Conflict op een taalgrens

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Conflict op een taalgrens"

Transcriptie

1 Conflict op een taalgrens Timo van Doremalen

2 Conflict op een taalgrens door Timo van Doremalen Bachelorscriptie Begeleider: Dr. M. van de Velde Faculteit der Managementwetenschappen Afdeling Sociale Geografie

3 Uw wagen heeft wel vierduizend onderdelen onder de motorkap. Bent u bang als u de contactsleutel omdraait? Nee. Aha. Dus Nederlanders weten kennelijk hoe alles werkt? Nou, nee. Toch rijd uw auto naar wens. Meestal wel, ja. Allez, zo is het nu ook met België. H. de Croo, voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde komt neer op het einde van België. FDF-voorzitter Olivier Maingain Sire, il n y-a pas des Belges!. Jules Destrée, in zijn Lettre au Roi van

4 Voorwoord Het onderzoek naar BHV heeft mij langs vele interessante Belgische wegen en gesprekken geleid, waarin ik soms verbaasd was over het fatalisme dat in de opinie heerste: België is ten dode opgeschreven. Zoals ik al vaker heb benadrukt is het voor Hollanders maar moeilijk te begrijpen hoe het land in elkaar zit. Overigens begrijpt de Belg zelf hier waarschijnlijk inmiddels ook steeds minder van. Toch vind ik het en dat kan ik niet vaak genoeg herhalen, intrigerend dat een land met slechts 10 miljoen inwoners dat al 175 jaar bestaat en haar hele bestaan bezig is geweest met een juiste verdeling van de macht onder beide taalgroepen, dreigt uit elkaar te vallen. Je ziet een casus van de zogenaamde state-failure onder je ogen voltrekken en men is er zo laconiek over. Uiteraard is een staat slechts een machtssysteem dat gecreëerd is door mensen met dezelfde achtergrond, om uiteindelijk samen te kunnen leven. Indien Vlamingen en Walen in goed overleg beslissen om apart door te willen leven, wie zou ze dat dan moeten verbieden? Men vergeet nogal snel dat om dergelijke casussen bloedige oorlogen zijn gevoerd in ondermeer voormalig Joegoslavië en dat België wat dat betreft een zeer redelijke oplossing tot nu toe heeft weten te vinden voor de etnische problemen die het is tegengekomen. BHV is voor mij een onderwerp geweest waarin ik mezelf helemaal heb doen laten opgaan in België. Niet voor niets stel ik in de inleiding dat wie BHV begrijpt, België begrijpt. Na het afronden van deze thesis besef ik dat het de waarheid is. Ik wil bijzonder graag mijn Nederlandse begeleider Martin van de Velde bedanken voor zijn wijze toelichtingen en aanwijzingen én zijn vermogen om mijn eindeloze woordenbrij goed te hebben weten ontcijferen. Tevens is het bijzonder op zijn plaats om mijn Belgische begeleider in de persoon van Geert Janssens, verbonden aan het VKW, te bedanken voor zijn gegeven inzichten in de Belgische maatschappij en het in contact brengen met meerdere hoofdrolspelers in de casus BHV. Tot slot zou ik graag de personen die ik heb geïnterviewd en gesproken heb hartelijk willen bedanken voor hun bijdrage aan het tot stand komen van deze thesis: Dhr. Ludwig Caluwé, Dhr. Bart Laeremans, Dhr. Frank Vanhecke, Dhr. Rik van Cauwelaert, Dhr. Piet de Bruyn en Dhr. Willy De Waele. 4

5 Samenvatting Het centrale gedeelte van deze scriptie betreft een model waarin wordt beargumenteerd dat taalverscheidenheid, of culturele verschillen altijd een actuele politieke tegenhanger hebben in de vorm van een elite die de macht uitoefent binnen een staat. Deze elite heeft echter tijdelijk de macht en zal eens worden afgelost. Zodoende is de cultuur eigenlijk de basis van de samenleving. In België is deze cultuur door de eeuwen heen gevormd door de taalverschillen in het land. Zo zijn er meerdere subnaties ontstaan sinds de vorming van het land in Verschillende gebeurtenissen zoals de twee wereldoorlogen en andere kwesties hebben het land doen beseffen dat zowel de Vlamingen als de Walen, elk met hun eigen taal, naast elkaar zijn komen te leven in België. De samenhang van deze verscheidenheid in België met de casus Brussel-Halle-Vilvoorde is er een van symbool en onredelijkheid. Vlamingen en Walen elk met hun eigen wensen en eisen, soebattend over een stuk grond, terwijl de pijn veel dieper ligt. BHV als symbooldossier voor deze relatie tussen Vlamingen en Walen. De concrete aanleiding voor het onderzoeksobject BHV is het vaststellen van de taalgrens in 1963 geweest. De gestadige verfransing van de Brusselse rand is voor Vlaanderen onacceptabel, waarbij het kiesdistrict dient te worden gesplitst om de banden tussen Franstaligen in de rand met Brussel en Wallonië door te snijden. De federale politiek, zo laat het model ook zien, is de enige partij die iets kan veranderen aan de situatie en is de enige die de macht heeft om doormiddel van beslissingen het land bijeen te houden. Echter, de asymmetrische verkiezingen en de verschillen tussen de federale regeringen en de Vlaamse regering ondermijnen de machtsbasis van de enige persoon die in België de macht heeft om met de vuist op tafel te slaan: de federale minister-president. België heeft met meerdere communautaire knelpunten in BHV een katalysator die indien het niet wordt opgelost het land in crisis kan doen storten. Het overzicht van politieke actoren zal duidelijk maken wat hun afwijkende standpunten zijn en aansluitend hoe BHV met deze politieke achtergrond tot een goed einde kan worden gebracht. Separatistische of confederale modellen zijn allemaal mogelijk, maar zullen de staat verder verzwakken. Na beschouwing blijkt dat België nog lang niet klaar is met de boedelscheiding en dat door alle partijen zal moeten worden toegegeven om het land geweldloos bijeen te houden. 5

6 Inhoudsopgave Voorwoord 4 Samenvatting 5 Inhoudsopgave 6 Hoofdstuk 1 De Inleiding 7 Hoofdstuk 2 Het Belgische Kader 11 Hoofdstuk 3 Het Culturele Kader 24 Hoofdstuk 4 Het Communautaire Kader 34 Hoofdstuk 5 Het Politieke Kader 39 Hoofdstuk 6 De Conclusie 53 Bronvermelding 56 Bijlagen 58 6

7 Hoofdstuk 1 De Inleiding 1.1 Inleiding België, het land waar iedereen uit Nederland zo hard mogelijk doorheen rijdt in de vakantie op weg naar het zonnige Frankrijk. Het enige dat Hollanders van België zien, zijn de stukgereden autosnelwegen en de belabberde wegbewijzering. Voor veel Hollanders heeft België dan ook een vrij matig imago: waarom in België stoppen als je twee uur later toch in het veel mooiere Frankrijk bent? Ten onrechte, zo blijkt op het moment wanneer je als Sociaal Geograaf onderzoek gaat doen in België: België, het land dat staatsrechtelijk steevast wordt vergeleken met een kluwen waar de kat zijn jongen niet meer in terug vindt. België, het land dat bestaat dankzij grendelgrondwet, pariteit, taalfaciliteiten, decreten, dubbele en bijzondere meerderheden en een alarmbelprocedure voor noodgevallen. België bestaat niet ondanks, maar dankzij de zes regeringen: een federale, een Franstalige gewest- en gemeenschapsregering, een Vlaamse regering, een Brusselse regering en eentje voor de Duitstalige gemeenschap. (Bron: De Volkskrant, maart 2005) 1.2 Relevantie van dit onderzoek België heeft een bijzonder karakter voor een West-Europees land. Het land is in deze vorm een van de jongste staten van Europa (België bestaat dit jaar pas 175 jaar), drietalig met een duidelijke taalgrens middenin het land en een tweetalige Europese stad als hoofdstad. In een periode van Europese eenwording en eenheid, ligt daar dat ministaatje van ruim 10 miljoen inwoners dat eigenlijk sinds de Tweede Wereldoorlog geen periode heeft gekend van communautaire 1 rust en telkens werd geconfronteerd met grondwetswijzigingen om elk gewest tevreden te houden. Een verkeerde uitspraak van een Belgische politicus, de annexatiedrang van de Franstaligen in de Rand is te vergelijken met de Anschlusspolitiek van de Nazi s ten aanzien van Oostenrijk 2, en het land ligt weer maanden politiek overhoop. Veel politici, burgers en journalisten stellen zich dan ook de vraag of België maar moet ophouden te bestaan. 1 Communautair = de relatie tussen Vlamingen en Walen 2 Eric van Rompuy, CD&V-kamerlid in het Vlaams Parlement, in een Tv-debat 7

