Italië Toscane. Jo Kostons

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Italië Toscane. Jo Kostons"

Transcriptie

1 Italië Toscane Jo Kostons 1

2 Grevenbicht 18 oktober 2011 Voorwoord. Alle wegen leiden naar Rome luidt een gezegde. Uiteindelijk ontkom je er niet aan. Aan Italië, niet alleen de oorsprong van onze Christelijke cultuur maar ook van architectuur en kunst. Ook staat Italië bekend om zijn wijnen, olijfolie, prachtige landschappen en een heerlijk klimaat. Onze reis gaat naar Toscane. Veel leesplezier. Jo Kostons 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord Inleiding Christelijke- Romeinse cultuur Italië Op reis Milaan Toscane Chianciano Termen Siena Florence Gimignano en Volterra Lucca Versiliaanse kust Pisa Terugreis Terugblik 3

4 Inleiding Het zat er al langer aan te komen. We maakten mooie reizen naar diverse landen waaronder Frankrijk, Spanje, Portugal, Denemarken, Duitsland, Joegoslavië, Oostenrijk, Zwitserland, we bezochten steden als Praag, Berlijn, Parijs. Busvakanties naar Spanje, Praag, maar vooral ook vakanties met de eigen auto, een hotelletje en/of de tent, kamperen, op de bonnefooi. Ook reisden we al eerder door Italië. Via Oostenrijk door de kop van Italië via Triëst naar Istrië. Op doorreis, daar is alles mee gezegd. Toscane, ze zeggen: dat moet je gezien hebben met steden als Florence, Siena, Pisa, enz. Zuid-Limburg pretendeert het Toscane van Nederland te zijn zoals Amsterdam het Venetië van het Noorden. Nou, dat wat Zuid-Limburg betreft: dat gaan we uitzoeken, speuren naar overeenkomsten in cultuur en landschap. Over Rome maar te zwijgen, zeker voor Christenen, uit geloofsoverwegingen een must. Mogelijk dat ik daardoor zelfs enige weerzin heb tegen Rome. Tegen de luxe en weelde van het klatergoud van het Vaticaan en de Katholieke kerk. Het heeft me nooit getrokken. Maar je ontkomt er niet aan, Christelijk Europa is ook de oorsprong van mijn cultuur. Gelovig of niet. Eerst was het de bedoeling met de eigen auto in de buurt van het Bolsenameer te gaan kamperen (op de bonnefooi, nog altijd mijn grootste voorkeur) of een 4

5 hotelletje te boeken. Vanuit Orte dan met de trein naar Rome en/of Florence, met de auto naar Siena. Uiteindelijk toch uit praktische overwegingen gekozen voor een verzorgde excursiebusreis met Solmarreizen. Een excursiereis door Toscane van 7-16 oktober Rome bewaren we dan mogelijk voor een volgende keer. Maar reizen kun je op veel manieren, door een land daadwerkelijk te bezoeken, maar reizen doe je ook in je hoofd, in gedachten, in boeken, op internet, dan kun je niet om Rome heen. En dan bedoel ik vooral voor wat Christelijk Rome betekend heeft voor de oorsprong van onze cultuur. Dit reisverslag neemt u mee op reis. Gaat u mee? En nou komt het, nu ik dit schrijf hebben we de praktische reis met de bus al gemaakt. Velen indrukken fietsen door mijn hoofd. Velen tientallen foto s moeten me ondersteunen om deze indrukken op te schrijven. Natuurlijk was ik voorbereid, had ik al veel gelezen over Italië, de Romeinen als basis van onze Christelijke cultuur. Het is nu zaak deze indrukken te ordenen en op te schrijven. Gedachten, mijn vrouw Marlies, foto s, internet, boeken zijn daarbij een prima hulpmiddel. Als insteek neem ik de chronologie van de reis, de feitelijke historische en geografische gegevens. Vervolgens onze beleving, gebeurtenissen, interpretaties en relaties tot onze streek, geschiedenis. Een reisverslag over Frankrijk, Spanje, Berlijn zagen al eerder het licht. Het mag geen naam hebben, het is dan ook vooral als hobby bedoeld. 5

6 Christelijk - Romeinse cultuur. In mijn kinderjaren draaide alles om de kerk, geloof. Al als baby van enkele dagen oud werden kinderen gedoopt en zo Rooms Katholiek. De Katechismes was het boekje waar alles om draaide. De leidraad voor een goed Katholiek. De kleuterschool werd geleid door de nonnen. Op de lagere school bijzonder onderwijs (Sint Augustinus jongensschool Elsloo) werd wekelijke godsdienstles onderwezen. In de eerste jaren van mijn lagere schoolperiode dagelijks kerkbezoek en een keer in de maand biechten Een tip van Jo, een kameraad: hij zei altijd als laatste van de riedel dagelijkse zonden, ik heb gelogen. De mis op zijn Gregoriaans, je verstond er vrijwel niks van. Dat was volgens Godfried Boumans de charme, je kon er een eigen interpretatie aan geven. Geloven op je eigen manier. Iedere parochie had zijn eigen mannenkoor. Mannen in jurken, in priestergewade, in zwart en wit. Ook de misdienaars. Een zwarte rok met er over een witte halflange blouse. Dit alles werd zo aangestuurd door het Vaticaan, door Rome. Eigenlijk kregen we een degelijke klassieke opvoeding. Gregoriaanse gezangen, orgelmuziek, de componist Bach. Ieder dorp had zijn fanfare of harmonie voor het begeleiden van de jaarlijkse processies. Een belangrijk verschil tussen een harmonie en fanfare is dat in een harmonie houtblazers zijn toegevoegd zoals : piccolo, dwarsfluit, hobo's, klarinet, fagot en 6

