What's next? brainport eindhoven region Aligning smart and strong

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "What's next? brainport eindhoven region Aligning smart and strong"

Transcriptie

1 What's next? brainport eindhoven region Aligning smart and strong

2

3 Inhoud Inleiding 5 Rob van Gijzel, Burgemeester Gemeente Eindhoven Voorzitter Stichting Brainport De mantra van Brainport Regio Eindhoven 7 Elies Lemkes-Straver, voormalig directievoorzitter en directeur Stichting Brainport, huidig algemeen directeur ZLTO Evolutie van strategieontwikkeling 20 Projectenoverzicht Samen naar de top 43 Chris Buijink, Secretaris-Generaal van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie De cirkel van Lemkes 47 Wim van de Donk, commissaris van de Koningin van Noord-Brabant Brainport regio Eindhoven: 51 uitvalsbasis voor bedrijven van de toekomst? Harry Hendriks, CEO Philips Electronics Benelux Brainport mijlpalen what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 3

4 4 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

5 Inleiding What s next? Die vraag stond centraal tijdens het symposium op 30 januari 2012 ter gelegenheid van het afscheid van Elies Lemkes-Straver als directeur van Stichting Brainport en Brainport Development NV. De innovatiekracht van Brainport Regio Eindhoven behoort tot de Europese top. De succesvolle triple helix samenwerking in de regio kreeg internationale erkenning door de prijs Intelligent Community of the year 2011, die we op 3 juni 2011 kregen in New York. What s next? Het gaat om het verbinden van slim én sterk. De toekomstige welvaart van Nederland is in grote mate afhankelijk van de groei van Brainport Regio Eindhoven. Hier ontwikkelen en maken we de producten met een hoge toegevoegde waarde waar Nederland geld mee kan verdienen. Men beseft dat nog onvoldoende in Den Haag. En op Europees niveau is er veel te halen voor ons. We zijn daar een voorbeeld van een sterke, slimme regio, die Europese investeringen verdient. Daar moeten we fors op inzetten. What s next? Blijven bouwen op de sterktes die het fundament zijn onder onze kracht is het devies. Dat verhaal moeten we blijven vertellen. En laten zien! Overal en keer op keer. De essays in deze brochure, gebaseerd op de speeches tijdens het symposium What s next?, bieden daarvoor tal van bouwstenen. De samenwerking tussen Rijk en regio (Chris Buijink), de lessen voor Brabant en Brainport vanuit de hersenfysiologie (Wim van de Donk), de businessmodellen van de toekomst (Harry Hendriks) en, vooral, De mantra van Brainport, de terug- en vooruitblik van Elies Lemkes. Elies heeft er met haar grote professionaliteit, enorme dossierkennis, goede relaties en tomeloze inzet voor gezorgd dat we als Brainport Regio Eindhoven staan waar we nu staan. Zij was niet de directeur van Stichting Brainport en Brainport Development NV, zij wás Brainport. Het is aan ons allemaal, om die energie vast te houden. Rob van Gijzel Burgemeester Gemeente Eindhoven Voorzitter Stichting Brainport what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 5

6 6 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

7 De mantra van Brainport Regio Eindhoven Basis voor slim en sterk Elies Lemkes-Straver, voormalig directievoorzitter en directeur Stichting Brainport huidig algemeen directeur ZLTO Op 3 juni 2011 won Brainport Regio Eindhoven de award Intelligent Community of the Year 2011, als praktijkvoorbeeld van een nieuwe manier van denken over samenwerking en regionale ontwikkeling. Deze slimste regio award is de bekroning van en erkenning voor de positie die de regio in mondiaal perspectief heeft opgebouwd en voor de bijdragen die met vereende krachten door velen zijn geleverd om internationaal te excelleren en daarmee ook economisch te kunnen groeien. De vraag is nu: What s next? Aligning smart and strong is de ambitie. In gewoon Nederlands: slim én sterk worden. Dat wil zeggen: kapitaliseren op deze toppositie in kennis en onderzoek. Naast de top tien in kennis en innovatie ook de economische big ten betreden. Maar hoe doe je dat? Om vooruit te kunnen kijken, blik ik terug op tien jaar Brainport. what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 7

8 Wat zijn de meest gestelde vragen over Brainport door de jaren heen? Een greep uit de vragen en antwoorden: V. Wat heeft het MKB eraan? Is het niet alleen voor knappe koppen en grote bedrijven? A. Nee, groot en klein, knap en vaardig kunnen simpelweg niet zonder elkaar. V. Wat is Brainport nu eigenlijk? A. De kernwaarden die ten grondslag liggen aan het logo geven daarop antwoord. V. Hoe doen jullie dat? A. Ik durf te zeggen dat Brainport Regio Eindhoven one of a kind is, wel te kopiëren maar in maatwerk moeilijk te evenaren. De meest gestelde strategische vraag is echter: V. Wat is de stip op de horizon voor ons, wat is onze man op de maan? Een terechte vraag, want alleen met voorop lopen win je de race, ook die van innovatie. Op een bepaald moment drong het tot me door dat we letterlijk en figuurlijk regelmatig onze vlag planten op de maan of laten zweven in een ruimtestation. Onze trots André Kuipers maakt gebruik van een horloge uit Budel, chips gemaakt op ASML machines en mesjes van Neways. In Brainport Regio Eindhoven is sowieso rocket science aan de orde van de dag die uitmondt in toepassingen die we op de markt kunnen brengen. Of het nu gaat om de beste microscopen ter wereld, koperen schijven voor de deeltjesversneller in Zwitserland, intelligente verpakkingen, vloeibaar licht, zelfgroeiende hartkleppen, intelligente mobiliteit of het kweken van groente onder blauw en rood licht met negentig procent besparing van water. 8 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