8 Wie wil in die kluwen nu geen onderzoek doen? Het is een uitdaging om in een van de laatste identiteitsvuilnisbelten van het oude Europa te ontdekken waar de grens ligt, wie de macht heeft, waarom zij de macht hebben en wat dat voor gevolgen heeft. Hoe de mensen denken over de (taal)grens en of dat hun handelen beïnvloed, wie zich Belg, Vlaming of Waal voelt, of de taalgrens kan worden opgeheven of dat deze juist een natuurlijke afscheiding is en België niet zonder kan? Of Vlamingen of Walen nationalistische gevoelens krijgen bij de gevolgen van een dergelijke grens? Is de staat België toe aan haar laatste 25 jaar, of laat zij zien dat ondanks de vele problemen België bij uitstek een prototype kan worden voor het vreedzaam samenleven van twee verschillende bevolkingsgroepen? De meest pregnante casus binnen België op het gebied van deze uiting van verscheidenheid tussen de bevolkingsgroepen is het zeer actuele dossier Brussel-Halle-Vilvoorde, kortweg B-H-V. BHV is voor België een casus, waar geen enkele Belgische premier zijn handen aan wil branden en waar mensen de straat voor opgaan. Wat bekend staat als Het communautaire spook van België en waar uitspraken van ministers als een gecontroleerde crisis en dergelijke worden gedaan, kortom: BHV is België in een notendop. Wie BHV kan doorgronden, begrijpt de spontante, vaak onbedoeld emotionele en kwetsende reacties in de verhitte debatten. En begrijpt dus België. BHV is het symbooldossier van België over communautaire aangelegenheden. Het is de strijd tussen Nederlandstaligen en Franstaligen en de zeggenschap over de Brusselse Rand. Maar is de taalachtergrond werkelijk de enige oorzaak voor het probleem, of spelen er ook andere belangen mee? Het spreken van de eigen taal is voor mensen in ieder geval wel een basisrecht en kan dus net als ademen, eten en drinken worden gezien als een absoluut minimum van bestaansvrijheid. De staat moet voorwaarden creëren om alle naties of minderheden met een verschillende taal binnen dezelfde staat evenveel rechten te geven. Taal is een belangrijke pijler van identiteit. Op dezelfde manier is identiteit met de natie verbonden. Zoals elke natie zijn eigen taal wil spreken om zijn eigen identiteit en vrijheid te onderstrepen, zo zal elke natie die dit recht niet heeft waarschijnlijk een gevoel van nationalisme gaan ontwikkelen om deze ongelijkheid aan de kaak te stellen op basis van identiteitsgevoelens. Dit laatste is in het dossier BHV aan de orde. Het dossier BHV moet dan ook tegen deze achtergrond en geschiedenis van taalconflicten en uitingen van nationalisme worden gezien. 8

9 Het huidige debat over deze casus laat zien dat België niet klaar is met de indeling van het land tussen Vlamingen en Walen. Dit onderzoek moet een nieuw licht werpen op de (machtspolitieke) achtergronden van het dossier BHV, de ontstaansgeschiedenis en de toekomst ervan. Wie BHV begrijpt, kan pas uitspraken doen over het culturele kader van België. Om tot slot te eindigen bij de politieke realiteit in dit land. 1.3 De centrale doelstelling van dit onderzoek De doelstelling van dit onderzoek betreft het analyseren van de casus Brussel-Halle- Vilvoorde op politiek en communautair vlak, teneinde uitspraken te doen over de (taal)verscheidenheid van België. In feite betreft de hoofdvraag van dit onderzoek dan ook: Welke samenhang heeft de (taal)verscheidenheid met de casus Brussel-Halle- Vilvoorde en wat zijn daar de politieke en communautaire gevolgen van? Achtereenvolgens zal deze hoofdvraag in de volgende deelvragen uiteenvallen, om zodoende de hoofdvraag met de opgedane kennis in de uitwerking van de deelvragen te kunnen beantwoorden. De deelvragen zijn ingedeeld volgens de belangrijkste onderdelen van de casus BHV, met een Belgische, politieke, culturele en communautaire achtergrond; Het Belgische Kader: (Hoofdstuk 2) 1: Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen van de Belgische staatsinrichting op communautair en politiek vlak en welke rol speelt de taalgrens hierin? 2: Hoe kan het ontstaan van het dossier BHV worden gekoppeld aan deze staatsrechtelijke ontwikkeling? Het Culturele Kader: (Hoofdstuk 3) 3: Wat is de invloed van de taalgrens op de Belgische verscheidenheid? Het Communautaire Kader: (Hoofdstuk 4) 4: Op welke manier kan men BHV in het huidige communautaire debat van België plaatsen? Het Politieke Kader: (Hoofdstuk 5) 5: Wat zijn de belangen van de verschillende actoren in het dossier BHV? 9

10 6: Wat is de toekomst van BHV en wat zijn hiervan de gevolgen voor België? De Conclusie: (Hoofdstuk 6) Welke samenhang heeft de (taal)verscheidenheid met de casus Brussel-Halle- Vilvoorde en wat zijn daar de politieke en communautaire gevolgen van? 1.4 De gebruikte methode voor het onderzoek Om een antwoord te kunnen vinden op de hoofdvraag en de verschillen de deelvragen, is literatuuronderzoek over de casus onontbeerlijk. Literatuur over de taalgeschiedenis van België, over de identiteit van het land en over de opkomst van de taalgrens en de daarbijbehorende culturele en politieke problemen. Tevens is het essentieel om inzicht te krijgen in de recente politieke en maatschappelijke achtergronden van het probleem. Daartoe heb ik verscheidene interviews met vooraanstaande politici, medewerkers van politieke partijen en de media uit Vlaanderen georganiseerd. Deze gesprekken hebben mij een eigentijdse inkijk gegeven op de taalproblematiek in België en over BHV in het bijzonder. 10

11 Hoofdstuk 2 Het Belgische Kader 2.1 Inleiding op Hoofdstuk 2 De huidige staatsinrichting van België is een lastige materie. Om tot deze huidige Grondwet te komen, zijn regeringen in crisis geweest en heeft het land op zijn grondvesten geschud. Om zo de Belgische natie in vertwijfeling achter te laten of het ooit nog goed zou komen met het land. Het kwam goed met het land, maar tegen een behoorlijke prijs: een enorme staatsschuld vanwege de voortdurende spanningen tussen Vlamingen en Walen die soms enkel met geldgesmijt konden worden opgelost. De opbrengst is echter de nooit eerder geziene vorming van een federaal bestel, waarin elke taalgroep zijn specifieke rechten kreeg en zo uit de gruwel van een burgeroorlog is gebleven. Deze hele ontwikkeling is in gang gezet vanaf het moment dat België onafhankelijk werd van Nederland in Dit hoofdstuk behandelt de inhoud van de huidige grondwet in 2.2 en in 2.3 de vorming van de Belgische natie en het uiteindelijk naast elkaar komen te leven van Vlamingen en Walen en de rol die taalverschillen hierin spelen. Zo wordt enig cachet aan de grondwet gegeven en onder welke omstandigheden deze tot stand is gekomen. Zodoende is Hoofdstuk 1 het Belgische Kader dat duidelijk maakt hoe het huidige België tot stand is gekomen. Deze kennis is onontbeerlijk om later in deze scriptie het dossier Brussel- Halle-Vilvoorde te kunnen plaatsen in de Belgische context. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen van de Belgische staatsinrichting op communautair en politiek vlak en welke rol spelen de taalverschillen hierin? Hoe kan het ontstaan van het dossier BHV worden gekoppeld aan deze staatsrechtelijke ontwikkeling? 2.2 De Belgische Grondwet België is sinds de grondwetswijziging van 1993 een federale staat, bestaande uit gewesten en gemeenschappen. De gewesten zijn het Vlaamse, Waalse en het Brusselse gewest. De gemeenschappen zijn de Nederlandstalige, de Franstalige en de Duitstalige gemeenschap (de Belgische Grondwet; 2002). 11