7 soms niet blaasinstrumenten als contrabas, harp en gitaar. Het voordeel van deze opvoeding is dat ik nog steeds klassieke religieuze Gregoriaanse koormuziek en Bach kan waarderen. Tevens fanfare- en harmoniemuziek. Het heeft wellicht ook de basis gelegd voor mijn interesse in klassieke muziek in zijn algemeenheid. De Romeinen waren al eerder dan het Christendom in onze contreien. De Romeinse cultuur werd sterk beïnvloed door de Griekse cultuur. In Griekenland ontwikkelde zich al rond 800 voor Christus stadstaatjes. In de tweede eeuw voor Christus namen de Romeinen de cultuur van de Grieken grotendeels over. Zo werd de Grieks/ Romeinse cultuur met de uitbreiding van het Romeinse Rijk verspreid over grote delen van Zuid- en West Europa. Zo kwamen de Romeinen in ons Maasdal, ze bleven tot ca. 500 na Christus, toen werden ze verdreven door de steeds machtiger wordende Germaanse volkeren. Voor de Romeinen werd ons Maasdal vooral bewoond door boeren en Jagers. In 5000 voor Chr. was er de Bandkeramiekcultuur. De oudste bewoonde nederzettingen van Nederland waren in de buurt van Elsloo, Beek, Geleen, Sittard: zie Archeologie Museum Stein In mijn jeugd/ kinderjaren werden in Elsloo grote nederzettingen / paalwoningen blootgelegd met diverse Bandkeramische vondsten. In zie nog professor Modderman (hoe zou hij anders moeten heten) met grote laarzen rond de opgravingen struinen. 7

8 Het Romeinse Rijk ontwikkelde zich vanaf de zesde eeuw voor Chr. vanuit de stadsstaat Rome tot een wereldrijk: het Imperium Romanum. Keizer Julius Caesar onderwierp ca. 50 voor Chr. de Eburonen in het Maasdal die Tongeren (Atuatuca) als hoofdplaats hadden. (zie ook Gallo-Romeins museum Tongeren). Ook de Keltische muntschat in Amby (Maastricht) enkele jaren geleden getuigt van deze aanwezigheid in die tijd. De Eburonen waren Kelten met kerngebieden in Zuid-Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk. Dus geen Germanen. Tien jaar voor Chr. werd door keizer Augustus het grondgebied van het huidige Nederland tot aan de Rijn definitief bij het Romeinse Rijk gevoegd. Tijdens de Romeins tijd bestond het grondgebied van het huidige Nederland uit ca inwoners, waarvan ca langs de Rijn linies. Deze linies werden vaker aangevallen door de noordelijke Germaanse volken zoals: Bataven; Westfriezen; Cananifate. Romeinse legionairs die hier gelegerd werden verspreiden de Romeinse cultuur. Ze bouwden forten en legden wegen aan. De Romeinse weg van Tongeren via Heerlen (Corovalum, nederzetting), Keulen naar het zuiden dwars door Zuid-Limburg is daar een voorbeeld van. Ook liep er ook een weg van Maastricht (Mosam trajectum, versterkte nederzetting) langs de westelijke Maasoever via Dilsen (Firesne, nederzetting) en Blerick 8

9 (Blariacum, nederzetting) naar Nijmegen (Noviomagus, versterkte nederzetting). De plaatsen Maastricht aan de Maas, en Xanten (nabijheid Dusseldorf), Nijmegen, Voorburg nabij de Rijn, waren versterkte vestingsteden en groeiden uit tot de eerste steden in deze regio. De Romeinen bouwden villa s en agrarische bedrijven op de vruchtbare löss-grond. Ze verbouwden grote hoeveelheden graan om te voorzien in de behoeften van de soldaten en burgers langs de versterkte frontlijn lang te Rijn. Langs de Rijn lagen ca. 20 forten (castella) die ca. 600 man per fort konden huisvesten. De villa s lagen o.a. langs de Maas en op de vruchtbare lössgrond. Gebouwen van hout en steen. Zelfs zijn er resten gevonden van badhuizen (Termen in Heerlen en Maastricht.). De leefwijze van de Romeinen werd hier steeds meer afgekeken en overgenomen: huisraad, kleding, voedsel en huisvesting (stenen huizen, vakwerkbouw). De inheemse bevolking moest zich niet alleen onderwerpen aan het Romeinse bestuur, maar ook aan de Romeinse goden zoals Jupiter en de keizer werden offers gebracht. De Romeinen hadden ruime opvattingen over de goden, ook de (huis) goden van de inheemse bevolking werden getolereerd. De villa s hadden vaak een eigen (huis) heiligendom. 9

10 Ook in Grevenbicht zijn er Romeinse vondsen gedaan uit die tijd. Een vrijwel intacte putrand kan nog steeds bewonderd worden op het Kotenplein. Ook werden er gebruiksvoorwerpen en munten gevonden. Vooral bij het uitvinden van de metaaldetector als hobbyinstrument zijn wel honderden munten gevonden nabij het Kempenveld. Vaak zijn die munten gewoon in privé bezit. Bij de grootouders van mijn schoonzoon Marc, werden Jupiterbeelden gevonden bij het uitgraven van de fundering, bij de bouw van hun woonhuis (ca. 1948) aan de Houtstraat. Een beeld is /was te zien in de bibliotheek van Centre Ceramiek in Maastricht. Ook is er sprake van een Romeinse begraafplaats (Tumulus) een grafheuvel die nadien dienst heeft gedaan als Joodse begraafplaats. Bovengenoemde geeft aan dat toentertijd sprake moet zijn geweest van een significante Romeinse aanwezigheid/ bewoning. De Romeinen brachten ons ook het Christendom dat zich rondom de jaartelling in Palestina ontwikkelde en in Rome zich verder verspreidde. De Romeinse infrastructuur en het gebruik van de talen Grieks en Latijn speelde een belangrijke rol bij de verspreiding van dit Christendom. 10

