Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven"

Transcriptie

1 Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven Gebruik maximaal 10 pagina s Zie ook: Contact Centrum Gezond Leven: Sandra van Dijk Achtergrondgegevens Ontwikkelaar / licentiehouder van de interventie Naam: (Post)adres: Plaats: Tel.: Fax: Website (van de interventie) GGD Amsterdam, cluster EDG, productgroep volwassenen Nieuwe Achtergracht WT Amsterdam Contactpersoon Vul hier de contactpersoon voor de interventie in, wanneer deze afwijkt van de ontwikkelaar of licentiehouder Naam: (Post)adres: Postcode: Plaats: Tel.: Fax: Juan Walter Nieuwe Achtergracht WT Amsterdam

2 1. Doel van de interventie Wat is het doel van de interventie? Beschrijf de einddoelen en eventuele sub- of voorwaardelijke doelen zo concreet mogelijk en bij voorkeur SMART. Het algemene doel van deze Train-de-Trainer (TdT-)cursus is: De deelnemers nemen een preventieve en begeleidende rol op zich ten aanzien van seksuele gezondheid binnen hun gemeenschap; die hun religieuze collega s ook willen trainen, hebben hiervoor voldoende basis gekregen. Om dit algemene doel te halen, is het nodig dat de deelnemers verschillende subdoelen bereiken op het gebied van kennis, attituden en vaardigheden: Kennisdoelen: De deelnemers kennen hun collega-deelnemers; weten welke rol zij persoonlijk willen spelen binnen het thema seksuele gezondheid en vanuit welke overtuiging zij dat doen; weten hoe ze goed kunnen communiceren; o hoe ze feedback kunnen geven; o dat er verschillende communicatieniveaus zijn; o wat goede gesprekstechnieken zijn. weten wat reflecteren inhoudt; weten wat seksuele gezondheid inhoudt; o wat infectieziekten, soa, hiv en aids zijn; o wat stigma en taboe inhouden; o wat seksuele diversiteit is; die hun collega s willen trainen, weten hoe ze een goede cursus kunnen opzetten en geven. Attitudedoelen De deelnemers voelen zich veilig in de cursusgroep; zijn bereid om tijdens de cursus open over hun persoonlijke ervaringen te vertellen; respecteren de religie, waarden en overtuigingen van hun collegadeelnemers; hebben een positieve attitude ten opzichte van hun eigen rol als religieuze leider bij seksuele gezondheid; hebben waarden en overtuigingen die het bevorderen van seksuele gezondheid ondersteunen; zien het belang van de verschillende onderdelen van de cursus om hun rol als religieuze leider bij seksuele gezondheid goed te kunnen vervullen; zijn bereid om te reflecteren over hun eigen gedrag ten aanzien van het bevorderen van seksuele gezondheid; zijn bereid om hun collega-deelnemers te ondersteunen bij hun leerproces. Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 2

3 Vaardigheidsdoelen De deelnemers kunnen de relatie leggen tussen hun religie en een gezond seksueel leven; de geleerde communicatievaardigheden toepassen; o feedback geven; o ingrijpen op verschillende communicatieniveaus; o gespreksvaardigheden toepassen; reflecteren op hun eigen proces; thema s rond seksuele gezondheid binnen de gemeenschap aan de orde stellen en daarmee taboe doorbreken; de relatie leggen tussen naastenliefde en een andere leefstijl, bijvoorbeeld homoseksualiteit; zich verplaatsen in een gelovige met een andere seksuele leefstijl en zijn dilemma s met betrekking tot zijn geloof; zich verplaatsen in een gelovige met hiv en zijn dilemma s met betrekking tot zijn geloof; gesprekken met gelovigen voeren over deze dilemma s; mensen bij deze dilemma s ondersteunen en begeleiden in hun proces; als zij dat wensen, zelf een cursus geven aan collega-religieuze leiders. 2. Doelgroep van de interventie Wat is de doelgroep van de hier beschreven interventie? Geef een zo precies mogelijke beschrijving van relevante kenmerken. Noem ook een eventuele intermediaire doelgroep. Voor wie is de interventie bedoeld? De TdT-cursus is bedoeld voor religieuze leiders van verschillende culturen, gemeenschappen en denominaties (kerkgenootschappen). Deze religieuze leiders zijn een intermediaire doelgroep. De uiteindelijke doelgroep is hun achterban. De trainer kan in eerste instantie een GGD-functionaris zijn. Vervolgens wordt de trainer een religieuze leider die zelf de TdT-cursus heeft gevolgd en deze kennis en ervaring aan collega religieuze leiders wil overdragen. Geef aan of de interventie ook geschikt is voor (specifieke) migrantengroepen, en zo ja voor welke. Toepassing bij migranten De TdT-cursus voor religieuze leiders is ontstaan, nadat enkele migrantenorganisaties in Amsterdam de ervaring hadden dat hun projecten ter bevordering van seksuele gezondheid niet werden gesteund door hun religie*. Religie is sterk verweven binnen migrantengemeenschappen en religieuze leiders hebben daardoor een grote invloed binnen die gemeenschappen. De TdT-cursus is vervolgens ontwikkeld met Surinaamse religieuze leiders uit het Hindoeïsme, het Christendom en de Islam. Bij het opzetten van de cursus is uitgegaan van de onderlinge overeenkomsten tussen de religies, zodat de cursus voor zoveel mogelijk religies en culturen te gebruiken is. *De GGD Amsterdam werkt jaarlijks samen met zelforganisaties, religieuze organisaties en sleutelfiguren aan seksuele gezondheid. Over die werkwijze is ook een handleiding geschreven voor functionarissen in de gezondheidsbevordering: Zelforganisaties aan zet; werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering (Prantl et al., 2011). 3. Aanpak van de interventie Beschrijf de opzet van de interventie. Denk aan de gebruikelijke duur, indien van toepassing de frequentie en intensiteit 3.1 Opzet van de interventie De complete basiscursus bestaat uit 6 dagen van 7 uur per dag. Eventueel kan de trainer de cursus opsplitsen in 12 dagdelen van 3 à 3 ½ uur per dagdeel. Het is aan de trainer om de frequentie te bepalen. De dagen kunnen aaneengesloten worden gege- Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 3

4 van de contacten, de volgorde van de onderdelen, handelingen of stappen en de setting waarin de interventie wordt uitgevoerd. ven, maar ook wekelijks of maandelijks worden ingepland. De training is zet in op het vergroten van het leervermogen door eigen overtuigingen te erkennen en andere zienswijzen toe te laten: focus op de niveaus overtuigingen, waarden en normen, bewerkstelligt veranderingen op de niveaus van vaardigheden, gedrag en uiteindelijk op de omgeving. Vervolgens kan nieuwe kennis en nieuw gedrag verworven worden met betrekking tot het thema seksuele gezondheid en hoe je erover kunt spreken. Tenslotte is deskundigheid nodig hoe je de een cursus opzet om je verworven kennis over te dragen. In het begin van de cursus besteedt de trainer veel tijd aan het kennismaken met elkaar, de persoonlijke leerdoelen en de randvoorwaarden voor een veilige leeromgeving. Een veilige leeromgeving waarbinnen de deelnemers zich kunnen uiten is belangrijk, omdat religieuze leiders niet gewend zijn om hun eigen ervaringen en gevoelens te delen in een groep. Dit geldt met name voor een gevoelig onderwerp als seksuele gezondheid, waarover binnen de eigen gemeenschap vaak niet wordt gesproken. Daarna gaat de cursus in op de eigen rol van de deelnemer (willen, kunnen, doen en mogen) en zijn waarden en overtuigingen bij het thema seksuele gezondheid. Wanneer de rol, waarden en normen het bevorderen van seksuele gezondheid ondersteunen, zal de religieuze leider het geleerde ook blijvend in praktijk toepassen. Vervolgens komen in de cursus thema s als feedback, communicatie, reflecteren en gesprekstechnieken aan bod. Deze basiskennis en vaardigheden zijn nodig om seksuele gezondheid bespreekbaar te maken en daarnaast zijn ze relatief neutraal. Hierdoor versterkt het gevoel van veiligheid en bekwaamheid bij de deelnemers, voordat gewerkt wordt aan inhoudelijke seksuele thema s. De inhoud van de lessen rond seksuele thema s wordt gegeven door een externe deskundige in afstemming met de trainer. In die lessen wordt eerst nagegaan wat seksualiteit eigenlijk is en hoe de deelnemer daar zelf instaat. Vervolgens komen achtereenvolgens infectieziekten, soa/hiv en aids, stigma & taboe en seksuele diversiteit aan de orde. Wanneer al deze onderwerpen behandeld zijn, komt het geven van trainingen op zich aan bod. De laatste lessen van de cursus zijn een herhaling en afronding, waarin de deelnemers ook een proeftraining aan elkaar geven. Wat gebeurt er concreet bij de uitvoering? Beschrijf hoe de onderdelen van de interventie worden ingevuld of uitgevoerd, zo nodig met enkele typerende voorbeelden. 3.2 Inhoud van de interventie De TdT-cursus bestaat concreet uit de volgende onderdelen: Dag 1 Les 1.1: Kennismaken, samenwerken en leerdoelen Les 1.2: De rol van religieuze leider Dag 2 Les 2.1: Feedback en communicatieniveaus Les 2.2: Reflecteren en gesprekstechnieken Dag 3 Les 3.1: Seksualiteit en wat betekent het voor mij Les 3.2: Infectieziekten, soa, hiv en aids Dag 4 Les 4.1: Stigma & taboe Les 4.2: Seksuele diversiteit Dag 558 Les 5.1: De rol van trainer Les 5.2: Het organiseren van een cursus Dag 6 Les 6.1: Herhaling en oefening Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 4

