FRAGIELE STATEN HEROPBOUWEN Reportages, verhalen en schetsen over: Afghanistan, Haïti, Libanon, Palestina, Niger, DR Congo, Burundi

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FRAGIELE STATEN HEROPBOUWEN Reportages, verhalen en schetsen over: Afghanistan, Haïti, Libanon, Palestina, Niger, DR Congo, Burundi"

Transcriptie

1 HET MAGAZINE VAN DE BELGISCHE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING FRAGIELE STATEN HEROPBOUWEN Reportages, verhalen en schetsen over: Afghanistan, Haïti, Libanon, Palestina, Niger, DR Congo, Burundi TWEEMAANDELIJKS MAGAZINE MAART-APRIL 2010 NR.2 P AFGIFTEKANTOOR BRUSSEL X THEMATISCHE FICHE Op zoek naar een ideale staat MAART-APRIL 2010 dimensie 1

2 Reportages, verhalen en schetsen over: Afghanistan, Haïti, Libanon, Palestina, Niger, DR Congo, Burundi Op zoek naar een ideale staat HET MAGAZINE VAN DE BELGISCHE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING TWEEMAANDELIJKS MAGAZINE MAART-APRIL P A B X dimensie 1 04 Dossier : Fragiele staten, volkeren in gevaar... "Dé ideale staatsvorm is nog niet gevonden. Het blijft een moeizaam proces van vallen en opstaan, zoeken, veranderen, verbeteren." Reportage : Vluchteling van vader op zoon 08 Dossier : De vele plagen van Niger Thematische Fiche : De eeuwige zoektocht naar Utopia 15 Dossier : Alleen wie zijn rechten kent Achtien kandidaten stelden zich voor tijdens de presidentsverkiezingen van oktober 2009 in Afghanistan. FRAGIELE STATEN HEROPBOUWEN THEMATISCHE FICHE En ook... Fragiele staten, volkeren in gevaar 04 Vluchteling van vader op zoon 08 Een militair hospitaal voor burgers 10 Toekomst geven aan conflictlanden 11 De vele plagen van Niger Thematische fiche: De eeuwige zoektocht naar Utopia 15 The Parents Circle 19 Alleen wie zijn rechten kent, kan ze opeisen 20 Het blad van de Belgische ontwikkelingssamenwerking Een 9 de Millenniumdoel voor Afghanistan 22 Getuigenissen over een verscheurd land 23 Tweemaandelijks tijdschrift uitgegeven door de Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking (DGOS) Redactie: DGOS Directie Sensibiliseringsprogramma s Karmelietenstraat, 15 B-1000 Brussel Tel: 0032 (0) Fax: 0032 (0) Redactiesecretariaat: Elise Pirsoul, Jean-Michel Corhay, Chris Simoens Lay-out en productie: De artikels geven niet noodzakelijk het officiële standpunt weer van DGOS of van de Belgische regering. Overname van de artikels is toegestaan mits bronvermelding en een kopie voor de redactie. Dimensie 3 verschijnt 5 maal per jaar om de 2 maanden, behalve in de zomer. Abonnement: gratis in België en in het buitenland. Gedrukt op chloorvrij papier. Lokale besturen aan het stuur in Benin 24 "Respect voor Rode Kruis maakt werk makkelijker" 25 Bijen beschermen het woud 26 Belang van vrouwen voor voedselzekerheid blijft onderschat 28 Microjustice. Duurzame rechtshulp voor de armen 29 Puntkomma 30 Congostroom 32 2 dimensie MAART-APRIL 2010

3 Bestaat het noodlot? Op een internationale conferentie werd onlangs bijna 10 miljard dollar ingezameld voor de wederopbouw van Haïti. In januari werden de hoofdstad en omliggende gebieden door een zware aardbeving verwoest. België levert een bijdrage van 20 miljoen euro, gespreid over 3 jaar. De ramp kostte niet alleen mensen het leven, drie maanden later telt het land nog 1,3 miljoen daklozen en 3 miljoen ontheemden. Nagenoeg de helft van de infrastructuur is vernield, het land is een en al chaos. Maar is dit alleen een kwestie van noodlot? Waarom kon de regering zelfs geen basishulp leveren zoals onderdak, voedsel en sanitaire installaties? Natuurrampen zullen altijd voorkomen, maar de gevolgen kunnen worden ondervangen door te voorzien in de nodige structuren en efficiënt werkende hulpdiensten. Vijftien jaar geleden richtte een aardbeving (met een kracht van 7,3) zware schade aan in de Japanse stad Kobe. Balans: doden en een hulpactie die na een paar dagen feilloos verliep. Hoe is dit te verklaren? Er zijn verschillende redenen waarom een Staat niet kan zorgen voor de basisbehoeften van zijn bevolking. De eerste en belangrijkste reden zijn conflicten, zoals in Afghanistan, een land dat van de ene oorlog in de andere sukkelt waardoor keer op keer het sociale weefsel wordt vernietigd. Het land scoort dan ook laag voor de MDG-indicatoren (p. 22). In het Midden-Oosten is er het Israëlisch-Palestijns conflict dat al 60 jaar aansleept. Het veroordeelt niet alleen miljoenen Palestijnen tot een onzeker vluchtelingenbestaan (p. 8, 10, 19), maar leidt ook tot onrust in de buurlanden. En dan zijn er nog landen waar een en ander schort aan de wettelijke erkenning van de Staat en waar een burgeroorlog en staatsgrepen de toestand verergeren voor een volk dat al honger lijdt, zoals onlangs het geval was in Niger (p. 12). Het paradoxale is dat deze kwetsbare staten niet zelden landen zijn die het meest nood hebben aan hulp terwijl deze in moeilijke omstandigheden moet worden verstrekt. Om in Afghanistan het onderwijs weer op de rails te krijgen, moet de hele onderwijsstructuur worden verstevigd. Centraal-Afrika wordt al meer dan een decennium geteisterd door onlusten en politieke anarchie, waardoor ook de staatstructuren in elkaar zijn gestuikt (p. 20). In dergelijke omstandigheden een ontwikkelingsproject opzetten in een afgelegen gebied betekent ook wegen aanleggen, scholen bouwen, materiaal ter plaatse brengen Het resultaat staat dan ook niet altijd in verhouding tot de geleverde inspanning. En dan is er nog het risico dat al het werk voor niets is geweest, als er weer onlusten uitbreken. Dit werkt hoe dan ook ontmoedigend voor de donoren, tenzij er volgens een specifieke aanpak wordt gewerkt. In die zin hebben de OESO-landen het begrip fragiele staten gelanceerd, maar tot een nauwkeurige invulling is het niet gekomen. Steve Hebert / Polaris / Photo News Couverture : Richard Tulloch Het is hoe dan ook niet de bedoeling belerend uit de hoek te komen en met politieke moraal uit te pakken en evenmin het (Westerse) model op te dringen. Wel is het de bedoeling om voor de donoren een specifieke aanpak uit te werken en de hulp doeltreffender te maken. Het concept is een eindeloze bron van discussie. Hoe zijn wij erin geslaagd een moderne, democratische staat in te richten? Wat ligt eraan ten grondslag? Is dit het enige werkbare model? Hoe ziet de ideale Staat eruit? Ziehier de vragen waarop geen eenduidig antwoord bestaat die in de thematische fiche bij dit nummer aan bod komen. De redactie MAART-APRIL 2010 dimensie 3

4 DOSSIER De recente gebeurtenissen in Haïti en Niger herinneren ons eraan dat de kwetsbaarheid van sommige landen al onze aandacht verdient: de situatie in die landen kan snel uit de hand lopen en uitgroeien tot een humanitaire ramp op grote schaal. Om een ontwikkelingsproject naar behoren te plannen moet rekening worden gehouden met tal van factoren, die vaak onderling verweven zijn. Welnu, in kwetsbare situaties wordt alles veel complexer en zijn er veel meer risico s. Om de maximale doeltreffendheid van haar ontwikkelingsacties te verzekeren, pleit de internationale gemeenschap voor een specifieke aanpak van de fragiele staten. Het is absoluut niet de bedoeling deze landen te stigmatiseren, maar wel ze beter te kunnen helpen. Vluchtelingen ontvluchten het conflictgebied in Goma (Noord-Kivu, 2009). rnw 4 dimensie MAART-APRIL 2010

5 FRAGIELE STATEN, VOLKEREN IN GEVAAR Fragiele staten Wat is een fragiele staat? De donoren hebben geen eensluidend antwoord op die vraag. De landen in kwestie nog minder omdat ze niet gelukkig zijn met deze beoordeling die ze vaak als denigrerend ervaren. Dit is overigens de reden waarom de Europese Unie (EU) bij voorkeur spreekt over landen in een fragiele situatie in plaats van over fragiele staten. De Commissie voor Ontwikkelingshulp (DAC) van de OESO stelt dat een land als kwetsbaar kan worden aangemerkt wanneer de regering en de overheidsinstanties de middelen en/of de politieke wil niet hebben om de veiligheid en de bescherming van de burgers te garanderen, overheidsaangelegenheden op efficiënte wijze te beheren en de strijd aan te binden tegen de armoede onder de bevolking. 1 In 2008 omschrijft ze een fragiele staat als een land dat niet bij machte is om via politieke processen tegemoet te komen aan de verwachtingen van zijn bevolking of om de evolutie van deze verwachtingen en de beschikbare capaciteit te beheren. 2 Deze nieuwe definities van 'kwetsbaarheid' bedelen de staat opnieuw een centrale rol toe. Het is de taak van de staat basisdiensten te verstrekken aan de bevolking (veiligheid, justitie, gezondheid, onderwijs). De staat heeft ook de legitimiteit wettigheid - om belastingen te heffen, de economische ontwikkeling te faciliteren, enz. Wat alles nog moeilijker maakt is dat van de staat vandaag meer wordt verwacht dan Extreme droogte en hongersnood in Somalië. in het verleden, bij het ontstaan van de Europese natiestaten. Geo Nu de staat opnieuw op de voorgrond treedt, verdiept en ontwikkelt de internationale gemeenschap haar zienswijze op de versterking van de Staat (of state building). Er wordt duidelijk gesteld dat het een intern en multidimensioneel proces is. Dit proces moet op lange termijn worden gesteund. Het vereist dat de internationale actoren zich meer vertrouwd maken met de lokale context en meer informatie verwerven over de wijze waarop de formele en de informele structuren zich tot elkaar verhouden, over de legitimiteitsmechanismen en over de verhouding tussen overheid en samenleving. Met behulp van deze internationale steun kan gestalte worden gegeven aan solide staten die de nodige veerkracht hebben om crisissen te overwinnen, lokale bestuursstructuren te steunen en te formaliseren, de verworvenheden te verduurzamen ten einde in fine de strijd aan te binden tegen de armoede. Een groot aantal actoren (de Wereldbank, Engelse en Canadese universiteiten, ) stelden een eigen lijst op van fragiele staten, duidelijk zonder eensgezindheid. Er zijn > Voor België Aangezien zes partnerlanden van België, en niet van de minsten, in een fragiele situatie verkeren, heeft ons land een belangrijke rol te vervullen. Dit houdt in dat we onze mechanismen voor de uitvoering van de hulp opnieuw moeten bekijken teneinde de specifieke kenmerken van deze landen mee te wegen: degelijke contextuele analyses, een pan-gouvernementele aanpak, enz. Zoals moge blijken uit dit nummer van Dimensie 3 beginnen we onze praktijken af te stemmen op de realiteit van de fragiele staten. Toch moeten we nog een lange weg afleggen om de doelstellingen ter zake te bereiken OESO/DAC, Concepts and Dilemmas of State Building in Fragile Situations: From Fragility to Resilience (English) Concepts et dilemmes pour le renforcement de l Etat dans les situations de fragilité, De la fragilité à la résilience, Paris, OCDE, 2008, p. 19. MAART-APRIL 2010 dimensie 5