11 Rond 400 na Chr. waren er ook in de grotere bevolkingscentra in het Maasland Christelijke gemeenschappen. In het jaar 391 na Chr. verklaarde Keizer Theodosius het Christendom tot staatsgodsdienst, andere godsdiensten werden verboden. Maastricht gunstig gelegen aan de Maas ontwikkelde zich snel en nam in die tijd de hoofdstadfunctie van Tongeren over. In de vijfde eeuw na Chr. werd de Onze Lieve Vrouwenkerk gebouwd: van kapel tot kerk (voorloper huidige kerk) binnen de vesting Maastricht. De oudste bekende geloofsverkondiger in het huidige België en Nederland is de Heilige Servatius, ook bekend als Sint Servaas. Hij wordt wel eens de bisschop van Tongeren genoemd maar feitelijk was hij de bisschop van Maastricht. Maastricht werd bisschopstad. Tegen het einde van de zesde eeuw zorgde bisschop Monulfus voor de Heiligverklaring van Sint Servaas de grondlegger van het bisdom. Volgens Monulfus zou Servatius geleefd hebben in het midden van de vijfde eeuw. De Christelijke boodschap die Servatius verkondigde heeft de West-Europese en de Nederlandse samenleving ten diepste gevormd. Heel onze cultuur, al onze patronen van waarden en normen, zijn gevormd vanuit het Christendom. Zijn verering heeft zich verspreid over grote delen van Europa. Op zijn graf aan het Vrijthof in Maastricht werd de Sint Servaaskerk gebouwd. Eerst een kapel, vervolgens 11

12 een kerk / basiliek. De huidige kerk/basiliek (1100 na Chr.) deed eeuwenlang dienst als bedevaartskerk en is met zijn schatkamers één van de topmonumenten in Europa van romaanse en gotische bouwkunst. De naam van Servatius leeft nog voort in voornamen als Servé, Servais en in de familienamen als Faas, Faassen, Vaassen, Servais, Vaesens, enz. Kortom heeft onze cultuur alles met de Romeinen te maken. Zij hadden een belangrijk aandeel in de ontwikkeling van onze streek. Niet alleen hebben zij het Christelijke geloof hier gebracht maar ook de totale ontwikkeling als bestuur, infrastructuur, aanleg van wegen, gebouwen, gebruiksvoorwerpen, gebruiken, enz. Hoog tijd om dat land dat de bakermat is van deze cultuur (Italië) te bezoeken en eens nader mee kennis te maken. 12

13 Italië Geografisch gezien de laars van Europa. Op een grondgebied van ruim km² wonen (2009) Italianen. De hoofdstad is Rome. Enkele andere grote steden zijn: Milaan, Turijn, Genua; Venetië; Florence, Verona, Napels, Palermo, enz. Er zijn 20 regio s / provincies. Vaticaanstad en San Marino zijn twee staatjes binnen de Italiaanse grenzen. Italië was in de oudheid het centrum van het Romeinse Rijk, dat uitgroeide tot het grootste rijk van Europa. Later stond in Italië, meer bepaald in de regio Toscane, de wieg van de Renaiseance In 1861 vond de Italianse eenwording plaats en sedert 1946 is Italië een parlementaire republiek. Italië speelt een belangrijke rol in de wereld dankzij haar economie (het land is de vijfde economie van de G8 en de zevende van de wereld per bruto nationaal produkt), de cultuur, de militaire positie en de diplomatieke betrekkingen. 13

14 Volgens een rapport van de WHO uit 2000 had Italië in 1997 naar schatting het op één na beste gezondheidszorgsysteem in de wereld. Italië hoort bij de top tien landen in de Quality-of-life index. Voor opkomst van de stadstaat Rome was Italië bevolkt met een groot aantal volken: naast de Romeinen waren er o.a. de Etrusken, Latijen, Sabijnen, Kelten (Povlakte), enz. Vanaf 800 voor Chr. vestigden de Grieken koloniën in Zuid- Italië. De Romeinen namen al snel veel gebruiken van deze hoogontwikkelde Grieken over. De macht van de Romeinen breidde zich uit over Italië en vervolgens naar het Iberische schiereiland (het huidige Spanje, Portugal). Carthago was de grootste rivaal in het Middellandse Zeegebied, waarmee ca. 150 jaar voor Chr. definitief werd afgerekend in de laatste zogenaamde Punische oorlog. Zo kwam de weg vrij voor de opkomst van het Romeins Rijk, dat eeuwenlang het Middellandse Zeegebied, de Balkan, West-Europa en delen van het Midden-Oosten beheerste. Hieraan is toe te schrijven dat in grote delen van Zuid- en West-Europa nog romaanse talen worden gesproken die afstammen van het Latijn. De Romeinen namen kennis en cultuur van de door hen veroverde Grieken over en pasten deze praktisch toe. Zelf brachten zij veel innovaties voort op bouwkundig, militair, bestuurlijk en juridisch terrein. Hun aquaducten, gebouwen, triomfbogen en de restanten van de wegen die zij in hun hele rijk aanlegden, zijn nog op veel plaatsen te vinden. 14

15 Na de ondergang van het West-Romeinse Rijk in 500 na Chr. raakte Italië in verval. Rome bleef niettemin het centrum van de Rooms-Katholieke kerk die zijn invloed over Europa nog lang zou uitbreiden en vasthouden. Italië kende een veelheid aan vreemde overheersers: Lombarden; Franken (Karel de Grote); Arabieren in het zuiden; Normandiërs; de Pauselijke staat. In de elfde eeuw trok de handel langzaam weer aan. Vooral de handel overzee (Middellandse zee ) bloeide in handelssteden als Pisa, Venetië. Genua. Dante Alighieri (begin 14e eeuw) kan gezien worden als het beginpunt van een Italiaanse literaire cultuur. In de 14e eeuw brak in Italië de Renaissance aan, deze periode heeft grote Italiaanse kunstenaars voortgebracht waarvan de invloed in grote delen van Europa doordrong, zoals o.a.: Michelangelo, Leonardo da Vinci; Rafael. Aan het begin van de 16e eeuw verplaatste de handel zich van het Middellandse Zeegebied naar de Atlantische Oceaan: een gevolg van de ontdekkingsreizen en de nieuwe zeeroutes met de Nieuwe Wereld, India, China en Indonesië. Het directe gevolg was een afname van de macht van de Italiaanse stadstaten. Het pauselijke gezag en de pauselijke invloed namen in Noord-Europa sterk af door de Protestantse reformatie. De Italiaanse staatkundige vereniging was een langdurig proces gestart in de 19e eeuw. In 1861 werd de Italiaanse staat uitgeroepen, met eerst Turijn en later Florence als hoofdstad. Italië kreeg een 15