5 Les 6.2: Herhaling en oefening In de TdT-handleiding staat de cursus concreet uitgewerkt. Per dagdeel wordt eerst een overzicht gegeven van de verschillende oefeningen. Vervolgens staat uitgewerkt wat de verschillende leerdoelen zijn binnen dat dagdeel (Doelen). Deze leerdoelen worden steeds uitgewerkt in kennis-, attitude- en vaardigheidsdoelen. Ook wordt per dagdeel aangegeven wat de trainer aan (extra) materialen nodig heeft ((Extra) benodigdheden).vervolgens worden de verschillende oefeningen van het dagdeel één voor één uitgewerkt. Per oefening is de opbouw steeds gelijk. Eerst wordt het doel van die specifieke oefening weergegeven (Doel), dan volgt een korte omschrijving van de oefening (Wat). Vervolgens staat de achterliggende theorie weergegeven, wanneer dat van toepassing is (Theorie). Daarna worden de stappen uitgewerkt die de trainer uitvoert (Hoe). De oefening wordt afgesloten met vragen die de trainer op dat moment kan voorleggen (Vragen). Een enkele keer vraagt de oefening activiteiten van de trainer na de bijeenkomst (Na de cursus). Iedere oefening eindigt met één of meerdere tips (Tips voor de trainer.) Aan het eind van ieder tweede deel vindt een afronding plaats met een huiswerkopdracht, een evaluatie van de dag en een gebed. Wanneer een oefening of onderdeel eerder in de cursus is uitgewerkt, wordt dit later in de handleiding niet weer herhaald. Voorbeeld: Les 1.1. Kennismaken en specifiek de oefening What s in a name. Les 1.1: Kennismaken, samenwerken en leerdoelen Nr. Onderdeel Duur Inloop met koffie en thee 30 min Korte voorstelronde 05 min Toelichting op de Train-de-Trainer cursus 15 min Het samenwerkingscontract 15 min Tekenen van geheimhoudingsverklaring 05 min Eerste kennismakingsronde; What s in a name? 20 min. Korte pauze 05 min Tweede kennismakingsronde: Speed-dating 55 min Het formuleren van persoonlijke leerdoelen 45 min. Pauze 45 min. Doelen Kennisdoelen De deelnemer weet wie de andere deelnemers zijn; binnen welk kader de Train-de-Trainer (TdT-)cursus plaatsvindt; hoe de opbouw van de TdT-cursus eruitziet; dat er sprake is van een veilige leeromgeving; wat de onderlinge werkafspraken zijn; hoe hij persoonlijke doelstellingen op kan stellen. Attitudedoelen De deelnemer voelt zich veilig in de groep; staat achter het idee van geheimhouding; Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 5

6 respecteert de religie, waarden en overtuigingen van de collega-deelnemers; is bereid om iets over zichzelf als persoon te vertellen. Vaardigheidsdoelen De deelnemer kan persoonlijke doelstellingen voor de cursus op juiste wijze formuleren: Volgens SMART-regels, actief, positief en in de ik-vorm; legt verbinding vanuit het eigen geloof met de cursus. Gedragsdoelen De deelnemer stelt samen met de andere aanwezigen een samenwerkingscontract op; ondertekent het formulier geheimhoudingsplicht; de deelnemer doet aanvullingen op het programma als hij dat wil. Benodigdheden De onderstaande materialen dient u bij iedere bijeenkomst bij u te hebben: Flip-over of bord en stiften; Eventueel een beamer, met presentaties in powerpoint (anders flip-over); Eventueel hand-outs van de presentaties; Het is altijd aan u als trainer om in overleg met de deelnemers te bepalen of u handouts voor- of achteraf uitdeelt. Vaak vinden deelnemers het prettig om de informatie in handen te hebben. Het kan echter ook verstorend werken, doordat de deelnemers in het materiaal lezen en bladeren en dan afgeleid zijn. Lege A4 tjes; Grote geeltjes (post-its). Extra benodigdheden Formulieren Geheimhoudingsverklaring (zie bijlage 2); Vragen bij what s in a name (oefening 1.1.5) in powerpoint, op flip-over of hand-out; Speed-date kaarten (zie bijlage 3); Stopwatch of kookwekker Eerste kennismakingsronde: What s in a name (20 minuten) Doel Door te vertellen over de voornaam komt de deelnemer dicht bij zichzelf en laat hij even het imago van religieuze leider los. De deelnemers komen meer van elkaar te weten en zo wordt het ijs gebroken. Daarnaast bevordert de oefening de veilige sfeer en de groepsband. Wat Voorstelronde waarin de eigen voornaam nader wordt onderzocht. Hoe * Vorm subgroepjes van drie personen die elkaar nog niet goed kennen; * Laat de deelnemers elkaar de volgende vragen stellen (a vraagt b, b vraagt c, c vraagt a). Benadruk dat de deelnemers de vragen ook kort en bondig beantwoorden (de vragen staan op flip-over, in powerpoint of op een A4 dat u uitdeelt); Waar komt uw voornaam vandaan? Hoe voelt u zich over uw voornaam? Heeft u in het verleden ervaringen gehad met uw voornaam die u zich nog goed herinnert? * Wanneer alle deelnemers aan bod zijn gekomen, laat dan de deelnemers elkaars naam en ervaring kort presenteren (a vertelt die van b, b vertelt die van c, c vertelt die van a). Bron: Bos & Cense (2005). Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 6

