19 e eeuw : studie van de werkmethodes bij BSM. Door observatie en controle van de bewegingen werd het mogelijk arbeid efficiënter te maken.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "19 e eeuw : studie van de werkmethodes bij BSM. Door observatie en controle van de bewegingen werd het mogelijk arbeid efficiënter te maken."

Transcriptie

1 Samenvatting Kantoorbeheer Deel 1: Kantoorconcepten 1 Inleiding 2 Geschiedenis van de kantooromgeving 2.1 Een negatief imago Een kantoor had eerder een grijze uitstraling. Het is een tastbaar symbool van de economische activiteit en van sociale, technologische en financiële overgang. Werkende bevolking op het kantoor : - begin vorige eeuw: 5% - eind vorige eeuw : meer dan 50% Van waar dit minder positief beeld? - De architecturale waarde was minder aantrekkelijk (het echte werk werd verricht op het platteland, waardoor men weinig aandacht besteedde aan het kantoor). - De status van kantoorwerk daalde (ook al bleef het aantal kantoorwerkers stijgen). - Eind jaren 60 werd het kantoor overspoeld door allerhande specialisten (programmeurs, systeemanalisten, ) - Mensen hadden weinig oog voor de plaats en de omgeving waarin ze moesten werken. (Waren enkel geïnteresseerd in WAT ze moesten doen. - Het belang van kantoorwerk is gedurende een groot deel van de 20 e eeuw onderschat. Het is meestal onzichtbaar voor de buitenwereld, informatie kan niet gezien worden. (Immaterialisme) 2.2 Taylorisme De ontwikkeling van de kantoorcultuur begint bij F. Taylor. 19 e eeuw : studie van de werkmethodes bij BSM. Door observatie en controle van de bewegingen werd het mogelijk arbeid efficiënter te maken. Taylors methoden lagen aan de basis van MASSAPRODUCTIE en BANDWERK. SCIENTIFIC MANAGEMENT of TAYLORISME? WAT : Bestond erin mensen te beschouwen alsof ze onderdeel waren van een productiemachine. SOORTEN: scheiding tussen geestelijke en uitvoerende arbeid. Samenvatting Kantoorbeheer 1/38

2 PROCES: Mensen op het werk werden geobserveerd met een chronometer voor bewegingsstudies, uitgevoerd door mannen in witte schorten. Hun taak was om de meest efficiënte manier van werken te vinden. ACHTERLIGGENDE GEDACHTE: De uitvoerenden werden best behandeld als nietdenkende machines. Niet alleen toepasbaar in productieomgeving maar ook in kantoren: BASISIDEE VOOR HET MANAGEMENT VAN EEN KANTOOR: Een onpersoonlijke bureaucratie waar orde en regelmaat de belangrijkste elementen waren. BIJ TAYLOR SPEELDE HIÊRARCHIE EEN BELANGRIJKE ROL : - Trouw en toewijding werden beloond met werkzekerheid - Promotie werd ook beloond met een statussymbool : meer ruimte. TAYLOR STREEFDE VERSCHILLENDE WAARDEN NA : - orde - hiërarchie - controle - mens als machine De ideeën rond management evolueren. Vandaag maken we een evolutie mee op het vlak van de kantooromgeving. 2.3 De Noord-Amerikaanse stijl - Sinds 1920: nieuwe ontwikkelingen in de bouwnijverheid (gebruik van staal, beton, liften, elektrische verlichting, ) droegen bij tot het ontwerpen van zeer hoge torens. - Invloeden van de vastgoedsector (kantoren waren hier eigendom van) en stadsplanning : opbrengst drijfveer. - Beschikbare ruimte in het centrum werd kostbaar en hoogbouw betekende een vermenigvuldiging van de oppervlaktewaarde. -! Door beperkte oppervlakte werden er standaard grondplannen getekend waarbij de kern van verticale circulatie (liften,trappen, ) en alle ruimte rondom de kern kon benut worden voor de plaatsing van burelen. - Binnenkant: goedkoop en flexibel - Buitenkant: groot deel van het budget werd gespendeerd aan het ontwerp en de realisatie van de gevel, die het prestige van het bedrijf moest uitdrukken. HOOGBOUW MET STANDAARD GRONDPLANNEN Samenvatting Kantoorbeheer 2/38

3 2.4 De Noord-Europese traditie - Noord-Europese steden: oud en hadden al hun eigen identiteit. Het kantoorgebouw kreeg geen vooraanstaande plaats in het stadsbeeld. - Eigendom van een bedrijf - Sociaal democratisch klimaat in Europa (veel overleg tussen werkgever en werknemer) zorgde ervoor dat bij het ontwerp van het gebouw rekening werd gehouden met de eisen van de eindgebruiker. smallere kantoorgebouwen = werknemer zicht geven naar buiten. cellulair omwille van de vraag naar gesloten kantoren vriendelijk ten opzichte van het klimaat en de omgeving omwille van de veiligheid en gezondheid van de werknemers BEPERKTE HOOGBOUW MET EIGEN STIJL IN OMGEVING VAN STEDEN CONCLUSIE AMERIKA: - grote projecten gefinancierd door vastgoedmarkt - gebouw zo standaard mogelijk om gemakkelijk te kunnen verhuren - liggen in het centrum EUROPA: - kantoorgebouwen zijn veel gevarieerder - hebben wel een lage bezettingsgraad - gebouwen worden door een bedrijf gebouwd - er werd geld geleend - er werd meer aandacht besteed aan het ontwerp - liggen in de omgeving van grote steden. 2.5 De ommekeer : vraag naar nieuw kantoorconcept vanuit economische druk, technologische vooruitgang, - andere manier van werken vereist andere huisvesting (meer creativiteit) - kennis en uitwisseling ervan wordt heel belangrijk - informatietechnologie maakt veel mogelijk FM DOET ZIJN INTREDE Samenvatting Kantoorbeheer 3/38

4 3 Oorzaken van de verandering 3.1 Bedrijfseconomische ontwikkelingen Oppervlakte van een werkplek Ontwikkelingen die een belangrijke rol spelen in de organisatie van het kantoorgebeuren. WAT VERSTAAT MEN ONDER DIE m²? Volgens ISO-of DIN-norm aantal m² onderverdelen. Beide normen komen op een aantal details na, overeen. Het is van belang dat elke organisatie voor zichzelf een aantal afspraken maakt omtrent de berekening van oppervlaktes, liefst zo goed mogelijk aansluitend op een norm. Bruto vloeroppervlakte = netto vloeroppervlakte + constructieoppervlakte Netto vloeroppervlakte = nuttige-+ installatie-+ circulatieoppervlakte Bruto vloeroppervlakte (BVO) = de totale opp van de grondvlakken van de verschillende verdiepen. (wordt berekend met de buitenmaten van het gebouw. Netto vloeroppervlakte (NVO) = de opp tussen de verschillende muren en constructieelementen. Constructieoppervlakte = de opp die ingenomen wordt door de elementen van de structuur van het gebouw zoals gevels, kolommen, steunmuren, niet te betreden schachten, enz Nuttige oppervlakte = de opp die overeenstemt met het doel of het gebruik van het gebouw. (de ruimte binnen de kantoren,incl ingebouwde kasten,meubilair, bewegingsruimte, ) Installatie oppervlakte = de opp die nodig is om het gebouw op zich te laten functioneren. (de technische lokalen zoals HVAC) Circulatie oppervlakte = de verkeersruimten zoals gangen,trappen, Samenvatting Kantoorbeheer 4/38

5 OPTIMALE m²? Hoe groter het % nuttige oppervlakte, hoe beter dit is uit economisch oogpunt! - Het aantal m² nuttige opp per medewerker zou uit economisch oogpunt zo klein mogelijk moeten zijn, maar wel optimaal om goed en efficiënt te functioneren. - Ergonomisch en functioneel zo optimaal mogelijk. Optimale m² volgens Algemeen Reglement voor ArbeidsBescherming (ARAB): wetgeving in verband met veiligheid. Nu vervangen door CODEX. In het ARAB (Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming) wordt een minimale hoogte voor werkplaatsen van 2.5 m voorgeschreven. Deze norm kan ook voor kantoren gehanteerd worden. De Belgische wetgeving schrijft echter niets voor i.v.m. de oppervlakte van kantoren. Wanneer we een kijkje nemen bij onze buurlanden, zien we dat daar wel normen en aanbevelingen bestaan omtrent dit onderwerp. Daarop kunnen we ons dan ook baseren om tot een redelijke oplossing te komen. Vloeroppervlakten per standaard-kantoorfunctie Standaard kantoorruimte Minimale vloeropp in m2 Optimale vloeropp in m2 A 7 9 B 9 11 C D E F a) uitvoerend kantoorwerk. telefoon- en archiefwerk. b) uitvoerend kantoorwerk waarbij een beeldschermopstelling noodzakelijk is; Samenvatting Kantoorbeheer 5/38