12 De gewesten zijn bevoegd voor zoals men dat noemt, de streekgebonden materies, zoals infrastructuur, het milieu en de economie. De gemeenschappen zijn bevoegd voor de persoonsgebonden materies, zoals onderwijs en cultuur. Naast deze entiteiten bestaat de federale overheid, die in België de zeggenschap behoud over ondermeer de sociale zekerheid, defensie en buitenlandse zaken. Het unieke aan deze grondwet bestaat erin dat de deelstaten hun bevoegdheden voor grofweg de economie en de cultuur opgesplitst zien. De reden hiervoor kan men in de geschiedenis achterhalen. De Vlamingen zijn van oorsprong de onderliggende partij geweest in België (bijvoorbeeld op taalkundig vlak) en vanuit die positie wilde men in Vlaanderen de zeggenschap krijgen over haar eigen culturele aangelegenheden, de gemeenschappen dus. In Wallonië echter, dat economisch gezien de laatste decennia verder achterop geraakt ten aanzien van Vlaanderen, wilde men de economische vrijheid behouden om de deelstaat te kunnen hervormen, wat resulteerde in de vorming van de gewesten. In feite is deze opsplitsing een voorbeeld van een van de vele compromissen die zijn gesloten tussen de taalgroepen om het land bijeen te houden. (Scholsem; 1998) Deze federalisering is ook uniek, omdat België zowat de enige staat ter wereld is waar de deelstaten de federale staat niet versterken, maar verzwakken. De decentralisering van bevoegdheden aan de gewesten en gemeenschappen gaat bijzonder ver en zorgt ervoor dat elk gewest en elke gemeenschap zich op zijn eigen problemen richt en elkaar soms tegenwerkt in plaats van samenwerken. Aan de andere kant behoudt de federale regering de volledige zeggenschap over de sociale zekerheid om België sociaal gezien bijeen te houden. Voorts is het goed om op te merken dat alle wetten op federaal niveau en op decretelijk gewestelijk niveau in België op gelijke voet met elkaar staan. Een federale wet zal een gewestelijk decreet dus nooit kunnen ontkrachten, deze moeten naast elkaar kunnen worden uitgevoerd. Sinds de vaststelling van de taalgrens in 1963, waar in 2.3 verder op in wordt gegaan, vormt de taalgrens tevens de bestuurlijke grens tussen het Vlaamse en Waalse gewest. Het Vlaamse gewest beslaat officieel gezien precies het Nederlandstalige gebied, het Brusselse gewest is tweetalig en het Waalse gewest bestaat uit de Franstalige gemeenschap en de Duitstalige gemeenschap in het oosten van het land. 12

13 De zes regeringen in België (een voor het Vlaamse gewest/gemeenschap 3, een voor het Brusselse gewest, een voor de Waalse gemeenschap én een voor het Waalse gewest, een voor de Duitstalige gemeenschap en tot slot de Federale regering) zorgen ervoor dat elke enkeltalige en meertalige groep of taalminderheid zich kan uitspreken over zijn eigen aangelegenheden: wat dat betreft een unicum en een voorbeeld voor veel landen waar dit helaas niet heeft gewerkt, zoals in Joegoslavië. Deze opdeling van bevoegdheden en grote mate van autonomie voor de deelstaten heeft het land in eerste instantie dus bijeengehouden en behoed voor een explosieve opdeling. Later zal blijken dat deze indeling ook een keerzijde van de medaille heeft. 2.3 De ontwikkeling van de Belgische staat tot de huidige situatie 2.3.1: De nieuwe staat België Toen België in 1830 onafhankelijk werd van Nederland, werd het land ingedeeld op basis van het unionisme : de belangrijkste vertegenwoordigers op dat moment, de katholieken en de liberalen, zouden eensgezind regeren om de eenheid in de net gevormde staat te bewaren en te versterken. België is op dat moment een land met een kleine rijke Franstalige bourgeoisie die de lakens uitdeelt en een groot burgerlijk platteland. De zojuist gevormde staat is sinds de 16 e eeuw altijd al de speelbal geweest van de grote machten en de daarbij behorende beïnvloeding. Het koningshuis, met Leopold I als uitverkoren koning in 1830, kreeg dan ook vanaf het begin al de symboolfunctie mee die het vandaag de dag nog steeds bezit: de belichaming van het unitaire België (Beaufays; 1998). De eerste regeringen proberen door allerlei identiteitsprogramma s om de Belgische identiteit en het Belgische natiegevoel te versterken, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van een Belgische schilderkunst en literatuur, aangezien deze identiteit van de grond af moest worden opgebouwd (Coutennier; 1999). In die periode ligt het economische zwaartepunt al jarenlang in Wallonië met haar industrie, terwijl Vlaanderen een achtergebleven plattelandsgebied is. De taal van de elite is Frans, de prestigetaal die men moet spreken om zich sociaal en politiek gezien te kunnen ontwikkelen. Hier tekent zich een belangrijke kloof af tussen twee groepen in België: het ontbreken van één standaardtaal en het gebrek aan overbrugging tussen het elitaire Frans en het volkse 3 De Vlaamse overheid besloot na de creatie van deze grondwet om het Vlaamse gewest en de Vlaamse gemeenschap ineen te voegen, omdat deze grotendeels overeenkomen. Zo bestaat er dus één Vlaams Parlement en één Vlaamse regering. In Wallonië daarentegen, in verband met het grote percentage Franstalige bevolking in Brussel in vergelijking tot de totale Franstalige bevolking in België, bestaan er twee parlementen en regeringen: een voor de Franstalige gemeenschap (Brussel + Wallonië) en een voor het Waals gewest (zonder Brussel). 13

14 Nederlands. Vanuit deze wens tot natievorming door de nieuwe Belgische (Franstalige) politieke elite, waarin taal als verbindende factor en als eenheid van de natie werd gezien, koos de elite dan ook voor het Frans als eenheidstaal en begon deze via het onderwijs te ontwikkelen bij het gewone volk. Ook in het parlement was het Frans de enige officiële taal. Dit was mogelijk, omdat de elite de economische macht in handen had en zodoende de door iedereen aanvaarde status van het Frans kon propageren middels sociale druk en desnoods sancties (Witte, van Velthoven; 1998, p en Vos; 1999). Voor de Fransonkundigen werden echter faciliteiten opgezet om zodoende toch een, hoewel ondergeschikt aan het Frans, overkoepelende standaardtaal voor de dialecten uit Vlaanderen te creëren. Toen de eerste algemene verkiezingen van 1893 en 1919 werden ingevoerd en eentalige Vlamingen daar konden stemmen, werd duidelijk dat het Nederlands uiteindelijk dezelfde democratische rechten zou moeten krijgen als het Frans (Witte, van Velthoven; 1998, p. 32) : De opkomst van een subnatie Met de komst van de industrialisering en de daarbij behorende dynamiek van wederzijdse beïnvloeding door de ineens overbrugbare afstanden en het hierdoor langzaamaan doorbreken van bestaande sociale patronen in met name agrarisch Vlaanderen, groeide het besef (vooral onder Vlamingen) dat er een ongelijke ontwikkeling van taalvrijheid in België aan het ontstaan was (Gellner; 1983, p. 63 en Eriksen; 2002, p. 103). In dit kader moet dan ook de groei van het natiegevoel en het ontstaan van een Vlaamse subnatie worden gezien en de daarbij horende opkomst van de Vlaamse en later ook Waalse beweging. Deze beweging die werd gesteund door de Vlaamse intelligentsia kreeg rond de eeuwwisseling van 1900 een eigenheid die de ontwikkeling van de Vlaamse cultuur, kunst en economie naast de taaleisen zou ontwikkelen. Dit om het Vlaamse volk sociaal, cultureel en politiek gezien naast de Franstalige elite te brengen (Vos; 1999). Om de gelijkheid van het Nederlands en het Frans te bewerkstelligen, moesten eerst nog een groot aantal hobbels worden genomen. Een van de keuzen die moest worden gemaakt was die tussen het personaliteitsprincipe (algemene tweetaligheid) en het territorialiteitsprincipe (aanpassen aan de dominante streektaal). De Vlamingen waren aanhanger van het territorialiteitsprincipe, dus eentalige gebieden in Vlaanderen en Wallonië. De Walen daarentegen waren niet voor een algehele tweetaligheid, maar opteerden het territorialiteitsprincipe in Wallonië en het personaliteitsprincipe in Vlaanderen. Concreet gezien dus Franse eentaligheid in Wallonië en tweetaligheid in Vlaanderen. Uiteindelijk zou de macht van de Franstalige elite langzaamaan afnemen onder druk van de groeiende 14