9 VOORUITGANG TOPTECHNOLOGIE INNOVATIE ECONOMISCH SUCCES SAMENWERKING REGIO ECO-SYSTEEM INTERNATIONAAL NETWERK what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 9

10 10 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

11 High Tech Systems & Materials is de moedertechnologie voor al deze apparaten en vormt samen met Design de basis onder de kracht van de regio. V. Hoe komt het dat we wereldleider zijn in het ontwikkelen van machines die met topsnelheid en met grote precisie een substantie op een ondergrond kunnen deponeren? V. En hoe heeft Brainport Regio Eindhoven het afgelopen decennium vleugels gekregen? Allereerst de cijfers. Die zijn indrukwekkend. Een gestage groei in export (20%) ging gepaard met een forse toename van het aantal bedrijven in de high tech (53%), meer afgestudeerde studenten in HBO en WO, exponentiële groei in het aantal startende bedrijven (174%) en publiciteit en passagiers op Eindhoven Airport. Maar ook was er sprake van een daling van het aantal patenten en van de R&D uitgaven als percentage van het bruto regionaal product. V. Hoe heeft de regio zulke grote stappen voorwaarts kunnen maken en kan ze dat blijven doen? R&D is en blijft de sleutel, de loper. In dat opzicht is de daling op de hiervoor relevante indicatoren als ernstige waarschuwing, rood signaal, te beschouwen. Echter, we bereiken het next level niet alleen dankzij technologie. Design, maar ook de alpha- en gammadisciplines worden steeds belangrijker. Sociale innovatie wordt steeds meer de factor die het verschil gaat maken. Ten slotte is innovatie slechts voor 25 procent toe te schrijven aan technologie en voor 75 procent aan (wat) mensen (ermee kunnen doen), blijkt uit onderzoek van bijvoorbeeld de Rotterdam School of Management. En al die disciplines vinden we in Brabant. Het echte geheim van de smid, van Brainport, ligt in de hechte en unieke samenwerking tussen partijen, bedrijven, kennisinstellingen en overheden: de triple helix. In de topsectoren wordt dat de gouden driehoek genoemd, een model dat haar oorsprong vindt in de landbouw- en tuinbouw, de groene driehoek. what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 11

12 «vertrouwen» «leiderschap» «schaal» «focus en continuïteit» 12 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

13 Natuurlijk, overal wordt samengewerkt en zijn ook deze partijen betrokken. Maar aan de voorkant samenwerken zonder het resultaat te kennen, met je voeten in de klei staan en elkaar eruit halen, dat is uniek. V. Wat zijn de succesfactoren van de triple helix en wat is the next step daarin? Ik noem vier factoren. succesfactor 1: vertrouwen De samenwerking in Brainport wordt ook wel een high trust model genoemd. Die unieke samenwerking berust op een win-win-winmodel en grijpt terug op de roots van de regio. Als je wilt vliegen heb je vleugels nodig en wortels. Win-win-win vereist integriteit, volwassenheid en een overvloedmentaliteit, het besef dat er meer dan genoeg is om te delen (Covey, 2010). Saamhorigheid en creativiteit in de regio zijn ingegeven door een geschiedenis waarin met schaarse middelen (arme landbouwgrond, geen grondstoffen) toch een inkomen vergaard moest worden. Die sfeer, dit tijdsbeeld, spreekt uit de vele schilderijen van Van Gogh die hij schilderde toen hij in Nuenen woonde ( ). Dat leidde tot efficiency, werken vanuit het besef dat één plus één drie is. Dat leidde later tot de opzet van coöperaties als Campina en de Boerenleenbank. Daarbij komt dat Noord-Brabant als zogenaamd generaliteitsland zonder nationale steun voor zichzelf moest zorgen. Dat vroeg veel onderling vertrouwen en samenwerking. Bovendien leer je zo snel op eigen benen te staan. In de volgende fase van ontwikkeling, begin 20e eeuw, kwam een maakindustrie tot bloei die berustte op eerst de spelers Philips (1891) en DAF (1928) en later op een groter aantal zogenaamde Original Equipment Manufacturers (OEM-ers), deels ontsproten aan Philips. Met hun businessmodellen gebaseerd op de kerntaken (R&D), in combinatie met uitbesteding aan gespecialiseerde toeleveranciers. Zo groeide een ecosysteem met een keten van toeleveranciers die dicht bij elkaar gevestigd zijn. Letterlijk en figuurlijk versta je elkaar. Dat is belangrijk als je machines maakt die what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 13

14 Bedrijven hebben een hoog niveau van regionale betrokkenheid Bron: Cure % 25% 18% 0% gedraagt gedraagt gedraagt gedraagt zich als zich als zich als zich als Citizen visitor customer taker Aandeel Brainport in nationale crisismaatregelen Regeling werktijdverkorting en deeltijd-ww Kenniswerkersregeling High Tech Topprojecten Verruiming WBSO Budget ca. 300 mln per jaar 180 mln 100 mln 150 mln extra, totaal budget 800 mln Regionaal aandeel (schatting) WTV: werknemers Deeltijd- WW: werknemers 60% 75% 15% 14 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