6 c) leidinggevenden van a) en b): beeldschermopstelling en overlegruimte voor max. 4 personen; d) kantoor- of beleidsadvieswerk: beeldschermopstelling en overlegruimte voor max. 2 personen; e) leidinggevenden voor d): beeldschermopstelling en overlegruimte voor max. 6 personen; f) representatieve functies met bestuurlijke verantwoordelijkheden Bezettingsgraad van een werkplek Bezettingsgraad opmeten volgens MMO: 14 dagen op willekeurige tijdstippen (6 à 8 u/dag) controleren op aanwezigheid in kantoor. Lage gemiddelde bezetting van de werkplekken: Van de effectief te benutten werkdagen zijn we 20% van de tijd niet beschikbaar. (ziekte, vakantie, ) Een groot deel van de beschikbare oppervlakte wordt niet gebruikt. Vergaderingen, bezoeken buitenshuis enz... zorgen voor een lage bezettingsgraad Slechts 48% van de beschikbare werkplekken wordt gebruikt Slechts 60% van de medewerkers is in het gebouw aanwezig. Bvb.: directie, managers, adviseurs Hoge werkplekbezetting: Bvb.: De receptie, het secretariaat, ondersteunende afdelingen OPMERKING Managers, directeurs hebben meestal de grootste werkplek terwijl zij het minst aanwezig zijn Kosten van een werkplek WAT KOST EEN WERKPLEK NU? Databank FACANA : in deze databank zijn de facilitaire kosten en prestaties opgenomen van honderden organisaties en nog veel meer locaties. Ook op het internationale toneel wordt vel energie gestoken in het verkrijgen van inzicht in de kosten van facilitaire organisaties. Vaste lasten (huur of afschrijving) maken slechts een beperkt deel uit (1/3) van de totale kostprijs van een werkplek. Men spreekt van: Huisvestingsgebonden kosten: huur, afschrijving, onderhoud, schoonmaak en energie. Per m². Samenvatting Kantoorbeheer 6/38

7 Werkplekgebonden kosten: ICT,, receptie, catering. Per werkplek aangegeven. OPMERKING Een overdreven aandacht voor de kosten heeft in een aantal gevallen geleid tot een verschraling van de dienstverlening. Kwaliteit werkplek: In de toekomst moet men kijken naar de toegevoegde waarde die facilitaire organisaties hebben voor het primaire proces in plaats van het minimaliseren van de kosten! Efficiëntie en effectiviteit van een werkplek Het ruimtegebruik kunnen we in twee richtingen verbeteren: - Efficiëntie: iets op een goede manier doen Efficiëntie verhogen komt overeen met de exploitatiekost (kostprijs) te verlagen - Effectiviteit: het goede doen Effectiviteit verhogen: de ruimte op zo n manier gebruiken dat ze de kwaliteit van het werk verbetert. Ze biedt een meerwaarde aan het bedrijfsproces. OPMERKING Zie bijlage 11&12 en p Technische ontwikkelingen De doorbraak van de informatietechnologie (GSM, internet) veroorzaakt een revolutie in de dagelijkse manier van werken en leven: - snelheid - mobiliteit - flexibiliteit Deze ontwikkelingen veroorzaken ook een evolutie in het functioneren van bedrijfsprocessen. Dit heeft een grote invloed op: - de organisatiestructuren - de dagelijkse manier van werken - de aard van de relatie tussen personeel en organisatie Bedrijven moeten de beste manier vinden om een concurrentievoordeel te creëren door efficiënt gebruik te maken van een netwerk van mensen en informatie. => Proces van voortdurende verandering! Samenvatting Kantoorbeheer 7/38

8 Efficiëntieverbetering is een belangrijke motor achter dit veranderingsproces. Zowel publieke als private organisaties zijn gedwongen om zich concurrerend op te stellen en de exploitatiekosten te verminderen. 3.3 Maatschappelijke ontwikkelingen Mobiliteit en bereikbaarheid van kantoren zorgen voor problemen. - locatie van bedrijven - de behoefte aan een evenwicht tussen privé en werk INVLOED OP NIEUWE KANTOORCONCEPTEN! 3.4 Vergelijking tussen de oude en de nieuwe kantoorcultuur Traditionele kantooromgeving: administratief werk was de basis van het kantoorwerk het werk was routinematig één persoon per werkplek, van 9 tot 5 aan het kantoor was te zien hoe belangrijk een persoon was geschikt voor grote groepen van medewerkers groepswerk werd niet gestimuleerd, elk had zijn individuele opdracht de volgorde, zoals in een productielijn, werd zoveel mogelijk benaderd. Nieuwe kantooromgeving: veel meer aandacht voor het economisch belang van een beter gebruik van tijd minder fysieke grenzen, aangezien de moderne organisatie meer overleg vereist en specialisten om complexere problemen sneller te kunnen oplossen minder belang aan hiërarchie, werkelijke bijdrage belangrijker spelen in op steeds kleiner wordende business units die ontstaan als gevolg van uitbesteding van al wat niet tot de core-business behoort stimulatie van teamwerk door inrichten van projectruimtes en vergaderzalen groot vertrouwen en gebruik van informatietechnologie OPMERKING Zie bijlage 15 Samenvatting Kantoorbeheer 8/38

9 4. Kantoorconcepten (4) 4.1 Interactie en autonomie Hoe en in welke verbanden voeren medewerkers hun taken uit? Twee maatstaven: - Interactie : persoonlijk, face-to-face, contact is nodig of wenselijk - Autonomie : zelfcontrole over plaats, middelen, tijdstip van het werk Wanneer we deze twee maatstaven in kaart brengen, krijgen we een goed beeld van de richting waarin kantoorconcepten en kantoormeubilair zich moet ontwikkelen. INTERACTIE wanneer de interactie toeneemt, stijgt de druk om ruimten te voorzien om dit te ondersteunen vormen variëren sterk naargelang de - complexiteit - de dringendheid - het belang van de uitvoering van de taak MAW : tussen informele en formele gesprekken interactie BUITEN het kantoor, heeft een direct gevolg voor de bezettingsgraad (veel contact met klanten buiten het kantoor zorgt vaak voor een wisselende bezettingsgraad) AUTONOMIE Hoe meer autonomie (en verantwoordelijkheid) de werknemer krijgt, hoe meer hij ook zijn werkomstandigheden zal willen controleren, individueel of collectief, en hoe meer inspraak hij zal willen over de aard en de kwaliteit van zijn werkomgeving. OPMERKING Interactie en autonomie zijn sterk verbonden met veel aspecten van kantoorinrichting, omdat ze de verwachtingen van de werknemer beïnvloeden over de opstelling van de werkplekken, de hoogtes van de eventuele scheidingselementen, de verlichting, enz, Samenvatting Kantoorbeheer 9/38

10 4.2 Soorten kantoorwerk Types kantoorwerk? Kantoor als fabriek : Interactie : gering afgezien van het sociale contact tussen de werknemers. Autonomie : ook te verwaarlozen. Kantoortaken van een hoger niveau: Interactie : hier is er een grotere mate van samenwerken nodig! Interactie verhoogt! Autonomie: blijft vrij laag Kantoorwerk zoals in de juridische wereld of onderzoekscentra: Interactie : interactie is zeer klein daar het kantoor als plaats voor werk wordt aanzien dat zeer veel concentratie vraagt. Autonomie : vrij hoog Transactional offices ( door de invloed van de informatietechnologie op het werk) => plaatsen waar kennis doorgegeven wordt. Interactie : maximalisatie (door beter beheer van tijd en ruimte) Autonomie: maximalisatie SOORTEN WERK OP EEN KANTOOR individueel werk zonder hoge eisen qua concentratie groepswerk / projectwerk geconcentreerd werk doorgeven van kennis OPMERKING Opdeling is theoretisch. In praktijk is het een combinatie van verschillende soorten werk waarbij het optimaal zou zijn als we kunnen beschikken over activity related workplaces = omgeving gebaseerd op de activiteit. Samenvatting Kantoorbeheer 10/38

