door de tweede corrector voortaan door de school te laten benoemen en niet meer door de overheid. Centraal worden nog wel de scholen aangewezen die de tweede correctie dienen uit te voeren, hierin wijzigt niets. 14. Het dwingende karakter van (de voorschriften over) het programma van toetsing en afsluiting (PTA) en eamenreglement wordt verminderd. Herhaaldelijk wordt aangegeven dat de regelgeving betreffende de eamens de scholen relatief zwaar belast. Ik neem dit zeer serieus en ik heb deze geluiden van de scholen ook laten bespreken op de rondetafelbijeenkomst van eamendeskundigen 29 maart jl. Een aantal gesignaleerde problemen ligt inderdaad besloten in de huidige systematiek, bijvoorbeeld de voorschriften ten aanzien van de omvang en de inhoud van sommige vakken met een centraal eamen of bijvoorbeeld de tweede correctie. In het Eindeamenbesluit zijn nu tal van bepalingen opgenomen betreffende de relatie tussen Inspectie en school met betrekking tot het eamen. In overleg met de Inspectie zal ik nagaan of hier een aantal 20

Bijlage(n) bijlagen notitie

Bijlage(n) bijlagen notitie logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk VO/OK/2004/59215 Onderwerp uitwerkingsnotitie eamens voortgezet onderwijs Bijlage(n) bijlagen

Nadere informatie

FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS

FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS VISIE VAN HET COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS pagina 2 van 8 Aanleiding en historisch perspectief De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Nadere informatie

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau

Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Schoolportretten bij onderzoek naar examens in extra vakken / vakken op een hoger niveau Colofon: Dit is een uitgave van het ministerie van OCW, directie Voortgezet Onderwijs Coordinatie: Muriel Cluitmans

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Voorlichtingspublicatie College voor Toetsen en Examens

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Voorlichtingspublicatie College voor Toetsen en Examens STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 44367 9 december 2015 Voorlichtingspublicatie Rooster centrale examens van de eindexamens en de staatsexamens voortgezet

Nadere informatie

Samenvatting rapportage onderzoek vmbo

Samenvatting rapportage onderzoek vmbo Samenvatting rapportage onderzoek vmbo Utrecht, april 2006 In opdracht van Adviesgroep vmbo Drs. Vincent van Grinsven Drs. J. Krom Henk Westerik Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon: 030 263 1080 fax:

Nadere informatie

Vmbo-referentieplanning PMVO, april 2000

Vmbo-referentieplanning PMVO, april 2000 (oud, maar hier en daar nog nuttig) Inleiding Augustus 2001 stromen de eerste leerlingen in de leerwegen. Om hen naar de eindstreep te brengen moeten nog de nodige voorbereidingen getroffen worden. Maar

Nadere informatie

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school.

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. 2 Voorwoord Beste leerlingen/geachte ouders, In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. Als leerling is een richting kiezen voor jou heel belangrijk.

Nadere informatie

Meer ruimte voor maatwerk in het vmbo

Meer ruimte voor maatwerk in het vmbo logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 9 oktober 2006 VO/OK/2006/39171 Uw brief van Onderwerp Aanbieding van en reactie op de

Nadere informatie

Wijziging beleidsregel regionale arrangementen in verband met het

Wijziging beleidsregel regionale arrangementen in verband met het Beleidsregel Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wijziging beleidsregel regionale arrangementen in verband met het invoeren van nieuwe intra- of intersectorale

Nadere informatie

ARTIKEL I WIJZIGING VAN DE WET OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS

ARTIKEL I WIJZIGING VAN DE WET OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met het vervangen van de verplichte maatschappelijke stage door een facultatief programmaonderdeel VOORSTEL VAN WET Allen, die deze zullen zien

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren De diagnostische tussentijdse toets 1 Staatsexamens Diagnostische tussentijdse Nederlands VO als toets tweede taal Bouwen aan excellent onderwijs