15 tientallen miljoenen per stuk kosten en waarbij een communicatiefout grote gevolgen kan hebben. Op fietsafstand een probleem kunnen voorleggen is een belangrijke drijver achter het succes van de grote bedrijven, naast de common sense tussen kenniswerkers en vakmensen. Ten slotte is het belangrijk dat iedereen in hetzelfde schuitje zit in een regio die met de ups and downs van de mondiale conjunctuur meebeweegt. Samen een crisis doorstaan, op basis van en ingegeven door onderlinge afhankelijkheid; dat kan alleen op basis van vertrouwen. Van die vertrouwensbasis zijn veel treffende voorbeelden te geven: Open innovatie is één van de grote sterktes van de regio. Bedrijven werken onderling samen en met internationaal opererende kennisinstellingen als de universiteiten, topziekenhuizen, TNO, Holst Centre en het Dutch Polymer Institute. Zij delen en vermenigvuldigen kennis in een open omgeving, voordat ze met een eigen product de markt op gaan. Open innovatie is vrijwel altijd multidisciplinair; bètaopgeleiden werken samen met marktonderzoekers, sociologen en psychologen. Ontmoeting en toegankelijkheid van researchfaciliteiten zijn belangrijke randvoorwaarden, maar vertrouwen is de basis. De regio kent een vruchtbare interactie tussen bedrijfscultuur en regionale cultuur, zo blijkt uit het Cure-onderzoek van Radboud Universiteit Nijmegen (2009). Betrokkenheid bij open innovatie initiatieven leidt tot toename van inbedding van bedrijven. Hét voorbeeld hiervan is het Captains of Industry overleg. Binnen dit overleg delen de CEO s van de belangrijkste bedrijven in de regio zorgen en kansen en trekken zij gezamenlijk op om zaken aan te pakken, bijvoorbeeld tijdens de economische crisis in 2008 en Vertrouwen was ook doorslaggevend in 2008 en 2009 tijdens het overleg met de rijksoverheid over het nemen van crisismaatregelen. Net als tijdens de succesvolle uitvoering van deze maatregelen: de deeltijd-ww en de werktijdverkorting, de kenniswerkersregeling en de Hightech Topprojecten. Een goed voorbeeld van vertrouwen aan publieke zijde is de opstelling van gemeenteraden en de regioraad van het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE). De borging van de financiële bijdrage van de gehele regio met als grondslag een vaste bijdrage per inwoner per jaar voor het economisch ontwikkelingsfonds kent haar what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 15

16 oorsprong in de jaren negentig. Deze formule, het regiofonds, maakte het mogelijk in korte tijd voldoende nationale en Europese cofinanciering te vergaren om het Stimulus programma uit te voeren dat zo n belangrijke rol speelde in het overwinnen van de crisis ten gevolge van o.a. het faillissement van DAF. Dit format maakte het mogelijk te bouwen aan een uniek governance model, waardoor strategie en implementatie rechtstreeks met elkaar zijn verbonden in de Stichting Brainport en Brainport Development NV, de triple helix aan zet is en de democratische inbedding is verankerd. What s Next - vertrouwen Y Laat nieuwe spelers binnen zowel kenniswerkers en vakmensen en kijk over de grenzen heen op basis van vertrouwen. Dat moet groeien en varieert per land (zie de samenwerking binnen ELAt, de Eindhoven-Leuven-Aachen triangle). Y Opschalen kent zijn grenzen. Beter is het verknopen van kleinere verbanden dan het opspannen naar een (te) groot verband. Y Vertrouwen in de supply chain ontwikkelt zich van keten naar netwerk met de toeleveranciers in de lead en steeds meer in een ontwikkelrol. Y We zien nieuwe coöperaties ontstaan in het jaar van de coöperatie, ook buiten de agrarische sector. Voorbeelden hiervan zijn Brainport Industries, Capital D en Brainport Health Innovation. succesfactor 2: leiderschap Deze regio heeft zeer authentieke en sterke leiders, een traditie die teruggaat naar de grondleggers. Denk aan de gebroeders Philips, pater Van den Elsen, de gebroeders Van Doorne en de gebroeders Van Thiel. 16 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

17 De triple helix is een gedeeld leiderschap, een coöperatief leiderschap. Dat kan alleen met sterke leiders die dienstbaar zijn, die durven en doen. Korte lijnen, snelheid en wendbaarheid typeren hun aanpak. Die sterke leiders hadden hun eigen signatuur en hebben ieder iets toegevoegd aan en in die samenwerking. De regio is hierdoor uit haar schulp gekropen, weerbaar geworden en de samenwerking heeft een groei naar volwassenheid doorgemaakt. Zo is het model geëvolueerd tot wat het nu is: een krachtige triple helix die internationaal erkenning krijgt. Daarom ontving de regio in 2010 de prestigieuze Eurocities award voor samenwerking. V. Welke transitiepunten markeren die evolutie, welke next levels werden bereikt? In de jaren negentig werd, als antwoord op het faillissement van DAF en operatie Centurion van Philips, het Stimulus programma ontwikkeld onder leiding van toenmalig burgemeester Rein Welschen van Eindhoven en John Claessens, toenmalig voorzitter van Fontys Hogescholen. Ook werd het regiofonds ingesteld, zoals eerder toegelicht. Het was en is nog steeds een belangrijke hefboom naar middelen uit nationale en Europese bronnen. De maakindustrie stond daarbij centraal. De Phileas-bus, een nieuwe en innovatieve vorm van hoogwaardig openbaar vervoer, is een showcase uit deze periode, waarin samenwerking en innovatie samenkomen. De regio ging zich, rond de eeuwwisseling, met succes kandideren voor nationale projecten : zowel het eerste Twinning Center (voor business incubation in ICT) en Kenniswijk (proeftuin voor breedband) werden toegekend aan de regio Eindhoven, die hiermee onderstreepte pionier en proeftuin voor innovatie te willen en kunnen zijn. De Commissie Regionale Kansen, onder leiding van de toenmalige voorzitter van het college van bestuur van de TU/e, Henk de Wilt, zette de transitie in van maakindustrie- naar toptechnologieregio met een belangrijke rol voor Design. Hij oriënteerde zich al in een grotere regio dan Zuidoost-Brabant, omdat de footprint van de regionale economie de grenzen van de regio Eindhoven oversteeg. En hij koos voor een onorthodoxe aanpak: een agenda geformuleerd en uit te voeren door de markt op het gebied van arbeidsmarkt, technologie/design en omgeving. De toon werd gezet voor een aanpak die het Brainport model werd. De High Tech Campus Eindhoven (HTCE) werd opengesteld. Er werd gezamenlijk een marketingplan ontwikkeld. what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 17