16 tweekamerstelsel met een door de koning benoemde Senaat en een gekozen Kamer. Het universeel stemrecht voor mannen werd op 25 mei 1912 ingevoerd met eerste verkiezingen op 26 oktober Vrouwenkiesrecht is pas in 1945 ingevoerd. Het eenwordingsproces eindigde na de Eerste Wereldoorlog waarbij de laatste onafhankelijke steden in het Koninkrijk Italië werden opgenomen. De relatie tussen het Vaticaan en de Italiaanse staat werd pas definitief geregeld met het Verdrag van Lateranen (1929), waarbij van de wereldlijke macht van de paus slechts een ministaatje in de stad Rome overbleef. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog bleef Italië aanvankelijk neutraal. Nadat de geallieerde mogendheden royale gebiedsuitbreiding hadden toegezegd, verklaarde Italië in mei 1915 de oorlog aan Oostenrijk en in augustus 1916 ook aan Duitsland. In militair opzicht was de oorlog geen succes, maar bij de vrede werd Italië beloond met Istrië en Triëste, Zadar en geheel Zuid-Tirol. In oktober 1922 kwam Benito Mussolini, leider van de Partito Nazionale Fascista aan de macht. In de daaropvolgende jaren veranderde Mussolini het koninkrijk Italië in een totalitaire, fascistische staat, waarvan hijzelf de Duce (leider) was. Passend binnen zijn droom van een nieuw Romeinse Rijk werd In 1935 Ethiopië binnengevallen. Italië raakte internationaal geïsoleerd en werd een bondgenoot van nazi-duitsland. In 1939 annexeerde Italië Albanië en in juni 1940 verklaarde het de oorlog 16

17 aan Engeland en Frankrijk. Frankrijk, Griekenland en gebieden in Noord-Afrika werden binnengevallen, maar alleen met veel moeite en met Duitse steun konden tegenstanders verslagen en gebieden behouden blijven. Het tij begon echter te keren toen de geallieerden vanaf Sicilië naar het noorden optrokken. De Italiaanse regering zette Mussolini af (1943) en sloot vrede met de geallieerden en verklaarde de oorlog aan Duitsland en de Asmogendheden, al moesten de geallieerden het in Italië nog opnemen tegen nazi's en overgebleven Italiaanse fascisten. Dit leidde nog tot felle gevechten en zware schade op Italiaans grondgebied. Mussolini werd gevangengezet, maar door de Duitsers bevrijd. Hij werd aan het hoofd geplaatst van de Italiaanse Sociale Republiek, in Noord-Italië die door nazi-duitsland bestuurd werd. Nadat de laatste Duitse SS-eenheden zich in april 1945 overgaven in Noord-Italië werd Mussolini door partizanen gearresteerd en vermoord. In totaal kostte de Tweede Wereldoorlog in Italië aan circa mensen, zowel militaire slachtoffers als burgerslachtoffers en slachtoffers van de Jodenvervolging, het leven. Na de ineenstorting van het fascistische regime werd de monarchie ter discussie gesteld, met name vanwege de opstelling van het koningshuis ten tijden van dat fascistische bewind. In 1946 koos de bevolking voor een staatsvorm als democratische republiek. Italië is lid van de NAVO en vanaf de oprichting lid van de EEG. 17

18 Geografie, klimaat. Ongeveer 75% van Italië is bergachtig of heuvelachtig en ruwweg 20% van het land is bebost. In het noorden van het land liggen de Alpen en de Dolemieten, en verder strekken de Apennijnen zich uit van Genua in het noorden tot voorbij Napels in het zuiden. In het noorden liggen de grote meren: o.a. het Lago Maggiore, het Comomeer en het Gardameer. In het midden van Italië liggen nog een aantal meren, waarvan het meer van Bolsena het grootste is. Italië heeft een gematigd klimaat, subtropisch in het Zuiden en koeler in het Noorden. Belangrijke rivieren zijn de Tiber, de Arno en de Po. De Po is veruit de belangrijkste: de meeste Alpenrivieren monden hierin uit en het is de slagader van de laagvlakte van de Po, Italiës grootste agrarische gebied en graanschuur.de hoogste berg die geheel binnen Italië ligt, ligt in Valle d'aosta. Het land is rijk aan natuurschoon: de majestueuze Alpen in het noorden, de glooiende heuvels van Umbrië en Toscane, en het ruwe landschap van Zuid-Apennijnen. De Baai van Napels, die door de Vesusius wordt overheerst, is één van de beroemdste baaien van de wereld. Naast de beroemde vulkaan de Vesuvius, die in het jaar 1979 verwoestend uitbarstte, heeft Italië nog een aantal actieve vulkanen: o.a. de Etna op Sicilië. 18