Nadere informatie

EXAMENVOORLICHTING. Voor ouders/verzorgers kandidaten BB en KB

EXAMENVOORLICHTING. Voor ouders/verzorgers kandidaten BB en KB EXAMENVOORLICHTING Voor ouders/verzorgers kandidaten BB en KB 1. Hoeveel procent van de examenkandidaten slaagde de afgelopen jaren op het HC? Slagingspercentages VMBO BB en KB Jaar NL HC 2010 90,2% 96,4%

Nadere informatie

Stapeling binnen Melanchthon

Stapeling binnen Melanchthon Stapeling binnen Melanchthon Na je examen doorstromen naar een ander niveau in het voortgezet onderwijs Marieke van den Vlekkert Maatje, MSc. Versie 3 februari 2013 Besproken in AD (18/12), MMT (18/12),

Nadere informatie

Wijziging van de sectorvakken in het vmbo

Wijziging van de sectorvakken in het vmbo Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Bestemd voor bevoegde gezagsorganen van scholen voor voortgezet onderwijs. inwerkingtreding

Nadere informatie

Inhoud: 1. Algemeen 1.1 Inhoud en doel van het PTA pagina 2 1.2 Het PTA en de wet pagina 2 1.3 Bijzondere gevallen pagina 2 1.4 Begrippen pagina 2

Inhoud: 1. Algemeen 1.1 Inhoud en doel van het PTA pagina 2 1.2 Het PTA en de wet pagina 2 1.3 Bijzondere gevallen pagina 2 1.4 Begrippen pagina 2 Inhoud: 1. Algemeen 1.1 Inhoud en doel van het PTA pagina 2 1.2 Het PTA en de wet pagina 2 1.3 Bijzondere gevallen pagina 2 1.4 Begrippen pagina 2 2. Algemeen PTA 2.1 Organisatie schoolexamen pagina 2

Nadere informatie

3 e Jaarcongres VMBO. Praktisch VMBO. 24 januari 2012, Reehorst Ede

3 e Jaarcongres VMBO. Praktisch VMBO. 24 januari 2012, Reehorst Ede 3 e Jaarcongres VMBO Praktisch VMBO 24 januari 2012, Reehorst Ede 3 e Jaarcongres VMBO Deelsessie 9 Taal en rekenen: zéker actueel in het vmbo Inhoud van deze workshop Actieplan beter presteren (kort)

Nadere informatie

Concept Toelatingscode overstap van vmbo klas 4 naar havo klas 4 Eemsdeltacollege

Concept Toelatingscode overstap van vmbo klas 4 naar havo klas 4 Eemsdeltacollege Concept Toelatingscode overstap van vmbo klas 4 naar havo klas 4 Eemsdeltacollege januari 14 K. Reinders Toelatingscode overstap van vmbo naar havo. 1. Inleiding 1 Onder druk van de politiek, ouder- en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 568 Staatkundig proces Nederlandse Antillen Nr. 145 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

WAT MOET EN WAT MAG IN DE ONDERBOUW? versie. Sinds 1 augustus 2006. Onderbouw-VO. d e f i n i t i e v e LEERSTOFAANBOD ONDERWIJSTIJD

WAT MOET EN WAT MAG IN DE ONDERBOUW? versie. Sinds 1 augustus 2006. Onderbouw-VO. d e f i n i t i e v e LEERSTOFAANBOD ONDERWIJSTIJD WAT MOET EN WAT MAG geactualiseerdee n versie d e f i n i t i e v e IN DE ONDERBOUW? Onderbouw-VO Noordzeelaan 24A 8017 JW Zwolle T 038 42 54 750 F 038 42 54 760 Postbus 266 8000 AG Zwolle E info@onderbouw-vo.nl

Nadere informatie

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Brief aan Tweede Kamer d.d. 17 december 2014 Advies Doordacht doorzetten naar een hoger rekenniveau Dit is een servicedocument voor het voortgezet

