Februari Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers. AIS Flight Academy Winterslaap De koopman en de dominee

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Februari 2014. Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers. AIS Flight Academy Winterslaap De koopman en de dominee"

Transcriptie

1 Februari 2014 Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers AIS Flight Academy Winterslaap De koopman en de dominee

2 Moet ik nou kiezen voor een korte of lange rentevaste periode? hypotheken een logisch antwoord op al uw vragen. Door ontwikkelingen in de economie zijn de spelregels van de financiële wereld veranderd. Wat betekent dat voor u? En waar kunt u terecht voor een degelijk op maat gesneden antwoord? VLIEG is sinds jaar en dag een begrip in de luchtvaartwereld. Wilt u een persoonlijk en vakkundig advies, twijfel dan niet en neem contact op met Jelle Veldkamp of Bert Llama. Zij staan u graag terzijde VLIEG HypotHEkEn Amsterdamseweg BW Amstelveen Hypotheken Verzekeringen Makelaardij Pensioenen

3 februari 2014 steevast p. 2 voorwoord p. 3 woord & wederwoord p. 4 ais, flight academy p. 6 uit de post geplukt p. 10 winterslaap p. 11 portret p. 13 droog-natdiscussie rotterdam p. 14 passagiersrechten nader belicht p. 16 cirp steeds professioneler p. 18 kunst op schiphol p. 19 de koopman en de dominee p. 20 van het bestuur p.24 van de ledenraad p.40 1

4 steevast Steven Nergens 2 Europa Op woensdag 5 februari vond een opmerkelijke persconferentie plaats in Oslo. De Amerikaanse vliegervertegenwoordiging was initiatiefnemer hiertoe. Directe aanleiding is de zoektocht van Norwegian Air International (NAI) naar een model om zoveel mogelijk morele verplichtingen en feitelijke regelgeving te omzeilen. Als een Noorse luchtvaartmaatschappij een AOC in Ierland wil verkrijgen en personeel wil recruteren via een Singaporese hiring agency om dan Bangkok als basisstation in te richten, is dit niets anders dan zoeken naar, zoals de Amerikanen het zo mooi noemen, the flag of convenience. Problemen die de vliegervertegenwoordigingen ermee hebben is dat dit oneerlijke concurrentie in de hand werkt. Waar de gerenommeerde maatschappijen zich aan allerlei sociale en fiscale regelgeving moeten houden, worden deze regels door dit soort maatschappijen omzeild of ontdoken. Nog belangrijker is dat de veiligheidscultuur onder druk komt te staan. Het veiligheidstoezicht van de nationale en Europese autoriteiten op een dergelijke constructie zal op zijn zachtst gezegd ernstig bemoeilijkt worden. Wie moet naleving controleren en handhaven? Ierland, EASA, Singapore, Thailand? De Europese Commissie heeft in de luchtvaart heel duidelijk partij gekozen voor de consument. Ik krijg de indruk dat alles maar moet kunnen om de consument ter wille te zijn. Werkgelegenheid komt er daardoor bekaaid af. Als alle werkgelegenheid naar het Midden- Oosten of China zou verschuiven, heeft Europa toch echt een probleem. Het moet groen, goedkoop en met maximale bescherming voor de consument. Dat kan dus niet. Hoe kun je de Europese luchtvaart nu overladen met tal van belastingen zoals ETS, milieuwetgeving, geluidswetgeving, een onevenredige toe te kennen consumentenvergoeding bij vertraging en oneerlijke concurrentie en dan verwachten dat de Europese maatschappijen ook nog goedkoop tickets aanbieden? De Europese Commissie zou zich voor een meer evenwichtige belangenverdeling moeten inzetten, omdat juist dat op de langere termijn belangrijk is voor het concurrentievermogen, de economische groei en de werkgelegenheid in Europa. Diverse van deze Europese thema s kwamen ook aan bod tijdens het Europaforum waarvan de VNV op 30 januari eervol gastheer mocht zijn. Dit forum wordt tweemaal per jaar georganiseerd door het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) en is een zeer zinvolle bijeenkomst ter verruiming van het inzicht in het politieke en ambtelijke speelveld. Dichterbij huis heb ik gemeend een brief te moeten schrijven aan alle leden om de situatie rondom de Martinair-vertegenwoordiging uit de doeken te doen. Het kan niet langer zo door blijven gaan. Het maar blijven zoeken naar wegen om via rechtszaken het gelijk te halen voor zaken die na uitvoerig overleg binnen de verenigingsstructuur langs democratische weg tot stand zijn gekomen is onacceptabel. Het lidmaatschap van de VNV is een keuze en geen verplichting. Zich als lid houden aan de verenigingsstatuten is wel een verplichting. Het bestuur blijft oprecht bereid om met de Martinair-leden in gesprek te gaan en staat onverkort een oplossing voor die werkgelegenheid, inkomen en pensioenzekerheid moet bieden. Maar het met druk van rechtszaken stellen van te hoge eisen voor een oplossing waarbij meerdere belanghebbende partijen betrokken zijn, waaronder de bedrijven en de KLM-achterban van de VNV, draagt niet bij aan die oplossing. Bij deze nogmaals de zeer nadrukkelijke oproep om het juridisch wapengekletter te laten ophouden. Als de Martinairleden de huidige situatie voortzetten, moeten zij zich ervan bewust zijn dat de VNV hun belangen minder goed kan behartigen, hetgeen ten koste zal gaan van de onderhandelingsresultaten. voorwoord Francis van Haaff, hoofdredacteur Het wordt mij droef te moede. Er zit geen verbetering in de cohesie van de Martinair-ledenraad. Een enkel ledenraadslid neemt zichzelf bedroefd in acht. In de laatste vergadering werd gezegd dat Martinair eigenlijk een operator van KLM is, en op zichzelf altijd goed draait. Martinair maakt potentieel altijd winst. Air France-KLM gebruikt alleen de capaciteit niet goed. Ja, kijk, dat soort zienswijzen leidt nergens toe. Wat een zand in de ogen. Dit overstijgt toch het niveau van hullie en zullie niet? De ledenraad moet zichzelf hierin corrigeren. Ze moet dit zichzelf niet toestaan. De remedie om afstand te nemen van alle onzin, afstand te nemen van al het aardse, is de ruimte ingaan. De dampkring uit. Voor vijf minuten. Dat kan. Dat kan echt! In dit nummer van Op de Bok vertelt Nick Vording hoe dat kan. Kaartjes worden al goed verkocht! Wat mij zo bijbleef van de goedbezochte ledenlunch is de interesse die KLM in het project Spaceflight met de Lynx heeft omdat het baanbrekend en pioneren is. En toen zag ik dat ook meteen voor me: met die Lynx zit je ook op de bok, eerste rij, net als destijds bij de Fokker FII. De Lynx I en II krijgen ook dubbele besturing! Ik heb het zelf gehoord: er is voor ons ook de mogelijkheid dan even te mogen sturen. De Commissie Juniore Vliegers van de VNV is nog steeds zeer actief. Behalve zich zorgen maken om pay-to-fly en de pilotenplas kijkt de CJV ook naar de goede dingen voor toekomstige piloten. Deze bleek in ruwe diamantvorm gevonden te zijn bij de AIS vliegschool. Daarom in deze Bok daar een artikel over. Copilote bij ArkeFly Samantha Plas heeft de even angstaanjagende als realistische beeldspraak gevonden voor de levensgevaarlijke vermoeidheid. Nu in column-vorm, spoedig in een uitvoerig artikel in verband met FRMS. Afgelopen maand was ik bij de rechtszaak in Den Haag van Julio Poch tegen de Nederlandse Staat. Mr. Geert-Jan Knoops en zijn echtgenote kwamen met een vlammend betoog waarom Julio Poch hulp verdient van de Nederlandse Staat. In zijn lange requisitoir kwamen alle punten die over de zaak in vier jaar te melden zijn aan bod. Als iemand van de pers de zaak nog niet begreep dan kreeg deze nu alles uitgelegd en opgesomd. De landsadvocaat was welbespraakt maar formeel en zeer beknopt. De rechter leek goed op de hoogte te zijn en had compassie voor het uitzichtloze leven van Julio in zijn Argentijnse cel. Maar zijn oordeel bleek los te staan van zijn medeleven. De Staat treft geen blaam of hoeft in ieder geval niet gedwongen te worden bij te dragen aan zijn proceskosten. De vraag is, denk ik, op dit moment niet wie er blaam treft omdat teveel mensen ergens naar beste weten hebben gehandeld. Ze waren allemaal een schakel in een geheel dat nu al vier jaar cel voor Julio tot gevolg heeft. Wie is De Nederlandse Staat? Dat zijn allang niet meer de mensen bij Justitie van zes jaar geleden toen het nog maar kleine balletje begon te rollen. De vraag is wie de schreeuw om hulp durft op te pakken. De situatie voor Julio Poch is oeverloos en lijkt naar Nergens te leiden. Nergens, in Argentinië. 3