7 Vragen Hoe was het om dit te doen? Tips voor de trainer Geef voor iedere oefening steeds duidelijk aan hoeveel tijd de deelnemers daarvoor hebben; Wacht met het vertellen van uw verhaal tot u de onverdeelde aandacht van de hele groep heeft. 4. Materialen en links Welke materialen zijn er en waar zijn deze verkrijgbaar? Noem ten minste de Nederlandse handleiding. Noem ook eventuele links naar relevante websites, rapporten of andere relevante bestanden. Vermeld eventueel ook of er voorzieningen zijn voor migranten en zo ja welke. Handleiding Bespreekbaar maken van seksuele gezondheid; Train-de-Trainer handleiding voor religieuze leiders. Deze handleiding is bedoeld voor de trainers. Dit kunnen in eerste instantie gezondheidsbevorderaars zijn. De bedoeling is dat uiteindelijk religieuze leiders hun collega s trainen. De handleiding is ook vertaald in het Engels en te downloaden via 5. Onderbouwing werkzaamheid Geef hier een aanzet tot onderbouwing van de werkzaamheid. Op welke principes is de interventie gebaseerd? Waarom denkt u dat deze interventie effect zal hebben? De informatie is wel van belang, maar is niet van invloed op de beoordeling voor goed beschreven. Voor de onderbouwing van de opbouw van de cursus: zie ook de beschrijving in 3.1. Daarbij is met name de uitwerking van het willen, kunnen, doen en mogen essentieel om ervoor te zorgen dat de religieuze leider seksuele gezondheid ook blijvend bespreekbaar maakt. Deze onderdelen zijn in de cursus uitgewerkt aan de hand van de Logische niveaus van Bateson en Dilts (Dilts, 2006). De TdT-cursus is verder opgezet volgens de community benadering. Participatie, empowerment, de sociale netwerkbenadering en intersectorale samenwerking waren daarbij belangrijke werkprincipes: Participatie & empowerment Bij participatie zijn mensen uit een community betrokken bij het vaststellen van behoeften en doelen en de ontwikkeling, implementatie en evaluatie van gezondheidsbevorderende activiteiten (Koelen & Van den Ban, 2004; South et al., 2005; Wagemakers et al., 2007). Participatie op het niveau van raadpleging lijkt daarbij minimaal nodig om aan empowerment te werken (Jacobs et al., 2005). Het is belangrijk om samen met vertegenwoordigers van de doelgroep interventies op te zetten, uit te voeren en te evalueren. Het is niet voldoende om alleen in de uitvoering met een vertegenwoordiger uit de doelgroep te werken. Om participatie in alle fasen van een project te realiseren moet de rol van de gezondheidsbevorderaar wijzigen van een expert die een community een interventie komt brengen, naar een begeleider of coach die leden van de community helpt met de voorwaarden, vaardigheden en netwerken om deze interventies te implementeren en te onderhouden (Beeker et al., 1998; Hollander & Frouws, 2011; Koelen, 2011). Elkaar zien als gelijkwaardige partner is daarbij een belangrijke voorwaarde (NIGZ, 2004). De TdT-cursus is samen met de doelgroep religieuze leiders ontwikkeld. Deze religieuze leiders weten uit ervaring wat er bij hun collega s leeft. Daarnaast is de cursus opgezet vanuit verschillende denominaties, waarbij is gelet op de onderlinge overeenkomsten. Zo is de cursus ook bruikbaar voor andere religies, culturen en gemeenschappen. De religieuze leiders geven de cursus zelf. Als trainer zorgen ze Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 7

8 mede voor verdere evaluatie en ontwikkeling van de cursus. De gezondheidbevorderaar van de GGD is uiteindelijk als supervisor voornamelijk een coach die de religieuze leiders begeleidt in hun ontwikkeling om hun collega religieuze leiders te trainen in het bespreekbaar maken van seksuele gezondheid. Sociale netwerkbenadering Mensen oefenen in een sociaal netwerk invloed op elkaar uit. Zo kan het sociale netwerk steun en bruikbare feedback bieden (Laverack, 2007). Daarnaast wordt informatie verspreid via leden van het bestaande netwerk. Dit kan via de natuurlijke helpers: personen tot wie de leden zich toch al wenden voor advies, steun of hulp (Eng & Parker, 2002). Deze mensen worden ook wel opinieleiders of sleutelfiguren genoemd. Onderzoek laat zien dat het inzetten van peer educators positieve effecten heeft voor de seksuele gezondheid (Kocken et al., 2001; Martijn et al., 2004, Jones & Sargeant, 2009; Drummond et al., 2011). Het opleiden van religieuze leiders in het bespreekbaar maken van seksuele gezondheid is belangrijk, omdat religieuze leiders als sleutelfiguur veel invloed hebben op hun gemeenschap. De religieuze leiders leiden veel bijeenkomsten en mensen wenden zich ook veel met individuele vragen tot hen. Religieuze leiders geven daarnaast zelf de TdT-cursus aan hun collega s. Dit vanuit het idee dat informatie van peers vaak goed wordt ontvangen. Ook versterken deze trainers/religieuze leiders zo hun eigen kennis, attitude en vaardigheden rond het bespreekbaar maken van seksuele gezondheid. Ook andere religieuze leiders die de cursus hebben gevolgd, kunnen zich aanmelden als trainer. Intersectorale samenwerking Intersectorale samenwerking wil zeggen dat door formele samenwerking tussen (delen van) verschillende sectoren in de maatschappij een efficiëntere, effectievere en langduriger werkwijze ontstaat, dan wanneer de gezondheidssector alleen zou werken (Nutbeam, 1998; Koelen & Van den Ban 2004). De GGD werkt in deze TdT-cursus samen met religieuze leiders vanuit verschillende denominaties en gemeenschappen. Daarnaast worden ketenorganisaties in de cursus uitgenodigd om onderdelen van de cursus te geven, zoals de theorie van Infectieziekten, soa, hiv en aids en seksuele diversiteit. 6. Randvoorwaarden uitvoering en kwaliteitsbewaking Welke eisen zijn er t.a.v. opleiding, training, certificering, licenties en/of supervisie van de uitvoerend werkers? Beschrijf deze randvoorwaarden voor de toepassing. Is er voor de overdracht of implementatie een handleiding of protocol? Zijn er eerdere ervaringen waaruit blijkt dat de 6.1 Eisen ten aanzien van opleiding De trainers/religieuze leiders moeten de cursus Bespreekbaar maken van seksuele gezondheid hebben gevolgd als deelnemer. Wanneer een deelnemer besluit om zelf de cursus te geven aan collega s, sluit hij zich aan bij een groep van religieuze leiders met dezelfde ambitie. Deze groep aspirant-trainers oefent onderling de benodigde vaardigheden verder en voert ook intervisie met elkaar uit. Daarnaast geven deze aspirant-trainers proeftrainingen aan collega s. Dit gebeurt onder begeleiding van een ervaren trainer, ook wel de supervisor genoemd. De supervisor let er op dat een groep aspirant-trainers bestaat uit diverse religies. Wanneer een aspirant-trainer en de supervisor vinden dat de kennis, vaardigheden en het zelfvertrouwen van die aspirant-trainer in voldoende mate aanwezig zijn, geeft de aspirant- trainer verder zelfstandig de trainingen en wordt daarmee trainer. Daarbij heeft hij als trainer altijd de mogelijkheid om intervisie met collega s te volgen of een consult bij een supervisor aan te vragen. De supervisor is op dit moment nog een gezondheidsbevorderaar van de GGD Amsterdam. Het is de bedoeling dat op termijn een of meerdere getrainde religieuze leiders en meerdere gezondheidsbevorderaars van andere GGD-en de rol van supervisor op zich nemen. 6.2 Eisen ten aanzien van overdracht en implementatie De handleiding Bespreekbaar maken van seksuele gezondheid; Train-de-Trainer handleiding voor religieuze leiders. Deze handleiding is bedoeld voor de trainers. De handleiding is ook vertaald in het Engels. Uit de pilottraining is gebleken dat de Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 8