Nadere informatie

Decanaat Lekkerkerk. Loopbaanoriëntatie en begeleiding in VMBO-BK2. Loopbaan Oriëntie en Beroep (LOB)

Decanaat Lekkerkerk. Loopbaanoriëntatie en begeleiding in VMBO-BK2. Loopbaan Oriëntie en Beroep (LOB) Decanaat Loopbaanoriëntatie en begeleiding in VMBO-BK2 Loopbaan: Als je bezig bent met je schoolloopbaan dan ben je bezig met vragen over jouw toekomst. Wat voor beroepen vind je interessant? Wat voor

Nadere informatie

Informatie 8ste jaarsouders

Informatie 8ste jaarsouders Informatie 8ste jaarsouders NIO donderdag 8 november 2012 Deze wordt afgenomen door Eduniek, onze schoolbegeleidingsdienst. Uitslag na de kerstvakantie, samen met het schooladvies. Aanvullende informatie

Nadere informatie

OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014

OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014 OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014 Voorwoord Voor u ligt het document Overgangsnormen en op- en afstroomregelingen 2013-2014. De Johan de Witt Scholengroep is een school waar het behalen

Nadere informatie

Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie. Afschaffing loting bij opleidingen met een numerus fixus

Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie. Afschaffing loting bij opleidingen met een numerus fixus Voortgezet Onderwijs 19 februari 2016 Inhoud Algemeen Meer maatwerk voor leerlingen Overgang po-vo Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie Rekenresultaten 2015 per school Scholen aan de slag

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 15595 13 juni 2013 Beleidsregel van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 16 april 2013, nr. VO/325782,

Nadere informatie

examenstof zie syllabus 2014 NB de syllabus is leidend (niet de educatieve methode)

examenstof zie syllabus 2014 NB de syllabus is leidend (niet de educatieve methode) wiskunde - vmbo : vakspecifieke informatie centraal examen 2014 Deze informatie maakt deel uit van de Septembermededeling van het College voor Examens (CvE) (zie Examenblad.nl). Alle leerwegen: BB, KB

Nadere informatie

UITSLAG, HERKANSING EN DIPLOMERING. Artikel 23 Eindcijfer eindexamen

UITSLAG, HERKANSING EN DIPLOMERING. Artikel 23 Eindcijfer eindexamen HOOFDSTUK V UITSLAG, HERKANSING EN DIPLOMERING Artikel 23 Eindcijfer eindexamen 1. Het eindcijfer voor alle vakken van het eindexamen wordt uitgedrukt in een geheel cijfer uit de reeks 1 tot en met 10.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE VERKRIJGEN

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ. CSG Het Noordik, locatie Vriezenveen

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ. CSG Het Noordik, locatie Vriezenveen RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ CSG Het Noordik, locatie Vriezenveen School/instelling : CSG Het Noordik Plaats : Vriezenveen BRIN-nummer : 0DO Onderzoeksnummer : HB756654 Onderzoek uitgevoerd :

Nadere informatie

Convenant Toelating en Aansluiting overstap leerlingen vmbo naar havo

Convenant Toelating en Aansluiting overstap leerlingen vmbo naar havo Convenant Toelating en Aansluiting overstap leerlingen vmbo naar havo De Vereniging voor Voortgezet Christelijk Onderwijs in Noord- en Midden Drenthe gevestigd te Assen, Salland 4, 9405 GM ASSEN Vertegenwoordigd

Nadere informatie

1. 2. 3. 4. 5. Pagina 1 van 13

1. 2. 3. 4. 5. Pagina 1 van 13 1. 2. 3. 4. 5. Pagina 1 van 13 1 o o 1 Indien het examen in meerdere ruimtes wordt afgenomen dienen de examenopgaven, vanwege de fraudegevoeligheid, door minimaal 2 door de directeur aangewezen personen

Nadere informatie

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 Vastgesteld door de medezeggenschapsraad d.d. 27 mei 2015 ALGEMEEN In gevallen waarin deze