6 DOSSIER Waarom een specifieke benadering? Door de specifieke kwetsbare situatie van elk van deze landen (die voor grote uitdagingen staan en vaak een zeer beperkte capaciteit hebben) moeten de internationale actoren zich de vraag stellen welke impact hun ontwikkelingshulpacties zullen hebben. Het ruim 60 jaar aanslepende Israëlisch-Palestijns conflict houdt twee gemeenschappen in voortdurende onveiligheid. > ten minste twee verklaringen voor dit veelvoud aan lijsten. De eerste is dat lijsten worden opgesteld vanuit verschillende invalshoeken (welk doel wordt met het opstellen van de lijst nagestreefd?). De tweede verklaring is dat er evenveel vormen van kwetsbaarheid als kwetsbare situaties zijn. Ook de context is telkens zeer specifiek: het geval van DR Congo is niet hetzelfde als dat van Haïti. De oorzaken van de kwetsbaarheid zijn evenwel vaak dezelfde: een conflictsituatie, een specifieke milieucontext (steeds terugkerende periodes van droogte of overstromingen zoals in Ethiopië of Bangladesh), onveiligheid, armoede, de aanwezigheid of het ontbreken van natuurlijke hulpbronnen, DGOS / Elise Pirsoul het tekortschieten van de overheid op het gebied van de instellingen en/of de capaciteit, zwak bestuur, elites zonder legitimiteit, enz. In elk land is er een specifieke wisselwerking tussen deze oorzaken waardoor de fragiele staten zeer heterogeen zijn zoals bijv. DR Congo, Haïti en Afghanistan. Op de DAC-lijst met 43 fragiele staten staan zes partnerlanden van België: DR Congo, Burundi, de Palestijnse Gebieden, Oeganda, Rwanda en Niger. Overigens, op andere lijsten komen ook Bolivia en Mali voor. Volgens de cijfergegevens die de DAC voor haar rapportages hanteert, zullen de fragiele staten er immers niet in slagen de Millenniumdoelen (MDGs) tegen 2015 te verwezenlijken. In deze landen waar 1/6e van de wereldbevolking leeft, moet 1/3e van de inwoners het stellen met minder dan een dollar per dag en wordt de helft van de wereldwijde kindersterfte opgetekend. Vijfendertig landen die in 1979 al als fragiele staten werden beschouwd, zijn dat nog steeds. Ondanks hun zeer grote noden, werd de ontwikkelingshulp aan deze landen aanzienlijk teruggeschroefd als gevolg van de complexiteit van elke vorm van hulpverlening van buitenaf. Sommige landen moeten het nu zelfs helemaal zonder hulp stellen, zoals de Centraal-Afrikaanse Republiek. Heeft het zin om zo lang stil te staan bij begrippen die op het eerste gezicht kunnen worden afgedaan als louter abstract? Het doel is dat de internationale actoren er ten aanzien van de begrippen dezelfde zienswijze op nahouden zodat er meer samenhang is op het terrein. In het kader van de Verklaring van Parijs (hulpdoeltreffendheid) beseffen de donoren dat ze hun aanpak van ontwikkelingssamenwerking moeten wijzigen om de bevolking van de fragiele staten op een meer doeltreffende wijze te kunnen helpen. State building in DR Congo De nieuwe Grondwet van DR Congo verankert het beginsel van decentralisatie in een land dat tot dan een unitaire staat was. Zelfs de verdeelsleutel van de nationale inkomsten wordt erin vastgelegd. Van de 11 huidige provincies zal DR Congo in mei 2010 overstappen naar 26 provincies. Maar we weten alsmaar minder af van de werkelijke situatie in DR Congo, en met name van de situatie op het terrein in de provincies. Daarom verricht het Koninklijk Museum van Midden-Afrika (KMMA) - met de steun van de Belgische ontwikkelingssamenwerking - monografische studies over de reële stand van zaken in de 26 provincies. In deze studies wordt gewerkt met een aantal administratieve, politieke, sociale en economische gegevens (met inbegrip van gegevens over de natuurlijke rijkdommen en de infrastructuur) die vaak het onderwerp zijn van controverse. De werkzaamheden brengen het specifieke profiel van elke provincie in kaart om de sterke en zwakke punten op ontwikkelingsgebied onderling te vergelijken. Doel van het onderzoek is de interne samenhang van de gedecentraliseerde instanties nader te bekijken en na te gaan hoe een meer performante Congolese staat kan worden tot stand gebracht. Kortom, het resultaat van het onderzoek zal een belangrijk instrument zijn voor de actoren die bijdragen tot de ontwikkeling van DR Congo. Jean Omasombo Projectcoördinator. Afdeling Hedendaagse geschiedenis, KMMA 6 dimensie MAART-APRIL 2010

7 Fragiele staten Om dit te bewerkstelligen (inwerken op de fragiele staten opdat ze niet zouden eindigen als failed state zoals Somalië), hebben de donoren begin 2000 hun beleidsmaatregelen herijkt. De Wereldbank, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië staan het verst met deze studie (elk met zijn eigen zienswijze). Deze drie grote stromingen werden overgenomen door de DAC. Zo gingen de ministers van Ontwikkelingssamenwerking van de DAC in 2007 akkoord met The Principles for good international engagement in fragile states and situations. Deze tien ministers worden geacht het beleid te omkaderen van de ontwikkelingsactoren die in de fragiele staten werkzaam zijn. Ook in 2007 bracht de EU een proces op gang om de beleidsmaatregelen van de lidstaten te coördineren. Het is de bedoeling dat dit proces uitmondt in een EU-actieplan voor kwetsbare situaties. Xavier Rouha Veiligheid en Ontwikkeling "Geen ontwikkeling zonder veiligheid en geen veiligheid zonder ontwikkeling" Veiligheid is niet alleen een basisbehoefte voor iedereen, maar ze is eveneens een randvoorwaarde voor elke vorm van duurzame ontwikkeling. Ontwikkeling is dan weer een voorwaarde voor het behoud van de veiligheid. quickblogcast Het creëren van een veilig milieu in de ruimste zin van het woord is een absolute voorwaarde om armoede terug te dringen, de fundamentele mensenrechten te beschermen en de Millenniumdoelen te verwezenlijken. Het begrip veiligheid verwijst niet langer alleen naar een stabiele staat en goed functionerende politieke instellingen. Het omvat ook het welzijn van eenieder zodat een klimaat kan worden gecreeerd dat bevorderlijk is voor de opleving/ het creëren van economische activiteit. Het creëren van een middenklasse met de medewerking van buitenlandse investeerders draagt bij tot een meer rechtvaardige verdeling van de rijkdom. In een postconflictsituatie kan een staat zich maar herstellen en stabiliteit verwerven door een Hervorming van de Veiligheidssector (RSS) en het verminderen Onlusten in Kivu, van het aantal mensen met een wapen (dit neemt op buitenmatige wijze toe tijdens een conflict, en is een uitvloeisel van de parallelle economie die als gevolg van het conflict ontstond). De RSS heeft dan ook ten doel het vertrouwen van de bevolking die de staat ziet als hoeder van veiligheid en rechtvaardigheid te herstellen. De hervorming is niet alleen toegespitst op de klassieke actoren van de veiligheid (leger, politie, justitie, ) maar ook op de transversale thema s (zoals parlementaire controle, controle door de civiele samenleving en de media, enz). Het gaat dus om een delicate en alomvattende hervorming op termijn en met respect voor de nationale soevereiniteit van de partner. Op internationaal niveau wordt het debat op twee niveaus gevoerd: enerzijds, is er de link tussen veiligheid en ontwikkeling, anderzijds, de verwerking van de RSS in de diplomatieke acties. Zulks vereist het instellen van specifieke overlegmechanismen tussen actoren die het niet altijd gewend zijn of geneigd zijn een gemeenschappelijke aanpak te hanteren. Dat er reeds een aantal maatregelen werden genomen, neemt niet weg dat er nog veel werk aan de winkel is om te komen tot een echte 3 D-benadering (Diplomacy, Defence and Development) zodat conflictpreventie kan worden meegenomen in de ontwikkelingsacties en veiligheid als een diplomatieke doelstelling kan worden gedefinieerd. Lt-Kol Junior de Fabribeckers, Gedetacheerd bij de FOD Buitenlandse Zaken / Ontwikkelingssamenwerking MAART-APRIL 2010 dimensie 7