15 Vlaamse oppositie die meer invloed wenste te krijgen en niet akkoord ging met de Waalse indelingen(witte, van Velthoven; 1998, p ). In deze periode, rond 1912, kwamen dan ook de eerste geluiden van Franstalige zijde onder leiding van de socialist Jules Destrée, als reactie op het groeiende Vlaamse bewustzijn, om de Belgische identiteit te verwerpen. De Eerste Wereldoorlog zorgde binnen de Vlaamse Beweging voor een hoop discussie: collaboreren met de Duitsers om de eigen wens tot een zelfstandige Vlaamse natie te onderstrepen of toch vasthouden aan de Belgische staat met daarbinnen een Vlaamse subnatie? Door de gruwelijke oorlogstaferelen besloten veel Flaminganten hun vaderland voorlopig nog trouw te blijven. Feit is dat door het geleidelijk wegvallen van de Belgische machtsstructuur de Vlaamse beweging steeds verder groeide. Er werden onder steeds groter wordende druk van de Vlamingen inmiddels taalwetten ingevoerd die het Nederlands officieel naast het Frans zouden brengen. In de jaren 30 ging dat, zoals in heel Europa, gepaard met een verrechtsing van de standpunten, waarbij raciaal-biologische tendensen de boventoon begonnen te voeren (Vos; 1999 en Witte, van Velthoven; 1998, p. 34). De Tweede Wereldoorlog zou voor België en de Vlaamse en Waalse beweging een van de grootste catastrofes worden uit het bestaan. Hoewel menig schrijver enige nuance aanbrengt in de mate van collaboratie (van Istendael; 2005), blijft het feit bestaan dat in verhouding bijzonder veel Vlamingen collaboreerden met de Duitsers om zodoende hun eigen wensen tot Vlaamse onafhankelijkheid of Groot-Nederlandse idealen kracht bij te zetten. De gevolgen van deze collaboratie zou de relatie tussen Vlamingen en Walen in deze periode en de komende decennia voorgoed verzieken, omdat het beeld van de communistische, verzets Waal en fascistische, collaborerende Vlaming niet snel zou verdwijnen (Vos; 1999) : De periode na 1945 Ondanks de afkeer van alles wat Vlaams-nationalistisch was in de directe periode na de oorlog, herrees de Vlaamse beweging in de jaren 50 mede door de koningskwestie 4 uit haar as. Deze herrijzenis stond ook niet los van de sociaal-economische context: Vlaanderen was voor het eerst economisch meerbetekenend dan Wallonië en dat betekende een grote machtsverschuiving in het land. Voortaan zouden de Vlaamse eisen worden ondersteund 4 Koning Leopold III was gedurende de oorlog in België gebleven, tegen het uitdrukkelijke verzoek van zijn regering in. Hierdoor is het beeld ontstaan van een collaborerende koning, die na de oorlog dan ook veel aversie (voornamelijk onder de Walen) zou oproepen. Een referendum bracht in 1950 oplossing; de koning mocht terugkeren omdat de Vlamingen massaal voor terugkeer hadden gestemd. Er braken echter onlusten uit in Brussel tijdens zijn terugkeer en daarop besloot Leopold III de troon op de 18 e verjaardag aan zijn zoon Boudewijn te laten. De crisis die België in deze jaren tekende was er een van volledige afkeer in de relatie tussen Vlamingen en Walen (Deprez en Vos; 1999, p. 19 en Vos; 1999, p. 98) 15

16 door de harde realiteit van de economische macht en een nieuwe Nederlandstalige economische elite in Vlaanderen. (Witte, van Velthoven; 1998, p. 38 en Alen; 1993, p. 52). Zo kwamen in de jaren 60 voor het eerst de eisen voor het vaststellen van de taalgrens aan bod. De nieuwe strategie van de Vlaamse beweging was om nog steeds doormiddel van taalwetten de eigen vrijheid te waarborgen. Zo werd in 1963 de taalgrens vastgelegd (zie bron 1), met aan weerszijden een groot aantal gemeenten die taalfaciliteiten zouden krijgen. Deze faciliteiten moet men op het vlak van lager onderwijs en cultuur zien, om de integratie in de nieuwe anderstalige gemeenschap te vergemakkelijken. Overigens is het goed om op te merken dat ook langs Waalse kant er inmiddels een actievere houding begon te ontstaan binnen de Waalse beweging en de creatie van een Waals bewustzijn. Het moge echter duidelijk zijn dat gezien de vroegere verhouding van bovengeschikte en ondergeschikte partij, de Waalse partijen altijd meer unitair denkend zijn geweest dan de Vlaamse beweging en België als een neutrale partij zagen die boven de culturele conflicten kon staan. De Waalse beweging resulteerde uiteindelijk ook in een aantal taalpartijen, zoals het Front Démocratique des Francophones (FDF) en de Rassemblement Wallon (RW), maar pas sinds de jaren 80 wordt er actiever gewerkt aan een Waalse cultuur. Dat verklaart dus ook voor een groot gedeelte waarom de Walen België als hun eerste natie zien (Witte, van Velthoven; 1998, p. 39 en Vos; 1999). Bron 1: Kaart van België, met daarop de taalgrens tussen geel en blauw. Geel is Vlaanderen, Blauw is Wallonië, Groen is het Duitse taalgebied binnen Wallonië, Oranje is het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Rood is het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde. 16