9 interventie overdraagbaar is? Hoe wordt de kwaliteit van de interventie beoordeeld en bewaakt? Denk bijvoorbeeld aan registratie van activiteiten en resultaten. interventie in principe overdraagbaar is. 6.3 Eisen ten aanzien van kwaliteitsbewaking Aan het eind van iedere bijeenkomst is tijd ingepland voor een mondelinge evaluatie. Aan het eind van de cursus vindt ook een schriftelijke evaluatie plaats. Daarnaast houden de trainers onderling intervisie en worden alle gebruikers van de handleiding uitgenodigd feedback te geven op de handleiding. Wat zijn de kosten voor de uitvoering? Noem zo mogelijk kosten voor licentie, materiaal, trainingen, kwaliteitsbewaking, Vermeld het jaartal waarvoor de prijzen gelden. Noem ook de tijdinvestering van betrokken professionals (uitvoering en coördinatie). 6.4 Kosten van de interventie Er zijn geen kosten voor de handleiding. Deze is gratis te downloaden via De supervisor van de GGD Amsterdam kan worden ingehuurd tegen gebruikelijk uurtarief ( euro per uur.) De kosten die de religieuze leiders en/of de gezondheidsbevorderaars maken zijn afhankelijk van de regionale afspraken: is het een vrijwilligersproject of een meer declarabel project. 7. Onderzoek naar de uitvoering van de interventie Is er onderzoek gedaan naar de uitvoering van de interventie? Beschrijf doel, type onderzoek (bijvoorbeeld procesevaluatie, behoefteanalyse, nul-meting, haalbaarheidonderzoek, tevredenheidmeting etc.), methode en relevante uitkomsten. Geef aan wat het bereik is, de succes- en faalfactoren en waardering door de doelgroep. Geef ook aan hoe de interventie, indien noodzakelijk, wordt aangepast. Van 2008 tot 2011 zijn de religieuze leiders en de GGD Amsterdam maandelijks bijeengekomen. In deze bijeenkomsten brachten de religieuze leiders en de trainer afwisselend onderwerpen in rondom seksuele gezondheid. Bij die onderwerpen ontwierpen de trainer en de religieuze leiders oefeningen, waarbij ze ook gebruikmaakten van bestaande theorie en bestaande oefeningen. In de handleiding zijn alle onderwerpen, theorie en oefeningen samengebracht tot een TdT-cursus rond het bespreekbaar maken van seksuele gezondheid. Over deze eerste fase is een procesbeschrijving en procesevaluatie Surinameproject (Savenije, 2010) uitgevoerd. Korte beschrijving van het Surinameproject In de zomer van 2008 heeft de eerste bijeenkomst van het Surinameproject plaatsgevonden. De werkgroep die toen bij elkaar kwam bestond uit religieuze leiders van verschillende religieuze stromingen en is opgezet in het kader van een samenwerking met het Surinaamse Nationaal AIDS Plan (NAP), dat ook een werkgroep met religieuze leiders had opgestart met als doel het verbeteren van de seksuele gezondheid. Het doel van het Surinameproject was te zorgen dat er in de Surinaamse gemeenschappen in Amsterdam en in Suriname een groep religieuze leiders zou ontstaan waarbij mensen met hun vragen, zorgen en problemen op het gebied van seksuele gezondheid terecht kunnen. Dit zou het taboe op seksualiteit binnen deze gemeenschappen moeten doorbreken en mensen in staat moeten stellen verstandiger met keuzes met betrekking tot seksuele gezondheid om te gaan. Voorafgaand aan het formeren van de Amsterdamse werkgroep was met het NAP afgesproken dat er twee studiereizen zouden plaatsvinden om uitwisseling tussen beide werkgroepen te faciliteren. Daarnaast was afgesproken dat het traject met de Nederlandse werkgroep een train-de-trainerpakket zou voortbrengen dat als basis zou kunnen dienen voor trainingen die de werkgroepdeelnemers aan hun peers zouden moeten gaan geven. De Surinaamse werkgroep zou een strategisch document voortbrengen over de wijze waarop religieuze leiders en organisaties het beste kunnen worden benaderd. Het project was een pilot en om optimaal gebruik te kunnen maken van de kennis over de gemeenschap en de culturele gevoeligheid van de deelnemers is gekozen voor een bottom-up-benadering. De inhoud van de bijeenkomsten en de uitwisseling is daarom in overleg tussen de projectleider(s) en de deelnemers tot stand gekomen. Over bepaalde onderdelen van het project, met name waar het ging om het werken aan reflectie, is niet overlegd omdat projectleider Juan Walter deze onderdelen als noodzakelijk zag en geen tijd wilde verliezen met discussies hierover. In de eerste fase van het project die liep tot de studiereis naar Suriname, is vooral Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 9

10 aandacht besteed aan reflectie op religie, seksualiteit, seksuele gezondheid en de rol van religieuze leiders op het terrein van de seksuele gezondheid. Hiervoor is gebruik gemaakt van huiswerkopdrachten en discussies. Deze waren ook bedoeld om bij te dragen aan teambuilding. Tevens is deze eerste fase gebruikt ter voorbereiding van de uitwisseling met de Surinaamse werkgroep. Tijdens de twee uitwisselingsmomenten is met professionals en andere religieuze leiders gesproken over de problematiek rondom seksuele gezondheid en over de rol die religieuze leiders hierin zouden kunnen spelen. Omdat projectleider Juan Walter tijdens de uitwisseling gemerkt had dat het kennisniveau lager was dan hij had verwacht, is hij vanaf dit moment afwisselend gaan werken aan het vergroten van de kennis over seksuele gezondheid van de deelnemers, het aanleren van vaardigheden om over seksuele gezondheid te spreken, en het ontwikkelen van zelfreflectie met betrekking tot de eigen seksuele ontwikkeling en de eigen houding ten opzichte van zaken rond seksuele gezondheid. Na de zomer van 2009 is echter vooral tijd besteed aan activiteiten waarin de werkgroep naar buiten trad, en aan de individuele projecten die de werkgroep vanaf 2010 is gaan uitvoeren. De onderzoeksvragen van de procesevaluatie zijn: Welke activiteiten hebben tot op dit moment onderdeel uitgemaakt van het Surinameproject? Welke effecten heeft het Surinameproject volgens de betrokkenen op het werk van de deelnemers gehad? Welke aspecten van het Surinameproject zijn door de projectleider en de deelnemers als goed ervaren? Welke aspecten van het project zijn als verbeterbaar ervaren? Methode van de procesevaluatie De gebruikte bronnen voor dit onderzoek zijn ongeveer twee uur durende interviews met alle deelnemers, een drie uur durend interview met de projectleider, de notulen van de bijeenkomsten, de programma s van de studiereizen, een verslag van de studiereis, observaties en het door de deelnemers gemaakte huiswerk. Voor het maken van de beschrijving van het Surinameproject is vooral gebruik gemaakt van de notulen, het programma van de studiereis naar Suriname, het travel report dat verslag doet van de studiereis naar Nederland en van de interviews met de projectleider en de deelnemers van het project. Daarnaast heb ik gebruik gemaakt van eigen observaties en het huiswerk. Voor het tweede deel van het verslag, waarin aan de orde komt hoe de betrokkenen het project beoordelen, is vooral gebruik gemaakt van de interviews. Er is geen gebruik gemaakt van de door de deelnemers geschreven verslagen van de studiereis naar Suriname. Deze buitengewoon waardevolle documenten kwamen pas in een zeer laat stadium van het onderzoek aan het licht en konden daarom niet meer voor de evaluatie worden gebruikt, de verslagen zijn als bijlage aan dit rapport toegevoegd. De deelnemers en de persoon die de facilitaire en administratieve ondersteuning voor het Surinameproject heeft verzorgd hebben uit de aanbevelingen de dertien belangrijkste geselecteerd. Samenhang met de train-de-trainer handleiding De doelgroep van deze train-de-trainer handleiding is religieuze leiders die in Nederland werkzaam zijn. Het uitwisseling traject met Suriname is komen te vervallen. De ontwikkeling van de traind-de-trainer handleiding is in de jaren 2008 t/m 2010 tot stand gekomen. De procesevaluatie heeft bijgedragen aan het herschrijven in de vorm van de train-de-trainer handleiding. Hieronder worden de effecten, sterke en zwakke punten die betrekking hebben op de train-de-trainer cursus naar voren gehaald. Volgens de deelnemers waren de belangrijkste effecten van het project dat: 1. Zij zich meer bewust zijn geworden van de problematiek rondom seksuele gezondheid en dat hun betrokkenheid bij het thema is toegenomen 2. Zij meer aandacht zijn gaan besteden aan seksuele gezondheid bij de uit- Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 10