8 REPORTAGE VLUCHTELING VAN VADER DGOS / Elise Pirsoul Van het vluchtelingenkamp van Nahr el-bared in Libanon, plaats van gewelddadige confrontaties in 2007, blijven enkel ruïnes over. Libanon, Jordanië, Syrië, Gaza en Cisjordanië tellen 4,7 miljoen Palestijnse vluchtelingen, waarvan 1,4 miljoen in kampen leven. Een leefruimte die nog steeds dezelfde is als drie generaties geleden en die niet werd uitgebreid naarmate de bevolking toenam. Een dramatisch hoge werkloosheid, haast altijd die dreiging van onveiligheid, het leven in de kampen biedt weinig toekomstperspectieven. Voor deze ontheemden is de VN-Organisatie voor hulpverlening aan Palestijnse vluchtelingen (UNRWA) de belangrijkste hulpverlener. Reportage over de resten van een kamp in Libanon dat wordt wederopgebouwd. Libanon, kamp van Nahr el-bared We bevinden ons op enkele kilometer van Tripoli. Het landschap zou prachtig zijn, ware het niet dat je overal sporen ziet van brutaal geweld. Aan een kant de zee, aan de andere kant besneeuwde bergtoppen, beneden ons het puin van gebouwen en met kogels doorzeefde muren. Het kamp van Nahr el-bared waar voorheen ongeveer Palestijnse vluchtelingen waren ondergebracht, was het toneel van hevige gevechten toen in mei 2007 de Libanese strijdkrachten het kamp aanvielen. Aanleiding was de provocatie van een extremistische groep die zich in het kamp schuilhield. De gevechten duurden 3,5 maand, met als gevolg dat mensen die al in zeer precaire omstandigheden leefden, geen dak meer boven hun hoofd hadden. "Deze families zijn er zeer slecht aan 1 Cijfers UNRWA, juni toe en zijn volledig aangewezen op de hulp van UNRWA", zegt Salvatore Lombardo, directeur van UNRWA in Libanon. De meeste vluchtelingen werden overgebracht naar andere kampen, anderen konden terecht bij familie of zagen zich genoodzaakt kleine garageboxen te huren om er hun gezin onder te brengen. Opnieuw een zware klap voor deze vluchtelingen in een land dat hen niet erkent als inwoners en waarvan de bevolking hen vijandig gezind is. Ibrahim geeft les op de school van het kamp. Net zoals zovelen kwamen zijn ouders in 1948 in Narh el-bared toe. Ibrahim is hier geboren en heeft nooit iets anders gekend dan vluchtelingenkampen. "Toen mijn woning vernietigd werd, werd ik overgebracht naar een kamp meer in het noorden. Ik kom elke dag met de bus om les te geven." Zijn werkgever is UNRWA, verantwoordelijk voor het onderwijs in de kampen. De meeste tewerkgestelden werken in dienst van UNRWA, daarnaast zijn er 40 à 50 % werklozen, "wat weinig is in vergelijking met de andere kampen. Het kamp van Nahr el-bared kon, voor het vernietigd werd, de tweede beste economische situatie voorleggen. Gelegen vlakbij de autoweg, dicht bij de Syrische grens, profiteerde Nahr el- Bared van de handel tussen beide landen. Moeizame heropbouw Om een eind te maken aan de ontheemding van deze duizenden vluchtelingen besloot UNRWA het kamp herop te bouwen. "Voor de uiteengedreven families die in het kamp leefden is het ellende troef. Ze zijn voor alles aangewezen op UNRWA, de kosten zijn aanzienlijk opgelopen." Nahr el-bared is slechts een van de vier kampen 8 dimensie MAART-APRIL 2010

9 Midden-Oosten OP ZOON die in Libanon werden vernietigd tijdens het conflict, "maar het is het enige kamp dat we heropbouwen", zegt Salvatore en hij wijst naar een stuk braakgrond dat fel afsteekt tegen de ingestorte muren ernaast. "Hier is de plaats waar vroeger ingestorte gebouwen stonden. Alles moest worden ontmijnd, gesloopt, geruimd. De grond was bezaaid met mijnen. Het is een proces van lange adem want elke fase moet worden goedgekeurd door de Libanese ministerraad. En alsof dat nog niet genoeg was, stuitte men op archeologische overblijfselen waardoor de werkzaamheden tijdelijk moesten worden gestaakt." Gelukkig kon een compromis worden bereikt en werd de grond 5 cm opgehoogd om de archeologische overblijfselen niet te beschadigen. Er mag niet om het even hoe worden gebouwd: "Het is de bedoeling ontheemde gezinnen een onderkomen en een leefgemeenschap te bieden zoals ze in het vorige kamp hadden." Met het oog hierop werden de woningen nauwgezet in kaart gebracht door vrijwilligers uit de gemeenschap zelf die zich aangemeld hadden bij het begin van het conflict. De opbouw begon eind mei 2009 en wordt geleidelijk voortgezet naargelang er geld is. In afwachting, en om een leefbare omgeving te creëren, geeft UNRWA steun aan mensen die terugkeren naar de buurt van het oude kamp. Bovenop de heropbouw zorgt het agentschap voor humanitaire hulp: tijdelijk en gratis logement, sociale, medische, voedsel- en schoolhulp. Zij biedt ook financiële steun een subsidie van de EU aan kleine ondernemingen in het kamp. De economie op gang trekken in de Palestijnse wijken rondom het oude kamp is essentieel. Deze zones staan immers economisch zeer zwak omdat het Libanese leger hen nog steeds als militaire zone beschouwt. Zoals in een getto wordt de toegang strikt door het leger gecontroleerd met een systeem van pasjes voor bewoners en bezoekers. Een kwestie van stabiliteit Verspreid over de Gazastrook, Cisjordanië, Libanon, Syrië en Jordanië liggen er 58 vluchtelingenkampen. UNRWA voorziet in de basisbehoeften zoals onderwijs (684 scholen voor de hele regio), gezondheids- UNRWA vraagt om hulp DGOS / Elise Pirsoul Bij het Israëlisch-Arabisch conflict van 1949 ontvluchtten duizenden Palestijnen hun land. Om hen op te vangen riep VN-resolutie 303 in 1949 de Organisatie van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan de Palestijnse vluchtelingen in het Nabije Oosten in het leven. De organisatie had aanvankelijk slechts een tijdelijk mandaat. Maar 60 jaar later verblijven de ongeveer vluchtelingen die er bij het begin van dit mandaat waren, nog zorg (134 ziekenhuizen), voedselhulp en sociale basisvoorzieningen, infrastructuur, basisberoepsopleiding De organisatie is goed voor bijna lokale arbeidsplaatsen en ze waakt over en verdedigt de eerbiediging van de humanitaire rechten van de vluchtelingen. Deze verplichte staat van afhankelijkheid die nu al 60 jaar aansleept, veroorzaakt frustratie, vijandigheid en geweld bij de vluchtelingen, de andere Palestijnen en de bevolkingsgroepen in de regio. Het vraagstuk van de Palestijnse vluchtelingen is een knelpunt voor de stabiliteit van de hele regio. In afwachting dat een andere oplossing uit de bus komt, is het werk van UNRWA voor de vluchtelingen een absolute noodzaak. Elise Pirsoul online steeds in kampen en is hun aantal sterk gestegen. Door de bevolkingsgroei en de komst van nieuwe "kandidaten" zijn er nu 4,7 miljoen vluchtelingen in het Midden- Oosten. De algemene situatie van de Palestijnen, en in het bijzonder van de vluchtelingen, is er fel op achteruit gegaan sedert de tweede intifada, de blokkade van de Gazastrook en het Israëlische offensief van 2008 in de Gazastrook. Vandaag is 80% van de bevolking van de Gazastrook afhankelijk van humanitaire hulp. De algemene stijging van de voedsel- en brandstofprijzen, van de huurprijzen in de gastlanden, de daling van de giften als gevolg van de financiële crisis, de moeilijkheid om materiële hulp tot in de Gazastrook te krijgen, hebben de noden van de organisatie aanzienlijk doen toenemen. UNRWA heeft dit jaar te kampen met een tekort van 140 miljoen dollar. In 2009 leverde België een bijdrage van euro. Voor 2010 wordt euro voorzien. E.P. MAART-APRIL 2010 dimensie 9

10 DOSSIER Een militair hospitaal voor burgers Midden-Oosten > DGOS / Elise Pirsoul In onveilige landen als Libanon en Afghanistan slaan de Belgische defensie en de Belgische ontwikkelingssamenwerking de handen in elkaar. Zo verrichten de Belgische blauwhelmen ontmijningswerk in het zuiden van Libanon waar het Israëlisch-Libanees conflict plaatsvond. Een deel van deze taak wordt nu aan ngo s overgedragen. In afwachting brengt het Belgisch ontwikkelingsagentschap BTC een hospitaal in gereedheid voor de bevolking die voorheen in het Belgische militaire hospitaal terecht kon... Het kamp Scorpion van de Belgische blauwhelmen in Tibnine. Belgische blauwhelmen in Zuid-Libanon De blauwhelmen zijn erin geslaagd de partijen uit elkaar te houden. Voor het eerst in 40 jaar is de situatie in Zuid-Libanon al 3,5 jaar stabiel, aldus luitenant-kolonel De Brabandere, commandant van BELUBATT, het contingent waarvan de Belgische blauwhelmen in Libanon deel uitmaken. Mensen beginnen opnieuw te bouwen. Dat is een goed teken. De oorlog tussen Israël en Libanon draait hoofdzakelijk om de 220 à Palestijnse vluchtelingen 1 die sinds 1948 in Libanon leven, en de Hezbollah-militie. In de zomer van 2006 woedde 6 weken lang een oorlog tussen Hezbollah en Israël. De Veiligheidsraad besloot daarop de VN-interimvredesmacht in Libanon (FINUL) te versterken van 3000 naar manschappen. Sinds 2006 telt de missie ook Belgische militairen. "Geen ontwikkeling zonder veiligheid De 360 Belgische militairen vervullen verschillende activiteiten: zorgen voor een hospitaal in de buurt van het dorp Tibnine, geniewerk, ontmijning en beschermingstaken voor de vredesmacht zelf. Naarmate de situatie stabieler werd, werden minder militairen ingezet. Eerst werden humanitaire ontmijningswerken in Tibnine uitgevoerd om de velden en de huizen veilig te maken. België zet zijn bewezen expertise inzake ontmijning in met zichtbaar resultaat. Zodra een gebied ontmijnd is, is de bevolking gemotiveerd om de huizen te herstellen en de velden te bewerken. In een zone die volledig beveiligd is, wordt het humanitaire ontmijningswerk in handen gegeven van de ngo s, terwijl de militairen hun werk voortzetten in meer gevaarlijke zones. Momenteel zijn ze aan het werk in de mijnenvelden ter hoogte van de blue line. Achter deze lijn trok Israël zich in 2000 terug. De ontmijning staat onder toezicht van de VN die haar technische kennis op termijn aan de Libanezen zal doorgeven. Met de inkrimping van het contingent werd ook het militaire hospitaal opgedoekt, en dat is een probleem omdat het ook openstond voor burgers. Ontwikkelingssamenwerking stelde daarom voor het werk van defensie voort te zetten en een voormalig burgerhospitaal gebruiksklaar te maken. In dit ziekenhuis kunnen burgers worden geholpen, legt de projectbeheerder van BTC uit. De patiënten zorgen voor 5% van de verzorgingskosten en de Libanese staat legt het resterende deel bij. De restauratie begon in november 2008 en zal vermoedelijk tot augustus 2010 duren. BELUBATT superviseert de werken tot de komst van een BTCmedewerker in Libanon. Na voltooiing van de werken trekt België nog 3 miljoen euro uit voor de medische uitrusting. maar ook geen veiligheid zonder ontwikkeling." "Alleen als er vrede is, kan iedereen rond de tafel zitten om te praten", voegt de commandant eraan toe. De VN wil na de stabilisering van de situatie een diplomatiek proces op gang brengen tussen Israël, Libanon en Syrië. In 2006 begon België met de effectieve hulpverlening aan Libanon (met uitzondering van UNRWA, zie artikel p.8). Deze hulp past in het opzet van de VN, zoals de minister van Ontwikkelingssamenwerking aantoont: We hechten veel belang aan de regionale draagwijdte van de projecten die we steunen. Ontwikkeling is voor mij een belangrijke beleidsuitdaging, een sleutel tot vrede en veiligheid. Er rust een begrijpelijk taboe op de vermenging van militaire en humanitaire aangelegenheden, maar het is mijn overtuiging dat ontwikkeling een sleutel is voor vrede en veiligheid. Zo denken ook de blauwhelmen er over: Wij leven temidden van de bevolking en het is belangrijk dat wij goede contacten onderhouden. Nu het hospitaal opnieuw de deuren opent, is de bevolking de Belgen gunstig gezind. De ontwikkelingsprojecten werken ook de veiligheid van de militairen in de hand. Elise Pirsoul 1 Er bestaan verschillende schattingen. 10 dimensie MAART-APRIL 2010

