Bilaterale lumbale spondylolyse bij een jonge voetballer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bilaterale lumbale spondylolyse bij een jonge voetballer"

Transcriptie

1 Bilaterale lumbale spondylolyse bij een jonge voetballer Casereport Jeroen Regtop VMSF0310 Sint Franciscusweg ET Heerlen Aantal woorden:

2 Inhoudsopgave 1. Samenvatting 3 2. Inleiding 4 3. Methode 6 4. Resultaten 9 5. Discussie Literatuurlijst Bijlagen 15 2

3 Samenvatting Soort studie: Case Report Inleiding: Onder de overbelastingblessures bij jonge sporters nemen lagerugklachten een prominente plaats in. De spondylolyse, een stressfractuur in het pars interarticularis behoort bij de meer ernstige lumbale pathologie bij adolescenten. Dit casereport beschrijft het klinisch proces bij de analyse en de revalidatie van een jonge voetballer met een bilaterale lumbale spondylolyse. Het doel van dit casereport is om te beschrijven wat de invloed is van een conservatieve revalidatie aan de hand van een geprotocolleerd schema op de terugkeer op het oorspronkelijke niveau van sportbeoefening bij een jonge voetballer met een bilaterale spondylolyse. Methode: Gekozen is voor een literatuurstudie ter onderbouwing van de keuzes voor de doelstellingen van het functieonderzoek bij een adolescente voetballer met lagerugklachten. Daarnaast omvatte deze literatuurstudie de studie naar kennis op het gebied van conservatieve revalidatie bij een lumbale spondylolyse bij adolescente topsporters. Resultaten: met behulp van een bestaand raamwerk is een behandelschema geformuleerd en ingevuld voor de sportspecifieke revalidatie na een lumbale spondylolyse. Hierbij zijn de meetwaarden van de meetinstrumenten (VAS, PSK, SR en FMS) als leidraad gebruikt voor de overgang naar een volgende revalidatiefase. Discussie: Een conservatieve revalidatie bij een jonge voetballer met een spondylolyse lijkt voldoende onderbouwd en tevens praktisch uitvoerbaar om op het oude niveau van sportbeoefening terug te keren. Deze revalidatie heeft uiteindelijk een periode van 7 maanden in beslag genomen. 3

4 Bilaterale lumbale spondylolyse bij een jonge voetballer Inleiding Topsport bedrijven op jonge leeftijd is inherent aan een toenemende kans op het krijgen van een blessure. De overbelastingblessure neemt hierbij een prominente plaats in 9,12.Het toenemend aantal overbelastingblessures bij jeugdsporters is mogelijk toe te schrijven aan langere competities en trainingen gedurende het gehele jaar 12. Eveneens worden sporters op jongere leeftijd ingezet op seniorenniveau (turnen, voetbal) 1,9,12. Daarnaast is de algemene lichamelijke basisvorming beperkter door een vroege keuze voor een specialisatie 1,9,14. Gebleken is dat een bredere basis op het gebied van sportbeoefening een preventief effect heeft op het ontstaan van blessures 2,14. Rugpijn bij jonge sporters kan verschillende oorzaken hebben (tabel 1). Vaak worden deze klachten wel erkend maar gekoppeld aan een slechte houding, vermoeidheid of snelle groei 12,30. Betrokken paramedici zouden echter alert moeten zijn op de mogelijkheid van het bestaan van een spondylolysis of spondylolysthesis gezien het feit dat er een hogere incidentie bestaat bij een aantal specifieke sporten die gekenmerkt worden door gecombineerde extensie- en rotatiebewegingen van de lumbale wervelkolom 9,17,24,29,33 (tabel 2). De spondylolyse, een stressfractuur van het pars interarticularis van het corpus vertebralis (unilateraal of bilateraal) is meestal gelokaliseerd in de 4 e en/of 5 e lumbale wervel, met de hoogste prevalentie op L5 16,19,32. Afb. Lokalisatie van de stressfractuur 3 De lumbosacrale overgang is gekenmerkt door het relatief stabiele sacrum ten opzichte van een mobiel bewegingssegment L5. Het caudaal gelegen en voorwaarts gerichte gewrichtsvlak van de facetgewrichten van L5 rust op de dorsaal gerichte gewrichtsvlak van de sacrale facetgewrichten. Zodoende wordt het naar ventraal verplaatsten van de wervel L5 voorkomen. Zolang de ossificatie van de biomechanisch zwakke verbinding tussen wervelboog en het corpus nog niet voltooid is vormen heftige axiale en rotatoire belasting een bedreiging voor het pars articularis. Juist op het wervelniveau L4 en L5 is deze het kleinst in diameter en is de belasting het grootst 16,17,19.Als biomechanisch ongunstige factor wordt tevens een anatomische horizontaalstand van het sacrum gezien 32. Deze casestudie beschrijft een jonge voetballer met lagerugpijn, 14 jaar, spelend in de B1 (14-16 jaar) van de jeugdopleiding van een betaald voetbalclub. Ondanks het gegeven dat bij jonge voetballers spondylolyse vaak voorkomt 1,17,33 is er een tekort aan data over behandelresultaten en criteria voor terugkeer op het voetbalveld. 4