11 DIAGRAM In het diagram duiden de pijltjes op mogelijke evoluties: -> De individuele processen en de bijhorende kantoorvormen zullen verminderen of vervangen worden door groepsruimtes. -> Het belang van kennisoverdracht neemt toe waardoor het aantal bijhorende kantoortypes zal stijgen. Plaats voor de verschillende soorten werk op een kantoor Plaats voor individueel werk : bijenkorf weinig interactie en weinig autonomie weinig akoestische en visuele privacy meestal open ruimte uniform opgebouwd onpersoonlijk karakter zie bijlage Plaats voor geconcentreerd werk : de cel weinig interactie en veel autonomie veel akoestische en visuele privacy afzonderlijk kantoor persoonlijk karakter zie bijlage 18 Samenvatting Kantoorbeheer 11/38

12 4.2.3 Plaats voor groepswerk : het hol veel interactie en weinig autonomie weinig akoestische en visuele privacy groepskantoor eerder onpersoonlijk karakter zie bijlage Plaats voor het doorgeven van kennis : het club veel interactie en veel autonomie weinig akoestische en visuele privacy aangenaam vertoeven met veel faciliteiten zie bijlage Soorten kantoorwerkplekken Kantoorwerkplek is de plaats waar werkzaamheden kunnen verricht worden waarbij de verwerking van informatie centraal staat. Drie basiskarakteristieken om de verschillende kantoorwerkplekken te definiëren : Waar is de werkplek gelegen (t.o.v. andere werkplekken) -> plaats Lay-out van de werkplek en relatie met ander werkplekken Hoe gebruikt men de werkplek? Plaats van de kantoorwerkplek volgens eigenschap : ligging van de werkplek ten opzichte van de andere werkplekken Basiskantoor Basiskantoor of permanente werkplaats van de meeste werknemers. Komt overeen met de traditionele opvattingen rond kantoren : de plaats war je elke dag naartoe gaat om te werken, waar je collega s ontmoet,... Een basiskantoor is uitermate geschikt om het imago van een bedrijf uit te drukken. Samenvatting Kantoorbeheer 12/38

13 Telewerkplek Telewerkplek of een werkplek op afstand van het basiskantoor. Deze plek kan gelegen zijn in een kantoorgebouw of op een plaats die al dan niet bedoeld is als werkplek. Voor de communicatie met collega s en management is informatietechnologie nodig. Ze komen voor in verschillende vormen. Satellietkantoor Is een kantoorgebouw waar telewerkers van één organisatie gebruik van kunnen maken. Het kantoorgebouw wordt door de organisatie ter beschikking gesteld van zijn werknemers. Een fm zorgt voor de toewijzing van de werkplekken en aanverwante diensten. Business center Dit kantoor wordt ter beschikking gesteld door een commerciële aanbieder. Ze worden te huur aangeboden, dit houdt in dat mensen van verschillende organisaties hier kunnen komen werken. Ze zijn ook uitgerust met informatietechnologie. Een business center is meestal gelegen in de nabijheid van bvb een luchthaven. Gastwerkplek Dit is een werkplek in het kantoor van een klant. Dit maakt de communicatie met de werknemers van de klant eenvoudiger. (Ook gebruik van archieven en databestanden van de klant => eenvoudig). Thuiswerkplek - werkplek in een woning van een medewerker - geen gezamenlijke faciliteiten - zeer autonoom - discussie over nodige accommodatie en verzekering arbeidsongevallen Instant werkplek - werkplek die oorspronkelijk niet bedoeld was om te werken - geen gezamenlijke faciliteiten - onafhankelijk van plaats en tijd - in hotellobby s, hotelkamers, vliegtuigen, restaurants,.. Samenvatting Kantoorbeheer 13/38

14 4.3.2 Plaats van de kantoorwerkplek volgens eigenschap : Lay-out van de kantoorwerkplek Enkel van toepassing op werkplekken die zich in een kantoorgebouw bevinden. Heeft betrekking op de ruimtelijke eigenschappen van de werkplekken. Omslotenheid is de belangrijkste vorm. Is een werkplek fysiek gescheiden of gelegen in dezelfde ruimte als de andere werkplekken? -> Heeft een grote invloed op : - wijze waarop mensen samenwerken - klimaatbeheersing - ruimtelijke flexibiliteit - efficiënt ruimtegebruik Kamerkantoor Kamerkantoor of cel : omsloten ruimte met 1 tot 3 werkplekken. - Akoestische en visuele privacy voor 1-3 pers. - Mogelijkheid tot gedecentraliseerde klimaatregeling - Vertrouwelijke gesprekken - Mogelijkheid om de status en de hiërarchie uit te drukken door het variëren in grootte, bemeubeling en aankleding. - Ruimtegebruik per werkplek is vrij hoog Groepskantoor of teamkantoor Grenskantoor : omsloten ruimte met 4 tot 12 werkplekken. - Minder mogelijkheid tot gedecentraliseerde klimaatregeling - Hogere ruimtelijke flexibiliteit. - Ruimte per werkplek wordt kleiner Worden vandaag gebruikt voor: -> projectteams: een groep mensen die gedurende een bepaalde periode samenwerkt tot een project beëindigd is of voor een groep mensen met eenzelfde samen uit te voeren regelmatig terugkerende opdracht. -> clubs: verschillende mensen komen samen, al is het type werk anders dan bij een projectteam. Samenvatting Kantoorbeheer 14/38

15 Kantoortuin en kantoorlandschap Kantoortuin of kantoorlandschap: omsloten ruimte met meer dan 12 werkplekken Combikantoor Combikantoor: een aantal cellen zijn gelegen rond een groepskantoor Gebruik van het kantoor Heeft betrekking op de manier waarop werkplekken gebruik worden Persoonlijke werkplek - 1 persoon - traditionele manier van verdelen - drukt status uit - territorium met archief en informatietechnologie - persoonlijke inrichting - medewerkers weten elkaar gemakkelijk te vinden Gedeelde werkplek - 2 of meerdere personen - op verschillende tijdstippen van dezelfde werkplek gebruik maken - krijgen de indruk een eigen territorium te hebben - geen persoonlijke inrichting (is moeilijker) - opberging in kasten nabij werkplek Om dit concept goed te laten werken dienen 2 belangrijke regels gerespecteerd te worden. 1) gebruik op voorhand afspreken (werkplanning) 2) persoonlijke spullen dienen verwijderd te worden als men stopt met werken (clean desk) Niet-territoriale werkplek - geen vaste groep personen - werkplekken worden door iedereen gebruikt - geen territorium - opberging in verrijdbare ladenblokken Samenvatting Kantoorbeheer 15/38

16 De toewijzing kan op twee manieren gebeuren: 1) Via reservering 2) Wie eerst komt eerst maalt Waarom bestaat er een indeling? Gedeelde en niet-territoriale werkplek reduceren de kosten wanneer het aantal werkplekken kleiner is dan het aantal werknemers. Door kostenbesparing kan men de werkplekken bvb beter uitrusten. 4.4 Sociale aspecten bij nieuwe kantoorconcepten. Irrationele psychologische behoeften spelen een grote rol Mens en werkplek Werknemers kennen allerlei emotionele betekenissen toe aan hun fysieke werkomgeving. De ontwerper of adviseur moet dus rekening houden met menselijke eigenschappen en behoeften. De interactie tussen mens en omgeving wordt sterk bepaald door 3 behoeften: 1) Fysiologische behoeften - fysieke behaaglijkheid en lichamelijk welzijn. - Dit vraagt om een aantrekkelijk binnenklimaat, veilige en gezonde omgeving, afgestemd interieur, - indien hier niet aan voldaan wordt kan dit leiden tot onvrede en grijs ziekteverzuim (wit ziekteverzuim: echt ziek, zwart: bedrog, grijs: komt door het niet goed voelen in bedrijf) 2) Sociale behoeften - behoefte aan interactie met anderen, maar men wil zich ook soms kunnen terugtrekken (privacy) - er moet dus ruimte zijn voor communicatie en sociaal contact, maar ook voor afzondering! 3) Psychologische behoeften - behoefte aan erkenning, waardering en respect - schoonheid, identiteit, zelfontplooiing - ze willen zich profileren in eigen kantoor Samenvatting Kantoorbeheer 16/38