11 DOSSIER Vredesopbouw Toekomst geven aan conflictlanden Hoe zorg je voor vrede in een land dat door conflicten verscheurd werd? Dimensie 3 had een gesprek met Prof. Luc Reychler (K.U.Leuven), specialist in vredesopbouw. DGOS / Chris Simoens Hoe begin je aan vredesopbouw? Eerst breng je alles in kaart. Wie is er bereid iets te doen? Welk soort vrede wenst men? Moet ze duurzaam zijn, gewapend of fragiel? Wat zijn de noden op vlak van politiek, veiligheid, economie, gerecht? Heropbouw is immers onontbeerlijk. Onderwijs speelt hier een belangrijke rol, onder meer voor de opleiding van nieuwe leiders. Voor alle noden bereken je de kosten. Dit vergeet men vaak. Van groot belang is ook dat alle belanghebbenden betrokken worden. Niet alleen de civiele maatschappij en de politieke groeperingen, maar ook de buurlanden. Hoe belangrijk is democratisering? Ik ben een tegenstander van het neoconservatieve model dat van buitenaf een liberale democratie wil opleggen. Het is deels oplichterij. De overgang naar een succesvolle democratie vergt meer dan louter verkiezingen. Een land dat uit een conflict komt, heeft in de eerste plaats nood aan stabiliteit. Dit is mogelijk als de overheid 'legitiem' is, dus door het volk wordt erkend. En de legitimiteit van een overheid hangt evenveel af van goed bestuur als van de graad van democratisering. In een postconflictsituatie maakt het dan ook niet zoveel uit of de staat wat autoritair is. Als hij maar tegemoet komt aan de basisbehoeften van de bevolking: veiligheid, voedsel, gezondheidszorg, scholen, etc. Neem Zuid-Korea. In de jaren 70 had het land een autoritair regime, maar ook een vooruitstrevend economisch beleid. De aandacht ging naar onderwijs, onderzoek en management. Pas later kwam de vraag naar democratisering. Wanneer werd België echt democratisch? Pas in de jaren 60, na de dekolonisatie! Een liberale democratie promoot ook de vrije markt en de afslanking van de staat. Maar men kan dit niet zomaar opleggen aan kwetsbare staten. Aanvankelijk is er nood aan protectionisme. De staat speelt hier een grote rol. Hij moet beslissen waar er geïnvesteerd wordt en geleidelijk voor een opening naar de vrije markt zorgen. Zijn we misschien vergeten dat ook de welvarende landen in het Westen en het Oosten een dergelijk pad gevolgd hebben? Hoe pak je de veiligheid aan? Veiligheid is van vitaal belang. Een onveilig land trekt mafiosi aan en leidt tot meer corruptie. De Verenigde Naties of regionale organisaties hebben hier als neutrale instanties een belangrijke rol te spelen. Zo heeft Congo nood aan een krachtdadige VN-troepenmacht die de vrede oplegt, het leger moderniseert en de politie versterkt. Naarmate de eigen instellingen voor orde en vrede kunnen zorgen, trekken de buitenlandse troepen zich terug. Wat doe je met de wonden die een conflict geslagen heeft? Wonden helen is noodzakelijk. Dit kan gebeuren door een combinatie van recht, compensaties, herkenning van schuld, vergiffenis, de verzekering dat dit niet meer zal gebeuren enz. Maar soms wordt er na een conflict te veel naar het verleden gekeken. Zo was de massale steun aan de gacaca de volkstribunalen in Rwanda overdreven. Elk dorp had zijn gacaca. Een land dat uit een conflict komt, heeft vooral behoefte aan hoop en toekomst. Kijk naar Europa na WOII. Men sprak over een Marshall-plan, er was het Fulbrightinitiatief (nvdr: programma voor uitwisseling van studenten tussen de VS en Europa om het begrip tussen de volkeren te verbeteren). Het waren maatregelen die hoop brachten. Is een conflictloze wereld mogelijk? Conflicten zijn onvermijdelijk in menselijke relaties. Maar we kunnen wel de gewelddadige hantering van conflicten uit de wereld helpen. De EU is hier rolmodel. We leven momenteel in een veilige, welvarende en vrije regio. Niet omdat we betere mensen geworden zijn, maar omdat we de omstandigheden gecreëerd hebben waarin we doeltreffend met conflicten kunnen omgaan. Chris Simoens MAART-APRIL 2010 dimensie 11

12 DOSSIER DE VELE PLAGEN VAN Niger haalde onlangs de voorpagina s met een militaire staatsgreep. Het onmetelijke land in West-Afrika is uitermate arm. Geregeld heeft het te kampen met droogte en sinds zijn onafhankelijkheid in 1960 gaat het gebukt onder interne conflicten. Niger wordt beschouwd als een fragiele staat, ondanks zijn interessante troeven, zoals mijnen, veel weidegebieden, en grote irrigeerbare landbouwgronden die nog maar weinig worden bewerkt. Boston.com Armoede, vooral van de plattelandsbevolking en van de vrouwen. Hoge armoede en bevolkingsaangroei 1 62 % van de Nigerezen leeft in armoede en 34% in extreme armoede. Meer dan de helft van de gezinnen heeft een gemiddeld inkomen van minder dan 53 euro per persoon per jaar. De armoedegraad hangt af van een reeks factoren zoals de woonplaats (9 op 10 armen leven in een landelijk gebied), de scholingsgraad (74,9% is analfabeet), de grootte van het gezin (meer dan 6 personen), de beroepssector (vooral landbouw) en het geslacht (3 op 4 armen zijn vrouwen). De extreme armoede is de grootste uitdaging voor de economische en sociale ontwikkeling van Niger. Daarbij komt een hoge bevolkingsgroei van meer dan 3% per jaar. Aangezien de economische groei geen gelijke tred houdt met de bevolkingsgroei, heeft dit een algemene verarming van de bevolking tot gevolg. Verslechtering van het klimaat en voedselonzekerheid 2 Net als in de andere Sahellanden is het klimaat in Niger sinds enkele decennia verstoord. De milieuproblemen droogte, verwoestijning zijn een extra tegenslag voor de bevolking die al fel te lijden heeft onder de aanhoudende economische crisis. En terwijl het evenwicht in de ecosystemen ernstig verstoord raakt, slinken de beschikbare natuurlijke hulpbronnen zienderogen. Het gevolg is een verminderde bodemvruchtbaarheid, een daling van het productiekapitaal, dalende inkomens in plattelandsgebieden, een toenemende voedselonzekerheid en verscherpte conflicten tussen de landbouwers. 2/3 van s lands totale oppervlakte is woestijn en slechts 11% van de grond is geschikt voor landbouw. Van de ha bevloeide grond, wordt slechts ha benut. Daardoor blijft de landbouwproductie in Niger laag en op lange termijn neemt ze zelfs af. Aan de vraag naar voedsel kan niet worden voldaan. Dat heeft ook te maken met de hoge bevolkingsdruk en de lage investeringen in de modernisering van de landbouw. Niger is dan ook genoodzaakt voedsel in te voeren, vooral uit het naburige Nigeria. Maar ook Nigeria kent voedselproblemen. Door droogte en een sprinkhanenplaag ontstond in in Noord-Nigeria een productietekort, met een zware voedselcrisis in Niger tot gevolg 3. In 2010 dreigt een herhaling van dit drama. Tijdens de zaaiperiode viel er minder regen en in verschillende regio s bleef de regen helemaal uit. De zwakke regenval - op dat cruciale ogenblik - en de schade veroorzaakt door insecten vertraagde de groei van de gierst. In de veeteelt - een sector die 13% van het BNI vertegenwoordigt en waarin 87% van 1 Strategie voor snellere ontwikkeling en armoedebestrijding (SDRP) ; Voedselzekerheidsprofiel van Niger van het CILSS en de CSAO, april Idem 1 + Regionaal centrum AGRHYMET, Speciale editie over de agro-pastorale situatie augustus Voedselzekerheid blijft een heikel, zelfs onbespreekbaar thema in Niger, waar het aanleiding gaf tot de eerste militaire staatsgreep van 1974 waarbij het regime van president Diori ten val kwam. 12 dimensie MAART-APRIL 2010