5 Woord en wederwoord is een vrijplaats voor meningen van de leden en geassocieerden van de VNV. Bijdragen geven uitsluitend de opvattingen van de auteur weer. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden stukken in te korten tot maximal 400 woorden en/of te redigeren op stijl, grammatica en structuur. Stukken die zich kenmerken door onbetamelijk of onnodig kwetsend taalgebruik, of waarvan de inhoud in de ogen van de redactie schadelijk is voor de Vereniging, worden geweigerd. Hiertegen is beroep mogelijk bij de president van de Vereniging (artikel 73 Huishoudelijk Reglement). Relevante informatie Met enige regelmaat denk ik terug aan het ongeval van Turkish Airlines bij Schiphol op 25 februari En herlees ik in de beschouwing in Op de Bok van december 2012 met name de verzuchting: Waarom hebben ze (de drie vliegers) niet gezien wat ze niet hebben gezien? Was het de checklist, het zoeken naar de landingsbaan? Ook herlas ik het officiële rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en daarin met name de titel van Bijlage J: Relevante Cockpit Voice Recorder Gegevens. Uit de titel van deze bijlage maak ik op dat er ook Niet-relevante gegevens op de CVR-opname zijn te horen. Zou het niet zo kunnen zijn dat deze niet-gepubliceerde CVRgegevens een licht zouden kunnen werpen op alle cockpitgeluiden? Waren de drie vliegers wellicht doende met nietrelevante cockpitactiviteiten? In ieder geval rijst bij mij de vraag wie in de Onderzoeksraad beslist of bepaalde geluiden al dan niet relevant zijn. Hebben de waarnemers van de VNV ooit de volledige CVR-opname mogen beluisteren? Zo ja, wat waren hun bevindingen op dit punt? Ik hoop dat de VNV, in het belang van de vliegveiligheid (en de eventueel te leren lessen), er in zal slagen ook de tekst van de niet-relevante geluiden te onttrekken aan het bureau van de Raad. Aart van Wijk Reactie Het doel van een ongevallenonderzoek is het achterhalen van factoren die hebben bijgedragen aan het ontstaan van een ongeval en daar waar mogelijk het doen van aanbevelingen om deze factoren in de toekomst uit te sluiten. Soms zullen bepaalde omstandigheden niettemin nooit boven tafel komen. Dat geeft een onbevredigend gevoel, maar is inherent aan dergelijke onderzoeken. Dit hangt echter niet samen met het niet-publiceren van irrelevante informatie. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) brengt het onderzoeksrapport uit. Het onderzoek wordt gedaan door een commissie die bestaat uit gekwalificeerde ongevallenonderzoekers. De AIG (Accident Investigation Group) van de VNV bestaat uit zeventien gekwalificeerde onderzoekers. Op verzoek van de OVV is ten tijde van het ongeval een ervaren AIGonderzoeker toegevoegd aan de onderzoekscommissie ter ondersteuning en vanwege zijn expertise. Deze onderzoeker valt vanaf dat moment onder de autoriteit van de OVV en draait als lid van de commissie mee, zonder ruggespraak met de VNV. Bij het onderzoek zal bij het uitluisteren van de CVR (en bij alle bekende feiten) altijd een afweging gemaakt worden wat wel relevant is en wat niet. Het is aan deze commissie om die afweging te maken. De niet-relevante gegevens hebben geen bijdrage gehad aan het ongeval en zijn daarom in het rapport buiten beschouwing gelaten. Martin Brussaard, voorzitter Accident Investigation Group Blokhoofd? Afgelopen maand viel zoals gebruikelijk Op de Bok op de mat en zoals gebruikelijk is het in de vliegtas gelegd om zorgvuldig door te lezen op de route. En zoals gebruikelijk was de inhoud gevarieerd en informatief met meerdere beschouwingen, passend bij een vereniging met historisch besef. Totdat de pagina met bestuursmededelingen werd bereikt was het gemoed van deze lezer prima, maar al lezende over de uitwerking voor de afgesproken deeltijd-in-blokkenregeling ging een heel andere gemoedstoestand zich meester maken. Teleurstelling en boosheid zijn woorden die hier passen. Over wat het bestuur schrijft kan het nodige worden opgemerkt, zowel op de inhoud als op de toon daarvan. De geschetste regeling is in hoofdlijnen niets anders dan een structurele uitgesteld verlof-regeling, die wel voorspelbaar is wanneer het uitgesteld verlof wordt uitgekeerd maar voor de duur ervan nog altijd afhankelijk is van de gevlogen productie. Gezien de lange doorlooptijd in het tot stand komen van deze regeling (invoering winterdienst 2013 was per cao afgesproken), had men een wat vernieuwende regeling kunnen verwachten. Bijvoorbeeld door de lengte en frequentie van het vrije blok alleen afhankelijk te maken van het gekozen deeltijdpercentage. Inderdaad, een hybride vorm van het indeelsysteem dat al jaren tot tevredenheid functioneert in een andere door de VNV afgesloten cao. En waarvan de KLM-vliegers die bij Martinair hebben gevlogen het bijna unaniem als zeer prettig hebben ervaren. Gemiste kans. Maar dat valt in het niet bij de mededeling dat deze regeling alleen gaat gelden voor 80%-vliegers. In een later stadium zullen het bestuur en KLM bepalen of hij ook gaat gelden voor 67%-vliegers. Waarom dit hiaat. Maken 67%-vliegers geen deel uit van de groep die onder de cao-afspraken valt? Zo moeilijk is het niet om 67%-vliegers in de gekozen systematiek in te passen. Hierachter lijkt iets anders schuil te gaan. Waar in het lange verleden het aantal verzoeken voor 13% minder werken (67% versus 80%) met 30% werd gereduceerd van tien naar zeven treedt het huidige bestuur hier op gelijke wijze op. Ach, die 67%-vliegers zijn niet belangrijk klein groepje, einde carrière enz. kan je erbij bedenken. In ieder geval werd in de manier van mededelen geen enkele poging gedaan om een brug te slaan naar die 67%-vliegers die er met smacht op hebben gewacht. Hooghartig komt het over. En dat maakt boos. Nu is het dit onderwerp, straks weer een ander; de recente geschiedenis laat zien dat communiceren met respect voor de toehoorder van vitaal belang is, willen wij het V-gedeelte van de VNV behouden. En daar lijkt het de afgelopen tijd van Boosheid en teleurstelling zijn gevoelens die veel VNV-leden thans meedragen, voor aanzienlijk belangrijkere redenen trouwens. Een vlucht naar buiten is dan soms een voor de hand liggende reactie. En de persoonlijke teleurstelling? Ach, volgens de Grocourant (jan. 2014) krijgen wel meer mensen tegenwoordig een blokhoofd. Hopen op een betere blokken -uitkomst kan altijd nog en anders lacht vervroegd pensioen mij wel toe. Of dat pensioen gebeurt als lid van een Verenigd VNV valt nog te bezien. En dat is de echte oorzaak van mijn blokhoofd. Patrick van Oudgaarden Reactie Ten aanzien van de inhoudelijke reactie op de voorgenomen regeling deeltijd in blokken merkt het bestuur graag het volgende op. De voorgenomen systematiek, waarbij opgebouwd deeltijdverlof in vaste perioden uitkeert, past bij KLM in gebruik zijnde WRR s en garandeert een gelijke werk- en vrijetijdsverdeling als bij reguliere deeltijd. Een kopie van een deeltijdvariant, zoals in gebruik bij andere maatschappijen, is in combinatie met de KLM-cao zeer moeilijk maakbaar en leidt tot vele aanpassingen en aanvullende afspraken. Vandaar dat gekozen is voor de omschreven variant die in de basis tot een vergelijkbare uitkomst leidt. Dat de regeling in eerste instantie wordt uitgerold voor de 80%-tewerkstelling heeft geen andere achtergrond dan een praktische. Het implementeren van een dergelijke regeling vergt vele (IT-)aanpassingen en de werking van de regeling dient in praktijk ervaren en eventueel bijgestuurd te worden. Omwille van maakbaarheid en beheersbaarheid van de implementatie en een (al dan niet terechte) angst inzake regency van vliegers bij KLM, is besloten de 66 2/3% tewerkstelling later aan de regeling toe te voegen. Dat dit maakbaar is, onderschrijft de VNV. Het aantal verzoeken voor de 66 2/3% tewerkstelling (zeven vlucht- en tien vrije tijdverzoeken) kent overigens zijn oorsprong bij de introductie van dit tewerkstellingspercentage. Deze is destijds geaccordeerd en kent sindsdien geen aanpassingen of (negatieve) bijstellingen. Ten slotte hoopt het bestuur dat met bijgaande toelichting een deel van de teleurstelling en boosheid zijn weggenomen. Voor opmerkingen en vragen kunt u bij de VNV terecht via het contactformulier op de website of telefonisch en wij zullen ons voor alle vliegers in alle tewerkstellingspercentages in (blijven) zetten. Willem Schmid, bestuurslid KLM-zaken 4 alle kanten nog weleens aan te hebben ontbroken. 5

6 AIS Flight Academy Tekst: Francis van Haaff, foto s Maarten van Haaff In een tijd waarin de VNV kritisch is naar vliegscholen, zijn er natuurlijk ook vele lichtpuntjes. Na een tip van de Commissie Juniore Vliegers (CJV) mogen we op bezoek bij de AIS vliegschool op Lelystad. We willen met eigen ogen zien wat deze vliegschool goed doet.