18 Doelstellingen en tussenresultaten Brainport Navigator 2013 Brainport Navigator Doelstelling 2013 Realisatie 2008 Score Projecten 109 projecten 106 projecten gerealiseerd en/of in ontwikkeling + Investeringen 1,75 miljard euro 2,35 miljard euro + R&D 6% BRP 1:2 publiek-privaat 8% BRP 1:7 publiek-privaat +/- Europese innovatieregio Top3 Regional European Innovation Scoreboard (RIS) Geen top 3 RIS +/- Sleutelgebieden Focus op en groei in de 5 speerpuntclusters van Brainport Positieve ontwikkeling in de 5 speerpuntclusters van Brainport + Groei, nieuwe innovatieve bedrijven Bovengemiddelde groei, innovatie en starters passend bij ecosysteem Bovengemiddelde groei aantal (hightech) starters + Bekendheid positie imago Brainport op de kaart Bekendheid, erkenning en draagvlak + 18 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

19 De acquisitie van niet-philips vestigers en de toegang tot research faciliteiten werden door bedrijfsleven en overheden gezamenlijk georganiseerd in de Stichting Technology Liaison Eindhoven Region (TeLER). Ook projecten als Metaalhuis, Incubator 3+, Food Connection Point, Technific en Design (Made in Brainport) versterkten de innovatiekracht van de regio. Het evaluatierapport van UNU-MERIT (2006) oordeelde uiterst positief: de formule van het grootschalige programma Horizon werkt. Met beperkte financiële middelen die via het katalysatorfonds ter beschikking zijn gesteld (1,35 mln. euro) voor het ontwikkelen van project- en businessplannen is een veelvoud aan private en publieke investeringen uitgelokt. Tegenover iedere euro uit het fonds staat bijna 73 euro aan investeringen. Ook wat betreft draagvlak was er sprake van een enorme hefboomwerking. Bij projecten waren projecteigenaren en gemiddeld twaalf klankbordgroepleden betrokken die ook hun eigen netwerken weer meebrachten. Hierdoor waren vele bedrijven, kennisinstellingen en overheden direct en indirect betrokken. De blik werd over de grens gericht: de Eindhoven-Leuven-Aachen triangle (ELAt) kwam tot stand, met als belangrijke resultaten van grensoverschrijdende samenwerking het door IMEC en TNO opgezette Holst Centre, uitbreiding van het DSP Valley netwerk naar Eindhoven, de ELAt strategie Engineering the Future, een masterclass entrepreneurship voor (aankomende) hightech ondernemers uit de driehoek en het succesvolle bidbook voor de Knowledge and Innovation Community (KIC) met een BeNeLux co-locatie was ook de periode van het eerste nationale innovatieplatform met de sleutelgebiedenaanpak en van de Europese Lissabon-agenda. Onder leiding van de toenmalige burgemeester van Eindhoven, Alexander Sakkers, werd het licht onder de korenmaat vandaag gehaald en profileerden we ons bij het innovatieplatform als sleutelgebied High Tech Systems & Materials, als ook van design avant la lettre en als sleutelspeler op het gebied van private R&D. Dit mondde in 2004 uit in de nationale erkenning van het belang van deze regio voor de Nederlandse economie, samengevat in het begrip Brainport (Nota Ruimte, 2004). Voor eens en altijd was duidelijk geworden dat de regio Eindhoven, tezamen met Seaport Rotterdam en Airport Amsterdam, één van de drie pijlers van de Nederlandse economie vormde. what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 19

20 Evolutie van strategieontwikkeling in Brainport regio eindhoven Stimulus Programma Horizon l Oplevering 1995 l Oplevering 2002 l Opdrachtgever EU-regio l Opdrachtgever Regio l Opsteller Regionale overheden in samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven l Opsteller Commissie regionale kansen - regionale invulling l Ambitieniveau Regionaal l Ambitieniveau Nationaal l Doelstelling Reactief - herstel uit crisis l Thema s Bedrijven en clusters l Doelstelling Van industriële mainport naar toptechnologieregio met het accent op mens en technologie - versterking economische structuur l Aard van het programma Subsidiekader l Thema s Mens - Technologie - Omgeving l Schaalniveau Zuidoost-Brabant (Stimulus gebied) l Aard van het programma Strategisch actieprogramma l Schaalniveau Regio Eindhoven met oog voor Zuidoost-Nederland 20 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