13 Niger NIGER Net als de andere Sahellanden kent ook Niger een zwaar klimaatprobleem. de plattelandsbevolking werkt - kampte Niger met een nooit gezien tekort aan veevoeder waardoor het bestaan van de sector bedreigd is. De voorziening aan veevoeder is ook in de buurlanden een probleem. Dit beperkt de mogelijkheden om met het vee rond te trekken. Eind januari werden de conclusies van een regeringsenquête bekendgemaakt en werd de ernst van de situatie eindelijk ingezien. Dit jaar worden 2,7 miljoen mensen - 20% van de bevolking - bedreigd. Lucas DiClaudio Met de steun van donoren leverde de regering van Tandja inspanningen voor het economische en financiële herstel van het land. Deze regering benaderde de armoedeproblematiek op een meer strategische en geformaliseerde manier. Twee strategieën voor armoedebestrijding werden goedgekeurd. Met de geslaagde verkiezingen van 2004 zette Niger een beslissende stap naar democratie. Voor het eerst werd een legislatuur opgevolgd door een nieuwe legislatuur, een hoopvol teken van politieke stabiliteit. Een ander signaal was de oprichting van een Nationale Raad voor Politieke Dialoog: een permanent kader voor de preventie van en bemiddeling bij politieke conflicten, waarin alle politieke partijen en de regering vertegenwoordigd zijn, alsook de morele gezagdragers. Toch bleven sociaalpolitieke spanningen niet uit, met stakingen en betogingen tegen de levensduurte, de lage salarissen, etc. Sinds 2007 komt de democratie meer en meer onder druk te staan door corruptieschandalen en een nieuwe opstand van de Toeareg in Noord- Niger, gevoed door de handel in drugs, wapens en mensen. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen gaf president Tandja te verstaan dat hij aan de macht wilde blijven, terwijl de grondwet maximaal twee ambtstermijnen toelaat. Dit gaf in mei 2009 de aanzet tot een institutionele crisis waarbij de Nationale Raad voor Politieke Dialoog en vervolgens het Grondwettelijk hof werden ontbonden. Er werd ook een nieuwe grondwet goedgekeurd die het mandaat van de president met 3 jaar verlengde. Deze institutionele staatsgreep werd veroordeeld door alle > Politieke instabiliteit en ontkenning van de democratie Niger werd in 1960 onafhankelijk en sindsdien wisselden periodes van rust en onrust elkaar af. Eerst werd het land 14 jaar lang bestuurd door een burgerregime met een eenheidspartij (periode van Hamani Diori), daarna zwaaiden er vier opeenvolgende militaire regimes de plak. Onder internationale druk droeg Daouda Mallam Wanké in 2000 de macht over aan een burgerregime. Mamadou Tandja kwam voor twee presidentstermijnen aan de macht. Als gevolg van herhaalde droogtes lijdt de bevolking onder ernstige milieuproblemen. Globalgiving MAART-APRIL 2010 dimensie 13

14 DOSSIER Niger MNS Het hoog commando van MNJ (2008). > politieke partijen, de civiele samenleving en de donoren van Niger en vormde de aanleiding tot een militaire staatsgreep op 18 februari Met de afzetting van president Tandja wil het leger zich opwerpen als hoeder van de democratisering. Het rechtvaardigt zijn optreden met het neerslaan van de opstand van de Toeareg. De internationale gemeenschap heeft er geen goed oog in en roept alle betrokken actoren op om de democratie en de grondwettelijke orde in het land te herstellen. maten en toeristen worden het slachtoffer van ontvoeringen. De ontvoeringen worden ofwel opgeëist door opstandige Toeareg ofwel toegeschreven aan Al Qaeda in het land van de Islamitische Magreb. Waardevol uranium Niger is dan wel één van de armste landen van Afrika, in de ondergrond ligt een zeer gegeerde grondstof: uranium. De waarde van uranium is de afgelopen jaren enorm gestegen. Niger is na Canada en Australië de derde grootste producent van deze brandstof. De ontginning van uranium bedroeg in ton. Wat de uraniumvoorraden betreft, staat Niger op de 8e plaats met 5% van de uraniummijnen wereldwijd. Tot 2007 had de Franse nucleaire groep Areva het monopolie op de ontginning van uranium in Niger, maar de autoriteiten van Niamey maakten een eind aan deze afhankelijkheid. Sindsdien kenden ze aan een honderdtal andere buitenlandse maatschappijen licenties voor ontginning toe. Het MNJ is uitgegroeid tot één van de belangrijkste rebellengroepen. Ze eist de herverdeling van de opbrengsten die momenteel niet ten goede komen aan de lokale bevolking. De gewapende strijd werd hervat, en dat werkt een nieuwe militarisering van het land in de hand. Deze gaat gepaard met een sterke onderdrukking van al wie de opstand daadwerkelijk ondersteunt of verondersteld wordt dit te doen. Florence Deschuytener Jean-Michel Corhay De opstand van de Toeareg Sinds 1990 zijn de Toeareg, een onderdrukte minderheid, in opstand. Ze eisen erkenning en een vertegenwoordiging in de federale structuur om zo een deel van de rijke mijnopbrengsten van Niger in handen te krijgen. Het meeste uranium en de meeste kolen zijn namelijk te vinden in Toeareg-gebied. In 1995 werd onder leiding van Frankrijk en Algerije een vredesakkoord afgesloten. Er volgde een periode van rust die in 2007 werd verbroken. Een nieuwe periode van rebellie stak de kop op, onder leiding van het Mouvement des Nigériens pour la Justice (MNJ Beweging van Nigerezen voor Gerechtigheid). De beweging verwijt de regering dat ze de akkoorden van 1995 niet naleeft. Daarin werd de re-integratie van voormalige rebellen en de aanwerving van Toeareg in de mijnmaatschappijen overeengekomen. Meer en meer kaderleden, diplo- Brug over de Nigerrivier, vlakbij Niamey. Bevolking: 13,5 miljoen Oppervlakte: km 2 Hoofdstad: Niamey Staatsstructuur: Republiek BBP / inwoner: 155 dollars HDI (Index Menselijke Ontwikkeling): 182 e op 182 Godsdienst: Islam 95%, animisme 4%, christendom 1% AIDS-prevalentie: 0,67% Bron: Human Development Index 2009 Oneman 14 dimensie MAART-APRIL 2010

15 THEMATISCHE FICHE dimensie LE JOURNAL DE LA COOPÉRATION BELGE DE EEUWIGE ZOEKTOCHT NAAR UTOPIA Het zoeken naar de ideale samenleving is samen met de mensheid ontstaan. Hierbij een overzicht van de evoluties naar de huidige staatsvormen toe en de moeilijkheden waar ze mee kampen. Dé ideale staatsvorm is nog niet gevonden. Het blijft een moeizaam proces van vallen en opstaan, zoeken, veranderen, verbeteren. Jean-Michel Corhay De raad van ouderen voorgezeten door de chef is een belangrijk bestuursorgaan in de traditionele samenlevingsvormen van Afrika. JAGER-VERZAMELAARS De eerste mensen waren jager-verzamelaars. Ze zwierven rond in groepjes, die ze met opzet beperkten tot een 25 à 50 leden. Bedoeling was zo weinig mogelijk beslag te leggen op de natuurlijke omgeving, die hen van voedsel (wilde planten en dieren) voorzag. Men neemt aan dat dergelijke kleine groepen vrij egalitair zijn: het onderscheid in rang is beperkt. De oudsten vervullen een weinig uitgesproken leiderschap, beslissingen worden bij voorkeur door de hele groep genomen. Tegenwoordig vinden we dergelijke gemeenschappen nog bij Amerikaanse Indianen en Australische Aboriginals. STAMVERBANDEN Met de opkomst van de landbouw verandert de situatie. Zo n jaar geleden leerde de mens wilde planten (en dieren) kweken. Door het overschot aan voeding kon de bevolking aangroeien. Bovendien moest niet iedereen zich met de voedselkweek bezighouden. Hierdoor ontstond een taakverdeling (naast landbouwers, ook ambachtslui, een leidende klasse en dergelijke), en meteen een verschil in aanzien. De gemeenschap verloor dus zijn egalitaire karakter. Aangezien de mens niet meer moest rondtrekken om zijn voeding te vinden, vestigde hij zich in dorpen. Deze oorspronkelijke gemeenschappen hebben vooral verwantschap als bindmiddel. Het zijn gemeenschappen in stamver- > MAART-APRIL 2010 dimensie I

16 > band. Verschillende (uitgebreide) families behoren tot een grotere groep (dorp of clan), verschillende dorpen vormen één stam of etnische groep. Elke groep heeft zijn eigen leider. Er zijn familiehoofden, dorpshoofden en stamhoofden. Sommige samenlevingen zoals de Igbo in Nigeria - zijn sterk gedecentraliseerd: elk dorp is er onafhankelijk. Gemeenschappen in stamverband worden in het Westen vaak als primitief beschouwd. Maar dit zijn ze niet. Het zijn vormen van organisatie die perfect aangepast zijn aan hun omgeving. Ze zijn niet sterk aan een grondgebied gebonden en het standenverschil blijft gering. Hun rechtssysteem is vernuftig: conflicten worden uitgeklaard op de diverse niveaus van familie, dorp en stam. De raad van ouderen is er een belangrijk orgaan en de chef kan afgezet worden als hij niet voldoet. De gemeenschap zelf onderhoudt wegen en andere gemeenschappelijke infrastructuur. Kortom, gemeenschappen in stamverband verzorgen vaak heel goed hun interne orde en via familiale solidariteit garanderen ze hun leden een menswaardig bestaan. Voor de koloniale periode waren dergelijke gemeenschappen gemeengoed in Afrika. BESCHAVINGEN Dankzij een economisch overschot bijvoorbeeld door een hoge landbouwproductie en een uitgebreide handel kunnen beschavingen ontstaan. Deze hebben een complexe politieke structuur met diverse instellingen een volwaardige staat - en een sterke centrale gezagsdrager, veelal een koning. Deze streeft vaak naar een grotere invloedssfeer, waardoor hun rijken meerdere etnische groepen opslorpen. De inwoners kunnen meer bezit verwerven, het verschil tussen de klassen wordt groter. Beschavingen hebben ook een eigen cultuur: specifieke ideeën, gebruiken en kunstuitingen. In het feodale stelsel bleven de vazallen onder de koning vrij onafhankelijk. Maar vanaf de 15de-16de eeuw trokken de koningen geleidelijk alle macht naar zich toe. De andere rangen (burgerij, adel, clerus) hadden nog nauwelijks iets te zeggen. Een schoolvoorbeeld van dit absolutisme is Lodewijk XIV ( ). DE REVOLUTIES VAN DE 17 de EN 18 de EEUW Vanaf de 17 de eeuw staan meer en meer denkers op die ingaan tegen dit absolutisme. Het bestuur door de Demos (volk) in Athene (4 de -5 de eeuw v. Chr.) werkte inspirerend. Elke stadsbewoner was er lid van de Ecclesia (een soort stadsraad) die minstens 40 keer per jaar bijeenkwam. Hier werden de belangrijkste beslissingen genomen. Daarnaast was er een Raad met 500 leden en een Comité met 50 leden. Minpunt was wel dat alleen de mannelijke bewoners ouder dan 20 jaar lid waren van de Ecclesia. Slaven de meerderheid van de bevolking -, vrouwen en vreemden vielen uit de boot. adelaide.edu De denker Locke ( ) legde de nadruk op 'natuurlijke' of door God gegeven rechten: recht op vrede, vrijheid en eigendom. Hij was voorstander van een regering die door het volk gekozen werd en haar rechten beschermde. Locke s ideeën beïnvloedden de Engelse revolutie van Deze beperkte de macht van de koning aanzienlijk. Naast hem kwam een parlement als nieuw beleidsorgaan. De leden van het parlement waren echte 'volksvertegenwoordigers', ze werden door het volk gekozen. De Bill of Rights somde voor het eerst een aantal burgerrechten op (vrije meningsuiting ). adelaide.edu Voorbeelden zijn het Oude Egypte, Ghana, Mali, Ethiopië, Sumer, de Inca s en het Romeinse Rijk. In het keizerrijk China denkt Confucius (500 v. Chr.) zijn 'ideale' samenleving uit. Niet zozeer de wet, maar de moraal moet voor orde zorgen. Rituelen en waarden als respect voor de ouders en de meerderen vormen de hoekstenen. FEODALISME EN ABSOLUTISME Het feodalisme van het vroegmiddeleeuwse Europa spruit voort uit de samenlevingen in stamverband van de Germanen. Ook hier zien we een hiërarchie van niveaus: leenheren staan boven de vazallen. De koning of keizer is de opperste leenheer, terwijl de lijfeigenen de onderste schakel vormen. Het systeem is vooral gebaseerd op uitbuiting. histoire.fr Montesquieu ( ) meende dat iedereen die macht heeft, geneigd is die te misbruiken. Daarom moest de macht verdeeld worden over drie instanties: de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht. Essentieel is dat elke macht door de andere machten wordt beperkt en gecontroleerd. De Amerikaanse revolutie ( ), waarbij de Verenigde Staten zich losrukten van Engeland, koos resoluut voor deze 'scheiding der machten'. De VS worden een republiek met een president als uitvoerende macht. De wetgevende macht is in handen van het parlement. De nadruk ligt op de vrijheid en de gelijkheid van de burger. De Amerikaanse constitution is de eerste echte grondwet. De Franse revolutie ( ) maakte radicaal komaf met het absolutisme in de persoon van Lodewijk XVI. In de plaats hiervan komt de Franse republiek met een verkozen parle- III dimensie MAART-APRIL 2010