Nadere informatie

Kwaliteitsborging regionaal ontwikkelde beroepsgerichte keuzevakken vmbo

Kwaliteitsborging regionaal ontwikkelde beroepsgerichte keuzevakken vmbo Kwaliteitsborging regionaal ontwikkelde keuzevakken vmbo Profielen in het vmbo; een nieuw perspectief Vanaf schooljaar 2016-2017 is er een nieuw systeem van profielen in het vmbo. Doel van het nieuwe systeem

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 24 578 MAVO/VBO/VSO Nr. 26 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Invoering entreeopleiding

Invoering entreeopleiding Invoering entreeopleiding Inleiding De entreeopleiding is geïntroduceerd in het kader van het actieplan Focus op Vakmanschap. Focus op Vakmanschap kent een tweetal pijlers: doelmatige leerwegen en modernisering

Nadere informatie

Inspectietoezicht op scholen voor Voortgezet Onderwijs in 2006

Inspectietoezicht op scholen voor Voortgezet Onderwijs in 2006 Inspectietoezicht op scholen voor Voortgezet Onderwijs in 2006 Inleiding Met ingang van 1 januari 2006 stelt de inspectie het waarderingskader en de werkwijze in het toezicht in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Tijdlijn Nieuwe Scheikunde 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Klassieke programma (1998) Aangepaste klassieke

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Voorbeeld efficiënte inpassing lwoo en pro binnen passend onderwijs.

Voorbeeld efficiënte inpassing lwoo en pro binnen passend onderwijs. [Typ hier] Voorbeeld efficiënte inpassing lwoo en pro binnen passend onderwijs. 11 mei 2015 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Deze handreiking is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met:

Nadere informatie

Titel. Doorstroomnormering vmbo. Sectorleiding vmbo september 2014 1

Titel. Doorstroomnormering vmbo. Sectorleiding vmbo september 2014 1 Titel Doorstroomnormering vmbo Sectorleiding vmbo september 2014 1 Auteur: Sectorleiding vmbo Beknopte toelichting inhoud: Doorstroomnormering vmbo Sectorleiding, DV, MR Routing in school: Vervangt: eerdere

Nadere informatie

Praktijkonderwijs naar 2025

Praktijkonderwijs naar 2025 Praktijkonderwijs naar 2025 www.platformpraktijkonderwijs.nl Praktijkonderwijs is van belang voor circa 28.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs. Voor deze leerlingen is het praktijkonderwijs dé schoolsoort:

Nadere informatie

VOORWOORD. Aan de examenkandidaten.

VOORWOORD. Aan de examenkandidaten. VOORWOORD Aan de examenkandidaten. Je zit nu in de bovenbouw. Dit heeft veel veranderingen met zich meegebracht. Voor jou betekent dit onder andere dat je dit jaar bezig bent met het schoolexamen. Naast

Nadere informatie

Plan!van!Aanpak!Aloysius!College!2!Bestuur!Aloysiusstichting!!2!29!september!2015!

Plan!van!Aanpak!Aloysius!College!2!Bestuur!Aloysiusstichting!!2!29!september!2015! PlanvanAanpaksluitingAloysiusCollegeDenHaag 29september2015 Leeswijzer VooruligthetplanvanaanpakvanhetbestuurvanhetAloysiusCollegevoordesluitingvan deschool. Het is tot stand gekomen in nauwe samenwerking

Nadere informatie

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO De Overstap Let op! Informatie over de procedure aanmelding wordt tijdens de decemberavonden in het VO aan de ouders gegeven. Inrichting van

Nadere informatie

Welkom. Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee

Welkom. Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee Welkom Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee Goeree-Overflakkee Kwalitatief goed onderwijs www.scholenopdekaart.nl www.samenwerkingsverband-vo.nl Expertisecentrum Goeree-Overflakkee

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren De diagnostische tussentijdse toets 1 Staatsexamens Diagnostische tussentijdse Nederlands VO als toets tweede taal Bouwen aan excellent onderwijs