7 Het weer is typisch Nederlands: miezerige regen, windvlagen en een wolkenbasis die amper VFR toestaat. Klassiek weer voor Nederlandse vliegscholen. De Nederlandse vlieger wordt in de wind gehard. De ontvangst is zeer vriendelijk. De AIS Flight Academy is een standaard, maar complete vliegschool met een geïntegreerde opleiding. Dat wil zeggen dat de hele opleiding wordt gegeven, compleet, met theorie en praktijk door elkaar en goed aansluitend. Het tegengestelde zou een modulaire opleiding zijn, in brokjes en beetjes. AIS staat eigenlijk voor Aeronautical Instruction Services, waarvan acte. motor. Ze hebben een team waarin iedereen op zijn plek gemotiveerd is. De school ademt liefde voor het vak: gewoon klassikaal les, geen CBT. Er wordt gezamenlijk geluncht. De sfeer is gemoedelijk. Er lijkt geen strenge hiërarchie te bestaan. Het onderhoud wordt in eigen beheer gedaan. Kisten onderhouden doen ze ook zelf. Een brug van eigen makelij tilt met groot gemak de vloot Trinidads, Tobago s en Tampico s op. Drie wiellagers worden voor ons oog vlot gereinigd en opnieuw ingevet. In de hoek staat een kist voor een zelf ontwikkelde dieselmotor. 8 Arend van der Meer heeft op gedegen wijze zijn eigen vliegschool opgezet. Alles is geregeld, alles ziet er netjes uit. Een flinke vloot, nette gebouwen, huisvesting voor leerlingen in eigen beheer. Vanaf 2009 is zijn concept dat leerlingen ook ervaring moeten kunnen opdoen op een heavy twin (meer dan kg, en dus met een typerating). Daarvoor begon hij AIS Airlines waar hij in 2011 het AOC voor kreeg. Arend van der Meer is een aanpakker met sterke, grote handen. Hij oogt als een aannemer. Behalve dat hij het brein van de school is, is hij ook de spil waar de tent op draait. Hij belichaamt het oppakken van alles dat er moet gebeuren. Hij zet de vriendelijke, no-nonsense toon. De bus die leerlingen en personeel voor een uitje naar een weekendje skiën in het Sauerland brengt, rijdt hij zelf. Zijn broer Martin is een uitvoerder, ook een AIS Flight Academy is een standaard, maar complete vliegschool met geïntegreerde opleiding. De school breidt niet uit qua aantal leerlingen, die blijft nagenoeg constant op ongeveer dertig per jaar. Ze zijn wel ambitieus. Ze ontwikkelen zelf een dieselmotor voor hun eigen vierzits opleidingstoestellen. AIS begint tevens met een helikopteropleiding. De school was weer een vliegschool in een slechte tijd voor aspirant vliegers. Deze lijkt de tand des tijds tot nu toe goed te doorstaan, mede door het concept waarbij (ex)leerlingen met behoorlijke ervaring los worden gelaten. Ze bouwen commerciële uren op met eigen commerciële lijndiensten. De heavy twin van AIS is een British Aerospace Jetstream 32. De keuze voor dit vliegtuig lijkt een gouden greep. Het opereert in een nichemarkt van de commuterlijnen die grote maatschappijen teveel gedoe vinden. De Jetstream is een relatief goedkoop opererende 19-zitter, vanwege de relatief onderhoudsvrije single shaft Garrett turbopropmotor en AIS heeft daarnaast ook de enige full motion Jetstream simulator in huis, waardoor ze een soort Mekka zijn geworden in de wereld van de Jetstream operators. Er is een flink potentieel, zeker als de economie weer aantrekt. De 19-zitter blijkt een geschikt vliegtuig voor dag-randverbindingen: routes voor forensen die met de auto te lang en te onhandig zijn. Daarom vliegt AIS airlines in Noorwegen, Zweden, Duitsland en Engeland vooral zakenmensen van afgelegen gebieden naar de grote steden. Ze doet dit in een wet-lease constructie voor Direktflyg (Zweeds, Borlange based, drie routes) en Eastern (Brits, Humberside based, een route). Sinds kort verkopen ze ook zelf tickets in Duitsland FMO based, twee routes). Vanaf tien stoelen kan er al winst gemaakt worden. Ondertussen hebben ze acht Jetstreams. Er is een flink potentieel, zeker als de economie weer aantrekt en Lelystad groeit. De VNV had aanvankelijk scepsis omdat het snel als cheap labour aangemerkt kan worden om copiloten in een opleidingsconstructie te laten werken, de FO s bij AIS hebben echter een volledig betaalde baan. Wel kost eerst de typerating de leerling ( voor de basis typerating en 5000 voor de overige trainingen). De vlieguren daarna, in dienst bij AIS Airlines, zijn uren die ertoe doen. Na een jaar of langer heeft een ex AIS-leerling al een serieus logboek. De AIS FO s plegen goed terecht te komen. De FO s bij AIS hebben een volledig betaalde baan. Je zou misschien kunnen zeggen dat inherent aan hun sterke punt, namelijk de link met AIS Airlines, de nadruk op turbopropvliegen ligt. Elk voordeel heb z n nadeel! Met ongeveer 500 turbopropuren lig je bepaald niet onaardig in de markt voor de ATR, Metroliner, Saab, Fokker 50, Jetstream of Beech Maar dat is dan tevens je beperking. Waar leerlingen het droombeeld van de grote maatschappijen hebben, is deze school vooral een springplank naar regio commuters. Er wordt misschien meer voor de ATR opgeleid dan voor de grote jet-maatschappijen. In Nederland is er weliswaar geen turbopropvloot meer, buiten Nederland is er echter nog ruim voldoende potentieel. Daarnaast staat niets een overstap naar jet-operators in de weg. Het droombeeld van de grote luchtvaartmaatschappijen wordt aangemoedigd door sappige foto s op de eigen website van Boeing 747 s en cockpits van de Airbus 380. Dat mag realistischer! Toch speelt de school open kaart. De nadruk ligt op aanpakken en doorwerken. Vliegen voor een commuter is prachtig werk. Alles zelf doen: vliegen en plannen, tanken en inspecteren, de koffie en catering regelen. En vliegen tussen de fjorden van Noorwegen is hoe dan ook avontuurlijk. Gezegd moet worden dat de complete zorg en het volwassen afleveren van vliegers een bewonderenswaardig concept is. 9

8 uit de post geplukt 10 Innovatie door Nederlandse bedrijven Met meer dan honderd bedrijven, die zorgen voor een jaarlijkse omzet van 2,3 miljard euro, staat Nederland op de zesde plaats van de luchtvaartindustrieën binnen Europa. Een aantal van die bedrijven gaat met de Franse vliegtuigbouwer Airbus werken aan de ontwikkeling van lichtgewicht kunststof materialen. Doordat dit materiaal 15 procent lichter is kunnen vliegtuigen zuiniger vliegen. Door de kennis en toepassing op het gebied van thermoplastische onderdelen verwacht de sector op termijn 300 banen en 1,2 miljard euro extra omzet voor de Nederlandse luchtvaartindustrie te genereren Bron: nu.nl Polderbaan als parkeerplaats Het baangebruik op Schiphol wordt vanaf 10 maart aangepast, waarbij andere banen dan gebruikelijk worden ingezet. Dat heeft alles te maken met de Nuclear Security Summit (NSS) van 24 en 25 maart in Den Haag. De Polderbaan dient hierbij als parkeeplaats van de toestellen waarmee de 58 wereldleiders arriveren. Gedurende de sluiting van de Polderbaan zal er ook een andere geluidsverdeling zijn. Omwonenden van andere starten landingsbanen zullen naar verwachting meer overlast hebben. Daarnaast gelden zowel op de grond, als ook in het luchtruim beperkingen. Op de weg heeft het verkeer tussen Amsterdam, Den Haag en Rotterdam last van de top, in de lucht is de recreatieve luchtvaart in de wijde omgeving van de Randstad verboden en Defensie heeft vliegtuigen en helikopters klaarstaan voor eventuele onderscheppingen. De NSS is de grootste top ooit in Nederland gehouden. Naast de wereldleiders worden nog eens vijfduizend delegatieleden en drieduizend journalisten verwacht. Bron: luchtvaartnieuws.nl Charlie Victor Romeo In 1999 verscheen Charlie Victor Romeo voor het eerst op de planken. Nu is er de 3-D verfilming die laat zien wat er in de cockpit plaatsvindt voorafgaand aan verschillende ongelukken. De laatste momenten van zes fatale ongelukken worden aan de hand van de transcripts van de cockpit voice recorders nagespeeld. Het gaat om luchtvaartongevallen die plaatsvonden in de jaren 80 en 90, waarbij ofwel slecht weer, mechanische gebreken en human error fatale gevolgen hebben. De film neemt het publiek mee in de cockpit waarin de spanning voelbaar is door de ontstane noodsituatie. Het een-op-een gebruik van de woorden die in de black box zijn aangetroffen geeft een extra lading aan een film die een merkwaardige kruising is van een documentaire en experimenteel theater. Dit leidt tot een boeiend beeld van zowel hoe mensen in een crisissituatie acteren als de overlevingsdrang van de mens. Een clip van deze film is te zien op: Bron: Int. New York Times Alarm over ganzengevaar De provincie Noord-Holland gaf dit jaar vanwege juridische perikelen een maand te laat toestemming om ganzen rond Schiphol af te schieten. Daar bovenop werd bekend dat het vergassen van ganzen voorlopig helemaal niet ingezet kan worden vanwege EU-regelgeving. De aanhoudende ganzenplaag rond Schiphol stemt tot grote zorgen bij onder meer de VNV, die het zeer onverstandig {vindt} als milieu de vliegveiligheid gaat overheersen. Vorig jaar zijn volgens Fauna Beheer Eenheid Noord-Holland in de Schipholregio vijfduizend ganzen gedood door afschot en tienduizend door vergassing, wat toen wel nog mocht. De staatssecretaris verwacht pas eind 2014 toestemming te krijgen voor het vergassen. De Raad voor Dierenaangelegenheden vindt vergassen het meest aanvaardbare middel om de vliegveiligheid te waarborgen. De ontheffing aan jagers binnen een straal van tien kilometer rond Schiphol is nu tot eind 2018 van kracht. Bron: de Telegraaf Hoe slim is een Chinees Met een full flex business class ticket, met een maaltijdvoucher voor een van de twee lounges van China Eastern, heeft een Chinese man een jaar lang bijna dagelijks gegeten in de VIP lounge van China Eastern Airlines op de luchthaven van de stad Xian. De man hanteerde een slimme truc; ter plekke verschoof hij telkens de datum van vertrek. Pas toen een werknemer van de maatschappij zag dat hetzelfde ticket al 300 keer was gewijzigd, was het spel uit. Toen de man besloot om helemaal niet meer te vliegen en zijn geld terugvroeg kreeg hij dit zonder enkel probleem. Bron: luchtvaartnieuws.nl Winterslaap Tekst: Samantha Plas Koude lucht van de snelweg waait door het kiertje van mijn autoraam. Koffie to go staat binnen handbereik. Ik rijd naar huis na een nachtvlucht. Mijn favoriete nummer van Iron Maiden doet de auto trillen. Wie weet kom ik zo de kilometers goed door. Ik weet wel dat het niet helpt, maar laat het dan op z n best een placebo voor me zijn. Eenmaal thuis wil ik nog maar een ding: beginnen aan een hele lange winterslaap. Jammer, gaat niet. Ik moet blij zijn met een paar uurtjes bijtanken. Goed, de ene vlucht is de andere niet. Soms kom je relatief fit aan in Amsterdam. Maar er zijn ook vluchten die toch een nog grotere aanslag op je lijf zijn dan waar je al bang voor was. Tijd om te herstellen is er ook niet altijd. Gebeurt dit vaak genoeg achter elkaar dan hoef je niet te twijfelen, dat is fatigue. Humor Nadat in november vorig jaar een vrachtvliegtuig het presteerde om te landen op een verkeerd vliegveld, gebeurde het in januari een passagierstoestel van Southwest Airlines dat aan de grond kwam op het verkeerde vliegveld in Missouri. Zie hier hoe je dan als luchtvaartindustrie reageert op de gênante publiciteit na die blunders... Bron: New York Times Fatigue? Is dat alleen maar vermoeidheid of is het ook oververmoeidheid. Voelt dat voor ons niet hetzelfde? Ik durf te zeggen dat we op dit moment binnen het bedrijf met beide te maken hebben. We zijn vermoeid door bijvoorbeeld de griep van afgelopen maand. Snotterend, hoestend en 11