17 ment als wetgevende macht. Maar het bleek niet evident om de mooie 'Verklaring van de rechten van de mens en van de burger' in de praktijk om te zetten. Uiteindelijk zou Napoleon in 1799 de macht grijpen. De opkomst van keizer Napoleon betekende niet volledig een terugkeer naar af. Zijn organisatie van de rechterlijke macht en van de gemeenten en provincies werken tot op vandaag door. De basistaken van de staat bestaan uit het garanderen van interne orde en van een menswaardig bestaan voor zijn burgers. In de complexe maatschappij van vandaag heeft de staat een ruime reeks bevoegdheden: belastingen heffen om de openbare diensten te financieren, onderwijs, vervoer, economie, energie, enz. Hij onderhoudt de relaties met het buitenland en beschikt over een leger om het land te beschermen. Voor de diverse bevoegdheden zijn de ministers (en staatssecretarissen) verantwoordelijk. Ze steunen voor de uitvoering van hun beleid op een administratief korps, de ministeries. AFRIKA Op de conferentie van Berlijn in 1885 deelden de Europese mogendheden het Afrikaanse continent onder zich op. Leopold II van België kreeg Congo toegewezen. De grenzen werden willekeurig getrokken. Hierdoor bevonden zich meerdere etnische groepen op eenzelfde 'nationale' grondgebied. Vrijheid leidt het volk. Beroemd schilderij van Eugène Delacroix dat de Franse revolutie voorstelt. histoire.fr De onafhankelijkheidsgolf van de jaren 50 en 60 kwam in Afrika vrij plots op gang. Dit leidde ertoe dat de kolonisatoren abrupt het land verlieten. Hierdoor was er onvoldoende tijd om de koloniale staatsinstellingen aan het land over te dragen. Deze waren immers door de kolonisator opgericht en niet eigen aan het land, dat vaak georganiseerd was in stamverbanden. Bovendien was de economie in de kolonies beperkt tot één of een paar exportproducten. Van de winst vloeide amper iets naar het land terug. DE MODERNE STAAT NAAR WESTERS MODEL De diverse revoluties hebben de weg gebaand tot de 'moderne staat'. We onderscheiden vijf basiskenmerken. onafhankelijk gezag. 'openbaar', ze maken en voeren beslissingen uit die voor de hele gemeenschap gelden. Privégroepen zoals vakbonden, families en ondernemingen streven hun individuele doeleinden na. legitiem (wettig). Zijn beslissingen zijn bindend voor alle leden van de gemeenschap en dienen het algemene goed. overheersing. Hij kan haar beslissingen opleggen en beschikt hiervoor over een apparaat: politie en gerecht ('geweldsmonopolie'). Overtreders van de wet worden gestraft. grondgebied, en wordt in principe als zodanig internationaal erkend. De moderne democratische staat is gestoeld op een grondwet. Deze omschrijft zijn organisatie en de relatie tussen bestuurders en bestuurden. Heel eigen is de scheiding der machten: uitvoerend, wetgevend en rechterlijk. Verkiezingen zijn essentieel. Ze laten toe dat het volk het bestuur kan beoordelen, en indien nodig naar huis sturen. Op de conferentie van Berlijn in 1885 deelden de Europese mogendheden het Afrikaanse continent onder zich op. De nieuwe onafhankelijke landen hadden dan ook een vrij zwakke uitgangspositie. Toch hielden hun leiders vast aan het grondgebied zoals dit door de kolonisatoren was bepaald. Maar omwille van de diversiteit aan etnische groepen achtten ze het wenselijker om een centraal gezag aan te houden met één partij. De strijd tegen de kolonisator had alle groepen in het land verbonden tot een pril nationalisme, en de nieuwe leiders > britannica.com MAART-APRIL 2010 dimensie III

18 > surften op deze golf verder. Dit leidde soms tot gedurfde socialistische experimenten zoals in het Tanzania van president Nyerere. Veel leiders bouwden hun machtspositie uit. Ze bonden hun volk aan zich door hen diensten te bewijzen zoals onderwijs en gezondheidszorg, maar hadden vaak in de eerste plaats de verankering van de eigen macht voor ogen. Door het wegvallen van de Koude Oorlog en de geringere internationale belangstelling in de jaren 90 slonken de middelen. Er bleef weinig ruimte over voor dienstverlening. Dit leidde uiteindelijk tot een democratiseringsproces, met de organisatie van vrije verkiezingen. Net zoals in Europa gebeurt ook in Afrika de overgang naar een volwaardige democratie niet in één dag, het vergt tijd. Zo hebben sommige landen af te rekenen met groepen die het centrale gezag niet erkennen (Soedan, Nigeria, Niger ). Vele worden als 'fragiele staten' beschouwd. FRAGIELE STATEN Niet iedereen is het eens over het begrip 'fragiele staten'. Het verwijst naar landen die moeilijkheden hebben om de kenmerkende taken van een staat uit te voeren zoals de zorg voor interne orde en de billijke verdeling van goederen. De bevolking heeft onvoldoende inspraak in het beleid en er is nauwelijks controle over de uitvoerende macht. Ook het budgetbeheer van de staat verloopt moeizaam. Het begrip is van belang voor de ontwikkelingssamenwerking. 'Staten in een fragiele situatie' hebben typisch een heel arme De Belgische staat In België een constitutionele monarchie - wordt de wetgevende macht uitgeoefend door het parlement (de Kamer en de Senaat) en de koning. Zij maken niet alleen wetten, maar kunnen ook onderzoekscommissies oprichten en controleren de uitvoerende macht. De uitvoerende macht ligt in de handen van de regering van ministers en staatssecretarissen, en van de koning. Zij voeren de wetten uit en bepalen het beleid. De rechterlijke macht omvat de hoven en rechtbanken. Ze doet uitspraak over geschillen en volgt ook de wettelijkheid van de daden van de uitvoerende macht op. De koning heeft hoofdzakelijk een ceremoniële functie. Panoramio Safran-arts 1 Boek van Thomas More (1516) waarin hij een ideale, harmonische staat beschrijft. bevolking, terwijl ze vaak weinig hulp krijgen. Er zijn immers geen garanties dat de hulp goed terecht komt. Toch is het belangrijk dat deze landen bijgestaan worden. Volgens de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling heeft België zes partnerlanden in een fragiele situatie: DR Congo, Burundi, Rwanda, Palestijnse Gebieden, Oeganda en Niger. Om de hulp doeltreffender te maken, komt België met het partnerland overeen aan goed bestuur te werken. Zowel België als het partnerland verbinden zich tot transparantie en rekenschap om corruptie te vermijden. België Vanaf de jaren 90 werden in vele Afrikaanse landen verkiezingen georganiseerd. werkt samen met s lands instellingen en verleent opleiding en advies. Dit gaat gepaard met het versterken van de democratische structuren (parlement, maatschappelijk middenveld ), het respect voor mensenrechten en het bevorderen van de persvrijheid. BESLUIT Het democratische staatsmodel wordt tegenwoordig het meest toegepast. Maar het is zeker geen eindpunt. Zo zien we een toenemende invloed van internationale en supranationale organisaties zoals de Verenigde Naties en de Europese Unie. Tegelijkertijd is er een tendens naar meer bevoegdheid voor lokale eenheden. En kiest men voor een slanke staat met vooral privé-initiatief, of voor een ruime staat met een zo breed mogelijke verdeling van goederen? De zoektocht naar Utopia 1 gaat door. Chris Simoens Thematische fiche van het blad van de Belgische ontwikkelingssamenwerking Tweemaandelijks tijdschrift uitgegeven door de Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking (DGOS) Redactie: DGOS Directie Sensibiliseringsprogramma s Karmelietenstraat, 15 B-1000 Brussel Tel: 0032 (0) Fax: 0032 (0) britannica.com IV dimensie MAART-APRIL 2010