Nadere informatie

Welkom. Informatieavond 4 VMBO GT

Welkom. Informatieavond 4 VMBO GT Welkom Informatieavond 4 VMBO GT 1 Mededelingen: Vluchtroutes Mobiele telefoon Informatie: mee naar huis/op de mail 2 Teamleiders VMBO Anne Tappel team groen Inga Lokate team geel Thom Raats team oranje

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING KLAS 4 Basis / LWT SCHOOLJAAR 2015-2016 ESDAL COLLEGE KLAZIENAVEEN

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING KLAS 4 Basis / LWT SCHOOLJAAR 2015-2016 ESDAL COLLEGE KLAZIENAVEEN PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING KLAS 4 Basis / LWT SCHOOLJAAR 2015-2016 ESDAL COLLEGE KLAZIENAVEEN INHOUD Voorwoord 3 Informatie herkansing klas 4 4 Basisberoepsgerichte leerweg klas 4 5 NEDERLANDS

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

Welkom. Welkom. Ouderavond TGL3 31 augustus 2015. Programma van Toetsing en Afsluiting. Onderwijs op VMBO de Spindel. Examen:

Welkom. Welkom. Ouderavond TGL3 31 augustus 2015. Programma van Toetsing en Afsluiting. Onderwijs op VMBO de Spindel. Examen: Welkom Ouderavond TGL3 31 augustus 2015 Welkom Opening door dhr. R. Overbeek (teamleider PKS) - Onderwijs op VMBO de Spindel - Examen Rekenen door dhr. A. Wesselink (coördinator Rekenen) Toptraject door

Nadere informatie

PROMOTIENORMEN THORBECKE VOORTGEZET ONDERWIJS NIEUWERKERK AAN DEN IJSSEL

PROMOTIENORMEN THORBECKE VOORTGEZET ONDERWIJS NIEUWERKERK AAN DEN IJSSEL PROMOTIENORMEN THORBECKE VOORTGEZET ONDERWIJS NIEUWERKERK AAN DEN IJSSEL Schooljaar 2015-2016 Rotterdam, 1 september 2015 INHOUDSOPGAVE PROMOTIENORMEN THORBECKE VOORTGEZET ONDERWIJS NIEUWERKERK AD IJSSEL

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

BASIS/KADER, leerjaar 1 KADER/MAVO, leerjaar 1

BASIS/KADER, leerjaar 1 KADER/MAVO, leerjaar 1 BASIS/KADER, leerjaar 1 KADER/MAVO, leerjaar 1 Voortschrijdend gemiddelde In leerjaar 1 werken we met een voortschrijdend gemiddelde. Dat wil zeggen, dat de cijfers die behaald worden gedurende het gehele

Nadere informatie

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: [concept 23 april 2014, versie t.b.v. internetconsultatie] wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en enkele aanverwante wetten in verband met het invoeren van profielen in het voorbereidend beroepsonderwijs

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 6740 11 maart 2014 Regeling van het College voor examens van 11 februari 2014, nummer CvE-14.00870, houdende wijziging

Nadere informatie

Bevorderingsreglement Onderbouw

Bevorderingsreglement Onderbouw Bevorderingsreglement Onderbouw Schooljaar 2014-2015 Aan de leerlingen in de leerjaren 1 t/m 3, Om je succesvol naar je diploma te begeleiden, krijg je niet alleen uitleg en begeleiding, maar wordt er

Nadere informatie

Regelingen voor voortgang en overgang tijdens de leerloopbaan. Inleiding

Regelingen voor voortgang en overgang tijdens de leerloopbaan. Inleiding Regelingen voor voortgang en overgang tijdens de leerloopbaan Inleiding Iedere leerling doorloopt de schoolperiode op zijn of haar eigen manier. Het proces van keuzes maken in leerniveau en uiteindelijk