17 OPMERKING De fysiologische behoefte is eenvoudig grijpbaar en stuurbaar. Sociale en psychologische zijn minder beheersbaar. Men stelt vast dat er bij iedere mens behoefte is aan persoonlijke ruimte. Deze behoefte heeft te maken met de behoefte aan territorium en privacy Privacy = de mate waarin mensen in staat zijn hun interactie met anderen te controleren (het gaat om zelfbeschikking en keuzevrijheid in het aangaan of vermijden van contact) Te veel privacy: sociaal isolement Te weinig privacy: ergernis, onbehagen, overbelasting en drukte Onderscheid tussen: Visuele privacy: keuzevrijheid in zicht Akoestische of auditieve privacy: horen en gehoord worden (groot minpunt) Onderzoek: In open kantoren verbetert communicatie want kans op interactie is groter. Maar privacy neemt af! Oplossing: Sociale maatregelen: vragen om stiller te praten, non-verbale communicatie Ruimtelijke maatregelen: wanden in glas van verschillende hoogtes Gevolg: Ontwerper moet een balans vinden tussen de behoefte aan openheid en behoefte aan privacy. Hangt af van soort werk: bij complex denkwerk is privacy noodzakelijk Territorium = een bepaald gebied of plaats tot persoonlijke eigendom maken en het afschermen tegenover anderen. (sterk verbonden met privacy) Het betekent een stukje persoonlijke controle van de omgeving. Het opheffen van de persoonsgebonden werkplekken ten gunste van flexibele werkplekken, of het verlies aan een eigen territorium wordt als een minder groot probleem ervaren. Samenvatting Kantoorbeheer 17/38

18 5. Rol van het facility management in een kantoorcomplex. 5.1 Ontwerp en bouw van het complex. Het invoeren van een nieuw kantoorconcept is meer dan het anders schikken van een aantal burelen en het maken van een aantal afspraken. Het is een veranderingsproces met invloed op de totale manier van werken en zijn op het werk. Vroeger: gebouw werd ontworpen en gebouwd zonder inbreng van de mensen die het later zouden moeten runnen. Daardoor was de uitbating van het gebouw veel duurder dan noodzakelijk. Zie bijlage Exploitatie van het complex Taken weggelegd voor FM met oog op uitbesteding: Onthaal, bewaking, technisch onderhoud, schoonmaak, onderhoud, afvalverwerking, catering, helpdesk, vergaderzalen, kabelmanagement, EHBO-post, archiefbeheer, aankoopdienst, Zie bijlage Voor het aanbieden van social facilities Vormen voor medewerkers een bijkomend voordeel of gemak: Bedrijfsrestaurant, kranten-en boekenwinkel, fitness, pendeldienst, carwash, verhuur wagens, kinderopvang, reisagentschap, bank, droogkuis en wasserij, kapper, bloemenwinkel, Ze worden beschouwd als een deel van de tertiaire arbeidsvergoedingen. Zie bijlage 26 Samenvatting Kantoorbeheer 18/38

19 6. Aanpak van kantoorinnovatie 6.1 Ontwikkelen van een passend kantoorconcept Om op een professionele manier een eventuele innovatie te realiseren zal de fm moeten aantonen hoe een passend kantoorconcept er uit ziet voor zijn organisatie. Om dit te bepalen kan volgend traject worden doorlopen : 1) Opstellen gebruikersprofiel van de organisatie 2) Opstellen van generieke ruimtetypen en ruimtebudgetten 3) Ontwerpen van kantoorconcepten Opstellen van een gebruikersprofiel Gebruikersprofiel: ontwikkelt een duidelijk beeld van de organisatie. 4 ELEMENTEN a) lange-en middellange termijnstrategie - hoe dynamischer de markt waarin de organisatie werkt, hoe moeilijker het is een strategie op lange termijn te bepalen - men moet bepalen hoe situatie vroeger was, wat de situatie nu is en wat men eventueel verwacht. (veranderingstendens) b) huidige structuur en cultuur beeld krijgen van: -formele verhoudingen tussen de medewerkers (organigram) -functies (hoeveel van elk) die zij uitoefenen (functiegroepen vormen bvb. docenten) c) huidige manier van kantoor-en werkplekgebruik Beeld krijgen van de huidige manier van kantoor en werkplek gebruik door: -observatie: objectief beeld van de huidige manier van kantoor-en werkplekgebruik -techniek: multimomentopname (MMO) - minstens 2 weken ieder uur dezelfde route langs bepaalde werkplekken volgen - bezet? Welke activiteit op die werkplek? - beeld vormen van bezetting en activiteiten Samenvatting Kantoorbeheer 19/38

20 d) tevredenheid met werkplek en werkomgeving - om storende en positieve aspecten te kennen - basisgegevens voor evaluatie van het project - storende aspecten hebben nadelige invloed op productiviteit - nulmeting bij opstart van project dient als referentie voor latere evaluatie - nulmeting geeft inzicht in de huidige situatie en in mogelijkheden om deze te verbeteren Opstellen generieke ruimtetypen en ruimtebudgetten Het gebruikersprofiel dient als basis om te bepalen aan welke verschillende ruimtes de medewerkers in een bepaalde functiegroep behoefte hebben. Bvb projectgroep moet samen kunnen overleggen en elke medewerker moet zijn ook individueel kunnen terugtrekken. Er is dus behoefte aan een groepskantoor en aan kamerkantoren. Het aantal verschillende types werkplekken dat voorzien moet worden, kan afgeleid worden uit het gebruikersprofiel. Voor gedeelde werkplekken moet er rekening gehouden worden met de gemiddelde bezetting, veiligheidsmarge, het aantal m² per werkplek en het ruimtebudget. Opstellen ruimtebudget: aantallen van de verschillende types extra ruimtes eventueel niet-territoriale werkplekken bezettingsgraden enz... zie bijlage Ontwerpen van een kantoorconcept Basis : gebruikersprofiel, generieke ruimtetypen en ruimtebudgetten Het kantoorconcept wordt opgebouwd uit clusters van generieke ruimtetypen, waarbij elk van deze ruimtetypen een optimale werkplek biedt voor één of meer van de in het gebruikersonderzoek bepaalde activiteiten. Samenvatting Kantoorbeheer 20/38

21 6.2 Implementatie en acceptatie van een nieuw kantoorconcept Begint eigenlijk al tijdens het ontwikkelen van het concept. Is pas geslaagd indien het concept aansluit op de verwachtingen en behoeften van de gebruikers. Bij de implementatie van een nieuw kantoorsysteem worden volgende stappen genomen: - pilootproject - implementatie in de volledige organisatie - evaluatie en onderhoud van het nieuwe concept Pilootproject opzetten Wat : Stuurgroep waarin alle disciplines waarop een nieuw kantoorconcept invloed heeft, vertegenwoordigd zijn Doel : - Ondersteuning tijdens het stapsgewijs invoeren van het kantoorconcept - Aantonen van de voordelen voor de organisatie en de gebruikers - Komen tot een geïntegreerde visie op de werkomgeving en de manier waarop deze kan bijdragen tot het bereiken van de organisatorische doelstellingen. Criteria voor de selectie van een groep voor een pilootproject (Becker) : -> voor concepten waarin telewerken en niet-territoriale werkplekken gecombineerd worden: meer dan 50 % niet op vaste werkplek of niet in het kantoor taken zijn voor groot deel individueel te volbrengen hoofdkantoor is niet dichter dan klantenkring goed kunnen omgaan met ICT veel reizen -> voor concepten waarin een vorm van teamwerk belangrijk is: Stuurgroep werken aan projecten die meer dan enkele maanden duren beloond worden op basis van groepsprestaties nood hebben aan regelmatige, informele en face-to-face contacten o leider: gemotiveerd persoon (FM er) die zaken overbrengt o vertegenwoordigde disciplines: FM, vastgoed, HR, IT-technologie o doel: geïntegreerde visie op werkomgeving en de manier waarop deze kan bijdragen tot het bereiken van de organisatorische doelstellingen Samenvatting Kantoorbeheer 21/38