11 voering van hun normale werkzaamheden 3. Zij zijn overgegaan tot het stimuleren van condoomgebruik 4. Zij meer kennis bezitten over seksuele gezondheid, en er daardoor vaker over durven te spreken 5. Zij inzicht hebben ontwikkeld in de relaties tussen vakantieverkeer, armoede en hiv-infecties 6. Hun positie in discussies over seksuele gezondheid is verstevigd, doordat de samenwerking met de GGD hun activiteiten legitimeert Voor het ontwikkelen van de train-de-trainer handleiding was het zaak deze effecten te borgen. Dag drie en vier staan dan ook in het teken van het onderwerp seksuele gezondheid. Kennis, attitude en vaardigheden worden themagericht getraind. Hieronder de punten die de betrokkenen met sterk beoordeelden en in cursief hoe deze zijn behouden in de train-de-trainer handleiding: 1. Deelnemers konden zelf onderwerpen inbrengen voor de bijeenkomsten. Voor dag een stelt iedere deelnemer zijn eigen cursusdoel op, deze worden op dag een uitgewisseld.deze vormen de rode draad voor de zesdaagse training. 2. Er was sprake van uitwisseling van ervaringen tussen religieuze leiders van verschillende denominaties. Dagdeel twee van de eerste dag besteedt aandacht aan de rol van de religieuze leider waarbij de uitwisseling tussen de leiders ruimte krijgt. 3. Er was een veilige ongedwongen sfeer binnen de werkgroep. Dag een vormt de basis voor de veilige sfeer in de groepdoor de groep zelf de regels van veilige communicatie te laten opstellen. Gedurende de cursusduur kunnen regels worden toegevoegd.. Aandacht geven voor de juiste wijze van feedback geven versterkt deze veiligheid. 4. Een train-de-trainerpakket ontwikkelen dat als basis kon dienen voor de individuele activiteiten. Deze voorliggende train-de-trainer handleiding is het antwoord op de vraag naar het pakket. Uitstel is gekomen door gebrek aan middelen. 5. Er werd aandacht besteed aan het strategisch aanspreken van verschillende groepen binnen de religieuze achterban. Gespreksstrategieën staan op dag twee centraal. Daarnaast kan geoefend worden met moeilijke situaties om seksuele gezondheid bespreekbaar te maken. 6. Er is getraind met het beantwoorden van hulpvragen over seksuele gezondheid. Dit onderdeel komt terug op de dagen twee, drie en vier. 7. Er werd nadruk gelegd op reële maatschappelijke problemen. De hele cursus is gebaseerd op hun werkelijkheid. Alles waarmee zij geconfronteerd worden kan onderdeel van de cursus worden. Hieronder de verbeterpunten en in cursief hoe we deze hebben opgenomen in de train-de-trainerhandleiding. 1. Het maken van een duidelijkere projectstructuur en heldere toekomstplannen. De train-de-trainerhandleiding biedt structuur voor de religieuze leider en voor de opzet van zijn training. Daarnaast kan de insteek hoe de religieuze leider zijn achterban benadert worden gekozen al naar gelang van middelen en mogelijkheden. Als je van willen, kunnen mogen en doen nagaat dat sommige religieuze leiders( nog) niet mogen van hun koepelorganisatie of hun achterban hoewel zij zelf wel willen en kunnen, dan kan strategisch een aangepaste vorm worden gekozen om over seksualiteit te spreken met hun achterban. Heldere toekomstplannen zijn budget afhankelijk. Dat is voor iedere regio specifiek en ook in dit project zijn geen garanties voor blijvende budgetten te geven. 2. Eerder in contact te treden met de peers en/of achterban. Voor de opleiding gaan de religieuze leiders na wat de achterban wenst en Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 11

12 wat de achterban toestaat in het spreken over seksualiteit. Tijdens de opleiding worden opdrachten gegeven om in contact met de achterban deze uit te voeren. 3. Meer bekendheid geven aan het project. De bekendheid is verhoogd door deel te nemen aan Wereld Aids Dag 2011, door het uitbrengen van de handleiding en door in gesprek te treden met de landelijke koepelorganisaties van de verschillende denominaties en via de media. 4. Sneller de verwachtingen in te lossen die bij andere organisaties of personen worden gewekt. Dit punt is niet algemeen te realiseren omdat hier wederom budgettaire afhankelijkheid speelt. 5. Samen te werken met GGD s in andere steden. Bij de landelijke uitrol zijn de andere GGD en belangrijk en de handleiding die ook in het Engels verkrijgbaar is, kan hiervoor worden ingezet. 6. Samen te werken met religieuze leiders die sterker georiënteerd zijn op de geloofsleer. De groep is aangevuld door meer conservatieve religieuze leiders. Hierdoor kan beter aangesloten worden bij diverse waarden en normen in de groep en kan geoefend worden met moeilijke situaties. 7. Meer begrip kweken voor de belevingswereld van homoseksuelen en hivgeïnfecteerden. Binnen de projectgroep heeft een lid zich bekend gemaakt als homoseksueel en hiv geïnfecteerd. Hij heeft de discussie geopend hoe om te gaan met religieuze leiders die een andere leefstijl hebben en hiv positief zijn. Dag 4 stelt stigma en taboe en seksuele diversiteit centraal. 8. Meer aandacht te besteden aan de persoonlijke behoeften van deelnemers bij het oefenen met rollenspellen. Het hele programma heeft dit aandachtspunt opgenomen. Iedere bijeenkomst wordt praktisch geoefend. 9. Een training toe te voegen waarbij de deelnemers technieken worden aangeleerd voor het trainen van peers Deze training is met dag vijf onderdeel van de train-de-trainer handleiding. 10. De kennis van de deelnemers vaker te toetsen. Binnen het programma is dit punt structureel opgenomen door supervisie aanbod en het vormen van intervisie groepen. 11. Meer te leren over hiv. Dag drie besteedt uitgebreid aandacht aan hiv en andere soa. Dag vier geeft inzicht van de mogelijke gevolgen van hiv en besteedt aandacht aan stigma en taboe. 12. Tijdens de bijeenkomsten meer aandacht schenken aan het vormgeven van het individuele project Op de bijeenkomsten vijf en zes wordt hier versterkt aandacht aan gegeven. De TdT-cursus en de TdT-handleiding zijn in oktober 2011 besproken in een bijeenkomst met enkele landelijke vertegenwoordigers van de betrokken religies. Sommige van deze landelijke vertegenwoordigers hebben ook deelgenomen aan een proeftraining van een dag. De aanwezige vertegenwoordigers beoordeelden de TdT-cursus positief en waren onder de indruk van de persoonlijke ervaringen en resultaten van de getrainde religieuze leiders. De aanwezige landelijke vertegenwoordigers steunden het idee van een cursus die de kennis en vaardigheden traint om het onderwerp seksuele gezondheid bespreekbaar te maken. Punten die niet door de TdThandleiding kunnen worden verholpen werden toe aangesproken, namelijk garantie geven voor budget als ook de implementatie van de cursus in de curricula van de opleidingen van religieuze leiders. Laatste is agendapunt geworden bij de koepelorganisaties. Iedere bijeenkomst wordt afsluitend mondeling geëvalueerd. Aan het eind van de gehele cursus vindt een schriftelijke evaluatie plaats. De GGD Amsterdam bereidt Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 12

13 momenteel een proces- en effectevaluatie voor. 8. Toelichting op de naam van de interventie Is de naam van de interventie helder? Noem de herkomst of diepere betekenis. Is de interventie bekend onder een andere naam? Noem de naam van de buitenlandse versie van de interventie. Train-de-Trainer cursus voor religieuze leiders. De Engelse titel is: Breaking the silence on sexual health: train the trainer course for religious leaders. De informatie is wel van belang, maar is niet van invloed op de beoordeling voor goed beschreven. 9. Uitvoering (uitvoerende en of ondersteunende organisaties en partners) Waar, door welk soort organisaties en op welke schaal wordt de interventie toegepast? Beschrijf op welke locatie de interventie wordt uitgevoerd. Noem eventueel lokale en/of regionale varianten. Noem eventueel ook samenwerkingspartners in de uitvoering. Op dit moment heeft de GGD Amsterdam zes religieuze leiders getraind volgens de huidige methodiek. Zij zijn op dit moment aspirant-trainers en bereiden zich voor om zelf de cursus te gaan geven. In de uitvoering wordt samengewerkt met ketenpartners als het COC, Schorer en ervaringsdeskundigen. 10. Overeenkomsten met andere interventies Zijn er soortgelijke interventies? Noem relevante en in het oog springende overeenkomsten en /of verschillen; beperk dit tot sterk vergelijkbare interventies. De informatie is wel van belang, maar is niet van invloed op de beoordeling voor goed beschreven. Deze TdT-cursus is ontwikkeld in aanvulling op de interventie Zelforganisaties aan zet: werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering. Bij Zelforganisaties aan zet nodigt een GGD (of andere organisatie) jaarlijks zelforganisaties van een vastgestelde doelgroep uit om een projectvoorstel in te dienen rond de bevordering van seksuele gezondheid. Daarbij ontvangen (vertegenwoordigers van) deze zelforganisaties training en wisselen de zelforganisaties ook onderling hun kennis en ervaring uit. In praktijk hebben migranten zelforganisaties daarbij ervaren dat hun projecten rond seksuele gezondheid niet werden gesteund door hun religieuze leiders. De boodschap die geestelijken rond seksuele gezondheid uitdragen is meestal: Geen seks voor of buiten het huwelijk.verder wordt er over het onderwerp vaak niet gesproken. Wanneer religieuze leiders nu een manier vinden om het woord van God te verbinden met de dagelijkse werkelijkheid, kunnen zij hun achterban ondersteunen bij het bereiken van seksuele gezondheid en helpen zij stigmatisering van hun naasten voorkomen. Daarvoor is deze TdT-cursus ontwikkeld. Deze TdT-cursus voor religieuze leiders is zelf ook opgezet volgens de community benadering, met de volgende belangrijke werkprincipes: participatie, empowerment, intersectorale samenwerking en de sociale netwerkbenadering. Aangehaalde literatuur Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 13