17 De ontwikkeling van de strijd voor meer rechten en taalvrijheid was met de vaststelling van de taalgrens echter nog lang niet afgelopen. Bepaalde gebieden die eerst Nederlandstalig waren, werden nu overgeheveld naar Wallonië en andersom. Twee beroemde voorbeelden die in de hele wereld verbazing wekten, waren de dossiers van de Leuvense en Voerense kwesties 5 (Totds; 1988, 58-93). Al deze gevoelige zaken, waar meerdere kabinetten over zijn gesneuveld, lieten eens te meer zien dat België nog lang niet klaar was met de wijze waarop Vlamingen en Walen zouden gaan samenleven in het zich langzaamaan aftekenende België : De laatste ronde van de grondwetswijzigingen Vanaf de jaren 70 waren er nog een aantal delicate onderdelen van de ontwikkelende Belgische staat. Het was inmiddels duidelijk geworden dat er geen eenheidsstaat meer bestond en dat de nieuwe taalwetten en federale maatregelen de staat bijeen zouden moeten gaan houden. De meest uiteenlopende en tegengestelde belangen kwamen in deze onderhandelingen aan het licht. Deze uiteenlopende belangen zorgden binnen Vlaanderen voor een nieuwe nationalistische ronde: het ontstaan van de Volksunie (VU) in de jaren 50 en het Vlaams Blok in de jaren 70 zijn hier voorbeelden van. Mede onder druk van deze partijen, zou de splitsing van de Leuvense universiteit het breekpunt in de Belgische samenleving vormen(vos; 1999, p en Bouveroux; 1999, p. 237 en Reynebeau; 1998). De Vlaamse beweging zou voortaan een federalistisch (separatistisch volgens het Vlaams Blok) bestel nastreven, met name om de eigen cultuur en taal te beschermen tegenover de dominantere francofone invloed. In Wallonië daarentegen zorgden de economische achteruitgang voor een besef dat men economische vrijheid zou moeten hebben om zo de weg te effenen voor een geleidelijke heropbouw van de Waalse economie (Reynebeau; 1998). Zo groeide aan beide kanten van de taalgrens het besef dat er nieuwe maatregelen nodig waren om de eigen eisen in te willigen. Via meerdere onderhandelingen (Egmond- 5 De Leuvense kwestie: eind jaren 60 was de Katholieke Universiteit Leuven Franstalig zoals bijna alle Belgische universiteiten dat voorheen waren. Echter bij het vaststellen van de taalgrens in 1963, lag Leuven aan de Nederlandstalige kant van de grens en werd de Franstaligheid van de universiteit een probleem. Via de zogenaamde actie Leuven Vlaams van studenten, werd besloten om de universiteit te vernederlandsen en de Franstaligen een eigen departement net over de taalgrens te geven (Louvainla-Neuve). Voor de Franstaligen was deze actie bijzonder pijnlijk en maakte het direct duidelijk dat de Nederlandstaligen de daad bij het woord voegden om hun eisen kracht bij te zetten. De Voerense kwestie: Een aantal gemeenten ten noorden van Luik die evenveel Nederlandstaligen als Franstaligen kent. Meerdere regeringen in de jaren 80 zijn gestruikeld over de kwestie of Voeren nu bij Limburg of bij Luik moest gaan behoren. Meerdere acties (lees: gewelddadige knokpartijen) zijn gevoerd in deze regio van amper mensen. Ondermeer José Happart die nu in Wallonië wordt beschouwd als Mister Wallonië was een van de drijvende krachten achter het Franstalige verzet. Uiteindelijk is men overeen gekomen om de regio Komen/Moeskroen ( inwoners) naar Franstalige Henegouwen over te hevelen, in ruil voor de Voerense regio naar Nederlandstalig Limburg. 17

18 onderhandelingen begin jaren 80, nieuwe federale ronde in 1988) evolueerde België steeds verder naar een federale staat. Zo werd het Brussels hoofdstedelijke gewest afgebakend tot 19 tweetalige gemeenten en kregen de gewesten steeds meer bevoegdheden (Falter; 1999 en Lentzen; 1998). In de onderhandelingen van 1993 die leidden tot de St. Michielsakkoorden waarmee de genoemde Federale grondwet werd bekrachtigd en België haar huidige aangezicht zou krijgen met een indeling op basis van gemeenschappen en gewesten, kwamen twee botsende eisen vanuit Wallonië en Vlaanderen naar voren die sinds de jaren 60 al aanwezig waren maar nu aan de oppervlakte zouden komen: de opmaat voor het probleem Brussel-Halle-Vilvoorde. 2.4 Brussel-Halle-Vilvoorde 2.4.1: Inleiding tot het conflict Op het eerder getoonde kaartje (bron 1) van België staat een roodgekleurd gebied aangegeven: Brussel-Halle-Vilvoorde. Dit gebied, vanaf nu BHV genoemd, dat ook wel wordt aangeduid als de Brusselse Rand, herbergt een redelijk grote minderheid aan Franstaligen in ondermeer de zes eerder genoemde faciliteitengemeenten, zie bron 2 op pagina 19. Deze faciliteitengemeenten zijn zoals vermeld ontstaan bij de vaststelling van de taalgrens. Vanwege de grote minderheid Franstaligen in die gemeenten in de Rand, (zie tevens bron 2) kwam men overeen dat deze groep bij verkiezingen op een Franstalige partij zou kunnen stemmen (Falter; 1999 en Witte & van Velthoven; 1998, p. 157). Zodoende werden in heel België kiesdistricten (ofwel kiesarrondissementen) gemaakt, waarvan BHV er een zou zijn. Al deze kiesdistricten zijn enkeltalig, zoals Antwerpen of Henegouwen. BHV echter is het enige kiesdistrict dat tweetalig (Brussel) en eentalig (Halle- Vilvoorde) is. De reden hiervoor is de Franstalige eis om hun cultuurrechten in Vlaams- Brabant te beschermen. Dit strookte uiteindelijk niet met de Vlaamse eis van het territorialiteitsprincipe en de afbakening van de taalgrens: eenmaal woonachtig in Vlaanderen moet men op een Nederlandstalige partij stemmen, aangezien het Nederlands in Vlaanderen de streektaal en dus de bestuurstaal is. De Vlaamse eis behelst dan ook een splitsing van het kiesdistrict, waarbij Halle-Vilvoorde los wordt geweekt van Brussel en waar enkel Nederlandstalige lijsten op mogen komen. De Franstaligen vechten voor het behoud van hun taalprivilege in de Rand dat al decennia lang zo geregeld is. Dat is de juridische basis van het conflict BHV (documenten Vlaams Belang, CD&V, VLD; 2005). 18

19 Concreet gezien betekent deze juridische aanvechting veel meer. De huidige situatie in Halle- Vilvoorde schept de Franstaligen de mogelijkheden om, doormiddel van de faciliteiten in de 6 gemeenten en de mogelijkheid om op een Franse lijst te stemmen, niet te hoeven integreren in de Vlaamse Nederlandstalige maatschappij. Bron 2: Kaart van Brussel-Halle-Vilvoorde en het percentage Franstaligen in de Brusselse Rand per gemeente. Door dit gebrek aan intergratie verfranst de Brusselse Rand gestadig. Deze verfransing is zichtbaar op de bron, omdat op Nederlandstalig gebied in Vlaanderen inmiddels grote percentages Franstaligen wonen. De Vlaamse partijen geven aan dat het geen schending is om Frans te spreken op Vlaams grondgebied, zolang deze Franstaligen maar Franstalige Vlamingen worden en geen Franstalige Walen blijven. Hier wordt overigens later nog verder op ingegaan. Met andere woorden: een aanpassing aan de Vlaamse cultuur (waardoor men op de lange termijn toch ook het Nederlands machtig moet worden) en geen bindingen meer 19