22 Implementatie in de volledige organisatie Succesvol pilootproject is belangrijk voor verdere implementatie maar geen garantie voor succes. Gebruikers van het nieuwe concept uit de pilootgroep zijn belangrijke ambassadeurs voor het totale project. Men is sneller geneigd een collega te geloven. Pilootproject: overzichtelijke aangelegenheid, aanpak staat vast, concept is los Implementatie in een groot kantoor: grote operatie, een goede voorbereiding is noodzakelijk Belangrijk om na het succesvol pilootproject de 1e stappen uit de ontwikkelingsfase uit te werken zodat er een optimale werkoplossing uitgewerkt wordt. MAW: gebruikers van pilootproject zijn belangrijke ambassadeurs voor het totale project gebruikersprofiel, enz.. moeten voor de andere gebruikersgroepen geëvalueerd en eventueel aangepast worden de aanpak van het traject staat vast, niet het concept communicatie met alle betrokken medewerkers is zeer belangrijk degelijke projectplanning noodzakelijk Evaluatie van het concept Na het implementeren van het nieuwe kantoorconcept moet men een nieuw onderzoek naar tevredenheid starten. Het eerste onderzoek dient dan als referentie. Wanneer er punten zijn die minder goed scoren binnen het nieuwe kantoorconcept, dan moet men hier aandacht aan besteden Instandhouding van het concept De stuurgroep zou het concept kunnen opvolgen. Men moet dan: - De informatietechnologie blijvend onderhouden en optimaliseren - Kantoorapparatuur onderhouden - Vastleggen en opvolgen nieuwe afspraken ivm reserveren, archief, - Bekijken andere regels ivm veiligheid Ervaringen met nieuwe kantoorconcepten : Artikel Ervaringen met flexibel werken in een innovatieve kantooromgeving p.42 Zie bijlage 33, 34 en 35 Samenvatting Kantoorbeheer 22/38

1 Inleiding 2 Geschiedenis van de kantooromgeving 3 Oorzaken van de verandering

1 Inleiding 2 Geschiedenis van de kantooromgeving 3 Oorzaken van de verandering Deel 1: Kantoorconcepten 1 Inleiding 2 Geschiedenis van de kantooromgeving 3 Oorzaken van de verandering 3.1 Bedrijfseconomische ontwikkelingen Ontwikkelingen die een belangrijke rol spelen in de organisatie

Nadere informatie

Samenvatting kantoorbeheer deel 1

Samenvatting kantoorbeheer deel 1 Samenvatting kantoorbeheer deel 1 1 Inleiding 2 De geschiedenis van de kantooromgeving Wat is het kantoorgebouw? Een van de symbolen van de vorige eeuw 2.1 Een negatief imago Welke uitstraling had het

Nadere informatie

Ergonomie in een vernieuwde kantooromgeving

Ergonomie in een vernieuwde kantooromgeving Ergonomie in een vernieuwde kantooromgeving freddy Willems www..be Drie thema s Flexplek, Het Nieuwe Werken en thuiswerken Het landschapskantoor 1 1 Flexplek, HNW en thuis werken Standpunten - geschiedenis

Nadere informatie

Minder verhuisbewegingen wordt ook gewenst door de directeuren en medewerkers, maar de

Minder verhuisbewegingen wordt ook gewenst door de directeuren en medewerkers, maar de Renovatie en innovatie? Een onderzoek naar het gebruik en de beleving van twee Haagse locaties van het ministerie van LNV Auteurs: M. Maarleveld, D.J.M. van der Voordt Center for People and Buildings Samenvatting

Nadere informatie

Checklist beeldschermwerk: ontwerp en aankoop

Checklist beeldschermwerk: ontwerp en aankoop Checklist beeldschermwerk: ontwerp en aankoop 1. Werkruimte Volgens het KB Werken met beeldschermapparatuur (1993) moet de ruimte, wat afmetingen en inrichting betreft, voldoende plaats bieden om veranderingen

Nadere informatie

Van meten tot weten. Totaaloplossingen voor werkplek en ruimtemanagement

Van meten tot weten. Totaaloplossingen voor werkplek en ruimtemanagement Van meten tot weten Totaaloplossingen voor werkplek en ruimtemanagement werkplekbezettings- en ruimtebenuttings Detectie In traditionele kantoor- en schoolomgevingen, waar iedereen een eigen werkplek of

Nadere informatie

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014 1 Kosten, bereikbaarheid, aantal parkeerplaatsen en het imago van het bedrijf zijn veelal de factoren die vastgoedbeslissers bij de keuze voor een kantoorpand meenemen en het zijn allemaal factoren die

Nadere informatie

Office tower Bucharest

Office tower Bucharest Bouwheer Extensa Project Kantoorgebouw Adres Dimitrie Pompeiu Boulevard 10 Boekarest Bebouwde Oppervlakte 40.025m² Uitvoeringstermijn 2009-2011 ontwerp Bouwprijs 32.000.000 (raming excl ereloon en btw)

Nadere informatie

GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015

GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015 GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015 Rekening houden met akoestiek Waarom? Net als licht, lucht en warmte is akoestiek onderdeel van bouwfysica Bouwfysica wordt in ontwerp geregeld'

Nadere informatie

Organisatiegericht huisvesten

Organisatiegericht huisvesten Organisatiegericht huisvesten Ervaringen van de Belastingdienst Hans Pieter Stekelenburg Belastingdienst/Centrum voor facilitaire dienstverlening 19 september 2006 Onderwerpen Inleiding Organisatiegericht

Nadere informatie

Van B tot Z De beleving van de huisvesting van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag geëvalueerd

Van B tot Z De beleving van de huisvesting van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag geëvalueerd Van B tot Z De beleving van de huisvesting van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag geëvalueerd L. Groot, ir. L.E.M. Mascini & ir. L. Volker Center for People and Buildings, Delft - februari

Nadere informatie

Landschapskantoren. Drie thema s. Was het ooit anders? Voor- en nadelen van landschapskantoren

Landschapskantoren. Drie thema s. Was het ooit anders? Voor- en nadelen van landschapskantoren Landschapskantoren freddy Willems Drie thema s Was het ooit anders? Voor- en nadelen van landschapskantoren Hoe flexibel is flexibel? De flexplek in het landschap en elders Wat is nog een meubel? Ergonomisch

Nadere informatie

Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven

Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven Congres 2011 Samenwerken aan FM www.factomagazine.nl Koploper & doorpakker UVIT HNW in Arnhem 2 Wat is Het

Nadere informatie

Samenvatting Doel en werkwijze Respondenten

Samenvatting Doel en werkwijze Respondenten Sporen naar de nieuwe huisvesting Een onderzoek naar het gebruik en beleving van drie locaties van de belastingdienst-oost. Auteurs: L. Groot, A.M. Hartjes, M. Maarleveld Center for People and Buildings,

Nadere informatie

Checklist beeldschermwerk : ontwerp en aankoop

Checklist beeldschermwerk : ontwerp en aankoop Checklist beeldschermwerk : ontwerp en aankoop 1. Kantoorruimte NEN 1824 (2001) 4 m 2 Basiswerkplek (stoel en circulatieruimte) + 1 m 2 Werkvlak met flatscreen + 2 m 2 Werkvlak met CRT scherm + 1 m 2 Lees-

Nadere informatie

Te beginnen bij de vloer

Te beginnen bij de vloer Akoestiek op de werkplek Te beginnen bij de vloer Bedrijven profiteren van tevreden, gezonde werknemers Elk jaar raken er duizenden werkdagen verloren als gevolg van ziekteverzuim, wat resulteert in verloren

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

ert Harm ten Bolscher

ert Harm ten Bolscher Bent u toeschouwer of doet u mee? ert Harm ten Bolscher 21-3- Inhoud Trends voor de bouw-/ vastgoedwereld? Anders denken Aanpak vanuit F2F-/Citadel-netwerk Wat betekenen trends voor de vastgoed- en bouwwereld?