19 DOSSIER The Parents Circle Midden-Oosten Terwijl het Israëlisch-Palestijns conflict nog steeds slachtoffers maakt, neemt het wantrouwen en de afstand tussen de twee gemeenschappen alsmaar toe. Nochtans, voor degenen die in het conflict een kind hebben verloren, is de pijn dezelfde, ongeacht tot welke gemeenschap ze behoren. Het doel van The Parents Circle is elkaar beter leren kennen om de verzoening een kans te geven. Tekening afkomstig uit de tentoonstelling en de kalender Cartooning in conflict, georganiseerd door de Israëlisch-Palestijnse vereniging The Parents Circle. Wij hebben allemaal een familielid verloren in het conflict, zucht Aaron. Ikzelf verloor mijn zoon Noam in 99 toen hij voor het Israëlische leger op ontmijningsmissie was in Libanon. Zijn legerdienst liep ten einde. Voor ons, de ouders, is dat het einde van de wereld. In dit anonieme hotel van Tel Aviv is het verdriet 10 jaar later nog duidelijk voelbaar. "Later hebben we vernomen dat hij op zijn uniform een badge droeg met het opschrift Let Libanon in peace 1. Het was een oproep voor vrede terwijl hij zijn laatste missie volbracht, een symbool van de zinloosheid van de oorlog. Korte tijd nadien sloten we ons aan bij The Parents Circle." Aaron is lid van The Parents Circle, een vereniging van Israëlis en Palestijnen die een naast familielid in het conflict hebben verloren. Samen ijveren ze voor een proces van verzoening via dialoog en wederzijds begrip. De vereniging zag het licht in 1995 naar aanleiding van de moord op een jonge Israëlische soldaat. Zijn vader was een invloedrijk lid van een religieuze partij die van oudsher gekant is tegen de Osloakkoorden en voorstander is van gewelddadige acties tegen de Palestijnen. Tegen alle verwachtingen in verklaarde deze vader dat de dood van andere kinderen, Israëlis of Palestijnen, hem zijn kind niet zou teruggeven en dat deze zinloze oorlog moet stoppen. Deze nieuwe verrassende boodschap werd overgenomen door de media. Ze werd al snel gehoord en meer dan 20 families schaarden zich achter de oproep. Na de moord op Yitzhak Rabin, een zware slag voor de Oslo-akkoorden, besliste de groep zich op actieve wijze in te zetten voor verzoening. Hij nam contact op met een aantal gezinnen in Gaza en de eerste ontmoetingen hadden plaats. "De groep begreep al snel dat hij een machtig wapen in handen had om de bevolking duidelijk te maken dat verzoening mogelijk is." "Vijf jaar geleden richtten we een volledig egalitaire structuur op: Israëlis en Palestijnen kregen elk een manager en een bureau. We komen eens per week samen. Het achterliggende idee is aan te tonen dat we allemaal de taal van de vrede kunnen spreken. Wij denken dat het probleem wordt veroorzaakt door een gebrek aan dialoog: de ene gemeenschap kent de andere gemeenschap niet en de meningen zijn gekleurd. Het is makkelijker om de oorlog te aanvaarden als je de vijand niet goed kent, daar kunnen de Duitsers van meespreken. Dat is ook de reden waarom de mensen het vredesproces niet langer steunen." "Daarom gaan wij, Israëlis en Palestijnen, hand in hand naar de Israëlische scholen om ons verhaal te vertellen." Dit project van The Parents Circle wordt financieel gesteund door de dienst Preventieve diplomatie van Buitenlandse Zaken in België. "Na de getuigenissen wisselen we van gedachten met de leerlingen. Velen van hen ontdekken iets nieuws. Ze leven in een ivoren toren en hebben geen benul van wat zich aan de andere zijde afspeelt. Ze geven zich er rekenschap van dat elke partij dezelfde verhalen vertelt vanuit een verschillend standpunt. Het jaar 1948 bijvoorbeeld was een goede zaak voor de onafhankelijkheid van de Joden maar een ramp (Naqba) voor de anderen." De groep zegt geen geld te aanvaarden van de Israëlische Staat om niet gemanipuleerd te worden of beschuldigd te worden van partijdigheid, maar hij kan rekenen op de steun van veel internationale donors. "Wij maakten een TV-reeks waarin de twee gemeenschappen werden opgevoerd. Een geslaagde zet. We zetten een telefoonlijn op, Allo shalom, Allo salaam", die Israëlis en Palestijnen met elkaar in verbinding stelt. Er werden meer dan een miljoen telefoontjes gepleegd. Nu werken we aan een project om de twee gemeenschappen via de nieuwe communicatiemiddelen met elkaar in contact te brengen." Elise Pirsoul online 1 "Let Lebanon in peace", slogan van de groep "Four mothers" in MAART-APRIL 2010 dimensie 19

20 DOSSIER ALLEEN WIE ZIJN RECHTEN KENT, KAN Bij Buitenlandse Zaken legt de dienst Vredesopbouw zich toe op conflictpreventie, preventieve diplomatie en mensenrechten. Vredesopbouw kent heel wat dimensies die raken aan ontwikkelingssamenwerking, zoals conflictbemiddeling, democratisering en vrije media. "En toch doen we iets heel apart." Bart Colman De pygmeevrouwen in Oost-Congo leren zaaidraad uitspannen op hun maïs- en bonenakker. Het zaaiprogramma is onderdeel van een project van de Vereniging voor de Emancipatie van de Autochtone Vrouw. Niet dat het vreemd is dat een beleidsambtenaar die projecten in het Zuiden financiert, er ook daadwerkelijk 'zijn dossiers' gaat opvolgen. En toch is het lang niet vanzelfsprekend. Dergelijke missies zijn duur, tijdrovend en vragen veel energie van de lokale partners. De attachés Vredesopbouw Bart Colman en Robert Olbrechts deden wat men eigenlijk al veel eerder wilde doen: afreizen naar Burundi en Oost-Congo om er de door hun dienst gefinancierde projecten te bezoeken. burger en een sterke civiele samenleving. In Burundi is dat evenwel geen evidentie. "Daarom ondersteunen we ook radiomakers en krantenredacties", zegt Bart. "Zo gingen we kijken bij IWACU, een onafhankelijke "Mensen een forum geven waar ze op een serene manier hun conflicten kunnen beslechten, daar draait het om." Bemiddeling bij conflicten over grondbezit De eerste echte opvolgingsmissie van hun werk bleek bijzonder vruchtbaar. "We zijn allerminst van een kale reis teruggekeerd", verzekert Bart ons. "Oorlogen hebben grote vluchtelingenstromen teweeggebracht in deze regio. De voorbije jaren zijn vele vluchtelingen teruggekeerd, maar de re-integratie in hun gemeenschappen verloopt zelden vlekkeloos. Tijdens hun afwezigheid werden hun gronden veelal ingepalmd door naburige families. Maar eenmaal terug, eisen zij hun gronden weer op. Projecten die dergelijke conflicten helpen ontmijnen, bijvoorbeeld door bemiddeling en juridische assistentie, verdienen onze steun." Zo n project is het Information, Counseling and Legal Assistance-project (ICLA) van de Noorse Vluchtelingenraad, een ngo met grote autoriteit op dit domein. ICLA heeft als doel de integratie van interne ontheemden en vluchtelingen te bevorderen door onder meer te bemiddelen bij conflicten over grondbezit. De Vluchtelingenraad organiseert 'luistercentra' waar beide partijen woord en wederwoord geven en juridische bijstand krijgen. "We waren getuige van een luistersessie waarbij twee families argumenteerden waarom zíj recht hebben op de grond, ondersteund door onafhankelijke raadgevers", vertelt Bart. "Enorm leerrijk. Mensen een forum geven waar ze op een serene manier hun conflicten kunnen beslechten, daar draait het om." Het recht op vrije meningsuiting Objectieve en onafhankelijke media zijn van groot belang voor een goed geïnformeerde krant in hartje Bujumbura. De krant staat voor objectieve berichtgeving en besteedt extra aandacht aan de verkiezingen in Onze financiering treft hier twee maal doel: steun voor onafhankelijke media én steun voor het democratiseringsproces. En ik ben blij te hebben vastgesteld dat de IWACUredactie, samengesteld uit bijna alle etnische groepen, bestaat uit gedreven en professionele journalisten." De krant kampt echter met een tekort aan eigen financiële middelen en is te afhankelijk van de Belgische centen. IWACU streeft wel naar een grotere financiële autonomie, maar dat lukt niet van vandaag op morgen. De krant laat niet na kritisch te berich- 20 dimensie MAART-APRIL 2010

Vluchtelingen ontvluchten het conflictgebied in Goma (Noord-Kivu, 2009). rnw

Vluchtelingen ontvluchten het conflictgebied in Goma (Noord-Kivu, 2009). rnw Dossier De recente gebeurtenissen in Haïti en Niger herinneren ons eraan dat de kwetsbaarheid van sommige landen al onze aandacht verdient: de situatie in die landen kan snel uit de hand lopen en uitgroeien

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie

Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 12.9.2011 B7-0493/2011 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie ingediend overeenkomstig artikel 110, lid 2, van het

Nadere informatie

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in:

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in: Congo De Democratische Republiek Congo is nu vaak in het nieuws. Er is een verschrikkelijke burgeroorlog aan de gang. Verschillende groepen in het land vechten met elkaar. De Europese Unie wil misschien

Nadere informatie

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR / S. Aguilar UNHCR / S.Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR, Europese vertegenwoordiging,

Nadere informatie

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid Oorlog en vrede Pleidooi voor actief vredesbeleid Vrede is belangrijk, daar zal wel iedereen het mee eens zijn. Zonder vrede zeker minimaal gedefinieerd als de afwezigheid van oorlog is samenleven onmogelijk.

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 ingediend overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Droogte in Oost-Afrika

Droogte in Oost-Afrika Droogte in Oost-Afrika Ethiopië Addis-Ababa 120.000 Djibouti Djibouti Somalië 3.200.000 2.500.000 600.000 Oeganda Kenia Mogadishu Kampala 3.500.000 Naïrobi noodgebied crisisgebied beperkte noodtoegang

Nadere informatie

filosofie havo 2015-I

filosofie havo 2015-I Opgave 3 Wat is de Wat 11 maximumscore 1 Een goed antwoord bevat het volgende element: een uitleg dat Eggers zich met morele vraagstukken bezighoudt: hij vraagt zich af wat hij zelf vanuit zijn eigen normen

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU Commissie politieke zaken 5.3.2009 AP/100.506/AM1-24 AMENDEMENTEN 1-24 Ontwerpverslag (AP/100.460) Co-rapporteurs: Ruth Magau (Zuid-Afrika) en Filip Kaczmarek

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Congo: : van oorlog naar vrede. Informatiefiche 1

Congo: : van oorlog naar vrede. Informatiefiche 1 Informatiefiche 1 Grondstof Meest producerende landen Aandeel in wereldproductie Kobalt DR Congo, Zambia, Marokko & Westelijke Sahara 51 % Industrieel Diamant DR Congo, Botswana, Zuid-Afrika 49% Koper

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met uit het bronnenboekje. Gebruik tekst 7. Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Uitgangspunt is definitie art. 1 Verdrag status staatlozen 1954: Staatloze is een persoon die door geen enkele Staat, krachtens diens wetgeving, als onderdaan wordt beschouwd

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden www.survio.com 14-11-2014 10:32:45 Algemeen Enquête naam Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden Auteur Gwen Bonnie Taal Nederlands Enquête URL http://www.survio.com/survey/d/f6n1b6i0x9a9e9w0f Eerste

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0186 (E) 11290/14 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ACP 109 COAFR 184 PESC 677 RELEX 538 BESLUIT

Nadere informatie

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen.