20 met Wallonië onderhouden zijn de eisen. De Franstaligen in het algemeen vinden het hun democratisch recht om de eigen taal te spreken en verbonden te blijven aan de Franstalige cultuur uit Brussel en Wallonië. Men wijst de Vlaamse subnatie af en vindt Halle-Vilvoorde eigenlijk Waals-Brussels cultuurgebied. Dat is de culturele basis van het conflict BHV : De politieke voortzetting van het conflict Bij de St. Michielsakkoorden van 1993 werd er een splitsing van de laatst overgebleven unitaire provincie Brabant overeengekomen. Voortaan zouden er een Franstalig Brabant (Waals-Brabant) en een Nederlandstalig Brabant (Vlaams-Brabant) zijn. De kieskringen die men hierbij maakte, waren grofweg Vlaanderen (enkel Vlaamse lijsten) + Brussel (tweetalige lijsten) voor de Nederlandstaligen en Wallonië (enkel Waalse lijsten) + Brussel + Halle- Vilvoorde (enkel Vlaamse lijsten volgens de grondwet, maar de kiesindeling bepaalt dus dat er ook Waalse en Brusselse lijsten mogen opkomen) voor de Franstaligen. Deze indeling werd door de Vlaamse beweging sterk verworpen, op basis van het territorialiteitsprincipe. Franstaligen die woonachtig waren op Vlaams grondgebied, zouden namelijk op Waalse politici kunnen stemmen. Andersom was deze regeling niet ingepland: Nederlandstalige kiezers in Wallonië konden niet op Vlaamse lijsten hun stem uitbrengen. Tijdens de regeringen van Jean-Luc Dehaene vanaf 1993 tot 1999 en de eerste paarse federale regering van België onder leiding van Guy Verhofstadt (VLD) tussen 1999 en 2004, werd de staatshervorming als grotendeels opgelost beschouwd. Zo kon men de aandacht op andere zaken gaan richten. De zaak BHV werd echter in 2002 heropend en definitief op de agenda gezet, toen de regering Verhofstadt een kieswethervorming wilde doorvoeren die ervoor zorgde dat de oude kiesarrondissementen zouden worden opgeheven, om plaats te maken voor provinciale kieslijsten. Echter, de Vlaamse beweging stapte met deze hervorming in de hand naar het Arbitragehof om de grondwettelijkheid ervan te betwisten. Het Hof oordeelde dat: B.9.5. Door de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde te handhaven, behandelt de wetgever de kandidaten van de provincie Vlaams-Brabant op een andere wijze dan de kandidaten van de andere provincies vermits, enerzijds, zij die kandidaat zijn in de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in concurrentie moeten treden met kandidaten die elders dan in die provincie kandideren, en, anderzijds, zij die kandideren in de kieskring Leuven niet op dezelfde wijze worden behandeld als zij die kandideren in de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde. (Arrest Arbitragehof; mei 2003). 20

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

Het Vlaams Regeerakkoord is duidelijk over de splitsing

Het Vlaams Regeerakkoord is duidelijk over de splitsing DOSSIER CD&V (overgenomen van webstek CD&V op 5-2-2005) SPLITSING BRUSSEL-HALLE-VILVOORDE De splitsing van het kiesarrondissement én het gerechtelijke arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde staat gezien

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

complexiteit: rechtbanken ondoorzichtig kluwen, weinig transparante taalregeling

complexiteit: rechtbanken ondoorzichtig kluwen, weinig transparante taalregeling Wetsvoorstel tot oprichting van een gerechtelijk arrondissement Halle-Vilvoorde van Nederlandstalige en Franstalige rechtbanken in het arrondissement Brussel en van het Hof van Beroep van Leuven Persconferentie,

Nadere informatie

Gewesten en gemeenschappen

Gewesten en gemeenschappen Staten en kiesstelsels België België is, anders dan Nederland, een federatie. Juist ook omdat België een land is met verschillende taalgebieden, is de structuur van deze staat veel ingewikkelder dan die

Nadere informatie

Eindelijk... de regering!

Eindelijk... de regering! Hugo Vanderstraeten Wereldrecord! Eindelijk! Na 1 jaar en 176 dagen heeft ons land een nieuwe federale regering met Elio Di Rupo als eerste minister. Hij wordt de eerste Franstalige premier sinds 1970.

Nadere informatie

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven).

Akkoord BHV. De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde + Leuven). Akkoord BHV Wat staat er in het akkoord? In grote lijnen: 1) BHV wordt zuiver gesplitst De kieskring BHV wordt gesplitst in een kieskring Brussel-Hoofdstad en een kieskring Vlaams Brabant (Halle- Vilvoorde

Nadere informatie

De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 zetels minder voor Vlaamse partijen...

De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 zetels minder voor Vlaamse partijen... DRAFT 1 De splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde: 2 minder voor Vlaamse partijen... Er is al veel gezegd en geschreven over de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde maar weinig gerekend over

Nadere informatie

Deelakkoord splitsing kiesring Brussel Halle Vilvoorde.

Deelakkoord splitsing kiesring Brussel Halle Vilvoorde. Deelakkoord splitsing kiesring Brussel Halle Vilvoorde. Basis: CD&V formuleerde duidelijke voorwaarden en hield vol. Nu boeken we resultaat. We hebben altijd gezegd: eerst een oplossing voor BHV. Die eerste,

Nadere informatie

Een federale kieskring: alweer een stap vooruit

Een federale kieskring: alweer een stap vooruit OPINIE Een federale kieskring: alweer een stap vooruit In een ingezonden bijdrage tonen Kris Deschouwer en Philippe Van Parijs, woordvoerders van de Paviagroep, zich verheugd over het voornemen de federale

Nadere informatie

WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK. LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50

WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK. LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50 500 WOORDEN BINNENLANDSE POLITIEK LC_BW_500_woorden_P2.indd 10 4/09/13 10:50 Olijfboomcoalitie De MR dreigt bijkomende zetels te verliezen bij een eventueel B-HV-compromis, en is doodsbang om bij de volgende

Nadere informatie

De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde

De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde 105 De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde I.A. VAN DEN DRIESSCHE* 1. Inleiding Het is bekend: de Belgische federale verkiezingen die op 13 juni 2010 plaatsvonden hebben geleid tot een ongekend lange periode

Nadere informatie

Mijlpalen in de Belgische politieke geschiedenis en vorming van de Belgische staatsstructuur.

Mijlpalen in de Belgische politieke geschiedenis en vorming van de Belgische staatsstructuur. De RoSa-factsheets maken u wegwijs in het gelijke kansenlandschap in Vlaanderen. Telkens wordt er op een bepaald terrein nagegaan wat de situatie is. Zowel bredere thema s als meer specifieke krijgen aandacht,

Nadere informatie

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel.

Verkiezingen 2010! Wat is BHV? Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010. Auteur: Hugo Vanderstraeten. minderheid in de rand rond Brussel. Auteur: Hugo Vanderstraeten Vervroegde verkiezingen op 13 juni 2010 Op maandag 26 april 2010 bood premier Yves Leterme het ontslag van de federale regering aan aan Koning Albert II. De regering viel over

Nadere informatie

de nieuwe 2 0 1 5 SENAAT

de nieuwe 2 0 1 5 SENAAT 2015 de nieuwe SENAAT 2 De Senaat is hervormd. De zesde staatshervorming is een nieuwe stap in de federalisering van België. De gevolgen voor de Senaat zijn ingrijpend. Ontdek in deze folder de nieuwe

Nadere informatie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie 1 Les 1 en 2 Mijn provincie 1 Mijn provincie op kaart Voer eerst volgende opdrachten uit op de kaart van je provincie - Kleur de gemeente waarin je school staat rood - Kleur je provinciehoofdstad geel,

Nadere informatie

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14

2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 2014-2015 Cursus geschiedenis 6TSO Pagina 14 Partijen ontstaan uit conflicten Historici onderscheiden in de Belgische naoorlogse geschiedenis drie breuklijnen of conflictzones

Nadere informatie

VOORSTEL VAN VERKLARING tot herziening van de Grondwet. (ingediend door de heren Koen Bultinck, Bart Laeremans en Gerolf Annemans) TOELICHTING

VOORSTEL VAN VERKLARING tot herziening van de Grondwet. (ingediend door de heren Koen Bultinck, Bart Laeremans en Gerolf Annemans) TOELICHTING VOORSTEL VAN VERKLARING tot herziening van de Grondwet (ingediend door de heren Koen Bultinck, Bart Laeremans en Gerolf Annemans) TOELICHTING Reeds vóór de Eerste Wereldoorlog schreef Jules Destrée aan

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT INTEGRAAL VERSLAG VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE JONGERENPARLEMENT Zitting 2007-2008 Extra nummer INTEGRAAL VERSLAG Vergadering van woensdag 20 februari 2008 OCHTENDVERGADERING VGC 2 - De vergadering wordt geopend om 10u15

Nadere informatie

Het gebruik van de voorkeurstem bij de federale parlementsverkiezingen van 13 juni 2010

Het gebruik van de voorkeurstem bij de federale parlementsverkiezingen van 13 juni 2010 Onderzoeksnota Het gebruik van de voorkeurstem bij de federale parlementsverkiezingen van 13 juni 2010 Bram Wauters Hogeschool Gent Bram.wauters@hogent.be 0484 / 403 338 Belangrijkste conclusies: - De

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter A. Alen en de rechters-verslaggevers E. Derycke en P. Nihoul, bijgestaan door de griffier F.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter A. Alen en de rechters-verslaggevers E. Derycke en P. Nihoul, bijgestaan door de griffier F. Rolnummer 5970 Arrest nr. 157/2014 van 23 oktober 2014 A R R E S T In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van de bijzondere wet van 6 januari 2014 met betrekking tot de Zesde Staatshervorming,

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Geschiedenis van het Nederlands. Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart

Geschiedenis van het Nederlands. Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart Geschiedenis van het Nederlands Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart Lectuur (optioneel) Het Nederlands in het Zuiden: een verhaal apart. In: Guy Janssens en Ann Marynissen, Het Nederlands vroeger

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

De onverbrekelijke band tussen Brussel en Vlaanderen en de te voeren politieke strategie in dit verband (Deel II).