19 Op reis Geboekt werd op 31 juli (onze 41e trouwdag) bij Solmarreizen. Een verzorgde excursiereis naar Toscane. Onze eerste excursiereis. Veelal waren we gewend er met zijn tweetjes op uit te trekken, op de bonnefooi. Met onze eigen auto en tent naar Italië zou natuurlijk het meest ideaal zijn. Als vrije vogels. Echter een hotelletje zou ook niet verkeerd zijn. Aan het meer van Bolsena. Rome en Florence met de trein bereiktbaar. Siena met de eigen auto. Het liep anders. Op vakantie in Cadzand, Zeeland, brandde onze randstad pyramidetent tot op de grond toe af. Met de schrik vrijgekomen. De aanleiding was waarschijnlijk een oververhitting van het tentdoek/ plastic tentraam door ons kooktoestelletje. Dank zij ter hulp gesnelde campinggasten konden we onze auto en belangrijkste papieren redden. Echter de schade was enorm. Een geluk bij een ongeluk was dat onze inboedelverzekering dekking gaf tegen nieuwwaarde. Maar toch, de schrik zat er goed in, je twijfelt aan je zelf. Wat heb ik verkeerd gedaan. Een nieuwe tent kopen was geen optie. We hebben het gehad met kamperen, een mooie tijd, jammer dat daar zo abrupt een einde aan kwam. maar het had erger kunnen uitpakken. Je hebt het gevoel dat er iets van je is afgenomen, een stukje levensstijl, niet met geld te vergoeden. Maar de tegenmoetkoming van de verzekering was wel een doekje voor het bloeden. 19

20 Het jaar afsluiten met de afgebroken vakantie en afgebrande tent in ons achterhoofd was ook niet verstandig. De dood van een jeugdvriendin (Gerda) van Marlies bracht de zaak in een stroomversnelling. We gaan naar Toscane, door met genieten van ons leven. Maar dan wel met de bus, geheel verzorgd. Ook niet met de eigen auto, we nemen geen onnodig risico en halen ons niks onnodigs op de hals. Een reis naar Italië, en ca km in 14 dagen tijd rijden met de eigen auto, terwijl ik er maar ca km per jaar rijd, lijkt ook niet zo verstandig. Een exursiereis naar Toscane van tien dagen, halfpension met overnachtings hotels op de heen- en terugreis. Marlies zou net zo graag met de pendelbus weer naar Spanje gaan, naar Salou bijvoorbeeld. Maar ik heb het wel zo n beetje gehad met het overnachten in de bus en s nachts over de autobanen razen. Ik kan me er wel op instellen en kan het ook wel aan maar ik heb er geen prettig gevoel bij. Vakantie is geen overlevingsoefening. We vonden een compromis in een excursiereis. De planing was in het naseizoen van 7 tot 16 oktober De temperaturen in oktober zijn ca. 20 graden gemiddeld in Toscane. Er kan wel in oktober ca. 105 mm regen vallen gemiddeld in een cluster van 4 à 5 dagen achtereen. De kans dat deze periode met regen valt in de eerste helft van oktober is echter weer klein. 20

21 Voor Florence te bezoeken is oktober weer de beste periode. Informatie reisgids Florence. We laten ons verrassen, we kopen nog twee nieuwe handteerbare koffers en zijn voorbereid op de reis. Marc, onze oudste schoonzoon brengt ons naar Urmond, op de parkeerplaats meetpoint carpooling tegenover van der Valk worden we door de bus opgepikt om ca uur. Tien minuutjes rijden van huis op een christelijke tijd, prima toch. We worden bij verrassing ook nog uitgezwaaid door Petra onze jongste dochter samen met Jonne onze kleinste kleindochter. Lief hè. Nicole de oudste verzorgt het vee thuis (twee kanaries: Pietje en Pieter). Het is druk op de parkeerplaats: verschillende bussen van Solmartours pikken mensen op: naar Praag en Istrië zijn de bestemmingen. Uiteindelijk zijn we met vier mensen die in de bus naar Toscane stappen. Ook twee mensen uit Kerkrade stappen nog in. De chauffeur komt me bekend voor van foto s op de website van Solmarreizen. De bus is half gevuld, ca. 30 mensen. We hebben alle plaats maar besluiten toch om onze toegewezen plaatsen 21 en 22 in te nemen vanwege het goede uitzicht naar buiten zonder tussenraamsteil. Sommige mensen zijn al vroeg onderweg vanuit Zeeland, Utrecht. We gaan eens lekker zitten, prima stoelen met ruim plaats, we rijden richting Maastricht, dus we rijden via Frankrijk naar Zwitserland/ Italië. 21

22 De hostess Susanne brengt ons twee koffie; kun je een vakantie beter beginnen. Onze chauffeur Gerwin vertelt ons over de reis naar Toscane: hij wil ons Toscane laten zien, laten ruiken en laten proeven. Verder hoeven we niks anders te doen als ons te laten verzorgen/ verwennen/ genieten. Warempel geen slecht voornemen. Hij neemt met ons de veiligheidsvoorzieningen in de bus door en de bedoelingen van de eerste reisdag. We rijden door België via Luik door de Ardennen naar Luxemburg alwaar de bus zal tanken in Marterlangen, bekend om zijn lagere brandstofprijzen, ook de rookwaren schijnen er goedkoper te zijn. Vervolgens via Frankrijk langs Metz richting Straatsburg, Mulhause. De grens over naar Zwitserland bij Basel, via het Vierwaldstätterzee door de Gotthardtunnel alwaar we in ons overnachtingshotel Gottardo dineren en overnachten. Ca. 800 km. De bedoeling is rond uur in het hotel te arriveren. We passeren Luik, in een glimp vangen we het nieuwe station Guillemins, een prachtig modern futuristisch stationsgebouw ontworpen door de Spaanse architect Santiago Calatrava. Station Luik Guillemins heeft ook een verbinding met de hogesnelheidslijn naar Parijs. Jammer dat de snelle treinverbinding Maastricht -Luik gaat verdwijnen, er zijn vooral problemen met de veiligheidseisen waaronder de taalkennis van Waalse treinmachinisten. Wellicht dat er ook te weinig vraag/klandizie is. Het wil maar niet vlotten met de EU-regionale samenwerking. 22