21 Brainport Navigator 2013: Lissabon voorbij! Brainport 2020 l Oplevering 2005 l Oplevering 2011 l Opdrachtgever Regio l Opdrachtgever Kabinet l Opsteller Commissie Sistermans l Ambitieniveau Europees l Opsteller Jan Zuidam, gedelegeerd door Rob van Gijzel als opdrachtnemer l Ambitieniveau Mondiaal l Doelstelling Lissabon voorbij! (6% van het BRP naar R&D) - versterken internationale concurrentiekracht (top 3 in Europa) l Thema s People - Technology - Business - Basics l Doelstelling Top economy, smart society - internationale economische topregio (top 10 in wereld) l Thema s People - Technology - Business - Basics - Governance l Aard van het programma Strategisch actieprogramma l Aard van het programma Strategisch actieprogramma l Schaalniveau Regio Eindhoven met relaties naar Leuven en Aachen en oog voor Zuidoost-Nederland l Schaalniveau Zuidoost-Nederland met Brainport als kern; en aandacht voor grensoverschrijdende relaties naar NRW en Vlaanderen what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 21

22 Een externe commissie, onder leiding van Joop Sistermans, trad aan en zette de marktgedreven aanpak voort. De commissie Sistermans leverde in 2005 met de Brainport navigator 2013, Lissabon voorbij! een integrale agenda op met acties op het gebied van People, Technology, Business en Basics. Tijdens de midterm review van deze agenda in 2008 bleek dat vijf van de zeven doelstellingen voor 2013 al behaald waren en menig doelstelling zelfs al overtroffen was. De concurrentiekracht van de regio kreeg een nieuwe impuls door de doorbraak van de HTCE, verbetering van de bereikbaarheid door onder meer de Brainport Avenue en Eindhoven Airport, Brainport International Community, de High Tech Automotive Campus, de groene Campus, bundeling van de bestaande international schools op een campus voor internationaal onderwijs. Cultuur in Brainport, Connecting the senses werd als belangrijk onderdeel van de Basics geagendeerd. Het belang van quality of life, mede in relatie tot de attractiviteit voor kenniswerkers, kwam sterker op de agenda. De regio is gaan bruisen met events als Dutch Design Week (DDW), Glow, STRP Festival en het International Music Master Program. It is in the air, zoals de burgemeester van Eindhoven, Rob van Gijzel, het toen wel eens uitdrukte. De governance kreeg een juridische basis in de Stichting Brainport met een evenwichtige verdeling van de geledingen en één strategie en agenda voor de regio. Strategie en implementatie werden een-op-een gekoppeld door het aandeelhouderschap en de zeggenschap van de Stichting Brainport in Brainport Development. Brainport Development is een ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl, gedreven door de triple helix en werkend in de vier domeinen: People, Technology, Business en Basics. We openden kantoren in Den Haag en Brussel. Deze new governance kenmerkt zich door open netwerken die functioneren op basis van wederzijds vertrouwen en integriteit. Deze aanpak maakte in een optimale match mogelijk met nationale (Pieken in de Delta, FES) en Europese middelen. De regio kon aangeven wat nodig was en de uitvoering was opgelijnd. Met de opdracht van het kabinet aan Rob van Gijzel in 2009, voor het opstellen van een strategie en uitvoeringsprogramma voor Zuidoost-Nederland, werd een volgende stap gezet. Dit resulteerde in het Brainport2020 programma, ontwikkeld onder leiding van Jan Zuidam, voormalig vicevoorzitter van de Raad van Bestuur van DSM. Brainport 2020 geeft zicht op een bijdrage van zo n 40 miljard Euro extra op jaarbasis 22 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

23 aan het Bruto Nationaal Product in 2020, waarbij topsectoren als High Tech Systems & Materials, Chemie en Agrofood en de cross-overs belangrijk zijn. Top 3 in Europa, top 10 van de wereld is de ambitie. R&D, publiek en privaat, en beschikbaarheid van opgeleide mensen zijn de achilleshiel. What s next - leiderschap Y Lokaal : verbindt de triple helix met maatschappelijke instellingen enerzijds (regio) en de financiële sector anderzijds. Bij innovatie gaat het immers om de eindgebruiker die het moet kopen en voor de groei van bedrijvigheid is geld nodig. Het zal daarbij de kunst zijn die betrokkenheid zo licht en pragmatisch mogelijk te organiseren. De kracht van new governance is immers een open netwerk dat functioneert op basis van wederzijds verrouwen en integriteit. Y De wijze waarop Brainport 2020 is georganiseerd, kan model staan voor de toekomst. Het gaat om het verbinden van triple helixen (in dit geval uit de zes regio's in Zuidoost-Nederland ) die hun eigen kracht ontwikkelen in hun eigen tempo, hun eigen signatuur kennen, leren van elkaar en in hun eigen kracht blijven staan. Het is niet gek, maar goed dat hierin ook leiderschap wordt getoond door in dit geval Brainport Regio Eindhoven en Zuid-Limburg. De toekomst ligt in de intentionele regio, dat wil zeggen een regio waarvan de kwaliteiten bewust worden ontwikkeld en vorm gegeven. Een duidelijke agenda, gevoed door analyses en dromen, is belangrijker dan het inrichten van autoriteiten en bestuurlijke grensbewaking (Van de Donk, Manier van denken, in: S+RO, 2011/06). succesfactor 3: Werken op het juiste schaalniveau Een van de succesfactoren van Brainport Regio Eindhoven is dat we ons nooit hebben laten belemmeren door grenzen in het besef dat de economie zich niet laat sturen door grenzen, noch door bestuurlijke, noch door geografische. Het zijn functionele netwerken die de basis vormen voor de Brainport regio. what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 23