5 Het ontbreken van de directe kennis en ervaring bij mij en de medische staf van de club met betrekking tot diagnostiek en behandeling gaf de aanleiding om een zoveel mogelijk op evidence gebaseerd conservatief revalidatieprotocol op te stellen. In de literatuur lijkt een redelijke overeenstemming te bestaan over het advies tot het instellen van een sportstop en een hierop aansluitend conservatief beleid 1,17,20,24. Over de exacte invulling van de revalidatie lopen de ideeën sterk uiteen 37. Het doel van dit casereport is om te beschrijven wat de invloed is van een conservatieve revalidatie aan de hand van een geprotocolleerd schema op de terugkeer op het oorspronkelijke niveau van sportbeoefening bij een jonge voetballer met een bilaterale spondylolyse. 5

6 Methode Casusbeschrijving, anamnestische gegevens De patiënt is een jongen, 14 jaar, spelend in het B1 elftal (leeftijd jaar) van de jeugdopleiding van een betaald voetbalclub. Naast het voetbal golft hij een tot twee keer per week. Sinds drie maanden ondervindt hij in toenemende mate lagerugpijn en pijn in de bovenste helft van de linker bilstreek. Er is geen trauma voorafgegaan aan deze blessure. Met name springen, sprinten en abrupte richtingveranderingen bij hardlopen provoceren. Vooral de eindstand van de golfswing is pijnlijk in de onderrug. In algemene zin daalt hierdoor de prestatiecurve. Een sportstop van twee weken en fysiotherapeutische begeleiding gericht op herstel van de belastbaarheid van de lagerugmusculatuur gaven niet het gewenste resultaat. Inmiddels is er ook regelmatig nachtelijke pijn hetgeen tot een hoge mate van onrust bij de jongen en zijn ouders leidt. Op röntgenopnamen en een MRI scan van de lumbosacrale regio worden geen afwijkingen gezien. De patiënt wordt doorverwezen om de klachten vanuit een sportfysiotherapeutisch en manueeltherapeutisch perspectief te beoordelen en te behandelen. Status praesens Bij het opmaken van de status praesens is gebruik gemaakt van de Visueel Analoge Schaal (VAS) 6,7 en de Patiënt Specifieke Klachten inventarisatie (PSK) 6,7. De uitkomsten van deze meetinstrumenten zijn vermeld in tabel 4 en 5. De klachten in het dagelijks leven worden ervaren als bilaterale pijn en er zijn mobiliteitsbeperkingen bij activiteiten als bukken, traplopen (op en af), lang staan en onverwachte snelle bewegingen. Lang liggen en staan worden als pijnlijk ervaren. Bij het bukken is de beperkte lenigheid van de ischocrurale groep de bepalende factor voor het bereiken van de eindstand. Sporten is vanwege de pijn niet mogelijk. De pijn is gelokaliseerd ter hoogte van de lumbosacrale wervelkolom. Aan de linkerzijde is de pijn nadrukkelijker en straalt uit tot in het bovenste deel van de bil. Doelstellingen van het functie- onderzoek Bij het opstellen van de onderzoeksdoelstellingen gaat het vermoeden sterk uit naar een disfunctioneren van de laaglumbale wervelkolom. De voorkeur gaat uit naar een actief of geleid actief driedimensionaal bewegingsonderzoek zoals gedoceerd aan de Stichting Opleiding Manuele Therapie (SOMT) 10,11. Deze voorkeur is gelegen in de vaardigheid van de manueel therapeut bij het uitvoeren van dit bewegingsonderzoek. Uit het voorafgaande traject en de anamnese is bekend dat vooral de extensie en rotatie in de lumbale wervelkolom provocerend zijn. Doelstelling is daarom ook om met enige zekerheid het vermoeden te bevestigen dat er een lumbale segmentale instabiliteit bestaat. De keuze voor het onderzoeksmiddel betreft de passieve lumbale extensietest volgens Kasai 22,38 (sensitiviteit 84,2%, specificiteit 90,4%) 6