De onverbrekelijke band tussen Brussel en Vlaanderen en de te voeren politieke strategie in dit verband (Deel II). De onverbrekelijke band tussen Brussel en Vlaanderen en de te voeren politieke strategie in dit verband (Deel II). (Deel II van de toespraak van Johan Van den Driessche n.a.v. het Feest van de Vlaamse

Nadere informatie

Een oplossing voor de Splitsing van de Kieskring Brussel-Halle- Vilvoorde 14 sept. 2011

Een oplossing voor de Splitsing van de Kieskring Brussel-Halle- Vilvoorde 14 sept. 2011 Een oplossing voor de Splitsing van de Kieskring Brussel-Halle- Vilvoorde 14 sept. 2011 Basis: CD&V formuleerde duidelijke voorwaarden en hield vol. Nu boeken we resultaat. We hebben altijd gezegd: eerst

Nadere informatie

VAAK GESTELDE VRAGEN

VAAK GESTELDE VRAGEN VAAK GESTELDE VRAGEN OVER DE DOELSTELLINGEN 1. Hebben andere federale staten ook een federale kieskring? 2. Beoogt het voorstel de restauratie van het unitaire België? 3. Kan met dit voorstel België gered

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Projectoproep / Commemoraties 1914-18

Projectoproep / Commemoraties 1914-18 1. Algemene Informatie 1.1 Context Herdenkingsplechtigheden Eerste Wereldoorlog (1914-18) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich op voor de herdenking van honderd

Nadere informatie

ZWARTBOEK Brussel-Halle-Vilvoorde

ZWARTBOEK Brussel-Halle-Vilvoorde ZWARTBOEK Brussel-Halle-Vilvoorde 1 dossier laatste versie.indd 1 27-01-2005 12:24:02 dossier laatste versie.indd 2 27-01-2005 12:24:02 1. Waarom bestaat er nog een tweetalige kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde?

Nadere informatie

Vlaanderen en Wallonië: moedertaal per leeftijd 2005

Vlaanderen en Wallonië: moedertaal per leeftijd 2005 Vlaanderen en Wallonië: moedertaal per leeftijd 2005 (Eurobarometer 2005) Percentage of residents of the various age groups who declare having language L as their native language Source: Database Eurobarometer

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Voorbereiding 1. Bepaal hoeveel tijd er is: kies voor 45, 60 of 90 uten versie 2. Deel tijdschema uit en bespreek dit met de leerlingen 3. Verdeel de rollen, zie

Nadere informatie

Welke (bouw)taal spreekt men in Noord en Zuid? Bouwend België en de Architect Wie zijn ze, wat doen ze, breng ze samen en zie wat volgt

Welke (bouw)taal spreekt men in Noord en Zuid? Bouwend België en de Architect Wie zijn ze, wat doen ze, breng ze samen en zie wat volgt Welke (bouw)taal spreekt men in Noord en Zuid? Bouwend België en de Architect Wie zijn ze, wat doen ze, breng ze samen en zie wat volgt Vanuit Identiteit en DNA tot en Identiteit België Architecten Bevolking

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording.

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.3 Nationalisme en Duitse eenwording. Onderzoeksvraag: Hoe zorgden nationalistische gevoelens ervoor dat de Duitstalige gebieden één staat werden? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke stromingen nationalisme, liberalisme,

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Nieuwsmonitor 6 in de media

Nieuwsmonitor 6 in de media Nieuwsmonitor 6 in de media Juni 2011 Nieuws - Europa kent geen watchdog ANTWERPEN/BRUSSEL - Het Europese beleidsniveau krijgt in de Vlaamse TV-journaals gemiddeld een half uur aandacht per maand. Dat

Nadere informatie

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Oostenrijk Oostenrijk is een van de vele landen in Europa waar verkiezingen plaatsvinden volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging. Toch heeft Oostenrijk weer bepaalde

Nadere informatie

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28 Inhoud Over deze analyse 13 De structuur van dit onderzoek 14 De bronnen en citaten 16 Referenties 17 Dankwoord 17 1. Inleiding. De Wever en de schaduw van Burke 19 1.1. Edmund Burke, een moderne held?

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BUITENLANDSE EN EUROPESE AANGELEGENHEDEN

VLAAMS PARLEMENT HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BUITENLANDSE EN EUROPESE AANGELEGENHEDEN C107 BUI7 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 21 januari 2003 HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BUITENLANDSE EN EUROPESE AANGELEGENHEDEN Vraag om uitleg van de heer Jan Loones tot mevrouw

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Lettres Persanes 5. De Belgische Grondwet, een model voor Europa? Over natie en identiteit

Lettres Persanes 5. De Belgische Grondwet, een model voor Europa? Over natie en identiteit Lettres Persanes 5. De Belgische Grondwet, een model voor Europa? Over natie en identiteit Koen Lemmens* Artikel 1 van de Belgische Grondwet: België is een federale Staat, samengesteld uit de gemeenschappen

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

Vlaamse partijen blijven verdeeld over splitsing en staats(her)vorming

Vlaamse partijen blijven verdeeld over splitsing en staats(her)vorming Vlaamse partijen blijven verdeeld over splitsing en staats(her)vorming Op een bijeenkomst georganiseerd door de Vlaamse Volksbeweging, Halle-Vilvoorde Komitee en Tak in Westrand Dilbeek werd duidelijk

Nadere informatie

7. Het ontstaan van het nationalisme

7. Het ontstaan van het nationalisme 7. Het ontstaan van het nationalisme Artikel 3 uit de Verklaring van de rechten van de mens en de burger, 1789. De oorsprong van iedere soevereiniteit ligt wezenlijk bij het volk/de natie. Geen instantie,

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Analysenota politieke situatie Centrumgemeenten +30.000 inwoners in Vlaanderen

Analysenota politieke situatie Centrumgemeenten +30.000 inwoners in Vlaanderen Analysenota politieke situatie Centrumgemeenten +30.000 inwoners in Vlaanderen BASISGEGEVENS - de Vlaamse Centrumsteden die minstens 30.000 inwoners tellen (32 in totaal), bepaald volgens het Ruimtelijk

Nadere informatie

Inhoud. Een gehalveerde sociale zekerheid? De Belgische splitsingsgedachte in historisch perspectief Herman Van Goethem... 19

Inhoud. Een gehalveerde sociale zekerheid? De Belgische splitsingsgedachte in historisch perspectief Herman Van Goethem... 19 Wie is wie?........................................................... xv Bevoegdheidsverdeling en solidariteitskringen in een gelaagde welvaartsstaat. Elementen voor een rationeel debat over de ruimte

Nadere informatie

Vlaamse & Waalse singles, zijn we echt zo verschillend?

Vlaamse & Waalse singles, zijn we echt zo verschillend? Vlaamse & Waalse singles, zijn we echt zo verschillend? Meer dan een jaar na de verkiezingen zitten we nog altijd in een communautaire impasse. Nederlandstaligen en Franstaligen lijken het maar niet eens

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

* * * "traditionele" niet taalgebonden twee-derde meerderheden komen hier niet aan bod.