24 Four scenarios for the Netherlands of 2040 (CPB, 2010) 24 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

25 Het is een hybride regio van 100 bij 100 km, gebaseerd op functionele netwerken die de onderlegger zijn van bijvoorbeeld DSP Valley en Brainport Industries, maar met duidelijke zwaartepunten en met een breed vertakt netwerk, nationaal en internationaal. Brainport Regio Eindhoven kent een grote flexibiliteit. Dat is een groot voordeel. Het CPB werkt in de studie The Netherlands of 2040 (CPB, 2010) vier scenario s uit voor de ontwikkeling van regio s. Door haar flexibiliteit staat de regio goed gepositioneerd voor bijna elk van deze scenario s. De regio kan als Talent Town door de nauwe samenwerking met bijvoorbeeld Rotterdam en Amsterdam uitgroeien tot metropoolregio; de samenwerking in Zuidoost-Nederland en ELAt biedt een sterke basis voor een cluster van genetwerkte steden en kernen. What s next - schaal Y Kies het schaalniveau en het netwerk dat past bij het probleem of de uitdaging die wordt opgepakt: Think global, act tailormade. Y Focus op (wisselende) allianties: de economische drie (Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven) ofwel de E-3, de B-5 (Brabantstad), de A-2 as (Amsterdam-Maastricht), Europese innovatieregio s, het Brainport 2020 netwerk, het wereldwijde Big ten netwerk van topinnovatieregio s etc. The New Da Vinci is an alliance wordt immers wel gezegd. Y De regionale samenwerking blijft een belangrijke basis. Verfijn die, snijd die op de juiste maat (bijvoorbeeld door samenwerking tussen campusgemeenten), maar verlies de samenhang niet en veroorzaak geen disbalans en ongezonde competitie. Respecteer de basis. succesfactor 4: focus en continuïteit Een succesfactor is dat we in staat zijn focus te houden in onze strategie op de speerpuntsectoren: Hightech Systems & Materials, LifeTec, Design, Food en Automotive en consequent handelen vanuit een integrale agenda: People, Technology, what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong l 25

26 Business en Basics. De koppeling met snelheid en flexibiliteit in de uitvoering hebben ervoor gezorgd dat we een vaste koers hebben kunnen varen waarmee we ver vooruit gekomen zijn. De kaarten van alle spelers werden gezet op dezelfde doelen en één agenda. Middelen werden geclusterd en gericht, zowel binnen het Brainport programma als binnen individuele organisaties. Mooie voorbeelden zijn de focus van de TU/e op drie strategische gebieden: Smart mobility, Energy en Health en de bundeling van krachten van ROC, Fontys en TU/e om te komen tot centra voor innovatief vakmanschap, respectievelijk Centres of Excellence op het gebied van Automotive en High Tech Systems & Materials. Als een van de resultaten mag worden beschouwd dat het aantal bedrijven in de speerpuntsectoren met meer dan vijftig procent is toegenomen sinds Zonder de combinatie van focus én continuïteit waren veel initiatieven die nu een cruciale rol vervullen in de regio, nooit van de grond gekomen. De projectenstamboom van Brainport Development en haar voorlopers laat zien dat veel projecten net startende bedrijven zijn: een incubatietijd van jaren is vaak nodig om uiteindelijk succesvol te worden. De eerste initiatieven voor Brainport International Community stammen uit Per 1 januari 2012, tien jaar later, is het programma verzelfstandigd. November 2002 vond de eerste bijeenkomst plaats van het project Zorg en Technologie. Bijna tien jaar later resulteert dat in Slimmer Leven 2020 als zelfstandige organisatie. What s next focus en continuïteit Y Focus en continuïteit blijven doorslaggevend in het concurrentieveld. Opkomende economieën als de BRIC landen (Brazilië, Rusland, India en China) zijn tegelijkertijd markt en concurrent en hebben een sterke strategische focus. Focus en continuïteit zijn nodig om niet achterop te raken. In de regio, maar ook op nationaal en Europees schaalniveau. Y Focus op toepassing van technologie en design voor het oplossen van maatschappelijke problemen. Focus op cross-overs tussen topsectoren als Energie, 26 l what's next - Brainport Regio Eindhoven, aligning smart and strong

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

URGENTIE- PROGRAMMA 2011-2015

URGENTIE- PROGRAMMA 2011-2015 Visie en Strategie X. URGENTIE- PROGRAMMA 2011-2015 Brainport 2020 urgentieprogramma 2011-2015 High tech keten De focus zal liggen op de nu al sterke sectoren High Tech Systems & Materials en Chemie, met

Nadere informatie

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht Brainport Monitor 2010 Samenvatting Van crisis naar kracht People De effecten van de crisis laten zien dat de arbeidsmarkt in Brainport conjunctuurgevoelig is. Technology Brainport blijft goed presteren

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

BRAINPORT EINDHOVEN ECONOMISCH SUCCES DANKZIJ SAMENWERKING

BRAINPORT EINDHOVEN ECONOMISCH SUCCES DANKZIJ SAMENWERKING BRAINPORT EINDHOVEN ECONOMISCH SUCCES DANKZIJ SAMENWERKING Brainport, Europese toptechnologieregio van formaat, strekt zich uit over Zuidoost-Nederland. Kern is de regio Eindhoven, met circa 730.000 inwoners

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Van crisis naar kracht Brainport Development 2009. Jaarverslagen in het kort Brainport Operations BV en NV REDE 2009

Van crisis naar kracht Brainport Development 2009. Jaarverslagen in het kort Brainport Operations BV en NV REDE 2009 Van crisis naar kracht Brainport Development 2009 Jaarverslagen in het kort Brainport Operations BV en NV REDE 2009 Brainport Development in 2009: samen sterk in crisis en innovatie Vanaf 1 februari 2009

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Versie 28 november 2012 In opdracht van de Brainport 2020-commissie Samenvatting Brainport 2020 heeft de ambitie om Zuidoost-Nederland