7 Afb. passieve lumbale extensietest, Kasai 20 Direct hieraan gekoppeld wordt een inventarisatie gemaakt van het vermogen tot actief stabiliseren van de lumbale wervelkolom en romp. Hiervoor heb is gekozen voor het Functional Movement Screen (FMS tm ). Hoewel er nog weinig methodologische kwaliteit aan toegedicht wordt is gebleken dat het FMS goed toepasbaar is als monitor tijdens de revalidatie 15,31,34. Ter differentiatie is het onderzoek naar mogelijk disfunctioneren van het linker sacroiliacaal (SI) gewricht toegevoegd. Bij een positieve score van de Vorlauf en Rucklauf testen is nader onderzoek naar het SI gewricht te overwegen in de vorm van het test cluster van van der Wurff 40,41. Minder waarschijnlijk is het bestaan van een sacroiliitis (M. Bechterew) 3,8 maar gezien het geslacht en de leeftijd dient deze overweging 3,8 meegenomen te worden in de differentiaaldiagnostiek. De meetinstrumenten die toegepast zijn bij de intake zijn eveneens gebruikt als indicatoren in het revalidatieschema. De meetmomenten waren aldus week 0, start week 5, start week 12 en start week 16. Inventarisatie van de klachten op stoornissen in functies De pijn is gescoord op een VAS scorelijst 7. Zie tabel 4. Daarnaast is de Sit and Reach test (SR) 4 gebruikt als meetinstrument voor de lenigheid van de ischocrurale groep. Zie tabel 6. Het FMS is gebruikt als meetinstrument ter inventarisatie van het actief stabiliserend vermogen. (Zie tabel 7 en afbeelding in de bijlage (bladzijde 15)). Inventarisatie op het niveau van activiteiten Op het gebied van activiteiten ziet het belastingniveau,voorafgaand aan de blessure, er als volgt uit: tabel 8. Hierbij is gekeken naar de dagelijkse activiteiten en de sportactiviteiten, hoofdzakelijk om een inzicht te krijgen in de mechanische belasting. Als meetinstrument is de PSK 6,7 gebruikt (tabel 5). Conclusies uit het functieonderzoek Uit de onderzoeksgegevens ontstaat een patiëntprofiel dat in grote mate kan duiden op een laaglumbale segmentale instabiliteit. De anatomische oorsprong van deze instabiliteit is echter niet duidelijk en lijkt niet volledig te wijten aan een musculaire disbalans en motorisch onvermogen. Aangezien er tevens sprake is van nachtelijke pijn is nader beeldvormende diagnostiek gewenst ondanks eerder uitgevoerd röntgenologisch en MRI onderzoek. Hierbij werden geen afwijkingen 7

8 gevonden.ter nadere diagnostiek wordt de patiënt gezien door een sportorthopedisch specialist. Deze laat een Single Photon Emission Computer Tomography (SPECT, sensitiviteit 90,9%, specificiteit 85,9%) 13,42 uitvoeren met als belangrijke motivatie de presentatie van de klachten en de leeftijd van de patiënt 8,17,29. Bij het uitvoeren van dit onderzoek komt naar voren dat er sprake is van een biarticulaire spondylolyse van L4, links actiever dan rechts. Tevens wordt een sacralisatie van L5 gezien. Afb. SPECT, Single Photon Emmission Thomography 42, voorbeeld Op basis van deze medische diagnose wordt door de specialist een sportstop van 3 maanden voorgesteld waarna opnieuw beeldvorming plaats zal vinden. Deze periode wordt overbrugd door een sportfysiotherapeutische begeleiding. De totaal te verwachten herstelperiode tot actieve deelname aan de sport op wedstrijdniveau wordt ingeschat op 6 tot 7 maanden 1,20. 8