9 portret Heino Timmerman (1963) (Foto: Maarten van Haaff) proestend zaten we soms in de cockpit. Sinds lange tijd is het ziekteverzuim niet zo hoog als op dit moment. Mijn telefoontje met de mededeling dat ik weer door mijn neus kon ademen werd dan ook letterlijk ontvangen met de woorden: FAN-TAS-TISCH, daar zijn we echt héél erg blij mee. Even, heel even, kreeg ik het gevoel onmisbaar te zijn Er is zelfs keuze uit meerdere vluchten om te bewilligen. verstand dacht ik eerst: Dat is vreemd... ze zien toch dat ik er aan kom rijden? Vrijwel meteen kreeg ik gelukkig een helder moment en ik realiseerde me dat ik scheel keek van vermoeidheid. Dit nooit weer, besloot ik toen. Ik vraag mij werkelijk af wanneer het een keer fout gaat. Een collega vergeet even zijn hand op de vangrail te plaatsen en gaat de sloot in. Ziet het bedrijf in dat dit komt door het zware vliegschema? Heeft iemand bij de landing al zijn hand op de vangrail? 12 De eerste collega s voor de Dreamliner zijn in training. Enkele andere zijn toch bij een andere maatschappij gaan vliegen. We hebben te maken met een personeelstekort. Dit maakt ons van nu vermoeid straks oververmoeid. We vliegen bijna allemaal precies op de wet. Ruimte voor een extra dag vrij is er niet. Collega s worden gebeld met de vraag om te bewilligen. Er is zelfs keuze uit meerdere vluchten om te bewilligen. Extra werk wordt verzet, gaten worden gevuld, maar de (over)vermoeidheid stapelt zich op. Wie denkt dat ArkeFly een slappe tijd kent in de winter heeft het mis. Wij vliegen niet alleen onze eigen rotaties maar in deze winter ook die van zustermaatschappijen TUIfly en TUIfly Nordic. Vanuit Hamburg, Oslo en Helsinki vervoeren we iedere week een groot aantal extra klanten naar hun vakantiebestemming. Leuk wel, een andere bestemming, maar binnen vierentwintig uur zitten we met de gehele bemanning weer in het toestel om de nacht door te vliegen naar de volgende bestemming. Aansluitend (lees: soms meer dan drie uur wachten) gaan we als passagier door naar Amsterdam. Zijn we dan vermoeid of oververmoeid? Vervolgens is het dan met de bekende hand aan de vangrail naar huis rijden. Wijselijk zou zijn te kiezen voor een dagkamer op Schiphol, maar je bent zo dicht bij je eigen bed. Een keer zag ik de verkeersborden de snelweg oversteken na een vlucht. Bij mijn volle Ik zag een keer de verkeersborden de snelweg oversteken... Ik hoop absoluut niet dat het gebeurt, maar de fear-factor wordt groter en groter. Hopelijk meldt een collega zich op tijd ziek als hij moe is. Blijft een kist om die reden eens aan de grond staan, dan wordt er hopelijk iemand wakker op kantoor. De schema s, de wet, het bewilligen: het is allemaal leuk bedacht. Op papier staat het prachtig. We blijven nog net binnen de lijnen van de wet. In de praktijk werkt het alleen iets anders. Tijd om wakker te worden mensen! Op een afdeling waar een werknemer met veertig dienstjaren geen unicum is, komt Heino Timmerman met vierentwintig jaar dienstverband net om de hoek kijken. Heino haalde zijn groot rijbewijs bij de Melkunie. Een vrachtwagen met melk rondrijden is totaal anders dan een volgeladen Boeing 747 naar achteren duwen. De allereerste keer dat hij dat deed, wist hij dat hij zijn plek gevonden had. Heino is erg trots op zijn werk, dat zoveel meer beslaat dan alleen het vliegtuig achteruit duwen: Wij lopen voordat wij het vliegtuig terugduwen altijd nog een laatste ronde om het vliegtuig. In een operatie waar iedere seconde telt, kan dat vanuit het perspectief van de cockpit lang duren. Dan vragen zij bijvoorbeeld de pushbackklaring aan terwijl wij daar niet klaar voor zijn. Wij zijn echter het laatste vangnet. Met enige regelmaat stuiten wij op een niet goed afgesloten luik of een hydraulisch lek.

10 Droog-Natdiscussie Rotterdam vernieuwde ICAO-regelgeving helpt Foto: Roy Yang (31) damp runway means a runway where the surface is not dry, but when the moisture on it does not give it a shiny appearance. De begrippen: reflective (weerkaatsend) en shiny appearence (glimmend) leiden tot spraakverwarring. Mede omdat het vrijwel onmogelijk is om het onderscheid objectief vast te stellen. Tevens wordt in onvoldoende mate rekening gehouden met de soort ondergrond en waterafvoerend vermogen van het oppervlak (beton, asfalt, grooved of niet en evenmin voor PFA). De meest recente ICAO annex 14 6th edition, July 2013 poogt een beter onderscheid te maken tussen damp en wet. DAMP - the surface shows a change of colour to moisture. WET - the surface is soaked but there is no standing water ICAO geeft momenteel nog aan dat op een natte baan de braking action Good = Aeroplanes should not experience directional control or braking difficulties is. Beide runway excursionprogramma s van Eurocontrol en van de FAA (TALPA ARC) concluderen echter dat de harmonisatie van braking actions in ernstige mate tekort schieten en dat er geen correlatie bestaat met het feitelijke gedrag van vliegtuigen Dat betekent dus dat hetgeen daarover nu in ICAO Annex 14 staat ook tekortschiet. ICAO heeft dat ingezien en de ICAO (APWG)-werkgroep heeft in zijn vergadering van 6 december 2013 concrete voorstellen geaccepteerd over het onderwerp baanfrictie. Wet en damp worden voortaan in dezelfde categorie (5) geplaatst, namelijk: WET ( including Damp and less than 3 mm of water ). DRY is categorie 6 en is ook echt droog. De oude ICAO-definitie wordt ook aangepast aan en wordt nu: Good: Braking action is NORMAL for the wheel braking effort applied AND directional control is normal. Meer water geeft een zwaardere categorie, maar valt buiten de scope van deze discussie. Dus ook ICAO concludeert dat droog echt droog is en dat nat en damp nat is. Met het oog op dit vernieuwde ICAO-standpunt, is het dus moeilijk houdbaar dat een damp, laat staan een wet landingsbaan, onder bepaalde omstandigheden als droog mag worden beschouwd. Dat geldt onverminderd voor de planningfase. Daarentegen roepen de nieuwe ICAO-regels wel de vraag op of het reëel is om bij een categorie 5-baan ook de 15% marge te laten gelden. Mede omdat volgens de nieuwe regels de controllability op een categorie 5-baan normaal is en dat dus het risico van een excursion per definitie niet wordt verhoogd. Mocht een zeer effectief waterafvoerend baanoppervlak er voor zorgen dat bij regen minder dan 3 mm water is te verwachten, dan is het m.i. gerechtvaardigd dat dit voordeel toekomstig in de planning mee kan worden genomen. De regels laten het echter op dit moment niet toe en vereisen dus een aanpassing. Dat is een separate discussie die naar mijn mening dan ook separaat moet worden gevoerd. Tekst, Rob van Eekeren, gepensioneerd gezagvoerder, directeur Safe-Runway Gmbh In de decemberuitgave van Op de Bok staat onder de teksten Van het bestuur een vliegtechnisch artikel met de cryptische titel Nat is niet droog. Het bericht handelt over de kwalificaties nat, damp en droog in het KLM OM part C over de landingsbaan van uitwijkhaven Rotterdam. Volgens Rob van Eekeren, die zich tijdens zijn vliegercarrière heeft bekwaamd als een deskundige op het gebied van runway excursions, hebben zowel de VNV als KLM een punt in de Rotterdam droge-of-natte-baandiscussie. Verschillen in regelgeving en wazige begrippen geven aanleiding tot onduidelijkheid. In essentie gaat het verschil van mening over de effecten ervan. De extra 15% opslag in de planningfase geeft immers voor de operator een beperking in het maximaal toegestane landingsgewicht, wat moet worden afgewogen tegen een verhoogd risico van een landing overrun excursion. De EU Commission regulation no 965/2012 zegt: (124) wet runway means a runway of which the surface is covered with water, or equivalent, less than specified by the contaminated runway definition or when there is sufficient moisture on the runway surface to cause it to appear reflective, but without significant areas of standing water Improvement to the safety of aircraft operations on wet and contaminated runways will result from: a) the calculation of take-off and landing operational distances through the provision of performance tables by the aircraft manufacturers correlated to the RWYCC; b) the establishment of standard criteria for the determination of the RWYCC by aerodrome operators; c) the affirmative statement that a runway is slippery when wet instead of a maybe which left the decision and calculation to the pilot without any means to ascertain the runway conditions; d) the improvement of the competence of personnel assessing and reporting runway surface conditions 15 lezersbijdrage