23 Deze samenwerking wordt vooral gefrustreerd door het ontbreken van een gezamenlijke taal en de verschillende wetten en regels van Nederland, België en Duitsland. De EU samenwerking is nog ver te zoeken in de grensgebieden. Een brief doet er vier dagen over om een adres te bereiken een steenworp afstand over de grens. Luik als stad begint aardig op te krabbelen na de grote teloorgang van de kolen- en staalindustrie plus aanverwante bedrijven. In deze is een relatie met ZuidLimburg te herkennen. We zijn ondertussen de Germaans/ Romaanse taalgrens gepasseerd. In mijn schooltijd werd er nog verplicht Franse les gegeven in groep 7 en 8 van de lagere school. De Franse invloed is ook in Maastricht en in het dialect nog goed merkbaar/aanwezig. Ook de mensen lijken in het Zuiden van ons land en in deze streek kleiner. Het zijn duidelijk geen Germanen: lang, blond, blauwe ogen. Maar eerder kleiner, donker, bruine ogen. Wellicht Romaanse invloeden. Er leven ook nog veel mensen van Italiaanse afkomst in Nederlands- en Belgisch Limburg. In de tijd van de kolenmijnen werden ze massaal geronseld om de minimumlonen van de mijnwerkers te drukken en om te voorzien in goedkope arbeidskrachten. Velen zijn gebleven en makkelijk aangepast/ geassimileerd (vermengd ) met de autochtoonse bevolking, wellicht vanwege de zelfde Christelijke cultuur. In mijn jeugd werden angstvallig de meiden weggehouden van deze Latijnse lovers, die meestal in gezellenhuizen samen 23

24 woonden in een mannengemeenschap. Ze hadden een naam als gladjes met hun bordeelsluipers, Italiaanse puntschoenen. Vooroordelen te over, zeker als het vreemdelingen betreft. Het waren natuurlijk op de eerste plaats harde werkers die een boterham ver van huis probeerden te verdienen. Ook in onze kennissenkring zijn er mensen van oorspronkelijk Italiaanse komaf. Maar ook van Poolse komaf, zelfs een schoonzus. ZuidLimburg is door de kolenmijnen bekend met veel vreemdelingen, zelfs met Hollanders. Ook Hollanders hadden het als minderheid en zeker als ze Protestant waren niet altijd gemakkelijk in een overwegend Katholieke omgeving. Maar dat gold ook voor mijn vader, afkomstig van Heer (Maastricht) die in Elsloo kwam wonen. Minderheden/vreemdelingen hebben het altijd minder makkelijk, dat geldt voor iedere cultuur. Het is een misvatting dat het Protestantisme in Limburg uit het Westen (Holland) komt. Vooral op het voormalige grondgebied van Limburg dat verdeeld was in velen staatjes werd er een behoorlijke strijd geleverd in de begintijd van de Hervorming. De eerste Protestante kerk in Nederland stond dan ook in Vaals. De grote kenmerkende kerk in Maastricht (met de rode toren) de St Jan is als voormalige doopkapel van de St Servaaskerk in 1632 eeuw opgeëist / overgegaan naar de Protestantse kerk. 24

25 De tijd van de kolenmijnen waren voor Nederlands ZuidLimburg een tijd van relatieve welvaart en vooruitgang. De teloorgang van deze industrie met een verlies van arbeidsplaatsen betekende dan ook een enorme rem op de verdere ontwikkeling en innovaties van deze streek. Mogelijk dat zelfs door deze teloorgang en een ontbreken van voldoende economisch perspectief, zelfs het nog steeds ontbreken van een fatsoenlijke infrastructuur (mobiliteit, wetgeving, samenwerking) met België en Duitsland, een roep is naar identiteit (Limburg voor de Limburgers) die zich manifesteert in de mobilisatie van ontevredenheid door de politieke partij PVV. Veel Limburgers vinden dat Limburg er maar bijhangt in Nederland en alle middelen en energie zich richten op de Randstad, dat zelfs vreemdelingen uit ander culturen (Moslims) voorrang hebben. Sommige argumenten snijden hout, echter het uitgangspunt van de PVV dat de Islam geen godsdienst is, is in strijd met de Geloofsvrijheid. De vrijheid om te geloven maar ook om niet te geloven. Voor mij een brug te ver. Wat rest is de schouders er onder, niet mauwen, maar de handen uit de mouwen. Zo dat is er weer uit! Verder met onze reis, alle tijd om te genieten van het landschap en in gedachten af te dwalen die in relatie staan met deze reis / omgeving. Geen tijd om te lezen. Met fijne rustige muziek als achtergrond rijden we door het mooie Ardennenlandschap. In Martellangen (Luxemburg) maken we een stop. 25

26 Verder gaat het richting Frankrijk, het mooie van deze reis is dat we inderdaad de hele dag kunnen genieten van het uitzicht en mooie landschap dat aan ons voorbij trekt. In Noord-Frankrijk ontspringt de Maas gevoed door verschillende brongebieden/ zijriviertjes richting België, langs /door de Ardennen via Luik, en dan als Grensmaas door Zuid-Limburg, met als uitzondering de : enclave Maastricht, richting Noord-Limburg, Noord-Brabant, Rotterdam, naar zee. Totale lengte ca. 925 km. De Maas is een regenrivier, dat betekent dan ook soms grote verschillen in waterstroom. Vooral in/ na de winter met dooi van sneeuw in de Ardennen en neerslag in het gehele stroomgebied kan de Maas flink buiten haar oevers treden. In dit kader wordt in Zuid-Limburg de Grensmaas meer ruimte gegeven. Meer ruimte en daardoor veiliger, ontgrinding en nieuwe natuur zijn de uitgangspunten. Het veiligheidsniveau gaat dan van 1:50 naar 1:250. In ons dorp moet dan nog 35 miljoen ton grind gewonnen 26

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Limburgse identiteit.