14 Beschrijf de eventueel in dit document aangehaalde literatuur volgens APA-normen. Beeker C, Guenther-Grey C, Raj A. Community empowerment paradigm shift and the primary prevention of HIV/AIDS. Social Science & Medicine 1998;46(7): Dilts R. Verander je overtuigingen, technieken van de Amerikaanse NLP goeroe. Meppel : Andromeda, Drummond PD, Mizan A, Brocx K, Wright,B. Using peer education to increase sexual health knowledge among West African refugees in Western Australia. Health Care for Women International 2011:32:3: Eng E, Parker E. Natural helper models to enhance a community s health and competence. In: DiCelmente RJ, Corsby RA, Kegler MC (Eds.). Emerging theories in health promotion practice and research : strategies for improving public health. San Francisco : Jossey-Bass, p Hollander M, Frouws B. Doel(groep) bereikt: bevordering van de seksuele gezondheid tegen een culturele achtergrond. TSG Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen 2011;89(1): Jacobs G, Braakman M, Houweling J. Op eigen kracht naar gezond leven : empowerment in de gezondheidsbevordering : concepten werkwijzen en onderzoeksmethoden. Utrecht : Universiteit voor Humanistiek, Jones JE, Sargeant S. Literature Review Summary & Overview : the Impact of Community-Based hiv Prevention Interventions in Canada, Commonwealth Nations and the US. [S.l] : [S.n.], Kocken P, Voorham T, Brandsma J, Swart W. Effects of peer-led aids education aimed at Turkish and Moroccan male immigrants in the Netherlands : a randomised controlled evaluation study. European Journal of Public Health 2001;11(2): Koelen MA, Ban AW van den. Health education and health promotion. Wageningen : Wageningen Academic Publishers, Koelen MA. Wageningen University, Inaugural lecture upon taking the post of Professor of Health and Society at Wageningen University : Wageningen, 2011 Laverack G. Health promotion practice : building empowered community s. Maidenhead : Open University Press, 2007 Martijn C, Vries NK de, Voorham T, Brandsma J, Meis M, Hospers HJ. The effects of aids prevention programs by lay health advisors for migrants in the Netherlands. Patient Education and Counseling 2004;53: NIGZ Centrum voor Kennis & Kwaliteit. Ouderen en gezondheidsbevordering : tips voor participatie : NIGZ, 2004 (2004). Nutbeam D. Health promotion glossary. Health Promotion International 1998;13(4): Prantl K, Wagemakers A en Walter J. Zelforganisaties aan zet : werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering. Amsterdam : GGD Amsterdam, Savenije, T. Procesbeschrijving en procesevaluatie Surinameproject; Het betrekken van religieuze leiders en voorlopers bij het bevorderen van de seksuele gezondheid binnen de Surinaamse gemeenschap: GGD Amsterdam, South J, Fairfax P, Green E. Developing an assessment tool for evaluating commu- Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 14

15 nity involvement. Health Expectations 2005;8(1): Wagemakers A, Koelen M, Nierop P van, Meertens Y, Weijters J, Kloek G. Actiebegeleidend onderzoek ter bevordering van intersectorale samenwerking en bewonersparticipatie. TSG Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen 2007;85: Werkblad goed beschreven Centrum Gezond Leven 15

Bespreekbaar maken van seksuele gezondheid: Train-de-Trainer handleiding voor religieuze leiders

Bespreekbaar maken van seksuele gezondheid: Train-de-Trainer handleiding voor religieuze leiders Bespreekbaar maken van seksuele gezondheid: Train-de-Trainer handleiding voor religieuze leiders GGD Amsterdam, november 2011 Juan Walter, Soerdjpersad Biere, Ryan Mohammed Said Dilrosun, Helga Shirley

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Zelforganisaties aan zet: Werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering

Zelforganisaties aan zet: Werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering Werkblad beschrijving interventie Zelforganisaties aan zet: Werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering Gebruik de handleiding bij dit werkblad www.nji.nl/jeugdinterventies/beschrijven

Nadere informatie

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Titel interventie Werkblad beschrijving interventie Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Colofon Ontwikkelaar / licentiehouder van de interventie Organisatie Contactpersoon Adres Postcode Plaats E-mail

Nadere informatie

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11

Nadere informatie

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven

Rondleiding door de digitale omgeving op www.tumult.nl en alle mogelijkheden om er een activerende les mee te geven Tumult Kick-off Voor wie: Docenten die (voor het eerst) aan de slag gaan met het lesmateriaal van Tumult. NB Ook andere docenten van de school zijn van harte welkom! Samen een goede start van het schooljaar

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

: Mw F. Langerak- Oostrom

: Mw F. Langerak- Oostrom RAADSVOORSTEL ter besluitvorming in de raad Datum Forum vergadering : 1 december 2015 Zaaknummer :203787 Datum Raadsvergadering : 14 december 2015 Portefeuillehouder Verantwoordelijk MT-lid : Mw F. Langerak-

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU. Locatie: Sophia Revalidatie, Den Haag

TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU. Locatie: Sophia Revalidatie, Den Haag TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU Locatie: Woensdag 12 t/m vrijdag 14 november 2014 Toelichting De Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (VRA) organiseert in samenwerking met

Nadere informatie

Community / Etnische websites

Community / Etnische websites Community / Etnische websites Jos Poelman, Programma Jongeren Soa Aids Nederland Nationaal Congres Soa* Hiv* Seks* 1 dec. 2014 Community / Etnische websites Voorbeelden: Maroc.nl, Hababam.nl, Kitatin.com,

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie in onderzoek

Cliëntenparticipatie in onderzoek Cliëntenparticipatie in onderzoek VOOR ONDERZOEKERS Informatie voor u als onderzoeker over het betrekken van cliënten (vertegenwoordigers) bij praktijkgericht onderzoek KENNISMAKING MET CLIËNTENPARTICIPATIE

Nadere informatie

TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU. Locatie: Sophia Revalidatie, Den Haag

TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU. Locatie: Sophia Revalidatie, Den Haag TWEEDEJAARS COMPLEXE COMMUNICATIE OP SPREEKKAMERNIVEAU Locatie: 2-3 - 4 november 2016 Toelichting De Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (VRA) organiseert in samenwerking met PAO Heyendael van

Nadere informatie

Zelforganisaties aan zet: Werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering

Zelforganisaties aan zet: Werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering Zelforganisaties aan zet: Werken aan seksuele gezondheid volgens de community benadering GGD Amsterdam, november 2011 Karen Prantl, Annemarie Wagemakers en Juan Walter Mede mogelijk gemaakt door het Aids

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven

Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven Gebruik maximaal 10 pagina s Zie ook: www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling Contact Centrum Gezond Leven: Sandra van Dijk

Nadere informatie

VIGeZ, 2014. De evaluatiematrix: Een planningsmodel voor de evaluatie van projecten binnen de gezondheidsbevordering, geïntegreerd met RE-AIM.