9 Resultaten Revalidatieplan Het revalidatieplan is opgebouwd uit 3 fasen: Een therapeutische fase, een revalidatiefase en een return to sport fase. De revalidatiefase is onderverdeeld in 3 delen (start, herstel en functioneel) die gedeeltelijk in elkaar kunnen overlopen. In tabel 9 en 10 is de sporttherapeutische invulling van het gefaseerde plan beschreven. Daar waar toegepast, zijn de manueeltherapeutische interventies beschreven. Als leidraad voor de revalidatie is gekozen voor een raamwerk dat eerder beschreven werd door Herring en Kibler 23,30 Dit raamwerk is gemodificeerd en aangepast aan de huidige kennis en richtlijnen binnen de orthopedie 1,17,20,33. De eerste fase (de therapeutische fase) dient pijnvrij afgesloten te worden en duurt maximaal 6 weken. De drie delen van de tweede fase (de revalidatiefase) zijn achtereenvolgens gekenmerkt door een startdeel, een hersteldeel en een functioneel deel. De tweede fase omvat 12 tot 16 weken. In de literatuur wordt gesproken over eventuele ondersteuning met een lumbale brace in de therapeutische fase. Bij deze casus is deze niet toegepast gezien de lage activiteit bij de SPECT opname 1,8,20. De overgang naar het functionele deel wordt hoofdzakelijk bepaald door de uitslag van de beeldvorming rond de 12 e week na de diagnosestelling. Hierbij mag geen sprake meer zijn van een actieve spondylolyse. De derde fase (de return to sport fase) gaat in na ongeveer 16 weken in. Alle facetten van de voorgaande fases dienen te zijn doorlopen. De derde fase behelst de trainingsfase die terugkeer op het oude niveau mogelijk moeten maken. Als monitor zijn de eerder gebruikte VAS, PSK en SR test gebruikt bij de overgang naar een volgende fase. In tabel 9 zijn de overgangscriteria beschreven. Markant punt is de controle SPECT opname na week 12. Interventies Ter optimalisering van de voorwaarden voor een goede revalidatie is op een aantal momenten een manueel therapeutische interventie ingezet. Doel van deze interventies was het optimaliseren van de thoracale mobiliteit en ter ondersteuning van het vermogen tot actief stabiliseren van de lumbale wervelkolom. Het betrof hier manipulatieve (high velocity thrust) technieken voor de thoracolumbale en laagthoracale wervelkolom 10. Daarnaast is er in deze regio geleid actief mobiliserend geoefend in driedimensionale patronen zoals gedoceerd aan de SOMT 10,11. De lumbale wervelkolom is in de eerste fase ontzien. Bij de tweede deelfase zijn de belaste driedimensionale geleid actieve en actieve technieken ook ingezet ten behoeve van de stabiliteitstraining van de lumbale wervelkolom. In overleg met de betrokkenen is overeengekomen om het golfen voor een periode van 18 maanden te staken. De patiënt heeft het revalidatietraject goed kunnen doorlopen. Feitelijk was er al sprake van een therapeutische fase voorafgaand aan de start volgens het revalidatieschema. In deze periode was er echter nog geen specifieke medische diagnose gesteld. In afwachting hiervan werd rust en pijnmedicatie voorgeschreven door de orthopedisch specialist. Ten aanzien van de pijnscores (VAS, tabel 4 ) was de grootste afname te zien in de periode tussen de tweede en derde meting (van 30mm 9

10 naar 5mm). Bij de activiteiten (PSK, tabel 5) lijkt de meer statische belasting van de lage rug (lang staan en lang zitten), langer een relatief hoge score aan te geven. De Sit and Reach test (SR, tabel 6) laat bij deze patiënt zien dat de score vrij lang buiten de norm 4 (voor 16 jaar en ouder) is gebleven. Een mogelijke oorzaak hiervan zou een extra groeispurt kunnen zijn geweest. Gedurende de revalidatie was er een toename van de lichaamslengte van 2,8 cm. Helaas zijn er geen gegevens beschikbaar over de groeicurve van de patiënt. De FMS score (tabel 7)bereikte op driekwart van de revalidatie een waarde van 13, welke in de literatuur als voldoende geclassificeerd wordt 15. Bij de sporthervatting is deze waarde gestegen naar 19. Deze is relatief hoog. Er zijn echter geen referentiewaarden beschikbaar. De voetbalspecifieke revalidatie verliep probleemloos. De patiënt heeft de start van de voorbereiding van het seizoen 2011/2012 als volwaardig lid van de selectie kunnen meemaken. 10