Limburgse identiteit. Limburgse identiteit. Identiteit. Ieder mens heeft verschillende identiteiten, een bepaalde eigenheid: persoonlijk, genetisch, sociaal, cultureel, nationaal. Het is maar hoe je naar jezelf of naar de groep

Nadere informatie

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN Deel 2, Sint Pieter In mei 2004 heeft ondergetekende met echtgenote, zus en zwager enorm van een fijne vakantie van vier weken Italië genoten. Van deze reis heb ik een

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Dinsdag 8 april 2014

Dinsdag 8 april 2014 Maandag 7 april Wow de eerste dag in Rome, wat een dag. 's Morgens even ontbijten (één croissantje) en toen vanaf ongeveer half 10 op pad. We zijn in de binnenstad geweest en bij iedere kerk verbaasden

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie Naam: _ FRANKRIJK en recreatie Iedereen kent wel de Eiffeltoren. Van een kaart van je vriendje die in Frankrijk op vakantie was. Of, misschien ben je er zelf geweest. Je hebt vast en zeker ook gehoord

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Impressie CCC-reis Italië 2014

Impressie CCC-reis Italië 2014 Impressie CCC-reis Italië 2014 De start van deze reis is op camping Schinderhannes in Pfalzfeld. Na het welkomstdiner vertrekken 7 caravans en 6 campers richting Oostenrijk en Italië. Onze eerste camping

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

Italië. Inleiding. Inhoud. Hoofdstuk 1: Het land

Italië. Inleiding. Inhoud. Hoofdstuk 1: Het land Italië Inleiding Ik doe mijn spreekbeurt over Italië, omdat ik er bijna elk jaar met vakantie naar toe ga en ik vind het leuk om over dit land te vertellen. En natuurlijk is het eten heel lekker! Inhoud

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141

Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141 Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141 I. Inleiding Schrijf bij elke afbeelding welke functie/doel het zou hebben gehad in de Gallo- Romeinse periode. Functie:

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

Thors eik, die naam kennen we hier in de omgeving. Thors eik, dat werd zo n 1400 jaar geleden iets anders geschreven. Thornspiic oftewel Doornspijk

Thors eik, die naam kennen we hier in de omgeving. Thors eik, dat werd zo n 1400 jaar geleden iets anders geschreven. Thornspiic oftewel Doornspijk Na de grote volksverhuizing woonden hier andere stammen dan ervoor. Nu wonen de Franken, Friezen en Saksen hier. Andere stammen dus, maar één ding hebben ze gemeen: het heidendom heerst. Ze geloven in

Nadere informatie

Arras. De Champs-Élysées

Arras. De Champs-Élysées Utrecht, de Domstad Neeltje Jans Arras Kasseien in Noord-Frankrijk De Champs-Élysées Alpe d Huez Gâteau à la broche Utrecht, de Domstad De Tour de France start in 2015 in Utrecht. Utrecht wordt ook wel

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1 2? 66 Introductie Dit hoofdstuk gaat over de vroege middeleeuwen. De middeleeuwen zijn namelijk op te delen in drie delen: de vroege, hoge en late middeleeuwen. De vroege middeleeuwen beginnen rond het

Nadere informatie

CITYTRIP Rome DRIEDAAGSE VLIEGTUIGREIS

CITYTRIP Rome DRIEDAAGSE VLIEGTUIGREIS CITYTRIP Rome DRIEDAAGSE VLIEGTUIGREIS 1 Programma DAG 1: Ciao bella Samenkomst op de luchthaven van Zaventem voor de rechtstreekse vlucht naar Rome. Onderweg naar het stadscentrum brengen we eerst een

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Europa in een notendop

Europa in een notendop Europa in een notendop Wat is de Europese Unie? Europees Een unie = gelegen in Europa. = verenigt landen en mensen. Laten we eens verder kijken: Wat hebben de Europeanen gemeenschappelijk? Hoe heeft de

Nadere informatie

2000 jaar geleden liepen ze hier al! (Jong en oud lopen 5km door oud-rome)

2000 jaar geleden liepen ze hier al! (Jong en oud lopen 5km door oud-rome) 2000 jaar geleden liepen ze hier al! (Jong en oud lopen 5km door oud-rome) Zondag de 19e oktober gaat de wekker om 7 uur. Buiten is het nog donker, maar met 18 graden is het zeker niet koud. Het wordt

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar Docentenhandleiding I. DOELSTELLINGEN de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep

Nadere informatie

Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten

Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten Het land Israël is lang en smal. De lengte is 435 kilometer en de breedte is 110 kilometer. Israël grenst aan 4 landen: Libanon, Syrië, Jordanië en Egypte. Het land ligt

Nadere informatie

Winter 2013. Zuid-Frankrijk. 5 t/m 16 februari

Winter 2013. Zuid-Frankrijk. 5 t/m 16 februari Winter 2013 Zuid-Frankrijk 5 t/m 16 februari Dinsdag 5 februari 2013 563 km Om negen uur vertrokken. Eerst naar Geldern omdat onze camperdealer een verkeerd aangesloten kabel van de koelkast nog goed moest

Nadere informatie

Vijfde leerjaar: Opdracht 1

Vijfde leerjaar: Opdracht 1 Vijfde leerjaar: Opdracht 1 Toon een foto uit San Marino. Dit is een dwergstaat in Italië en één van de kleinste landen ter wereld. Het landje is 61 km² groot en is volledig omgeven door Italië, maar geen

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia)

Cyprus. Inleiding. Nicosia (Lefkosia) Cyprus Inleiding Cyprus ligt in Zuidoost Europa. Het is het derde grootste eiland in de Middellandse Zee. Het bevindt zich ongeveer op 70 km onder de zuidkust van Turkije, en op 150 km van Syrië. Voor

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Naam: Vakantie. Vraag 1. Ben je weleens op vakantie geweest? Waarheen? Werkblad vakantie - Aardrijkskunde groep 5 - Niveau blauw.

Naam: Vakantie. Vraag 1. Ben je weleens op vakantie geweest? Waarheen? Werkblad vakantie - Aardrijkskunde groep 5 - Niveau blauw. Naam: Vakantie _ Een groot aantal Nederlanders gaat ieder jaar één keer op vakantie. Vaak gaat de reis naar het buitenland, bijvoorbeeld naar Duitsland, Frankrijk, Spanje, of nog verder. Maar Nederlanders

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

ART HISTORY. V4 Renaissance 1400-1530

ART HISTORY. V4 Renaissance 1400-1530 ART HISTORY V4 Renaissance 1400-1530 Tijdlijn Renaissance = wedergeboorte van de klassieke cultuur De klassieken zijn het grote voorbeeld. Het aardse leven is belangrijk. De mens bepaalt het eigen lot.