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Meer comfort en minder energiegebruik met intelligente zonlichtregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe

Meer comfort en minder energiegebruik met intelligente zonlichtregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe 1 Meer comfort en minder energiegebruik met intelligente zonlichtregulering Wouter Beck Hunter Douglas Europe 2 Onderwerpen Zonlicht de grootste vrije energiestroom op aarde Invloed van zonlicht op comfort,

Nadere informatie

energiecoach verlichting

energiecoach verlichting LAMPEN Puntverlichting Hebt u uw gloeilampen al vervangen door spaarlampen? Spaarlampen zijn vier tot vijf keer efficiënter dan gloeilampen en gaan 9 tot 13 keer langer mee. Bijgevolg is de winst dubbel:

Nadere informatie

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen"

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: Zonwering al in bouwontwerp meenemen ~omazo..... j\ Hoofdbedrijfs(hap l'v Ambachte'ß -c TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen" AUTOMATISCHE ZONWERING BESPAART ENERGIE EN VERBETERT BINNENKLIMAAT Automatische zonwering kan op kantoor en

Nadere informatie

HNW Er wordt veel over geschreven HNW Feiten en Cijfers. Het Nieuwe Werken. Integrale Vormgeving. Probleemstelling. efficiëntie

HNW Er wordt veel over geschreven HNW Feiten en Cijfers. Het Nieuwe Werken. Integrale Vormgeving. Probleemstelling. efficiëntie Het Nieuwe Werken Effecten op bedrijfsdoelstellingen HNW Er wordt veel over geschreven HNW Feiten en Cijfers Merle Blok Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken is een visie op een manier van werken die optimaal

Nadere informatie

Peter Meijers 29 oktober 2013. Het Gildehuis van morgen

Peter Meijers 29 oktober 2013. Het Gildehuis van morgen Peter Meijers 29 oktober 2013 Het Gildehuis van morgen Even voorstellen Peter Meijers Achtergrond bedrijfskundige informatica. 17 jaar ervaring met Het Nieuwe Werken Als zelfstandig adviseur en programmamanager

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Dienst Logistiek. 1 Dienst Logistiek

Dienst Logistiek. 1 Dienst Logistiek Dienst Logistiek 1 Dienst Logistiek Dienst Logistiek 2 1 VOORSTELLING A. Opdrachten Directie Generaal 1) Ondersteuning 2) Innovatie en verandering De dienst Logistiek biedt logistieke ondersteuning aan

Nadere informatie

Telewerken VRT. 04/05/2006 Eva Zabarylo - HR

Telewerken VRT. 04/05/2006 Eva Zabarylo - HR Telewerken VRT 04/05/2006 Eva Zabarylo - HR Telewerk VRT 1. Waarom telewerk binnen de VRT? Aanleiding Beheersovereenkomst 2002 2006 VRT Vlaamse gemeenschap: uitdagingen modern personeelsbeleid balans werk

Nadere informatie

rust en persoonlijke ruimte op elke werkplek Sound and Vision

rust en persoonlijke ruimte op elke werkplek Sound and Vision Sound and Vision rust en persoonlijke ruimte op elke werkplek Geluidsgolven zetten de lucht in beweging, weerkaatsen, worden versterkt of geabsorbeerd. Het gedrag van geluidsgolven bepaalt de akoestische

Nadere informatie

N 1. solution. climate BUILDINGS. for sustainable - 1 NL1

N 1. solution. climate BUILDINGS. for sustainable - 1 NL1 N 1 climate solution for sustainable BUILDINGS NL1-1 Een SAPP ceiling is zowel ecologisch als architecturaal het aangewezen klimaatsysteem voor zeer uiteenlopende projecen. Smart Acoustic Passive Power

Nadere informatie

Over de informatie en participatie tijdens de voorbereiding en implementatie van het concept is de meerderheid tevreden. Tweederde is goed bekend met

Over de informatie en participatie tijdens de voorbereiding en implementatie van het concept is de meerderheid tevreden. Tweederde is goed bekend met Flexen in Forum Flex Een onderzoek naar de beleving van een innovatief kantoorconcept voor het Centrum voor Facilitaire Dienstverlening van de Belastingsdienst in Utrecht Auteurs: L. Volker, D.J.M. van

Nadere informatie

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK INHOUDSOPGAVE 1 TECHNIEK VERLICHTING... 3 2 DAGLICHT EN KUNSTLICHT... 3 3 ENKELE TECHNISCHE BEGRIPPEN... 4 3.1 Lichtstroom... 4

Nadere informatie

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630 7S630 Laurens Zonneveldt Mariëlle Aarts Doel van het college Gereedschap bieden om via een doordacht PvE tot het gewenste doel te komen Opzet Hoe kom je tot eisen, wat speelt een rol Zoeken naar oplossingen

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken, een haalbaar doel voor uw organisatie. Congres Over Het Nieuwe Werken, 18 november 2009

Het Nieuwe Werken, een haalbaar doel voor uw organisatie. Congres Over Het Nieuwe Werken, 18 november 2009 Het Nieuwe Werken, een haalbaar doel voor uw organisatie Congres Over Het Nieuwe Werken, 18 november 2009 even voorstellen Experts Jeroen Freijser MBA (manager Facility Management KPN) Anneke de Graaf

Nadere informatie

Beter licht met minder energie

Beter licht met minder energie Beter licht met minder energie Toelichting bij de scan voor kantoren Doe de slim licht scan! 1 Toelichting bij de slim licht scan voor kantoren De Slim Licht Scan is een instrument waarmee u de energie-efficiëntie

Nadere informatie

Plafonds. systemen. Samen van idee tot werkelijkheid. Akoestische plafonds voor het. onderwijs. www.armstrong.nl/plafonds

Plafonds. systemen. Samen van idee tot werkelijkheid. Akoestische plafonds voor het. onderwijs. www.armstrong.nl/plafonds Plafonds systemen Samen van idee tot werkelijkheid plafonds voor het onderwijs www.armstrong.nl/plafonds 4 criteria om de juiste keuze te maken 1 AKOESTISCH In het onderwijs kan ongecontroleerd geluid

Nadere informatie

Huur of koop kantoorruimte op Robert Schumandomein 2 te Maastricht (prijs op aanvraag)

Huur of koop kantoorruimte op Robert Schumandomein 2 te Maastricht (prijs op aanvraag) Huur of koop kantoorruimte op Robert Schumandomein 2 te Maastricht (prijs op aanvraag) Aanbiedende partij: MVGM Bedrijfshuisvesting Email: jwa.koevermans@mvgm.nl Telefoon: 033-4605300 Website: http://www.mvgm.nl

Nadere informatie

D E P R I N S E N H O F

D E P R I N S E N H O F D E P R I N S E N H O F V E R A N D E R E N D K A N T O O R G E B R U I K F L E X I B E L E H U I S V E S T I N G U W K A P I T A A L K O N I N G I N W I L H E L M I N A P L E I N A M S T E R D A M HEDENDAAGS

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 Verhaaltje..Tussen Watt en Lumen Dit een verhaaltje gaat over de verschillen tussen de lichtopbrengst van lichtbronnen wat aansluit op het verhaalt over licht en lichtbronnen

Nadere informatie

kantoorgebouw Arnhem deel de Toren

kantoorgebouw Arnhem deel de Toren kantoorgebouw Arnhem deel de Toren Proefproject opname volgens NEN 8021:2013 3-2-2014 Humac BV, info@humac.nl, 0636124040 1 Doel van de 8021-opname Het is een snelle en betrouwbare toets om te bepalen

Nadere informatie

Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda

Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda Ruimte voor de Rechterlijke Organisatie Breda Naar een passende en geschikte werkomgeving; een onderzoek over specificaties voor diversiteit en functionaliteit van ruimten Evi De Bruyne, Sandra Brunia

Nadere informatie

Tekst: Cees van de Sande

Tekst: Cees van de Sande Het lijkt zo vanzelfsprekend als we zeggen dat klaslokalen zijn gemaakt om optimaal te kunnen leren. Helaas is dat niet altijd het geval. Het klimaat in klaslokalen kan zelfs een negatief effect op de

Nadere informatie

Verhalen, feiten en bewijzen

Verhalen, feiten en bewijzen Verhalen, feiten en bewijzen over Evidence Based Werkplekmanagement 1e Lustrum Symposium Center for People and Buildings Delft, 19 september 2006 Volkskrant 15 september VERHALEN 1 Volkskrant 15 september

Nadere informatie

R e n o v a t i e e n v e r d u u r z a m i n g S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k

R e n o v a t i e e n v e r d u u r z a m i n g S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k datum: 16-10-2013 ARCOM B.V. Postbus 381 3900 AJ Veenendaal Koningsschot 45 3905 PR Veenendaal T 0318 64 55 52 F 0318 66 88 52 E info@arcombv.nl I www.arcombv.nl Vraagstelling Door het bestuur van de school

Nadere informatie

Vraag 1 Komt het voor dat jeopje werk met stemverheffing moet praten als je op één meter afstand van je collega staat?