11 Passagiersrechten nader belicht Tekst: Jeffry Aenmey Is je vlucht vertraagd, geannuleerd of overboekt? Dan heb je recht op een vergoeding tot 600,- p.p.! Stichting EU-claim, Vlucht-vertraagd en Aviaclaim zijn slechts enkele van de vele instanties die op basis van no cure, no pay zeggen op te komen voor de rechten van de passagiers. Compensatiebedragen kunnen inderdaad oplopen tot 600, wat vaak behoorlijk meer kan zijn dan wat de passagier voor zijn ticket heeft betaald. Onlangs heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie bevestigd dat een luchtvaartmaatschappij verplicht is compensatie te betalen bij annulering en instapweigering, maar ook bij vertraging. Is dit te rechtvaardigen en hoe zit het dan met buitengewone omstandigheden? De consumentenrechten staan hoog op de agenda van de Europese Commissie. Voor luchtvaartpassagiers is sinds februari 2005 een verordening van kracht, die rechten biedt bij verstoringen in de uitvoering van hun vluchtschema. De invoering ervan leidde tot een storm van kritiek op de wetgeving. Aan de ene kant klagen passagiers en consumentenorganisaties dat zij hun rechten niet (makkelijk) te gelde kunnen maken. Aan de andere kant vinden de luchtvaartmaatschappijen de verordening disproportioneel en niet in lijn met internationale verdragen. Erger nog is dat deze gevolgen kan hebben voor de vliegveiligheid en bijdraagt aan een ongelijk speelveld in de internationale luchtvaart. De gemiddelde vlieger zal bij de uitvoering van zijn vlucht in eerste instantie niet stilstaan bij de verordening. Het garanderen van de vliegveiligheid in alle omstandigheden zal altijd het uitgangspunt moeten zijn. Commerciële overwegingen, schadevergoedingen uit hoofde van het Verdrag van Montreal, Sturgeon-arrest, compensatie voor ongemak en dergelijke, zijn zaken die bij de gezagvoerder van een vlucht hoogstwaarschijnlijk niet direct te binnen schieten en sowieso ondergeschikt zijn aan de vliegveiligheid bij zijn beslissingen ten tijde van verstoringen. Aan de andere kant maakt de vlieger deel uit van een commerciële onderneming, waarbij zijn beslissingen, houding en toezeggingen jegens de passagiers impact kunnen hebben op de winstgevendheid van de vlucht. Hij wordt immers in de uitoefening van zijn beroep geconfronteerd met (technische) verstoringen, waarbij zijn passagiers wellicht recht hebben op compensatie. Commissie zijn druk doende om aanpassingen te doen. Onlangs is op het bij de VNV in Badhoevedorp gehouden Europaforum met IenM over dit onderwerp van gedachten gewisseld. Het standpunt van de VNV is dat (Europese) regelgeving nooit mag leiden tot een spanningsveld tussen vliegveiligheid en rechten van passagiers. Daarnaast kan opgemerkt worden dat de Europese Unie in haar enthousiasme om allerlei wetgeving op te stellen ter bescherming van de consument misschien wel te ver doorschiet. Zij creëert daarmee in de internationale luchtvaart wederom een ongelijk speelveld in het nadeel van de Europese luchtvaartmaatschappijen. Regelgeving mag nooit leiden tot een spanningsveld tussen vliegveiligheid en passagiersrechten. Het laatste nieuws voor het in druk gaan van dit nummer: Op 4 februari 2014 heeft het Europees Parlement plenair gestemd over het voorstel ter aanpassing van de Verordening 261/2004. De uitslag was, zoals verwacht, ruim in het voordeel van de passagier. De individuele landen van de Europese Unie zijn nu aan zet om tot een oordeel te komen. technische publicatie Via de link: https://www.vnv.nl/ Nederlandse Verkeersvliegers Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers node/12117 is een publicatie te Verordening lezen die achtergronden, uitleg EG/261/2004 en de stand van zaken geeft Vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake compensatie over Verordening EG/261/2004: en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en annulering of langdurige vertraging van vluchten Vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake Uitleg en stand van zaken compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en annulering of langdurige vertraging van Paper in opdracht van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers vluchten. 30 januari 2014, mr. J.J. Aenmey 16 Hoewel de VNV benadrukt dat het belang van een veilige vluchtuitvoering te allen tijde voorop staat, is het voor de vlieger wellicht interessant te weten wat de achtergronden, de inhoud en de stand van zaken zijn van de Verordening passagiersrechten. Door de stevige kritiek is de verordening nog altijd onderhevig aan verandering en dus nog steeds actueel. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM), het Europees Parlement, de Europese Raad en de Europese 17