Nadere informatie

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo Kamerlid: Straus Fractiecommissie: OCW 34184 Profielen Vmbo Plenair Debat Het vmbo voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het sluit niet aan bij het vervolg onderwijs en al helemaal niet bij de

Nadere informatie

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Lunteren, 22 april 09 Presentatieronde 1: Flex College het Nijmeegse model in de strijd tegen voortijdig schoolverlaten. Presentator Jeroen Rood, directeur

Nadere informatie

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo Uitnodiging Aan Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen Van Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs Datum 16 maart 2011 Agenda Expertmeeting rekentoetsen vo Datum overleg 12 april 2011

Nadere informatie

VOORLICHTING 2016 - vmbo WELKOM

VOORLICHTING 2016 - vmbo WELKOM VERBINDEND ONDERWIJS VOORLICHTING 2016 - vmbo WELKOM C O N N E C TC O L L E G E. N L KIND Aanleg Belangstelling Schoolpresta2es Beroepswens BASISSCHOOL Leerlingvolgsysteem Toetsen Leerpresta2es Interesses

Nadere informatie

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007 logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk VO/OK/2003/53723 Uw kenmerk Onderwerp tweede fase havo/vwo 1.Inleiding In het algemeen

Nadere informatie

Doorstromen, vertragen en versnellen.

Doorstromen, vertragen en versnellen. Doorstromen, vertragen en versnellen. Openbare Basisschool t Koppel Nieuw-Weerdinge Vastgesteld op: 7 maart 2011 Evalueren op: schooljaar 2011-2012 Protocol doorstromen, vertragen en versnellen obs t Koppel

Nadere informatie

FLITSBIJEENKOMSTEN PILOT REKENTOETS VO 2013. September en oktober 2012 Maaike Beuving

FLITSBIJEENKOMSTEN PILOT REKENTOETS VO 2013. September en oktober 2012 Maaike Beuving FLITSBIJEENKOMSTEN PILOT REKENTOETS VO 2013 September en oktober 2012 Maaike Beuving REFERENTIENIVEAUS REKENEN IMPLEMENTATIE IN EINDEXAMEN VO Opbouw presentatie 1 Terugblik op pilot rekentoetsen in 2012

Nadere informatie

EXAMENBESLUIT HAVO/VWO

EXAMENBESLUIT HAVO/VWO EXAMENBESLUIT HAVO/VWO De Onderwijsraad is een onafhankelijk adviescollege, ingesteld bij wet van 15 mei 1997 (de Wet op de Onderwijsraad). De Raad adviseert, gevraagd en ongevraagd, over hoofdlijnen van

Nadere informatie

Examenreglement VMBO BBL KBL GL (VHBO) Schooljaar 2014-2015

Examenreglement VMBO BBL KBL GL (VHBO) Schooljaar 2014-2015 Examenreglement VMBO BBL KBL GL (VHBO) Schooljaar 2014-2015 Inleiding Beste examenkandidaat, Het eindexamen bestaat uit schoolexamens en een centraal examen. De schoolexamens bestaan uit verschillende

Nadere informatie

Onderwerp Kenmerk datum Oefenen met invoeren N-term in CitoTester CEVO 08.0320 5 maart 2008

Onderwerp Kenmerk datum Oefenen met invoeren N-term in CitoTester CEVO 08.0320 5 maart 2008 Muntkade 8 3531 AK Utrecht Postbus 8128 3503 RC Utrecht tel. 030 2840700 fax. 030 2840709 e-mail: info@cevo.nl De scholen die deelnemen aan de digitale centrale examens algemene vakken BB 2008 t.a.v. de

Nadere informatie

Welkom ouders van t Zonnewiel

Welkom ouders van t Zonnewiel Welkom ouders van t Zonnewiel Presentatie over: De overstap van de basisschool naar het voortgezet onderwijs en de scholen van Het Baken in Almere Onderwijsdoorstroomschema LWOO, wat is dat? LWOO op Stad