* * * traditionele niet taalgebonden twee-derde meerderheden komen hier niet aan bod. 1 / 6 België de democratie staat onder druk (of op de helling?) Beste vrienden, Democratie is geen verworvenheid. Ze staat steeds onder druk, en moet voortdurend verdedigd, en vaak ook herdacht, heruitgevonden

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding via het onderwijs in Nederland (1780-1920) Patriotten gaven aan het begrip burger een nieuwe betekenis. 2p 1 Noem deze nieuwe betekenis en geef aan tot welke visie op

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat. Jef Smulders & Bart Maddens

De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat. Jef Smulders & Bart Maddens De financiële gevolgen voor de politieke partijen na de hervorming van de Senaat Jef Smulders & Bart Maddens KU Leuven Instituut voor de Overheid Faculteit Sociale Wetenschappen Tel: 0032 16 32 32 70 Parkstraat

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Evaluatie van het gerealiseerde Communautair akkoord

Evaluatie van het gerealiseerde Communautair akkoord Pagina 14 Ledenblad STERREBEEK 2000 vzw Nummer 4, december 2011 Evaluatie van het gerealiseerde Communautair akkoord Op 11 oktober bereikten de 8 onderhandelende partijen (toen dus nog mét de groenen)

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

verkiezingen Verkiezingen

verkiezingen Verkiezingen Of jij er nu interesse voor hebt of niet, de politiek - je kan ook zeggen de (gemeentelijke, provinciale, Vlaamse, federale en Europese) overheid heeft veel invloed op je leven. Dat is toch een reden om

Nadere informatie

Offerte ivm de Politieke Doorlichting

Offerte ivm de Politieke Doorlichting Brussel, 27 november 2014. Offerte ivm de Politieke Doorlichting Vertrekkende vanuit een politieke stelling, stelt Wijburgers een inventaris op van alle politieke actoren die een standpunt (voor of tegen)

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit Noël Van Herreweghe 1 Inhoud: 1.Open data in de Belgische en Vlaamse context 2. Hoe zien wij open data in Vlaanderen 3. Status open data in

Nadere informatie

DE WIJZIGINGEN. WETGEVENDE WIJZIGINGEN VOOR DE VERKIEZINGEN VAN DE KAMER EN VAN DE SENAAT VAN 10 JUNI 2007

DE WIJZIGINGEN. WETGEVENDE WIJZIGINGEN VOOR DE VERKIEZINGEN VAN DE KAMER EN VAN DE SENAAT VAN 10 JUNI 2007 DE VERKIEZINGEN VAN 10 JUNI 2007 DE WIJZIGINGEN DE AGENDA DE WIJZIGINGEN. WETGEVENDE WIJZIGINGEN VOOR DE VERKIEZINGEN VAN DE KAMER EN VAN DE SENAAT VAN 10 JUNI 2007 1. De aanpassing van de verkiezingskalender

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

HULDE MINISTER VAN STAAT LEO TINDEMANS HEIST-OP-DEN-BERG 30.04.2014

HULDE MINISTER VAN STAAT LEO TINDEMANS HEIST-OP-DEN-BERG 30.04.2014 HULDE MINISTER VAN STAAT LEO TINDEMANS HEIST-OP-DEN-BERG 30.04.2014 Mevrouw de Voorzitster, Mijnheer de Voorzitter, Geachte Parlementsleden en Goede Vrienden, Marianne en de andere kandidaten bereiden

Nadere informatie

Technisch rapport kiesintentiemetingen

Technisch rapport kiesintentiemetingen Technisch rapport kiesintentiemetingen (In te vullen door het betrokken instituut en terug te sturen naar het secretariaat Febelmar, ter publicatie op de Febelmar website.) Dit rapport omvat een geheel

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Voorbereiding 1. Bepaal hoeveel tijd er is: kies voor 45, 60 of 90 uten versie 2. Deel tijdschema uit en bespreek dit met de leerlingen 3. Verdeel de rollen, zie

Nadere informatie

Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA

Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 351 van 26 februari 2013 van PAUL DELVA Nederlandstalig onderwijs Brussel Capaciteit

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan met elkaar in debat over de stelling: Het Duitse kiesstelsel is veel beter dan dat van Nederland.

Nadere informatie

IE nr. : 620 FORFAIT 2016 REGULARISATIE 3 de LUIK 2016

IE nr. : 620 FORFAIT 2016 REGULARISATIE 3 de LUIK 2016 26 februari 2016 IE nr. : 620 FORFAIT 2016 REGULARISATIE 3 de LUIK 2016 Het RIZIV stuurde vorige week de facturatietoestemmingen 2016 aan alle voorzieningen. Merk op dat de forfaits van Brusselse, Waalse

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE AANGELEGENHEDEN, HUISVESTING EN STEDELIJK BELEID

VLAAMS PARLEMENT HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE AANGELEGENHEDEN, HUISVESTING EN STEDELIJK BELEID C284 BIN30 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 10 juli 2003 HANDELINGEN COMMISSIEVERGADERING COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE AANGELEGENHEDEN, HUISVESTING EN STEDELIJK BELEID Vraag om uitleg van de heer Bart

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Een verkenning van de relatie tussen taal en identiteit in Brussel en de Vlaamse Rand. Rudi Janssens

Een verkenning van de relatie tussen taal en identiteit in Brussel en de Vlaamse Rand. Rudi Janssens Een verkenning van de relatie tussen taal en identiteit in Brussel en de Vlaamse Rand Rudi Janssens Inhoud Identiteit: een actueel debat Taal en identiteit: een referentiekader De groei van een meertalige

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

De evolutie van het ledenaantal van de politieke partijen in Vlaanderen, 1980-2009

De evolutie van het ledenaantal van de politieke partijen in Vlaanderen, 1980-2009 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN 1425 De evolutie van het ledenaantal van de politieke partijen in Vlaanderen, 1980-2009 Ellen Quintelier en Marc Hooghe Centrum voor Politicologie KU Leuven September 2010

Nadere informatie

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID

TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID Inhuldiging standbeeld Willem van Oranje & Marnix van Sint-Aldegonde

Nadere informatie

De grondwet van 1815. Symbool van een moeizame start

De grondwet van 1815. Symbool van een moeizame start De grondwet van 1815 Symbool van een moeizame start Ankerpunten 1814 21.06 geallieerden formeel pro VKN 01.08 Willem soeverein i.o.v. geallieerden 1815 02 Pruisen ziet af van Z ten O vd Maas 01.03 terugkeer

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

ROOKGEDRAG IN BELGIË 2014

ROOKGEDRAG IN BELGIË 2014 ROOKGEDRAG IN BELGIË 2014 Een rapport aan Stichting tegen Kanker GfK Belgium 2014 Rookgedrag in België 20 August 2014 1 Inleiding: Achtergrond en doelstellingen Onderzoeksmethode GfK Belgium 2014 Rookgedrag

Nadere informatie

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Nederland heeft in het kader van de dekolonisatiegolf na de tweede wereldoorlog en in afwachting van een oplossing van haar problemen met Indonesië en een meer definitieve

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Dames en heren, Een nieuwe stad komt pas tot leven

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Onderwijs in een meertalige Brusselse omgeving Inhoud Stad en onderwijs: topdown bottom up

Onderwijs in een meertalige Brusselse omgeving Inhoud Stad en onderwijs: topdown bottom up Onderwijs in een meertalige Brusselse omgeving BEO-studiedag 16 maart 212 - Rudi Janssens Inhoud Stad en onderwijs Politiek-institutionele context Pedagogische context Demografisch-geografische context

Nadere informatie

PERSBERICHT 25 januari 2012. Definitieve resultaten eindejaarscontroles

PERSBERICHT 25 januari 2012. Definitieve resultaten eindejaarscontroles PERSBERICHT 25 januari 2012 Definitieve resultaten eindejaarscontroles Na zes weken sensibilisering en alcoholcontroles op de weg, maakt het Observatorium voor de Verkeersveiligheid van het BIVV de eindbalans

Nadere informatie