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

dit* doorpakken in topsectoren

dit* doorpakken in topsectoren dit* doorpakken in topsectoren dit*doorpakken in topsectoren dit* is een prioriteitenprogramma. dit* zijn de maatregelen die nodig zijn om de groei van de Brabants-Zeeuwse economie te stimuleren, als voortrekker

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Edgar van Leest Sectormanager strategie & public affairs Brainport Development NV

Edgar van Leest Sectormanager strategie & public affairs Brainport Development NV Edgar van Leest Sectormanager strategie & public affairs Brainport Development NV Opdrachtbrief Kabinet (Ministerie van Economische Zaken, 2009) Ontwikkel, analoog aan de luchtvaartnota en de havenvisie,

Nadere informatie

Fit door de crisis; gemeentelijk arbeidsmarktbeleid nut of noodzaak? Presentatie REEF deelt kennis 22 april 2010

Fit door de crisis; gemeentelijk arbeidsmarktbeleid nut of noodzaak? Presentatie REEF deelt kennis 22 april 2010 Fit door de crisis; gemeentelijk arbeidsmarktbeleid nut of noodzaak? Presentatie REEF deelt kennis 22 april 2010 Economisch profiel Stad Eindhoven: 210.000 inwoners Regio Eindhoven: 725.000 inwoners 385.000

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over Afsluiting TIM 2 Woord van welkom Doel van de avond presenteren van klankborden over Programma Afsluiting TIM 2 Eindpresentatie Visie op de regio Eindhoven Programma Doelstelling van de eindpresentatie

Nadere informatie

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Eindhoven ENERGIE Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Development, 2010 agenda Brainport innovatieve regio energietransitie de Brainport aanpak belang/kansen

Nadere informatie

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Ambitie programma Toegevoegde waarde/bijdrage aan BNP: 40 miljard euro op ZON niveau 8,5 miljard op het niveau van Zuid- Limburg Complete werkgelegenheid:

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 Onderstaande partijen en personen, verenigd in het Regionaal Arbeidsmarkt Platform Zuidoost Brabant, hierna te noemen Partijen : Overheid - De samenwerkende

Nadere informatie

G100 TERUGBLIK G100. 28 maart 2011

G100 TERUGBLIK G100. 28 maart 2011 G100 28-03-2011 Thema: Industriebeleid TERUGBLIK G100 28 maart 2011 Programma 17.00 uur Ontvangst deelnemers 17.30 uur Openingswoord en inleidingen Rob de Wijk en Peter Swinkels 18.15 uur Discussie onder

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Bijlage

gemeente Eindhoven Bijlage A gemeente Eindhoven Bijlage De voorbije raadsperiode heeft u meerdere keren over Brainport Development gesproken, onder meer bij gelegenheid van de meerjarenfinanciering ervan en de jaarlijkse inbreng

Nadere informatie

Dinalog: What s in it for me?

Dinalog: What s in it for me? KDC HAN 31 januari 2013 Dinalog: What s in it for me? door: Harry van den Hoff - Dinalog Harry van den Hoff Programma Manager MKB & Kennisverspreiding 076 5315305 vandenhoff@dinalog.nl 31 jan 2013 Ambitie

Nadere informatie

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020 Gerard Blom & Patrick Essers Contents Koepelvisie Strategic Board Delta Region Strategische Innovatie Agenda Innovatiethema

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Wereldwijd arbeidsmarktonderzoek bekendheid Eindhoven & Brainport Eindhoven Region

Wereldwijd arbeidsmarktonderzoek bekendheid Eindhoven & Brainport Eindhoven Region Rapportage: 1 Data: Mogelijk gemaakt door: Wereldwijd arbeidsmarktonderzoek bekendheid Eindhoven & Brainport Eindhoven Region Highlights uniek enquête-onderzoek Maart 2015 2 BEKENDHEID BRAINPORT EINDHOVEN

Nadere informatie

EU 2020-strategie publieke consultatie

EU 2020-strategie publieke consultatie EU 2020-strategie publieke consultatie reactie vanwege Stichting Brainport Met deze nota geeft de Stichting Brainport haar bijdrage aan het werkdocument van de Europese Commissie over de toekomstige EU

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam De metropoolregio Amsterdam heeft alles in huis Een krachtige economische regio. Daarvoor

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Presentatie ALV NDL 20/11/2014 Agenda 1. Topsector logistiek 2. Organisatie en uitgangspunten 3. Cross-overs 4. Logistiek Koffertje en lonkend perspectief

Nadere informatie

PROJECT PRESENTATIE TIM-15. Project-B: Verbinden

PROJECT PRESENTATIE TIM-15. Project-B: Verbinden PROJECT PRESENTATIE TIM-15 Project-B: Verbinden 1 INTRODUCTIE Team: Louis Derks zelfstandig consultant Toon Kleinhout Koninklijke Landmacht Hans Slotema DSM Resolve René Verhoeven KvK Limburg Opdracht:

Nadere informatie

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen -

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen - Propositiedocument Business Cluster Semiconductors - aanbevelingen - Uitgevoerd in opdracht van: Business Cluster Semiconductors Nijmegen, februari 2012 Aanbevelingen A Veranker en versterk de toppen (circuits,

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

llll lllliiii III! INI 3782773

llll lllliiii III! INI 3782773 Strategic Board Delta Region llll lllliiii III! INI 3782773 Boschstraat 35 4811GB BREDA T 076-5200247 KVK 56676328 IBAN NL07RABO0178996939 info@deltaregion.eu www.deltareeion.eu Aan Provincie Noord-Brabant