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

2 Vroege renaissance 2.1

2 Vroege renaissance 2.1 2 Vroege renaissance Giotto di Bondone, rond 1315 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de 14e eeuwse kunstenaar Giotto di Bondone, die in Italië een nieuwe kunststijl introduceerde. Voor het

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Een uitgave van Eifel vakanties thema vakanties in de Eifel

Een uitgave van Eifel vakanties thema vakanties in de Eifel Een uitgave van Eifel vakanties thema vakanties in de Eifel Eifel thema vakanties Pad door de Middeleeuwen Eifel Thema Vakanties Haal meer uit uw vakantie! Wie zijn wij en wat bieden wij u? Wij zijn het

Nadere informatie

WERKBLAD Italië, de paus en Ferrari

WERKBLAD Italië, de paus en Ferrari Naam: _ ITALIË, DE PAUS EN FERRARI De laars van Europa, zo wordt Italië ook wel genoemd. Dit komt doordat de vorm van Italië veel op een laars lijkt. Italië heeft veel buurlanden namelijk Frankrijk, Zwitserland,

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12 antwoord 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN e-book Deze serie bestaat uit... 978-94-6175-209-3 (HB) 978-94-6175-153-9 (HB) 978-94-6175-963-4 (e-book) 978-94-6175-967-2 (e-book) 978-94-6175-210-9 (HB) 978-94-6175-155-3 (HB) 978-94-6175-154-6 (HB)

Nadere informatie

2012 Zusters in Zaken

2012 Zusters in Zaken Nieuwsbrief najaar 2012 2012 Zusters in Zaken Olympische Spelen Heeft u ook allemaal zo genoten van de Olympische Spelen die de afgelopen zomer plaatsvonden in Londen? Geweldige sportieve prestaties door

Nadere informatie

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart?

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart? N O P Thuistopo. Noem de letter en zeg welk land, welke zee of welke plaats het is. A = IJsland, B = Noorwegen, = Zweden, = inland, E = Rusland, = enemarken, G = Oslo, H = Stockholm, I = Helsinki, J =

Nadere informatie

Romeinen 1/6. Ze vroegen overal belasting en werden zo ook steeds rijker.

Romeinen 1/6. Ze vroegen overal belasting en werden zo ook steeds rijker. Romeinen Rome was één van de vele volken in Italië. Op een gegeven moment wisten ze de baas te worden over hun buurlandje. Ze voegden de soldaten bij hun eigen leger en waren dus weer sterker! Ze trainden

Nadere informatie

Montaleo 15, Casale Marittimo, Riviera degli Etruschi, Toscane, Italië. Zon Zee Rust Heerlijk eten Prachtige natuur Vriendelijke mensen

Montaleo 15, Casale Marittimo, Riviera degli Etruschi, Toscane, Italië. Zon Zee Rust Heerlijk eten Prachtige natuur Vriendelijke mensen Casale Marittimo, de ultieme vakantieomgeving - MONTALEO 15 Contactpersoon: M. Karres Orionlaan 17 1223 AC Hilversum 035 6479888 e-mail: montaleo@karres.nl 1 De villa 2 De appartementen 3 De locatie en

Nadere informatie

Over land en over zee. Veroveraars

Over land en over zee. Veroveraars De Romeinen hadden een heel groot rijk van Azië, Noord- Afrika en ook nog Europa. Ze hadden sterke legers en hele slimme generaals met stevige wegen en snelle boten. Over land en over zee In Nederland

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?................................................... Hoeveel

Nadere informatie

Fiets vakantie Gran Canaria oktober 2013.

Fiets vakantie Gran Canaria oktober 2013. Fiets vakantie Gran Canaria oktober 2013. In de zomer van 2013 is het plan geboren om met de racefiets een weekje te fietsen op Gran Canaria. 11 oktober is na wat voorbereiding de vertrek datum gevonden.

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl Lieve kinderen? In heel veel schilderijen en beelden van het Bonnefantenmuseum staan kinderen afgebeeld: kleine, grote, mooie, witte, eenzame en gezellige kinderen. Sterker nog, de naam van het museum

Nadere informatie

verkrijgbaar via www.nmbs.be

verkrijgbaar via www.nmbs.be verkrijgbaar via www.nmbs.be Waar hang jij dit jaar uit? Wachten op de zon in Belgenland, op uitstap naar zee of de Ardennen? Of zoek je toch liever het avontuur op? Komt mooi uit, want met je eigen InterRail

Nadere informatie

Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop.

Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop. Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop. Bij start voor de reis door Cyprus begint het eerste bezoek aan de havenplaats Larnaca met overnachting. In de buurt van Larnaca is het zoutmeer

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Verteld door Schulp en Tuffer

Verteld door Schulp en Tuffer Verteld door Schulp en Tuffer Het allereerste kerstfeest Het allereerste kerstfeest Verteld door Schulp en Tuffer Vertaald en bewerkt door Maria en Koos Stenger Getekend door Etienne Morel en Doug Calder

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Startpunt: Volkspark Oosterhofweg 49, Rijssen

Startpunt: Volkspark Oosterhofweg 49, Rijssen Speurtocht Oosterhof Startpunt: Volkspark Oosterhofweg 49, Rijssen Romeinse Rijk Vooraf Tweeduizend jaar geleden woonden er ongeveer 250 miljoen mensen op aarde (nu: meer dan 7 miljard!). Een groot deel

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld!

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Naam: Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Elk jaar hebben we een kinderboekenweek. Dit is al sinds 1955 zo. Dat zijn al heel veel jaren. Elke kinderboekenweek duurt 10 dagen. Dit jaar valt deze week in

Nadere informatie