Vraag 1 Komt het voor dat jeopje werk met stemverheffing moet praten als je op één meter afstand van je collega staat? Checklist Geluidshinder in de Kinderopvang Vraag 1 Komt het voor dat jeopje werk met stemverheffing moet praten als je op één meter afstand van je collega staat? Ja: ga naar advies 1 Nee: ga naar vraag

Nadere informatie

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Bouwadviesburo van Niekerk, Emile Niekerk Gespreksleider: Steven van der Lelie (GGD Gelre- Ijssel) inhoudsopgave Inleiding Voorbeeld

Nadere informatie

Raadsvergadering. Inleiding In 2012 is door het cluster Facilitaire Zaken onderzoek gedaan naar de huisvestingskosten in Bunnik;

Raadsvergadering. Inleiding In 2012 is door het cluster Facilitaire Zaken onderzoek gedaan naar de huisvestingskosten in Bunnik; RAADSVOORSTEL Raadsvergadering Nummer 17-07-2014 14-068 Onderwerp krediet t.b.v. realisatie bezuinigingen door Het Nieuwe Werken Aan de raad, Onderwerp Krediet voor de realisatie bezuinigingen door Het

Nadere informatie

Flare. Comfort en rendement met leds

Flare. Comfort en rendement met leds Flare Comfort en rendement met leds Flare Downlights en spots met ledtechnologie Flare, een uniek designconcept Mun* product design Flare is een compleet gamma van ronde downlights en spots. Zij verzekeren

Nadere informatie

Beter licht met minder energie

Beter licht met minder energie Beter licht met minder energie Toelichting bij de scan voor bedrijfshallen Doe de slim licht scan! 1 Toelichting bij de slim licht scan voor bedrijfshallen De Slim Licht Scan is een instrument waarmee

Nadere informatie

LUX op energiezuinige stand

LUX op energiezuinige stand Seminaire Duurzame gebouwen LUX op energiezuinige stand 5 maart 2015 Leefmilieu Brussel De uitdagingen op verlichtingsvlak Ingrid VAN STEENBERGEN, Zaakvoerder Adviesbureau voor verlichting ODID Vervangen

Nadere informatie

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014 Relighting LED Technologische verkenning voor een case study Arnaud Deneyer 22 oktober 2014 Laboratorium Licht Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Relighting LED : Technologische

Nadere informatie

Second opinion Definitief ontwerp 14 december 2012. Gemeentehuis Bloemendaal. Arbo gerelateerde zaken en veiligheid. Datum 3 januari 2013

Second opinion Definitief ontwerp 14 december 2012. Gemeentehuis Bloemendaal. Arbo gerelateerde zaken en veiligheid. Datum 3 januari 2013 Datum 3 januari 2013 Auteurs drs. Fieke Horsten Eur.Erg. drs. Peter van Scheijndel Eur.Erg. Second opinion Definitief ontwerp 14 december 2012 Gemeentehuis Bloemendaal Arbo gerelateerde zaken en veiligheid

Nadere informatie

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn goed werken Ons nieuwe kantoor wordt een inspirerende ontmoetingsplek, waarbij we tijden plaatsonafhankelijk werken Klaas Bakker, Manager Facilities en Real Estate TenneT TSO B.V. Het nieuwe werken start

Nadere informatie

lindab comfort Productoverzicht Comfort Koelbalken

lindab comfort Productoverzicht Comfort Koelbalken lindab comfort Productoverzicht Comfort Koelbalken Niet te warm en niet te koud. Geen tocht en geen storend lawaai. Indien u onze producten niet opmerkt, zijn we erin geslaagd een productief binnenklimaat

Nadere informatie

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Acoustics The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Onderwerpen: Wat is geluid? Een stukje theorie. Acoustics. Toepassingen. Vragen? Bedankt. Wat is geluid? Geluid is een verstoring van de atmosfeer

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Reno System, Duco Comfort System en DucoTronic System

Nadere informatie

Bruikbaarheid. Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving. Krieties of is er wat anders aan de hand??:

Bruikbaarheid. Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving. Krieties of is er wat anders aan de hand??: Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Krieties of is er wat anders aan de hand??: Het ontbrekende verhaal bij elk product: Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Elke halve waarheid

Nadere informatie

interieur 3e verdieping gebouw H

interieur 3e verdieping gebouw H Erasmus Universiteit Rotterdam interieur 3e verdieping gebouw H jefvandenputte architectuur 1 2 opgave De opgave heeft betrekking op de 3e verdieping van gebouw H van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Nadere informatie

Telepresence & Videonconferencing. In het WTC Amsterdam

Telepresence & Videonconferencing. In het WTC Amsterdam Telepresence & Videonconferencing In het WTC Amsterdam Telepresence Telepresence is een high-definition videoconference service met een gegarandeerde uitstekende kwaliteit van video en audio. In een tijd

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Fiche 1 (Observatie): Definities, orde van grootte

Fiche 1 (Observatie): Definities, orde van grootte Fiche 1 (Observatie): Definities, orde van grootte Definitie als de lucht trilt, wordt dit waargenomen door het oor: men noemt dit geluid wanneer een zetel, een machine, een materiaal trilt, wordt dit

Nadere informatie

Markant MaX. Met MAX speelt Markant precies in op de behoefte van het moderne kantoor: een

Markant MaX. Met MAX speelt Markant precies in op de behoefte van het moderne kantoor: een MAX Markant MaX Met MAX speelt Markant precies in op de behoefte van het moderne kantoor: een gezonde en actieve werkomgeving. Om medewerkers zo productief, efficiënt en plezierig mogelijk te laten functioneren

Nadere informatie

NIVEAU 2: OBSERVATIE

NIVEAU 2: OBSERVATIE SOBANE methode: Verlichting NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Expertise PREVENTION Doelstellingen Bestuderen van de situatie in het algemeen en op de werkvloer, voor wat betreft: de arbeidsomstandigheden

Nadere informatie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie 9 ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 9.5 GELUID IN DE VLEESWARENINDUSTRIE Auteur : Ir. S.P. van Duin februari 1998 blad 1 van 7 INHOUDSOPGAVE 1 WAT IS GELUID................................................... 3 2 HOE

Nadere informatie

1. Geluidsabsorberende vrijhangende eilanden

1. Geluidsabsorberende vrijhangende eilanden 1. Geluidsabsorberende vrijhangende eilanden Het gebruik van vrijhangende eilanden geeft flexibiliteit en een veelvoud aan akoestische oplossingen voor een akoestisch ontwerp. Vrijhangende eilanden kunnen

Nadere informatie

Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen. Door: ir. E.N. t Hooft

Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen. Door: ir. E.N. t Hooft Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen Door: ir. E.N. t Hooft 1 INHOUD PRESENTATIE Inleiding Binnenmilieu Thermisch comfort Beoordelingsmethoden Consequenties ATG-methode Conclusie 2 FASEN IN BOUWPROCES

Nadere informatie

Opp. min ±m². GV: 6t/m10 Kantoor 91 91 100,00 9 100,00 Onmiddellijk

Opp. min ±m². GV: 6t/m10 Kantoor 91 91 100,00 9 100,00 Onmiddellijk 3001 HEVERLEE Romeinsestraat 10 Adres : MEER INFO: 0475 790 790 Traject : Spinoff-Center ligt in het Haasrode Research Park. Aan de op- en afritten van de E40 Luik-Leuven-Brussel is deze locatie perfect

Nadere informatie

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt Il sole come partner Concept Ecovision schermature solari Colt Concept Ecovision Verantwoord ondernemen, zorgvuldig omgaan met natuurlijke hulpbronnen en gebruik maken Energie besparen: een visie Energie

Nadere informatie

Product naam: MM02673

Product naam: MM02673 Product naam: MM02673 Specificaties MM02673: Levensduur L90: 20000u Lengte: 74 mm Wattage: 7.00W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K Gewicht: 82 gr Lumen: 750 lm Spanning: 230 V Cd: 320 cd Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Glas en akoestische isolatie Decibels berekenen

Glas en akoestische isolatie Decibels berekenen Geluid Algemeen Geluid wordt veroorzaakt door trillingen of golven die zich voortplanten in de lucht, een vloeistof of vaste materie zoals een muur. Het gaat om minieme veranderingen in de luchtdruk die

Nadere informatie

Akoestisch Comfort. Visueel en akoestisch comfort.