11 Discussie Het doel van dit casereport was om te beschrijven wat de invloed is van een conservatieve revalidatie aan de hand van een geprotocolleerd schema op de terugkeer op het oorspronkelijke niveau van sportbeoefening bij een jonge voetballer met een bilaterale spondylolyse. Het is bij deze casus gebleken dat een conservatief revalidatietraject de terugkeer op het oude belastingniveau kan bewerkstelligen bij een 14 jarige voetballer. In de literatuur waren hier ook voldoende aanwijzingen voor te vinden. Diverse auteurs spreken van een succesvolle rentree bij gemiddeld 87 % van de sporters waaronder ook adolescente voetballers met spondylolyse 1,17,20,21,23,28,33. Ten aanzien van de revalidatieperiode wordt gesproken over een periode van vijf tot twaalf maanden 23,28,33,37. In deze casus duurde de revalidatieperiode zeven maanden. De invulling van een behandelprotocol en het tijdpad vormde een grote uitdaging omdat hier nog weinig over gepubliceerd is. Als leidraad heb is een stroomschema van Kibler en Herring genomen 23. Voor de invulling van het schema is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de huidige inzichten over actieve revalidatie bij sporters met lagerugklachten 20,21,27,35,36,. Ook de reeds opgedane ervaring en kennis heeft meegewogen in de keuzes voor oefeningen. De fundamentele discussie die bij onderzoekers op gang gekomen is over de relatie tussen het verbeteren van de core-stability en een hierdoor verbeterde prestatie is wellicht zinvol 31.Omdat het een voetbalspecifiek revalidatieschema betreft is ter ondersteuning de sportanalyse van een voetballer zoals beschreven in de Rehaboom van van de Goolberg gebruikt 25 (tabel 11). Aan de hand van de grondmotorische eigenschappen en energieleverende systemen is hierbij 25 een analyse gemaakt. Vooral de dynamiek rond het bekken en de lage rug waarbij zowel lenigheid als stabiliteit gevraagd wordt, is van toepassing op deze casus. Voor de actuele inzichten van het bindweefselherstel is gebruik gemaakt van het boek van Van Den Berg, Toegepaste Fysiologie, deel 1 Bindweefsel van het bewegingsapparaat 5.Het algemene advies in de bestudeerde literatuur is om pijnvrij te revalideren 9,28,30,37. Het feit dat het bij deze casus gaat om een adolescente topsporter maakt de interpretatie en vertaling van literatuurgegevens mijns inziens op een aantal vlakken moeilijk en kwetsbaar. De etiologie van lagerugklachten bij adolescenten met een nog niet volgroeid skelet verschilt sterk van die bij volwassenen 30. Zelfs de klinische presentatie van de respons op de behandeling en revalidatie kan totaal afwijkend zijn 12,30. Dit is redelijk overtuigend bewijs dat lagerugklachten bij adolescente topsporters uitermate serieus genomen moeten worden. Een ingrijpende verandering van met name de benige structuur van de lumbale wervelkolom ten gevolge van een spondylolyse kan bij volharden bij de belasting leiden tot een spondylolystesis 24. De prognose op het gebied van sportbeoefening is hierbij beduidend ongunstiger. Vroege diagnostiek is daarom van belang. Naast de gouden standaard, het SPECT 9,42 onderzoek, lijkt er geen betrouwbaar meetinstrument voorhanden te zijn om het vermoeden van een spondylolyse vroegtijdig aan te tonen (of uit te sluiten). In de literatuur wordt vaker gesproken van de Single Leg Hyperextension test 3,16. Deze blijkt echter onvoldoende betrouwbaar