12 CIRP steeds professioneler Tekst: Egbert Theune kunst op schiphol Polyester Knoop (1975) Shinkichi Tajiri - Arrivals Hall 1 - Het KLM CIRP-team heeft het afgelopen jaar 55 incidentmeldingen afgehandeld. In totaal zijn hierbij 126 vliegers benaderd voor een gesprek, waarbij in de regel een tot twee gesprekken voldeden. Bij zwaardere incidenten geeft de vlieger zelf aan wanneer er geen behoefte meer is aan een gesprek. In 2013 waren de meeste incidenten: crew related (verkeersongeluk, beroving, incapacitation etc.); medical (overlijden passagier, medische tussenlanding etc.); fire/smoke/fumes (brandmeldingen vals en echt, elektrische rook in cabine etc.); technical (serieuze technische klachten); unruly passenger (vaak met aangifte na landing); engine failure (spontaan of olielekkage); windshear (incl. heftige turbulentie). Critical incident stress is een normale reactie van een normaal persoon op een abnormale gebeurtenis. Dus na het ervaren van een (critical) incident tijdens de vluchtuitvoering is het normaal als je geschrokken bent, er de hele nacht over nadenkt, behoefte hebt om er over te praten etc. Juist om deze reden is het CIRP-team destijds opgericht. Een vertrouwelijk een-op-eengesprek biedt de gelegenheid om het incident in alle rust te bespreken. Ook eventuele lichamelijke en/of geestelijke klachten die een reactie zijn op het incident kunnen besproken worden. Dit alles om te voorkomen dat de stress zich gaat vastzetten en in de toekomst tot zwaardere klachten kan leiden. Het voorkomt ook dat stress van meerdere incidenten zich opstapelt en de emmer uiteindelijk overstroomt. Indien noodzakelijk wordt in onderling overleg besloten om professionele hulp in te schakelen. Het uiteindelijke doel is het aantal ziekteverlofdagen Na het afsluiten van elk CIRP-gesprek werd de betreffende vlieger gevraagd om anoniem een enquête in te vullen. 37% nam deze moeite en gaf feedback over het functioneren van het CIRPteam. Deze respondenten waren vrijwel allemaal tevreden over het CIRP-gesprek. Zo n zestig procent gaf aan niet gebeld te zijn door de chef-vlieger na het incident. Het verwachtingspatroon is echter dat men wel door het kantoor wordt opgebeld met de simpele vraag Hoe gaat het met je? De kracht zit hem in de vertrouwelijkheid van het gesprek. Enkele opmerkingen uit de enquête geven precies het nut van CIRP aan: Het gesprek was precies wat ik nodig had, even mijn verhaal kwijt kunnen en mij gesteund voelen. Het was heel fijn om een paar dagen later bij een collega stoom af te blazen, vooral omdat dit vertrouwelijk is en blijft. Ik had eigenlijk het gevoel dat het totaal overbodig was dat ik hierover door CIRP werd opgebeld, echter een zeer fijn gesprek gehad waarbij toch nog wel wat losgemaakt werd. De KLM-groep (KLM, KLC, MP en HV) heeft voor elke maatschappij een eigen CIRP-team. De coördinatoren van deze teams hebben op eigen initiatief contact gezocht met elkaar, wat geresulteerd heeft in een goede samenwerking en het gezamenlijk trainen van de CIRP-teams. Indien gewenst kunnen de teams gebruikmaken van elkaars teamleden om toch snel een CIRPgesprek te kunnen aanbieden. Op korte termijn is het gewenst dat binnen de KLM-groep de krachten worden gebundeld in één CIRP-team. Dit verhoogt de professionaliteit en inzetbaarheid van CIRP. Zeker internationaal en binnen het SkyTeam is het met één gezicht naar buiten kunnen treden belangrijk. Bovendien maakt het niet uit van welke bloedgroep een CIRP-teamlid is tijdens een gesprek. De kracht Dit kunstwerk is een van de ontmoetingsplekken op Schiphol. Het is centraal, groot en herkenbaar. Toepasselijk ook, want Schiphol is niets anders dan een grote knoop. Een onderbreking van een rechte lijn. Voor de meeste reizigers is Amsterdam geen eindbestemming. Een knoop is ook een blokkade, een probleem. Als je kijkt naar de levensgeschiedenis van de kunstenaar snap je misschien waarom hij deze vorm gekozen heeft. Het is namelijk niet zijn enige knoop. Zijn beelden zijn onder meer te vinden in Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Deze vorm heeft blijkbaar een belangrijke betekenis voor hem. Deze Amerikaanse kunstenaar heeft vanwege zijn Japanse achtergrond tijdens de Tweede Wereldoorlog een tijd gevangen gezeten te verminderen, wat een win-winsituatie oplevert zit hem in de vertrouwelijkheid van een gesprek in een Amerikaans interneringskamp. Hij was een potentiële van verbroken eenheid. 18 voor de vlieger en de maatschappij. tussen vliegers uit dezelfde beroepsgroep. vijand. In 1943 kwam hij daaruit door voor de geallieerden in Italië Tekst en foto: Nick Vording te gaan vechten. Hij was een oorlogsheld. Na de oorlog verliet hij Amerika en verhuisde naar Europa. Eerst Parijs, daarna Amsterdam. Hij was een kunstenaar. Pas vlak voor zijn dood werd hij Nederlands staatsburger. Iedereen heeft meerdere identiteiten in zich zitten. Soms botsen ze, soms vullen ze elkaar aan. En hoewel je het misschien liever anders zou zien, maken ze je wel tot wie je bent. Door de aderen van de VNV stroomt verschillende kleuren bloed. Het heeft de vereniging gemaakt tot wat zij vandaag is. Soms werken de stromingen elkaar tegen, is het een blokkade. Soms kruist de ene stroming de weg van de andere, is het een onderbreking. Maar een knoop is uiteindelijk altijd een verbinding. Een herstel

13 De koopman en de dominee Tekst: Nick Vording De Nederlander is nooit bang geweest om iets te ondernemen. Wat iedereen voor onmogelijk houdt wil hij best proberen. Als er maar geld mee te verdienen valt. Een noordelijke route naar Nederlands-Indië? We gaan het proberen. Land kopen van indianen om Nieuw-Amsterdam te stichten? Geen probleem. Nieuw land uit het IJsselmeer? Waarom niet. Het is onze geliefde VOC-mentaliteit. Een mentaliteit waarbij de koopman en dominee altijd hand in hand gaan. Geld alleen is niet voldoende. Er moet een hoger doel zijn. eerst gerustgesteld worden. Het helpt hierbij dat Harry van Hulten zelf luchtmachtvlieger is geweest. We waren onder gelijkgestemden. Er werd een animatiefilmpje gestart waarin met bronstige Hollywoodstem werd verkondigd hoe geweldig de spaceflight wel niet is. Harry stelde de zaal gerust met de woorden dat dit een filmpje voor het grote publiek is. Een pr-filmpje. Met ons gaat hij de diepte in, want wij zijn vliegers onder elkaar. En dat helpt om de hele onderneming te begrijpen, want het ruimtevaartuig is eigenlijk een vliegtuig. De vorm, besturing en instrumenten zijn herkenbaar voor elke vlieger. Er is een standaard NAVO-baan nodig van ft om te kunnen opstijgen en landen. Meer niet. Hoe meer er wordt uitgelegd, hoe realistischer het wordt. Het ruimtevaartuig waar Harry van Hulten het over heeft, is de Lynx. De Lynx Mark I en Mark II. Onderling is er weinig verschil. Mark I is een prototype en heeft een aluminium zuurstoftank. Mark II wordt precies hetzelfde, maar met een composiete tank. Daardoor een stuk lichter en beter uitgerust om hoger te kunnen klimmen. Met elke uitgesproken zin wordt de hele onderneming concreet gemaakt. De landelijke pers kan (of wil) niet te gedetailleerd zijn. Soms lijkt daardoor het ruimte-initiatief een science fiction-verhaal. Maar hoe meer er wordt uitgelegd, hoe realistischer het wordt. Het opstijgen zal gebeuren in Curaçao, omdat de natuur dan in je voordeel werkt. De tropopauze ligt hoger, de lucht is ijler en de rotatiesnelheid van de aarde hoger. Het zijn kleine afwijkingen vergeleken met de condities bij de polen, maar het maakt net dat kleine beetje verschil. De Amerikanen en Russen lanceren niet voor niets vanaf Florida en Kazachstan. De Lynx heeft vier motoren die alleen aan en uit kunnen. Dat klinkt niet heel bijzonder en misschien zelfs wel achterhaald. Maar vergis je niet. Het is een unicum. Nergens in de ruimtevaart kunnen motoren worden herstart. Laat staan hergebruikt. Tot op heden zijn bijna alle onderdelen bij een lancering wegwerpproducten. Alsof je met een 747 naar Tokio vliegt en het daar op de schroothoop gooit, aldus Harry. Met dat soort opmerkingen wordt de aandacht vastgehouden. Het spreekt tot de verbeelding. Daarnaast wordt met herkenbare technische informatie de geloofwaardigheid vergroot. Hij spreekt onze jongensdroom aan, wie wil er nou niet de ruimte in. Met een ZFW van kilo en kilo gewone jetfuel bereik je na take-off in een paar minuten Mach 3. Met een neusstand van 75 graden ben je binnen tien minuten op ongeveer honderd kilometer hoogte. De motoren gaan uit. Je zweeft. 20 Bij de VNV-ledenlunch over Spaceflight verscheen op 22 januari de koopman in de gedaante van Ben Droste en de dominee kon worden herkend in Harry van Hulten. Wie van de twee het woord voert hangt af van het publiek. Soms wil men horen over de gouden bergen die tot in de hemel rijken. Soms over de zware weg daarnaartoe. Met elk technisch feitje en elke herkenbare uitdrukking weet dominee Harry langzaam zijn publiek te overtuigen. Hoe hoger de Lynx stijgt, hoe steviger de luisteraars met beide benen Met een publiek bestaande uit piloten moest de dominee het woord maar voeren. De piloot is op de grond komen te staan. Het klinkt steeds van nature een conservatieve geest en die moet geloofwaardiger. 21

14 Vijf minuten blijft men zweven. Vijf minuten om de aarde in al haar pracht en praal te aanschouwen. Met twaalf kleine raketjes kan de Lynx in positie gemanoeuvreerd worden. Langzaam krijgt de zwaartekracht dan steeds meer grip op het vliegtuig. De terugvlucht zal moeten beginnen. Een hitteschild zoals bij de Space Shuttle is niet nodig. De terugkeer is namelijk veel minder heftig. In drie kwartier zweeft de Lynx terug naar Curaçao. De snelheid zakt terug van Mach 3.5 naar 150 kts. Op dezelfde baan kan weer geland worden. Mocht de baan geblokkeerd zijn, dan wordt er gewoon een go-around gemaakt. Bonaire is vlakbij. En hij spreekt ons ego aan, want we zijn een gefortuneerde groep. Hij en Harry hebben een militair pensioen. Maar wij... En daarom is er speciaal iemand van het salesteam meegekomen. Met een speciale aanbieding voor deze speciale groep. Het blijkt een gouden combinatie. De koopman en de dominee. Dat blijkt wel weer. Alleen zijn ze wel realistisch. Ze beloven geen gouden bergen. Alleen het prachtige uitzicht op die bergen. Vanuit de ruimte. Het blijkt een gouden combinatie. De koopman en de dominee. Aan het einde van de presentatie is iedereen overtuigd. Het klinkt als science fiction, maar het kan! Met de huidige techniek en kennis. Het kan! De koopman, Ben Droste, voelt het ook. Hij wist het zelf natuurlijk al, maar voelt dat de zaal langzaam overtuigd raakt. Het woord is aan hem. Hij gaat staan en met een charme die ligt tussen die van prins Bernard en Gert-Jan Dröge spreekt hij de zaal toe. Hij vertelt dat het een geweldig project is. Dat het een unieke kans is. Dat wij in de bijzondere positie zijn om dit te kunnen meemaken. Hij spreekt onze jongensdroom aan, want wie wil er nou niet de ruimte in. Hij spreekt onze professionaliteit aan, want wij zouden best de Lynx kunnen besturen. En als we meegaan, mogen we de Lynx dus ook besturen. Lynx Mark II Fabrikant: XCOR Aerospace Lengte: 8,5 meter Wingspan: 7,3 meter Raketmotoren: XR-5K18 (4X) Max thrust: 11,600 lbs Max hoogte: ft (107 km) Primary Payload: 120 kg (passagier of wetenschappelijk experiment) Secondary Payload: 10 kg 22 Amsterdam Voor meer info: vnv.nl en klik op