Akoestisch Comfort. Visueel en akoestisch comfort. Akoestisch Comfort Visueel en akoestisch comfort. Akoestisch Comfort Swell Disq Desk Splitt Call Fuze Patch Tone Chat In-Zee. Visueel en akoestisch comfort. Wat doe je met een ruimte? Beter gezegd: wat

Nadere informatie

Duurzame bouw door zonregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe

Duurzame bouw door zonregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe Duurzame bouw door zonregulering Wouter Beck Hunter Douglas Europe Duurzame bouw door zonregulering 1. Uitdagingen in de gebouwde omgeving 2. De kracht van de zon 3. Energie 4. Comfort Binnenklimaat Trend:

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

inzending ARC15 Interieur Award Waal Vlaardingen

inzending ARC15 Interieur Award Waal Vlaardingen Waal Vlaardingen Opdrachtgever Waal, Vlaardingen Adres Schiedamsedijk 22, Vlaardingen Opgave herontwikkeling kantoorgebouw: interieur Ontwerp Van Ouwerkerk Architecten, Rotterdam Projectarchitect Arnold

Nadere informatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie werken De ClimaRad Comfort Solution meet en regelt het binnenklimaat per ruimte, zonder dat uw medewerkers hier iets

Nadere informatie

Performance Ratio. De Performance Ratio is één van de belangrijkste criteria voor de beoordeling van het rendement van een PVinstallatie.

Performance Ratio. De Performance Ratio is één van de belangrijkste criteria voor de beoordeling van het rendement van een PVinstallatie. Performance Ratio Een kwaliteitscriterium voor uw PV-installatie Inhoud De Performance Ratio is één van de belangrijkste criteria voor de beoordeling van het rendement van een PVinstallatie. Concreet verwijst

Nadere informatie

Haal het daglicht uw kantoor binnen DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00

Haal het daglicht uw kantoor binnen DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00 DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00 Waarom dynamisch licht Dynamische LED kantoorverlichting van Emmlight (markt introductie medio 2011) is een geavanceerde oplossing om de dynamiek van daglicht te introduceren

Nadere informatie

Projectbureau voor huisvesting & facility management

Projectbureau voor huisvesting & facility management Projectbureau voor huisvesting & facility management 2 Ondersteuning van huisvestingsprojecten Offace projectbegeleiding is een adviesbureau op het gebied van huisvesting en facility management. Wij ondersteunen

Nadere informatie

WELKOM IN DE KANTOORCULTUUR VOOR PRODUCTIEF WELZIJN

WELKOM IN DE KANTOORCULTUUR VOOR PRODUCTIEF WELZIJN WELKOM IN DE KANTOORCULTUUR VOOR PRODUCTIEF WELZIJN DE-143-00001 Winst voor het bedrijf, de mensen en het milieu. Het bedrijf Sedus (opgericht in 1871) is één van de toonaangevende Europese fabrikanten

Nadere informatie

Ventilatiedocument : residentieel en niet-residentieel

Ventilatiedocument : residentieel en niet-residentieel 1 Ventilatiedocument : residentieel en niet-residentieel 1 Wat wordt in het kader van de energieprestatieregelgeving verstaan onder een verbouwing? In het kader van de energieprestatieregelgeving is een

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Comfort System en het DucoTronic System bieden de garantie

Nadere informatie

Wie het pand van Cubiss in Tilburg binnenstapt,

Wie het pand van Cubiss in Tilburg binnenstapt, Klantcase: Cubiss DOOR ONZE NIEUWE MANIER VAN WERKEN IS EEN SCHOON EN FRIS PAND EXTRA BELANGRIJK Een aantal jaar geleden maakte Cubiss een enorme omslag. Het bedrijf dat met name bibliotheken en maatschappelijke

Nadere informatie

Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting

Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting M+P MBBM groep www.mp.nl Mensen met oplossingen Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting #GTL2015 ir. Theodoor Höngens 4 november 2015 2 inhoud formele regelgeving informele regelgeving ontwikkelingen

Nadere informatie

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Whitepaper Integratie Videoconferentie Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Talk & Vision 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 3 2. Skype for Business/Lync 4 Hoe doen we dat? 4 3. Gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR 2 PULSE VTL 3 V I S U E E L E M O T I O N E E L LICHT B I O I S C H L O G De dimensies van licht: licht stelt ons in staat om onze omgeving waar te

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Inhoud Inleiding 1 Voorbereiding 2 Huisvesting

Inhoud Inleiding 1 Voorbereiding 2 Huisvesting Inhoud Inleiding 11 1 Voorbereiding 13 1.1 Verhuiscoördinatie 13 1.1.1 U, de verhuiscoördinator 13 1.1.2 Verhuisassistenten 14 1.1.3 Wie doet wat wanneer? 14 1.1.4 Externe adviseurs 14 1.1.5 Wettelijke

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken is voor iedereen

Het Nieuwe Werken is voor iedereen Het Nieuwe Werken is voor iedereen Lessen uit 10 Best Practices 2010 Corporate Facility Partners Het Nieuwe Werken inhoud Korte Introductie Het Nieuwe Werken is voor iedereen Gefaseerde aanpak van Het

Nadere informatie

Onderzoek naar arbeidsbeleving in combinatie met Het Nieuwe Werken gerelateerd aan nadere krapte op de arbeidsmarkt

Onderzoek naar arbeidsbeleving in combinatie met Het Nieuwe Werken gerelateerd aan nadere krapte op de arbeidsmarkt Onderzoek naar arbeidsbeleving in combinatie met Het Nieuwe Werken gerelateerd aan nadere krapte op de arbeidsmarkt ALGEMENE INFORMATIE Ik ben een man / vrouw Mijn leeftijd is tussen 20 30 jr / 30 40 jr

Nadere informatie

Akoestisch comfort, hoe bereik je dat?

Akoestisch comfort, hoe bereik je dat? Akoestisch comfort, hoe bereik je dat? Room Acoustic Comfort tm This slide is used for start page and chaptering. Insert your image here (The image should cover the whole grey square by doing that you

Nadere informatie

GEZOND GROEN OP DE WERKPLEK. Gezondheidseffecten van planten op de werkplek

GEZOND GROEN OP DE WERKPLEK. Gezondheidseffecten van planten op de werkplek GEZOND GROEN OP DE WERKPLEK Gezondheidseffecten van planten op de werkplek Droge keel? Branderige ogen? Vaak hoofdpijn? Verbeter het werkklimaat met planten! Binnenklimaat Het is niet makkelijk om op kantoor

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

Overheid verscherpt de binnenklimaat normen

Overheid verscherpt de binnenklimaat normen Bewaakt permanent het binnenklimaat van gebouwen Evalueert van op afstand de werking van de installaties Optimaliseert samen met u het energieverbruik Overheid verscherpt de binnenklimaat normen METIZ

Nadere informatie

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Seminar Swegon Air Academy 11 november 2008 ir. Froukje van Dijken BBA Binnenmilieu 010-2447025 www.binnenmilieu.nl Dagelijks 20.000 leerlingen

Nadere informatie

TVVL Expertgroep Gebouwautomatisering en Beheer Werkgroep GB4. Aandeel installaties in gebouwen wordt groter

TVVL Expertgroep Gebouwautomatisering en Beheer Werkgroep GB4. Aandeel installaties in gebouwen wordt groter Ècht gebruiksvriendelijke software Startnotitie om te komen tot een PvE voor de inrichting van gebouwbeheersystemen TVVL Expertgroep Gebouwautomatisering en Beheer Werkgroep GB4 Joep van der Velden Jan

Nadere informatie

Armaturen met vlakke diffusor

Armaturen met vlakke diffusor Armaturen met vlakke diffusor 2 ETAP Armaturen met vlakke diffusor Diffusorverlichting is een vaste waarde voor de algemene verlichting van kantoren en publieke gebouwen. Logisch, want diffusoren bieden

Nadere informatie