Nadere informatie

De nieuwe opzet van de AKA/Entreeopleiding in hoofdpunten (meer op http://mbo15.nl/node/327)

De nieuwe opzet van de AKA/Entreeopleiding in hoofdpunten (meer op http://mbo15.nl/node/327) Memo Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond Met ingang van 1 augustus 2014 worden nieuwe regels voor het mbo van kracht (voortvloeiend uit Focus op Vakmanschap). Voor de vo-scholen

Nadere informatie

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak

Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Voor een betrouwbaar bovenbouwadvies per vak Beschikbaar per 1 september 2015 NIEUW TOA Profielkeuzetoets vmbo en havo Biologie, economie, natuurkunde en wiskunde Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen

Nadere informatie

Algemene regels schoolexamens & PTA d Oultremontcollege 2014 2015

Algemene regels schoolexamens & PTA d Oultremontcollege 2014 2015 Algemene regels schoolexamens & PTA d Oultremontcollege 2014 2015 Afdeling vmbo GT / vmbo KB / vmbo BB Examen 2015 1 REGELING EXAMENS EXAMEN 2015 Voor u liggen de algemene regels schoolexamens van het

Nadere informatie

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 Utrecht, maart 2010 INHOUD Inleiding 7 1 Het onderzoek 9 2 Resultaten 11 3 Conclusies 15 Colofon 16

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK UNIE NOORD, THEATER HAVO/VWO AFDELINGEN HAVO EN VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK UNIE NOORD, THEATER HAVO/VWO AFDELINGEN HAVO EN VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK UNIE NOORD, THEATER HAVO/VWO AFDELINGEN HAVO EN VWO Plaats: Rotterdam BRIN-nummer: 02VG-19 Registratienummer: 3482644 Onderzoek uitgevoerd op: 6 december 2012

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de 3 e klas HTL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het goed

Nadere informatie

Activiteitenplanning 2011 CBT-examens op een vast moment

Activiteitenplanning 2011 CBT-examens op een vast moment Activiteitenplanning CBT-examens op een vast moment versie 1, september Deze activiteitenplanning is tot stand gekomen onder verantwoordelijkheid van het College voor Examens. Leeswijzer Deze activiteitenplanning

Nadere informatie

maak kennis met Het College voor examens

maak kennis met Het College voor examens maak kennis met Het College voor examens College voor Examens 030 28 40 700, info@cve.nl Postbus 315, 3500 AH Utrecht www.cve.nl Het is enorm belangrijk dat de focus altijd gericht blijft op de leerling

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 28 600 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003 Nr. 127 BRIEF

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie

Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond

Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond Memo Ongediplomeerde uitstroom vo / instroom mbo (2014) in Rijnmond Met ingang van 1 augustus 2014 worden nieuwe regels voor het mbo van kracht (voortvloeiend uit Focus op Vakmanschap). Voor de vo-scholen

Nadere informatie

Vrijeschool voor voortgezet onderwijs vwo, havo, vmbo-tl. Studiewijzer. 10th

Vrijeschool voor voortgezet onderwijs vwo, havo, vmbo-tl. Studiewijzer. 10th Vrijeschool voor voortgezet onderwijs vwo, havo, vmbo-tl Studiewijzer 10th 2014/2015 Beste leerling, Hierbij ontvang je de Studiewijzer voor het examenjaar vmbo-tl-4. Lees de studiewijzer goed door en

Nadere informatie

Algemene uitleg door 2College Durendael

Algemene uitleg door 2College Durendael Algemene uitleg door VMBO algemeen VMBO, hoe is het ontstaan en waarom? Met de invoering van het VMBO in 1999 wilde toenmalig staatssecretaris van Onderwijs, mevr. T. Netelenbos (PvdA) de instroom in het