12 Afb. Single Leg Hyperextension Test 15 Een belangrijke motiverende reden voor de orthopedisch specialist om een SPECT onderzoek uit te voeren was het patiëntenprofiel. Leeftijd (12-18jr), geslacht (man) en specifieke sportbeoefening (rotatie/extensie sport) vormen de belangrijkste motiverende redenen om dit te doen. Verkorte hamstrings horen ook bij dit profiel 26.Ten aanzien van de beeldvorming is bekend dat een vroegtijdige röntgenopname vaak negatief is 42. In een later stadium is mogelijk het scotty dog sign te zien in het pars articularis bij een driekwart opname. Het SPECT onderzoek wordt als gouden standaard gezien in de diagnostiek bij het vermoeden van spondylolyse 37,42. In recent onderzoek kwam men tot een sensitiviteit van 90,9 % en een specificiteit van 85,9% 13. Met deze gegevens is er wellicht een goede stap gezet in het formuleren van een aanbeveling voor de (vroege) diagnostiek bij jonge voetballers met lagerugpijn. Een belangrijke taak is weggelegd voor de sportfysiotherapeut om voldoende argumenten te formuleren voor het inzetten van de juiste beeldvorming door de orthopedisch specialist. Een goede communicatie is hierbij een belangrijke voorwaarde. Profielherkenning en sportanalyse behoren tot de competenties van de sportfysiotherapeut en zijn daarom goed inzetbaar 18. Het revalidatieschema is een basisschema. Wellicht kunnen hier meer nog meer sportspecifieke trainingsvormen in worden ondergebracht. Ondanks het feit dat de Rehaboom (Van de Goolberg et al.) niet eenduidig methodologisch is beoordeeld kan met name de sportanalyse 25 een belangrijk hulpmiddel zijn bij het opzetten van een revalidatieschema. Omdat het een minderjarige sporter betrof is extra aandacht besteed aan de communicatie met de ouders en direct betrokkenen. Over de manueeltherapeutische interventies is discussie mogelijk 37,38. Bij het onderschatten van de oorsprong van de lagerugklachten zouden mogelijk foutieve therapiekeuzes gemaakt kunnen worden. Wellicht kan vooral het analytisch vermogen van de manueeltherapeut hier zijn meerwaarde doen gelden. Als aanbeveling zou de verdieping in de kennis met betrekking tot de adolescente muskuloskeletale ontwikkeling kunnen gelden 12,14,30,37. Het opzetten en uitwerken van dit casereport heeft in grote mate bijgedragen aan het ontrafelen van de klinische onzekerheid die ontstond toen deze patiënt zich aandiende. De onzekerheid is omgezet in eagerness : het gevoel van enthousiast en gemotiveerd een uitdaging aan te willen gaan. 12