15 Vakantiewoning huren? Bonaire Marbella Jaarlijkse reünie 315 Sqn vliegers op 16 april in De Villa, Camp New Amsterdam, Soesterberg Kosten voor de avond zijn 20 per persoon. Voor 1 maart over te maken op rekening t.n.v. C.J. Stoutjesdijk te Westzaan o.v.v. RIP 2014 en je adres (en/of telefoonnummer). Bij tijdige annulering (voor 31 maart) wordt het bedrag volledig teruggestort, na die datum niet meer. Voor meer informatie: Bart Woortman, tel of mail naar onderstaand adres. Aanmelden via

16

Gevolgen voor het baangebruik op Schiphol

Gevolgen voor het baangebruik op Schiphol Nuclear Security Summit 2014 en aansluitend groot onderhoud aan de Polderbaan Gevolgen voor het baangebruik op Schiphol 5 maart 2014 Versie 1.1 1. Algemeen (10 maart t/m 21 april) Vraag Antwoord Extra

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 22/02/2016

Datum van inontvangstneming : 22/02/2016 Datum van inontvangstneming : 22/02/2016 Vertaling C-32/16-1 Zaak C-32/16 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 19 januari 2016 Verwijzende rechter: Amtsgericht Dresden (Duitsland)

Nadere informatie

Je rechten bij problemen op het vliegveld

Je rechten bij problemen op het vliegveld ALGEMEEN Je rechten bij problemen op het vliegveld Cees van Dam PassagiersGids 1 ALGEMEEN Omslag en binnenwerk: Line-Art, Dordrecht Druk: De Hoop Grafisch Centrum, Dordrecht ISBN 978-90-815692-1-7 2010,

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Passagiersrechten luchtvaart bijstand en compensatie bij vertraging, annulering en instapweigering

Passagiersrechten luchtvaart bijstand en compensatie bij vertraging, annulering en instapweigering Passagiersrechten luchtvaart bijstand en compensatie bij vertraging, annulering en instapweigering Veelgestelde vragen en antwoorden Waar kan ik een klacht indienen over annulering, vertraging en instapweigering

Nadere informatie

Naar aanleiding van de vele vragen die we krijgen, heeft het ILT onderstaand voor u de meest voorkomende vragen incl. antwoord op een rij gezet.

Naar aanleiding van de vele vragen die we krijgen, heeft het ILT onderstaand voor u de meest voorkomende vragen incl. antwoord op een rij gezet. Naar aanleiding van de vele vragen die we krijgen, heeft het ILT onderstaand voor u de meest voorkomende vragen incl. antwoord op een rij gezet. Wat is de aanleiding voor het nietig verklaren van de medisch

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 03/10/2013

Datum van inontvangstneming : 03/10/2013 Datum van inontvangstneming : 03/10/2013 Vertaling C-471/13-1 Zaak C-471/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 2 september 2013 Verwijzende rechter: Amtsgericht Rüsselsheim (Duitsland)

Nadere informatie

Above the turbulence

Above the turbulence Verkeersvliegers vliegen wel op de Autopilot, maar werken niet op de automatische piloot. NEXT GEN TRAININGEN Above the turbulence Een Management training in een Boeing 737 Full Flight Simulator We trainen

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Beleving op Schiphol

Beleving op Schiphol Beleving op Schiphol Schiphol wil Europe s preferred airport zijn. Dat lukt aardig: onze nationale luchthaven is ook dit jaar weer verkozen tot de beste van Europa en tot de nummer drie op de wereldranglijst.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 232 Wijziging van de Wet luchtvaart en de Luchtvaartwet ter implementatie van verordening (EG) nr. 2111/2005 inzake de vaststelling van een

Nadere informatie

Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek. Hans van Ruler 14 oktober 2013

Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek. Hans van Ruler 14 oktober 2013 Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek Hans van Ruler 14 oktober 2013 Programma Introductie OVV Wettelijk kader aanbevelingen Over aanbevelingen Proces Twee voorbeelden

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders

Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders Bankieren kan echt anders en vooral normaler Beste lezer, Het vertrouwen in banken is historisch laag. En dat is niet verwonderlijk.

Nadere informatie

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren.

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren. INLEIDING Welkom in de affirmatiewereld. Je hebt ervoor gekozen om gebruik te gaan maken van het gereedschap dat in dit boek beschreven wordt en je hebt daarmee de bewuste beslissing genomen om je leven

Nadere informatie

Stick to your roots verbeteren in plaats van vernieuwen

Stick to your roots verbeteren in plaats van vernieuwen Stick to your roots verbeteren in plaats van vernieuwen Kaizen Continu verbeteren of ook wel in het Japans: Kaizen. Deze gedachtegang gaat er vanuit dat verbeteren een veel betere optie is dan vernieuwen.

Nadere informatie

Bindend Advies. gegeven door mr. F.M. Visser, verder te noemen de rijdende rechter.

Bindend Advies. gegeven door mr. F.M. Visser, verder te noemen de rijdende rechter. Zaaknummer: 10429 Datum uitspraak: 20 oktober 2009 Plaats uitspraak: Zaandam in het geschil tussen: Bindend Advies de heer M. van Tol en mevrouw A. Lodder te Oude Wetering verder te noemen: Van Tol, tegen:

Nadere informatie

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand.

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand. inleiding Soms zijn we als mensen zo sterk met onze gedachten bezig,dat we bijna vergeten om in het hier en nu te leven.als ik op een stralendedagdoorde stad loop zie ik toch veel mensen in gedachten eigenlijk

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Bezoek Omgevingsraad Schiphol

Bezoek Omgevingsraad Schiphol 24 sept 2015 Bezoek Omgevingsraad Schiphol NLR - Amsterdam 24 september 2015 Welkomstwoord directie Marja Eijkman Divisiemanager Aerospace Operations NLR - Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum 7 sept

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

Inzet Schiphol- Oostbaan

Inzet Schiphol- Oostbaan Veel gestelde vragen Banenstelsel Schiphol Inzet Schiphol- Oostbaan januari 2015 Versie 1.1 1. Algemeen Schiphol beschikt over vijf lange start- en landingsbanen en één kortere en is een knooppunt van

Nadere informatie

Hand- out Boeing 737 vliegen. hand- out- PU.01

Hand- out Boeing 737 vliegen. hand- out- PU.01 Hand- out Boeing 737 vliegen. Pitch- Up Arendweg 37- B Lelystad Airport 085-210 60 66 pitch- up.nl 1 Deze hand- out is samengesteld door Simcenter Lelystad, Pitch- Up en wordt toegepast bij het uitvoeren

Nadere informatie

Factsheet Eindhoven Airport

Factsheet Eindhoven Airport Factsheet Eindhoven Airport Geschiedenis: - 1932 Vliegveld Welschap geopend - 1984 Passagiers terminal gebouwd - 2002 Komst Ryanair - 2006 Komst Wizz Air en Transavia - 2009 KLM stopt - 2013 Ryanair opent

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 467 Oprichting van het College voor de rechten van de mens (Wet College voor de rechten van de mens) Nr. 9 AMENDEMENT VAN HET LID HEIJNEN Ontvangen

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Voormeting kandidaat

Voormeting kandidaat K1 Voormeting kandidaat Beste kandidaat, Het CBR is aan het onderzoeken of het nieuwe faalangstexamen voldoet aan de verwachtingen en aan de eisen van de minister van Verkeer en Waterstaat. Dit onderzoek

Nadere informatie

ZES VORMEN VAN GEZAG

ZES VORMEN VAN GEZAG ZES VORMEN VAN GEZAG OVER LEIDERSCHAP VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Gezag is in de moderne maatschappelijke verhoudingen steeds minder vanzelfsprekend. Er is sprake van een verschuiving van verkregen gezag (op

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, Besluit van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, van 23 september 2013, nr. ILT-2013/26537, tot wijziging van de Beleidsregel handhaving (EG) nr. 261/2004 inzake passagiersrechten luchtvaart

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW Huisartsenpraktijk Heino Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van huisartsenpraktijk Heino zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken uitgevoerd.

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Opening seminar 2015 door voorzitter Elly Blanksma

Opening seminar 2015 door voorzitter Elly Blanksma Opening seminar 2015 door voorzitter Elly Blanksma Geachte aanwezigen, Hartelijk welkom op ons jaarlijkse seminar Klantgericht Verzekeren. Het Keurmerk viert zijn eerste lustrum. Vijf jaar Keurmerk is

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Bijlage B: Opmerkingen klanten

Bijlage B: Opmerkingen klanten Bijlage B: Opmerkingen klanten Vraag 9: Wat was uw algemene indruk van de veiligheid tijdens de rit? Indien onvoldoende of slecht, waarom? Zetten mij soms niet vast Zat niet vast, wild rijden, bumperkleven

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Air Operations Regulation

Air Operations Regulation Air Operations Regulation Regulation 965/2012 Leonard Boer Senior beleidsmedewerker DGB - Directie Luchtvaart Voorstellen Leonard Boer Senior-beleidsmedewerker Ministerie van Infrastructuur en Milieu Afdeling

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 09/02/2015

Datum van inontvangstneming : 09/02/2015 Datum van inontvangstneming : 09/02/2015 Vertaling C-3/15 1 Zaak C-3/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 8 januari 2015 Verwijzende rechter: Amtsgericht Hannover (Duitsland)

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

lucht afzetten. Lucht heeft niet een vaste plaats zoals we weten. Hiervoor heeft men een systeem ontwikkeld waarop we hierna in zullen gaan.

lucht afzetten. Lucht heeft niet een vaste plaats zoals we weten. Hiervoor heeft men een systeem ontwikkeld waarop we hierna in zullen gaan. Beechcraft Baron 58 Beech Baron 58 Cessna Skyhawk Als we de Beech Baron met een Cessna Skyhawk vergelijken, dan valt gelijk op dat de Cessna een eenmotorig en de Beech Baron een tweemotorig vliegtuig is.