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen. Europese Raad Brussel, 16 juli 2014 (OR. en) EUCO 147/14 CO EUR 9 CONC 3 BEGEEIDENDE NOTA van: het secretariaat-generaal van de Raad aan: de delegaties Betreft: Bijzondere bijeenkomst van de Europese Raad

Nadere informatie

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl DSH-2014.500215 Datum 19 september 2014

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 23.5.2013 2012/0271(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad betreffende de sluiting

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org Quiz 1. Hoeveel jongeren wereldwijd tussen 15 en 24 jaar kunnen niet lezen en schrijven? 4 miljoen 123 miljoen 850 miljoen 61% van hen zijn jonge vrouwen. Bron: www.un.org 2. Over de hele wereld is het

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 22 JANUARI 2009 C.06.0427.F/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. C.06.0427.F A. M., Mr. Cécile Draps, advocaat bij het Hof van Cassatie, tegen PROCUREUR-GENERAAL BIJ HET HOF VAN BEROEP TE BRUSSEL.

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014 Mr. Muilder Maatschappij Voorwoord Omschrijving: Een dictatuur is dat een iemand de absolute macht heeft en dat er in dat land geen democratie heerst. Motivatie: Ik heb voor dit

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: GEMEENSCHAPPELIJK OPTREDEN VAN DE RAAD tot wijziging en verlenging

Nadere informatie

België en de Verenigde Naties

België en de Verenigde Naties België en de Verenigde Naties Consensus smeden Bouwen aan vrede KONINKRIJK BELGIË Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in dienst van de internationale

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B Raad van de Europese Unie Brussel, 12 oktober 2015 (OR. en) 12897/15 RESULTAAT BESPREKINGEN van: d.d.: 12 oktober 2015 aan: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties MAMA 161 CFSP/PESC 631 RELEX

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Mevrouw A.M.A. van Ardenne - van der Hoeven Minister van Ontwikkelingssamenwerking Ministerie van Buitenlandse zaken Bezuidenhoutseweg 67 DEN HAAG

Mevrouw A.M.A. van Ardenne - van der Hoeven Minister van Ontwikkelingssamenwerking Ministerie van Buitenlandse zaken Bezuidenhoutseweg 67 DEN HAAG Mevrouw A.M.A. van Ardenne - van der Hoeven Minister van Ontwikkelingssamenwerking Ministerie van Buitenlandse zaken Bezuidenhoutseweg 67 DEN HAAG Ons kenmerk: Betreft: NiZA/2003/0826/ph/jh Angola Amsterdam,

Nadere informatie

Twee eeuwen. Openbaar Ministerie

Twee eeuwen. Openbaar Ministerie Twee eeuwen Openbaar Ministerie Met dank aan Napoleon Slechts drie jaar heerste Napoleon Bonaparte over Nederland. Toch heeft deze korte periode belangrijke sporen nagelaten in ons dagelijkse leven. Zo

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Zit er muziek in Congo?

Zit er muziek in Congo? Zit er muziek in Congo? Drs. Ellen Berends 11 januari 2011 Uw taak is immens... De grootste gevaren die u bedreigen zijn de onervarenheid van de bevolking zichzelf te besturen; de etnische strijd die vroeger

Nadere informatie

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Geschiedenis Les 6

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Geschiedenis Les 6 PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Geschiedenis Les 6 Thema: DEKOLONISATIE Het dekolonisatieproces heeft in de ex-kolonies veranderingen teweeg gebracht op politiek, sociaal en economisch gebied.

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

BIJLAGE. bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD, DE RAAD EN DE EUROPESE INVESTERINGSBANK

BIJLAGE. bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD, DE RAAD EN DE EUROPESE INVESTERINGSBANK OPESE COMMISSIE Brussel, 7.6.2016 COM(2016) 385 final ANNEX 3 BIJLAGE bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET OPEES PARLEMENT, DE OPESE RAAD, DE RAAD EN DE OPESE INVESTERINGSBANK Mededeling over het nieuwe

Nadere informatie

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE OPZET LEZING: 1.KORT HISTORISCH OVERZICHT 2. URGENTIE VAN HET VRAAGSTUK 3. TWEE-STATENOPLOSSING EN ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE 1. MANDAATGEBIED

Nadere informatie

Hulp aan Syrische vluchtelingen II

Hulp aan Syrische vluchtelingen II Aan alle diaconieën van de Hersteld Hervormde Kerk Generale diaconale commissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefoon (0318) 505541 Internet www.hersteldhervormdekerk.nl Email diaconaat@hersteldhervormdekerk.nl

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Investeer in zuiver water en sanitaire voorzieningen

Investeer in zuiver water en sanitaire voorzieningen Investeer in zuiver water en sanitaire voorzieningen Betere sanitaire voorzieningen en drinkbaar water in 15 dorpen in en rond Businga op het Congolese platteland. Het tekort aan zuiver water is schrijnend

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België?

4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België? 4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België? Sinds 12 januari 2007 is in België de 'opvangwet' van kracht. Dit is een bundel van bepalingen die de asielopvang regelen. De opvangwet

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Sinds 2004 telt de Belgische gouvernementele samenwerking 18 partnerlanden (KB van 26 januari 2004), verspreid over verschillende regio s:

Sinds 2004 telt de Belgische gouvernementele samenwerking 18 partnerlanden (KB van 26 januari 2004), verspreid over verschillende regio s: VASTLEGGING VAN DE 14 PARTNERLANDEN VAN DE GOUVERNEMENTELE SAMENWERKING: TOELICHTING BIJ DE BESLISSING VAN DE MINISTERRAAD OP 21 MEI 2015 De volgende landen worden geselecteerd als partnerlanden van de

Nadere informatie

Rampenmanagement Zuid-Soedan

Rampenmanagement Zuid-Soedan Rampenmanagement Zuid-Soedan In Zuid-Soedan zijn honderdduizenden mensen op de vlucht. Er is groot gebrek aan schoon water, voedsel en medicijnen. De dreiging van hongersnood groeit, miljoenen mensen zullen

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal De heer J. Voordewind Binnenhof 4 Den Haag. Den Haag, 26 juni 2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal De heer J. Voordewind Binnenhof 4 Den Haag. Den Haag, 26 juni 2008 Tweede Kamer der Staten-Generaal De heer J. Voordewind Binnenhof 4 Den Haag Den Haag, 26 juni 2008 Dank voor het verslag van uw bezoek begin april aan Noord-Irak dat u mij 10 juni jl. aanbood. Uw reis

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Beleidsbrief RAAD VOOR DE VLUCHTELING. Syrische vluchtelingen en ontheemden

Beleidsbrief RAAD VOOR DE VLUCHTELING. Syrische vluchtelingen en ontheemden Beleidsbrief RAAD VOOR DE VLUCHTELING Syrische vluchtelingen en ontheemden Februari 2013 Inleiding Bijna twee jaar na het begin van de burgeroorlog in Syrië zijn inmiddels ruim 3 miljoen mensen op de vlucht.

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Oefenteksten: Vergelijking

Oefenteksten: Vergelijking efenteksten: ergelijking ndersteboven van lezen Tekststructuren Fietsen met en zonder motor Een fiets en een motorfiets zijn allebei een vervoermiddel. Bij een fiets moet je zelf trappen. De motorfiets

Nadere informatie

hoe Samen armoede uit de wereld helpen?

hoe Samen armoede uit de wereld helpen? hoe Samen armoede uit de wereld helpen? Tim Dirven 1 WELKOM Dieter Telemans Ontwikkelingssamenwerking, je kwam er ongetwijfeld al mee in contact. Misschien gaf je al eens iets aan een goed doel. Maar weet

Nadere informatie

4 OKTOBER 2007 WERELDDIERENDAG

4 OKTOBER 2007 WERELDDIERENDAG 4 OKTOBER 2007 WERELDDIERENDAG DZG in Congo - Noord Kivu Armoede en voedselonzekerheid in conflictgebieden bestrijden met veeteelt PERSDOSSIER BRUSSEL, 11 SEPTEMBER 2007 Beste journalist Donderdag 4 oktober

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

32623 Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten

32623 Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten 33625 Hulp, handel en investeringen 32623 Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten Nr. 178 Brief van de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Manifest voor de Rechten van het kind

Manifest voor de Rechten van het kind Manifest voor de Rechten van het kind Kinderen vormen de helft van de bevolking in ontwikkelde landen. Ongeveer 100 miljoen kinderen leven in de Europese Unie Het leven van kinderen in de hele wereld wordt

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

China. Als ontwikkelingsland

China. Als ontwikkelingsland Als ontwikkelingsland Paragraaf 1 Wat is een ontwikkelingsland? Een ontwikkelingsland is een land waaraan hulp wordt verleend ter bevordering van de economische ontplooiing. Paragraaf 1.1 Kenmerken *Het

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd Solidariteitsactie voor vluchtelingen in Syrië Zondag 22 februari 2015 GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent Koerdische Maaltijd korte film en getuigenissen van Syrische vluchtelingen optreden Koerdische

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter A. Alen en de rechters-verslaggevers E. Derycke en P. Nihoul, bijgestaan door de griffier F.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter A. Alen en de rechters-verslaggevers E. Derycke en P. Nihoul, bijgestaan door de griffier F. Rolnummer 5970 Arrest nr. 157/2014 van 23 oktober 2014 A R R E S T In zake : het beroep tot gedeeltelijke vernietiging van de bijzondere wet van 6 januari 2014 met betrekking tot de Zesde Staatshervorming,

Nadere informatie

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort,

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort, Korten op EU subsidies Solidariteit éen van de belangrijkste principes is in de sociaaldemocratie, In Europa grote verdeeldheid heerst aangaande het opvangen en herverdelen van vluchtelingen; Enkele landen

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

fiud / SfiP B v u / uur

fiud / SfiP B v u / uur fiud / SfiP B v u / uur - r PPBrtlig BW iitenitlmile j, ODtwikkiliogn MB knnnn zijn voor d» bimnltnd»! viiligheii Nr. A83/010 Ik april 1983 PALESTIJNEN BEZOEKEN TSJECHOSLOWAKIJE In de tweede week van maart

Nadere informatie

EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden

EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden NL We leven in tijden van ingrijpende veranderingen die vragen om een aangepast EU-ontwikkelingsbeleid. De Global Development Framework after

Nadere informatie