Nadere informatie

Nieuwjaarsontbijt Vernieuwing VMBO G/T

Nieuwjaarsontbijt Vernieuwing VMBO G/T Nieuwjaarsontbijt Vernieuwing VMBO G/T 23 januari 2015 Lenie van Lieverloo, Wilma Roijackers, Edith Vissers en Marionette Vogels Programma 09.30 Opening 09.45 Actuele ontwikkelingen GL 10.15 Praktijkcasussen

Nadere informatie

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO Informatie voor ouders groep 8 over: D De E O Overstap V E R S T A P Overgang van PO naar VO Let op! Informatie over de procedure aanmelding wordt tijdens de decemberavonden in het VO aan de ouders gegeven.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9161 26 mei 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 27 april 2011, nr. VO/289008, houdende

Nadere informatie

Vmbo: de nieuwe profielen en de zak-slaagregeling

Vmbo: de nieuwe profielen en de zak-slaagregeling Vmbo: de nieuwe profielen en de zak-slaagregeling Het nieuwe profielsysteem Vanaf schooljaar 2016-2017 is er een nieuw systeem van profielen in het vmbo. Dat systeem maakt het mogelijk om meer maatwerk

Nadere informatie

Voorstel Format PTA opleiding III d

Voorstel Format PTA opleiding III d Heldring VMBO Het programma van toetsing en afsluiting 2011 2012 4 e leerjaar kaderberoepsgerichte leerweg zorg en welzijn Je zit nu in het laatste jaar van het vmbo. Aan het eind van dit jaar, in de maand

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE PAKKETKEUZE VMBO 2014-2015

INFORMATIEBOEKJE PAKKETKEUZE VMBO 2014-2015 1. VMBO: DE THEORETISCHE LEERWEG (TL)... 2 2. SECTORKEUZE... 2 3. VAKKENPAKKETKEUZE VAN KLAS 2 VMBO-TL/TL-HAVO NAAR KLAS 3 VMBO-TL... 3 KEUZEFORMULIER VAN KLAS 2 NAAR 3 VMBO... 4 4. VAKKENPAKKETKEUZE VAN

Nadere informatie

Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2015-2016

Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2015-2016 Overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs Rotterdamse plaatsingswijzer Schooljaar 2015-2016 Fokor Vereniging samenwerkende schoolbesturen voor primair en voorgezet onderwijs. (Gemeente Rotterdam)

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Veurs Lyceum

Dyslexieprotocol Veurs Lyceum Dyslexieprotocol Veurs Lyceum Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat aanleren en/of het vlot toepassen (automatiseren) van het lezen

Nadere informatie

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk College voor vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen algemeen toegankelijk beroepsonderwijs College voor Beroepsonderwijs Wie zijn we? Alle leerlingen die de basisberoepsgerichte of de kaderberoepsgerichte

Nadere informatie

Informatieavond 25 november 2015. doorstroom voor 2 vmbo basis en kader

Informatieavond 25 november 2015. doorstroom voor 2 vmbo basis en kader Informatieavond 25 november 2015 doorstroom voor 2 vmbo basis en kader Onderwerpen Doorstroom Vernieuwing VMBO Keuzes Aanbod van 2College Durendael Leerjaar 3 Begeleiding en procedure profielkeuze Doorstroommogelijkheden

Nadere informatie

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen,

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen, Postbus 57613 3008 BP Rotterdam Aan de ouders/verzorgers en leerlingen van CSG Calvijn Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen Bezoekadres Centrale

Nadere informatie

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen wellantcollege ll Informatie voor leerkrachten basisscholen De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Wellant vmbo 2 De leerwegen op een rijtje Het vmbo

Nadere informatie

Overgangsnormen bovenbouw

Overgangsnormen bovenbouw Overgangsnormen klas 3 en 4 VMBO / HAVO 2014-2015 OSG Sevenwolden Locatie Joure Overgangsnormen bovenbouw Overgangsnormen bovenbouw 2014-2015 - 1 - A. Overgangsnormen VMBO TL 3 TL 4 Aan het einde van het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 34 010 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet medezeggenschap op scholen en de Wet voortgezet onderwijs

Nadere informatie