VIGeZ, 2014. De evaluatiematrix: Een planningsmodel voor de evaluatie van projecten binnen de gezondheidsbevordering, geïntegreerd met RE-AIM. VIGeZ, 2014 De evaluatiematrix: Een planningsmodel voor de evaluatie van projecten binnen de gezondheidsbevordering, geïntegreerd met RE-AIM. PROJECT- DOELSTELLINGEN? Welke projectdoelstellingen staan

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden

Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden Training-1 Training-2 Training-3 : Basistraining communicatieve vaardigheden : Communicatieve vaardigheden voor professionals : Hoe voer ik een intakegesprek

Nadere informatie

Kwaliteitswaarborging Tools4U. Opleiding en erkenning van Tools4U trainers

Kwaliteitswaarborging Tools4U. Opleiding en erkenning van Tools4U trainers Kwaliteitswaarborging Tools4U Opleiding en erkenning van Tools4U trainers Opleiding en erkenning van Tools4U trainers De effectiviteit van een strafrechterlijke interventie wordt naast de inhoud ook in

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

Vervolg. Blijf scherp! Gemeente Leiderdorp t.a.v. Tineke Zantingh. 25 februari 2011, Haarlemmermeer

Vervolg. Blijf scherp! Gemeente Leiderdorp t.a.v. Tineke Zantingh. 25 februari 2011, Haarlemmermeer Vervolg Gemeente Leiderdorp Gemeente Leiderdorp t.a.v. Tineke Zantingh 25 februari 2011, Haarlemmermeer Uw verzoek Op 22 februari jl. heeft er een gesprek plaatsgevonden tussen de gemeente Leiderdorp en

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Studieplan Visie Coachtraining Gezondheidscoach

Studieplan Visie Coachtraining Gezondheidscoach Nieuw-Vennep, 6 juni 2012 Bijscholing Visie Coachtraining Gezondheidscoach Aan de hand van training in gesprekstechnieken en zelfbewustzijn coacht de Diëtiste, Voedingsdeskundige, Gewichtsconsulente mensen

Nadere informatie

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders Handleiding voor praktijkbegeleiders Versie: februari 2011 Inhoud: Inleiding... 3 Kerntaken van een praktijkbegeleider... 3 Voorbereidend gesprek met de cursist... 4 Feedback geven... 4 Begeleiden van

Nadere informatie

Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs

Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs Proloog Assessment binnen de context van inclusief onderwijs is een aanpak van assessment binnen het reguliere onderwijs waarbij

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein VOOR GEMEENTEN DIE TRAININGSBUREAUS SELECTEREN

Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein VOOR GEMEENTEN DIE TRAININGSBUREAUS SELECTEREN Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein VOOR GEMEENTEN DIE TRAININGSBUREAUS SELECTEREN Checklist trainingen het gesprek in de Wmo en het gehele sociale domein Voor gemeenten

Nadere informatie

Beschrijving van het leertraject. Duurzaam inrichten van Service Management

Beschrijving van het leertraject. Duurzaam inrichten van Service Management Beschrijving van het leertraject Duurzaam inrichten van Service Management INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 DIT LEERTRAJECT VOOR SERVICE MANAGERS GAAT VERDER DAN DE BES TAANDE TRAININGEN!... 3 LEREN HOE

Nadere informatie

VOORZITTERSTRAINING Op de Bok specialisatietraining

VOORZITTERSTRAINING Op de Bok specialisatietraining VOORZITTERSTRAINING Op de Bok specialisatietraining MMZ53 Voorzitterstraining Op de bok - Pagina 1 Voorzitterstraining Op de bok Introductie Een voorzitter van een OR is niet zomaar een OR-lid. Volgens

Nadere informatie

Voorwaarden gestructureerde feedback 2010

Voorwaarden gestructureerde feedback 2010 Voorwaarden gestructureerde feedback 2010 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Voorwaarden en puntenaantal... 3 2.1 Intervisie... 3 2.2 Collegiale toetsing... 3 3. Toelichting... 4 3.1 Algemeen... 4 3.2

Nadere informatie

Curriculum Verplichte Permanente Educatie professioneel-kritische instelling

Curriculum Verplichte Permanente Educatie professioneel-kritische instelling Curriculum Verplichte Permanente Educatie professioneel-kritische instelling Verantwoording De NBA besteedt aandacht aan de bewustwording rond het thema professioneel-kritische instelling. Dit initiatief

Nadere informatie

De lerende Overblijf Medewerker

De lerende Overblijf Medewerker Whitepaper tussenschoolse opvang Overblijf Academie Maart 2014 Inleiding Deze whitepaper is bedoeld voor schoolleiders, directies en besturen in het primair onderwijs in Nederland die willen weten hoe

Nadere informatie

Scrum@school - Technasium Noord 2016

Scrum@school - Technasium Noord 2016 Scrum@school - Technasium Noord 2016 Veranderingen door Scrum@school Onderzoekje onder 16 docenten bij afsluiting basistraining. -4-3 -2-1 0 +1 +2 +3 +4 1. Werkplezier leerlingen XXXX XXX XXXXXXXX X 2.

Nadere informatie

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER Dit project werd gefinancierd en ondersteund door de Europese Commissie. Deze publicatie geeft de mening weer van de auteur en de Commissie kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen.

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. - Voor buschauffeurs en conducteurs, waar verbale, mentale en fysieke agressie stelselmatig voor komt. - Voor de controleurs in het openbaar

Nadere informatie

Draaiboek Clinics. Regionale Voetbal Academie. Regionale Voetbal Academie. Talentontwikkeling voor elk niveau. Persoonlijk Betrokken Innovatief

Draaiboek Clinics. Regionale Voetbal Academie. Regionale Voetbal Academie. Talentontwikkeling voor elk niveau. Persoonlijk Betrokken Innovatief Draaiboek Clinics Talentontwikkeling voor elk niveau Persoonlijk Betrokken Innovatief 1. Filosofie / Visie In het logo van de (vanaf hier genoemd als RVA) komt kernachtig naar voren wat binnen de academie

Nadere informatie

Informatie 2-daagse opleiding tot TOPs!-coach

Informatie 2-daagse opleiding tot TOPs!-coach Informatie 2-daagse opleiding tot TOPs!-coach Den Dolder, mei 2014 Versie: 2 Auteur(s): Anna Hulsebosch/Joke Gierveld Het programma en de bijbehorende opleiding TOPs! is een programma voor jongens en meisjes

Nadere informatie

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving -

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - Het vak van intern adviseur De meeste interne adviseurs hebben vaak twee beroepen: naast het vak

Nadere informatie

Post-hbo cognitief gedragstherapeutisch werker. Kinderen en jeugdigen

Post-hbo cognitief gedragstherapeutisch werker. Kinderen en jeugdigen mensenkennis Post-hbo cognitief gedragstherapeutisch werker Kinderen en jeugdigen De docente geeft duidelijk en methodisch les, vertaalt vanuit eigen ervaring complexe theorie naar praktijk. Nu zet ik

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie

Werkblad beschrijving interventie Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven Gebruik maximaal 10 pagina s Beweegkriebels Zie ook: www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling Contact Centrum Gezond Leven:

Nadere informatie

Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap".

Informatie voor deelnemers aan de training  Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap. Bijlage: Opzet training hoe start ik een eigen bedrijf. Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap". Indien u van plan bent een eigen bedrijf te starten vanuit

Nadere informatie

1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18

1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18 Inhoud Inleiding 9 Deel 1 Theorie 13 1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18 2 Gespreksvaardigheden 28 2.1 Communicatiewetmatigheden 28 2.2 Luisteren

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Brochure. Cursus ondernemingsraad en achterbancommunicatie

Brochure. Cursus ondernemingsraad en achterbancommunicatie Brochure Cursus ondernemingsraad en achterbancommunicatie OR en contact met de achterban OR Academy Inhoudsopgave Over OR Academy 3 Cursus ondernemingsraad en achterbancommunicatie 4 Algemene informatie

Nadere informatie

Handleiding voor praktijkbegeleiders van niveau 2 en 3 cursisten

Handleiding voor praktijkbegeleiders van niveau 2 en 3 cursisten Handleiding voor praktijkbegeleiders van niveau 2 en 3 cursisten Inhoud: Inleiding... 3 Kerntaken van een praktijkbegeleider... 3 Voorbereidend gesprek met de cursist... 4 Feedback geven... 4 Begeleiden

Nadere informatie

Plan van Aanpak. TWI implementatie. www.twitraining.nl

Plan van Aanpak. TWI implementatie. www.twitraining.nl Plan van Aanpak TWI implementatie Inhoudsopgave 1. Achtergrond TWI... 3 2. Projectorganisatie... 5 2.1 Trainen medewerkers... 5 2.2 Randvoorwaarden voor het slagen van TWI... 6 3. Planning en doorlooptijd...