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

in beweging juni 2015

in beweging juni 2015 Sowing innovation Harvesting the future AgriFood Capital in beweging juni 2015 Veghel, Sint-Oedenrode en Schijndel Noordoost Brabant topregio in agrifood In AgriFood Capital werken ondernemers, overheden

Nadere informatie

Industriepoort 28 maart 2012. Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen

Industriepoort 28 maart 2012. Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen Industriepoort 28 maart 2012 Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen Misverstanden Er zijn nog steeds veel misverstanden rondom de industrie Nog niet zo lang geleden

Nadere informatie

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5 Samenvatting Aanleiding In 2010 kondigde het kabinet Rutte I de topsectorenaanpak aan. Inmiddels is de aanpak een aantal jaren in uitvoering en kan er worden geleerd van de ervaringen tot nu toe. Daarom

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Brief aan Hans Dijkman Brief aan Han Smits De plek van het Design Institute: de analyse

Brief aan Hans Dijkman Brief aan Han Smits De plek van het Design Institute: de analyse TIM 5 Agenda Brief aan Peter Blees Innovation Asset Recovery Brief aan Hans Dijkman Brief aan Han Smits De plek van het Design Institute: de analyse Brief aan Hans de Gier De plek van het Design Institute

Nadere informatie

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 CVO Groningen Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap Stimuleren van kennisintensief ondernemerschap Drijvende krachten Valorisatie en Ondernemerschap

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Realisatie jaarplan Koers 2010: inhoudelijk Jaarverslag 2010

Realisatie jaarplan Koers 2010: inhoudelijk Jaarverslag 2010 Realisatie jaarplan Koers 2010: inhoudelijk Jaarverslag 2010 april 2011 Realisatie jaarplan Koers 2010: inhoudelijk Jaarverslag 2010 Brainport Development NV Emmasingel 11 Postbus 2181 5600 CD Eindhoven

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

KOERS 2013-2016 Conceptmeerjarenplan Brainport Development NV

KOERS 2013-2016 Conceptmeerjarenplan Brainport Development NV KOERS 2013-2016 Conceptmeerjarenplan Brainport Development NV Versie datum 20-10-2011 v.06 Door het bestuur van de stichting Brainport, in haar vergadering van 8 december 2011, vastgesteld als conceptmeerjarenplan

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

De industriële ambitie van de Brabantse Kempen

De industriële ambitie van de Brabantse Kempen De industriële ambitie van de Brabantse Kempen De industriële ontwikkeling van de Brabantse Kempen Op productie gerichte ambachten, zoals de maakindustrie en de agrosector, staan aan de basis van de bedrijvigheid

Nadere informatie

VERNIEUWDE STRATEGIE BRAINPORT NEXT GENERATION

VERNIEUWDE STRATEGIE BRAINPORT NEXT GENERATION VERNIEUWDE STRATEGIE BRAINPORT NEXT GENERATION BRAINPORT NEXT GENERATION Dankzij een krachtige combinatie van hightech, design en sociale innovatie heeft Brainport Regio Eindhoven bewezen om te kunnen

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Brainport Monitor 2013 - Samenvatting. Samen slim standhouden

Brainport Monitor 2013 - Samenvatting. Samen slim standhouden Brainport Monitor 2013 - Samenvatting Samen slim standhouden Inleiding De Brainport Monitor 2013 en deze samenvatting daarvan, laten de economische ontwikkeling en de concurrentiepositie van Brainport

Nadere informatie

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Jean van Zeeland Senior beleidsadviseur Programmamanager j.vanzeeland@sre.nl 0652065753 Naar een gemeenschappelijk ruimtelijk beeld

Nadere informatie

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4 Samenvatting Verkenning economische samenwerking F4 1 Samenvatting Aanleiding voor de verkenning De vier grootste gemeenten van Fryslân - Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen, kortweg

Nadere informatie

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Aanleiding Agenda van Brabant Topregio kennis en innovatie Leef- en vestigingsklimaat

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Slim samenwerken aan Smart Technology

Slim samenwerken aan Smart Technology Slim samenwerken aan Smart Technology Het CIV Smart Technology (CIV is een afkorting van Centrum voor Innovatief Vakmanschap) is een dynamisch samenwerkingsverband tussen ondernemingen, overheden en het

Nadere informatie

Inspirerende sessie Brainport Network Kapitaal tijdens High Tech Capital

Inspirerende sessie Brainport Network Kapitaal tijdens High Tech Capital A.van Beerendonk Van: Brainport Network Verzonden: woensdag 1 juni 2016 15:08 Aan: M Wolfs Onderwerp: Nieuwsbrief Brainport Network Mei Klik hier als u deze nieuwsbrief niet

Nadere informatie

Ontwikkeling Veenendaal

Ontwikkeling Veenendaal ICT & VEENENDAAL? Ontwikkeling Veenendaal Uw ict-kennis in 9 vragen Wie van u werkt in de ICT-branche? Wie van u heeft affiniteit met ICT? Wie weet er wat.net is? Kent u het bedrijf Detron? Kent u het

Nadere informatie

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Achtergrond Communicatiewetenschap, Universiteit Groningen, Concordia University Montreal Onderzoek intercultureel

Nadere informatie

Co-Creation Lab. Vruchtbare voedingsbodem voor nieuwe foodconcepten. Brightlands Campus Greenport Venlo

Co-Creation Lab. Vruchtbare voedingsbodem voor nieuwe foodconcepten. Brightlands Campus Greenport Venlo Co-Creation Lab Vruchtbare voedingsbodem voor nieuwe foodconcepten Campus Greenport Venlo Welkom bij Knowledge crossing borders High Tech Campus Eindhoven Health Materials Chemelot Campus Fontys International

Nadere informatie