Nadere informatie

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb.

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb. De SOS test Uw Stijl Onder Stress test Hoe goed kent u uzelf? Een goede manier om uw zelfinzicht te vergroten is om uw Stijl Onder Stress te verkennen. Hoe reageert u wanneer een gesprek echt moeilijk

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Pakketreizen: Gedupeerde passagiers na aswolk uit IJsland

Pakketreizen: Gedupeerde passagiers na aswolk uit IJsland Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.3.731 Pakketreizen: Gedupeerde passagiers na aswolk uit IJsland bronnen ECC Nieuwsbrief, 28.5.2010 www.eccnl.eu Pakketreizen: Gedupeerde passagiers na Ijslandse aswolk

Nadere informatie

Oostroute Lelystad Airport

Oostroute Lelystad Airport Oostroute Lelystad Airport In opdracht van: Natuur en Milieu Flevoland en Staatsbosbeheer To70 Postbus 43001 2504 AA Den Haag tel. +31 (0)70 3922 322 fax +31 (0)70 3658 867 E-mail: info@to70.nl Door: Ruud

Nadere informatie

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Wat gaan we doen? De opvolging van de F-16 De kandidaten De JSF Is de JSF de beste keuze? Conclusies Ik

Nadere informatie

Scheiding privé en werk

Scheiding privé en werk Scheiding privé en werk We leven in een tijd waarin werk en privé steeds meer door elkaar lijken te lopen. Veel mensen zijn ook in hun vrije tijd bereikbaar voor hun baas. De andere kant van de medaille

Nadere informatie

: beleid naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad inzake planschade-overeenkomsten

: beleid naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad inzake planschade-overeenkomsten Raad : 30 september 2003 Agendanr. : 11 Doc.nr : B 2003 11821 Afdeling: : Bouwen en Wonen RAADSVOORSTEL Onderwerp : beleid naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad inzake planschade-overeenkomsten

Nadere informatie

Een project voor de kwetsbare doelgroep beginnende automobilisten Hoe bereik je de beginnende bestuurders in Overijssel?

Een project voor de kwetsbare doelgroep beginnende automobilisten Hoe bereik je de beginnende bestuurders in Overijssel? Een project voor de kwetsbare doelgroep beginnende automobilisten Hoe bereik je de beginnende bestuurders in Overijssel? Samenvatting Het ROVO heeft een werkwijze ontwikkeld die ervoor moet zorgen dat

Nadere informatie

www.vavdz.nl Placotiweg 6, 4131 NL Vianen K.v.k. 30246214 info@verenigingautovandezaak.nl

www.vavdz.nl Placotiweg 6, 4131 NL Vianen K.v.k. 30246214 info@verenigingautovandezaak.nl Tweede Kamer Postbus 20018 2500 EA Den Haag Vianen, 17-06-2011 Betreft: Onzorgvuldige plannen inzake de bijtelling. Geachte heer mevrouw, Graag informeren wij u over de omissie in de autobrief inzake de

Nadere informatie

Allereerst wil ik je feliciteren met het ondernemen van actie en het downloaden van dit

Allereerst wil ik je feliciteren met het ondernemen van actie en het downloaden van dit Vliegangstcursus.com 2013 Introductie Allereerst wil ik je feliciteren met het ondernemen van actie en het downloaden van dit rapport. Dit toont aan dat je iemand bent die van plan is wat te gaan doen

Nadere informatie

Het is een zonnige dag. Zo n dag dat je naar de zee

Het is een zonnige dag. Zo n dag dat je naar de zee You ve got the words to change a nation. Emeli Sandé (Read all about it) Het is een zonnige dag. Zo n dag dat je naar de zee wilt, om daar maximaal te genieten van de zon. En dus gaan Tirza en ik naar

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Opdrachtblad A: De Raad van Ministers Opdrachtblad B: De prioriteiten van het Nederlands voorzitterschap

Opdrachtblad A: De Raad van Ministers Opdrachtblad B: De prioriteiten van het Nederlands voorzitterschap VERDIEPING: DE PRIORITEITEN VAN NEDERLAND KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM Nederland heeft drie prioriteiten voor het voorzitterschap opgesteld: een innovatieve EU, een EU die zich beperkt tot hoofdzaken en

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf.

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf. EVALUATIEVE FEEDBACK 8 Zoals al eerder gesteld kan de term feedback twee betekenissen hebben. Naast een directe reactie op wat iemand communiceert, wordt er ook wel een evaluatie van iemands gedrag en

Nadere informatie

31936 Luchtvaartbeleid. 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie. Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu

31936 Luchtvaartbeleid. 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie. Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu 31936 Luchtvaartbeleid 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 132 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Een klacht is een kans. Wanneer een klant de moeite neemt om zijn onvrede te laten blijken, biedt dat je de mogelijkheid de klant alsnog tevreden te stellen

Nadere informatie

Gemeente in Christus,

Gemeente in Christus, meditatie voor 3 mei 2015 thema geloof EN wetenschap Gemeente in Christus, Misschien heb je wel eens gehoord van de film The Matrix, of misschien heb je m zelfs wel eens gezien. De film gaat over een kleine

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Martinair DC-8 verongelukt bij Colombo (Sri Lanka)

Martinair DC-8 verongelukt bij Colombo (Sri Lanka) Martinair DC-8 verongelukt bij Colombo (Sri Lanka) Op 4 december 1974 crasht Martinair DC-8 PH-MBH op weg naar Jeddah door een navigatiefout vlak voor de landing op Colombo. Er zijn 191 doden. Toedracht

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 28/07/2015

Datum van inontvangstneming : 28/07/2015 Datum van inontvangstneming : 28/07/2015 Vertaling C-305/15-1 Zaak C-305/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 24 juni 2015 Verwijzende rechter: Østre Landsret (Denemarken) Datum

Nadere informatie

Vraag 1 Heeft u kennisgenomen van het bericht Steun voor KLM schadelijk voor Schiphol en Waarom zou je concurrentie KLM tegenhouden??

Vraag 1 Heeft u kennisgenomen van het bericht Steun voor KLM schadelijk voor Schiphol en Waarom zou je concurrentie KLM tegenhouden?? > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Van vleugels tot vliegtuig

Van vleugels tot vliegtuig NAAM: Van vleugels tot vliegtuig Vrij als een vogel Mensen willen al eeuwenlang vliegen. Het was de droom van iedereen om vrij als een vogel door de lucht te zweven. Er zijn heel oude verhalen over mensen

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2014 241 Besluit van 19 juni 2014 tot wijziging van het Besluit vervoer gevaarlijke stoffen door de lucht in verband met het laten vervallen van een

Nadere informatie

Direct teruggekeerd na rook in de cockpit

Direct teruggekeerd na rook in de cockpit Direct teruggekeerd na rook in de cockpit Direct teruggekeerd na rook in de cockpit Den Haag, februari 2014 De rapporten van de Onderzoeksraad voor Veiligheid zijn openbaar. Alle rapporten zijn boven dien

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2012 Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol. Luchtverkeersleiding Nederland

Naleving milieuregels 2012 Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol. Luchtverkeersleiding Nederland Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Luchtverkeersleiding Nederland Naleving milieuregels Luchtverkeersleiding Nederland - /SP/PF/443, 23 november Niets uit

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

RECHTEN VAN VLIEGTUIGPASSAGIERS EU-KLACHTENFORMULIER

RECHTEN VAN VLIEGTUIGPASSAGIERS EU-KLACHTENFORMULIER RECHTEN VAN VLIEGTUIGPASSAGIERS EU-KLACHTENFORMULIER DIT FORMULIER KAN WORDEN GEBRUIKT OM EEN KLACHT IN TE DIENEN BIJ EEN LUCHTVAARTMAATSCHAPPIJ EN/OF EEN NATIONALE HANDHAVINGSINSTANTIE. Rechten die passagiers

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over de politie, Landelijke Eenheid, voorheen het Korps Landelijke Politiediensten. Datum: 30 december 2013

Rapport. Rapport over een klacht over de politie, Landelijke Eenheid, voorheen het Korps Landelijke Politiediensten. Datum: 30 december 2013 Rapport Rapport over een klacht over de politie, Landelijke Eenheid, voorheen het Korps Landelijke Politiediensten. Datum: 30 december 2013 Rapportnummer: 2013/214 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Referentienummer 2016/SP/PERF/5300 Status Definitief Versienummer 1.0 Classificatie Openbaar Versiedatum 3 februari 2016

Nadere informatie

1 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760. 2 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760

1 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760. 2 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760 1 De Nucleaire Top -24/25-03-2014 No.760 Het Diplomatieke Circus De wereld is een beetje veiliger geworden, aldus premier Mark Rutte op de Nucleaire top in Den Haag. Was de wereld zo onveilig? En wie hadden

Nadere informatie