Nadere informatie

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie

Redenen voor preventie. A) Jaarlijks worden nog steeds miljoenen mensen geïnfecteerd met HIV In 2007 werden 2.5 miljoen mensen geïnfecteerd

Redenen voor preventie. A) Jaarlijks worden nog steeds miljoenen mensen geïnfecteerd met HIV In 2007 werden 2.5 miljoen mensen geïnfecteerd Redenen voor preventie A) Jaarlijks worden nog steeds miljoenen mensen geïnfecteerd met HIV In 2007 werden 2.5 miljoen mensen geïnfecteerd UNAIDS, Global Report, 2008 Redenen voor preventie B) Aangezien

Nadere informatie

Eindevaluatie implementatie KinderROND

Eindevaluatie implementatie KinderROND Eindevaluatie implementatie KinderROND Juli 2009 Gert Dedel, projectleider KinderROND Inhoudsopgave. Inleiding 3 1. Aanleiding 4 2. Doelstellingen implementatie 5 3. Enquête medewerkers 6 4. Conclusies

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

Bedrijfsverbetering TRAININGSMODEL

Bedrijfsverbetering TRAININGSMODEL Bedrijfsverbetering TRAININGSMODEL 1. TEN GELEIDE Het trainingsmodel beschrijft de training in zijn geheel en uitgesplitst naar onderdelen en werkvormen. Per onderdeel zijn leerdoelen geformuleerd. De

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven

Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven Werkblad beschrijving interventie Voor goed beschreven Gebruik maximaal 10 pagina s BIOS (Bewegen In Onderwijs en Sport) Zie ook: www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling Contact

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Wat is MD in de regio?

Wat is MD in de regio? MD in de regio Wat is MD in de regio? MD in de regio is een uniek Management Development programma voor bedrijven die geen eigen intern MD programma kunnen opzetten. MD in de regio combineert hard en zacht,

Nadere informatie

HUMOR IN PROFESSIONELE COMMUNICATIE: FOCUS OP DE MEDIATOR. Verdiepingstraining

HUMOR IN PROFESSIONELE COMMUNICATIE: FOCUS OP DE MEDIATOR. Verdiepingstraining HUMOR IN PROFESSIONELE COMMUNICATIE: FOCUS OP DE MEDIATOR Verdiepingstraining Humor in professionele communicatie: focus op de mediator Introductie Wij definiëren humor in het professioneel communicatieproces

Nadere informatie

Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF

Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF Periode: Trainer: Bijeenkomsten: Locatie: April t/m September 2013 Drs. Jaco de Rapper Acht dagdelen Groep 3: 09/04(2 dagdelen), 21/05(2 dagdelen),

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN SAMEN LEREN OVER REFERENTIENIVEAUS EN DIDACTIEK OM DE INHOUDELIJKE AANSLUITING TUSSEN PO EN VO IN GORINCHEM EN OMSTREKEN

Nadere informatie

TOPSIDE staat in het Engels voor Training Opportunities for Peer Supporters with Intellectual Disabilities in Europe. Richtlijnen

TOPSIDE staat in het Engels voor Training Opportunities for Peer Supporters with Intellectual Disabilities in Europe. Richtlijnen TOPSIDE TOPSIDE staat in het Engels voor Training Opportunities for Peer Supporters with Intellectual Disabilities in Europe Richtlijnen voor Mentoren Inclusion Europe www.peer-training.eu Auteurs: TOPSIDE

Nadere informatie

Welke hulpverleners en instellingen komen in aanmerking voor opname?

Welke hulpverleners en instellingen komen in aanmerking voor opname? CRITERIA ROZEHULPVERLENING.NL Welke hulpverleners en instellingen komen in aanmerking voor opname? 1. Hulpverleners, vrijgevestigd en/of werkzaam binnen instellingen, met een beroepsopleiding (HBO of academisch)

Nadere informatie

Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van deze informatie, kunt altijd contact met ons opnemen. Met vriendelijke groet,

Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van deze informatie, kunt altijd contact met ons opnemen. Met vriendelijke groet, Informatiebrochure 2012 Weddingplanners International Voorwoord De mooiste dag van uw leven, zo wordt een trouwdag vaak genoemd. Maar iemand moet ervoor zorgen dat deze dag vlekkeloos verloopt. Een weddingplanner

Nadere informatie

Projectplan Pak je Kans Flevoland

Projectplan Pak je Kans Flevoland Projectplan Pak je Kans Flevoland Inhoudsopgave 1. Inleiding en achtergrond... 4 2. ProjectPak je Kans... 6 2.1 Doelgroep... 6 2.2 Doel... 6 2.3 Inhoud project... 6 Projectplan Pak je Kans 2014-2015 2

Nadere informatie

IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR:

IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR: IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR: INHOUD Introductie... 3 Beschrijving bijeenkomst... Achtergrond...4

Nadere informatie

Over de krachtgerichte basismethodiek. Over de basistraining. Doel van de basistraining. Leerdoelen

Over de krachtgerichte basismethodiek. Over de basistraining. Doel van de basistraining. Leerdoelen Over de krachtgerichte basismethodiek In de Academische werkplaats Opvang & Herstel is in de afgelopen jaren samen met uitvoerend werkers en beleidsfunctionarissen van de deelnemende opvanginstellingen

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

Training Within Industry - Job Instruction

Training Within Industry - Job Instruction Training Within Industry - Job Instruction Inleiding In veel bedrijven worden problemen opgelost door doelgericht aan die problemen te werken. Achteraf hadden deze problemen voorkomen kunnen worden, door

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Combo Emonomy Combo Emonomy heeft een lange historie en traditie in methodiekontwikkeling, onderzoek, opleiding, coaching en advies op het gebied van arbeidsontwikkeling,

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

Hoe De Kanteling een slag vooruit kan maken met de inzet van samenwerkingspartners

Hoe De Kanteling een slag vooruit kan maken met de inzet van samenwerkingspartners DE KANTELING VOORUIT! Hoe De Kanteling een slag vooruit kan maken met de inzet van samenwerkingspartners De Kanteling is in Nederland inmiddels al een gevleugeld begrip. Veel gemeenten zijn bezig met De

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Eliane Duvekot. Eliane Duvekot

Eliane Duvekot. Eliane Duvekot Eliane Duvekot Eliane Duvekot Familie Motiverende Interventie (FMI) Marijke Krikke, gezinstherapeut Maarten Smeerdijk, psycholoog René Keet, projectleider Opbouw Aanleiding familie-training gericht op

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

Wijzer in de Liefde. Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting aan en seksuele vorming van jeugdige asielzoekers en nieuwkomers

Wijzer in de Liefde. Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting aan en seksuele vorming van jeugdige asielzoekers en nieuwkomers Bijlage 1 Wijzer in de Liefde Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting aan en seksuele vorming van jeugdige asielzoekers en nieuwkomers aanvullende voorlichtingsactiviteiten GVO-themamarkt Een

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

MEDIATION EN BREINVOORKEUREN NBI

MEDIATION EN BREINVOORKEUREN NBI MEDIATION EN BREINVOORKEUREN NBI Breinvoorkeuren NBI Introductie en doelstelling van deze opleiding Het doel van deze opleiding is om de deelnemer het recht te geven om alle NBI instrumenten te gebruiken

Nadere informatie

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals FOCUS ON THE FUTURE Je bent een HR professional met veel ambitie en je wilt succesvol(ler) zijn. Je bent gericht op de nieuwste HR ontwikkelingen en nieuwsgierig naar hoe andere HR professionals zaken

Nadere informatie

Handleiding communicatie rondom voorzieningen

Handleiding communicatie rondom voorzieningen Handleiding communicatie rondom voorzieningen Inleiding Betrokkenheid speelt een belangrijke rol bij het opzetten en/of in stand houden van gemeenschapsvoorzieningen. Communicatie is daarbij een kritische

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Revalidatie Elektronisch Patiënten Dossier Adelante

Revalidatie Elektronisch Patiënten Dossier Adelante Revalidatie Elektronisch Patiënten Dossier Adelante Landelijke werkgroep EKEP, 15 november 2013 Peter van Essen, Mspt Beleidsmedewerker Adelante revalidatie, speciaal onderwijs en audiologie Hoensbroek

Nadere informatie

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk De jongeren die zich aanmelden bij Maljuna Frato hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt en hebben weinig of geen zicht op hun mogelijkheden, kwaliteiten

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Inleiding. Aanpak visie op leren

Plan van Aanpak. Inleiding. Aanpak visie op leren Plan van Aanpak Van Jos Kessels, Manon Ruijters, Dorine Wesel Datum 12 augustus 2015 Onderwerp Aanpak visie op leren Inleiding Natuurlijk zijn onze uitgangspunten op verschillende manieren om te zetten

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode

Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode Basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode Inleiding Dit document beschrijft de basistraining Huiselijk Geweld en Kindermishandeling / Meldcode van trainingsbureau Moetd. Doelgroep

Nadere informatie