13 Literatuurlijst 1. Alvarez-Diaz P, Alentorn-Geli E, Steinbacher G, et al, Conservative treatment of lumbar spondylolysis in young soccer players, Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc 2011;19: Aoki H,Kohno T, et al Incidence of injury among adolescent soccer players: a comparative study of artificial and natural grass turfs, Clin J Sports Med 2010;20: Bahr R, Maehlum S, Clinical Guide to Sports Injuries, Oslo: Gazette Baltaci G, Un N, Tunay V, et al, Comparision of three different sit and reach tests for measurement of hamstring flexibility in female university students, Br J Sports Med 2003:37: Berg F van den, Bindweefsel van het bewegingsapparaat, Utrecht : Lemma Beurskens A, Vet H, et al, Responsiveness of functional status in low back pain: a comparison of different instruments. Pain 1996;65: Beurskens S, et al, Meten in de praktijk, Houten: Bohn Stafleu van Loghum Brukner P, Kahn K, Clinical Sports Medicine, Melbourne: McGraw Hill Cassas KJ, Cassettari A, et al, Childhood and adolescent sports-related overuse injuries, Am Ac Fam Phys, AAFP 2006;73;6: El A van der, et al, Manuele Therapie, Wervelkolom behandeling, Rotterdam: Manuwel El A van der, Manuele Diagnostiek, Wervelkolom, Manthel:Rotterdam 1991;derde druk 1996; 12. Emery CA, Risk factors for injury in child and adolescent sport: a systematic review of the literature, Clin J Sport Med 2003:13: Franc B, Myers R, et al, Clinical Utility of SPECT-(low dose)ct versus SPECT alone in patients presenting for bone scintigraphy, Clin Nucl Med 2012;37: Frisch A, Croisier JL, Injuries, risk factors and prevention initiatives in youth sport, Br Med Bul 2009;92: Frohm A, et al, A nine test screening battery for athletes: a reliability study, Scan J Med Sc Sports 2011;3 16. Gregg CD, Dean S, Schneiders G, Variables associated with active spondylolysis, Phys Ther Sport 2009;10; Gregory PL, Batt ME, Kerslake RW, Comparing spondylolysis in cricketers and soiccer players, Br J Sports Med 2004;38: Hullegie W, Bloo H, et al., Beroepscompetentieprofiel Sportfysiotherapeut 2007, NVFS 19. Ichikawa N, Ohara Y, Morishita Y, et al, An aetiological study on spondylosis from a biomechanical aspect, Br J Sports Med 1982;16; Iwamoto J, Sato Y,Takeda T, Matsumoto H, Return to sports activity after treatment of spondylolysis, World J Orthop 2010;18;1: Iwamoto J, Takeda T, Wakano K, returning athletes with severe low back pain and spondylolysis to original sporting activities with conservative treatment, Sacn J Med Sci Sports 2004;14: Kasai Y, Morishita K, Kawakita E, et al, e new evaluation method for lumbar spinal instability: passive lumbar extension test, Phys Ther 2006;86: Kibler WB, Herring SA, Press J, Functional rehabilitation of sports and musculoskeletal injuries, Austin : Pro-Ed Klein G, Mehlman C, McCarty M, Nonoperative treatment of spondylolysis and grade I spondylolisthesis in children and young adults: a meta-analysis of observational studies, J Pediatric Orthop 2009;29;2:

14 25. Langeveld K, Sligchers M, Krachttraining met vrije gewrichten in de sportrevalidatie, Maarssen: Elsevier 2004; ISBN Lopez-Minarro PA, Alacid F, Influence of hamstring muscle extensibility on spinal curvatures in young athletes, Science & Sports 2010;25: Mannion AF, et al, Spine stabilisation exercises in the treatment of chroinic low back pain, Eur Spine J 2012;21: Mc Neely M, Torrance G, Magee DJ, A systematic review of physiotherapy for spondylolysis and spondylolisthesis, Man Ther 2003;8;2: Merlino J, Perisa J, low back pain in a competitive cricket athlete, Int J Sports Phys Ther 2012;7;1: Micheli L, Purcell L, The adolescent athlete, New York: Springer 2007; ISBN Okada T, Huxel K, Nesser T, relationship between core stability, functional movement and performance, J Strength Cond Res 2011;25;1: Peleg S, Dar G, Steinberg N, et al, Sacral orientation and spondylolysis, Spine 2009;34: Rassi G, Takemitsu M, et al, Lumbar spondylolysis in pediatric and adolescent soccer playersam J Sports Med; 2005;11;33: Schneiders A, Davidsson A, Hörman E, et al, functional movement screen normative values in a young, active population, Int J Sports Phys Ther 2011;6;2: Sip W, Kracht- en stabiliteitstraining, deel 1, Zeist: Kerckebosch 2007;ISBN Sip W, Kracht- en stabiliteitstraining: over kracht en revalidatie, deel 2, Zeist: Kerckebosch 2010; ISBN Standaert CJ, Herring S, Expert opinion and controversies in sports and musculoskeletal medicine: the diagnosis and treatment of spondylolysis in adolescent athletes, Arch Phys Med Rehab 2007;88;4: Trijffel E, Anderegg Q, Bossuyt P, et al, Inter-examiner reliability of passive assessment of intervertebral motion in the servical and lumbar spine: a systematic review, Manual Therapy 2005;10: Ttsirikos AI, Garrido EG, spondylolysis and spondylolisthesis in children and adolescents, Br J Bone Joint Surg 2010;92: Wurff P van der, Buijs EJ et al, A multistest regimen of pain provocation tests as an aid to reduce unnecessary minimally invasive sacroiliac joint procedures, Arch Phys Med Rehabil 2006;87;1: Wurff P van der, Sacroiliac Joint Pain: clinical assessment and diagnostic accuracy. Proefschrift. Wageningen: Ponsen en Looijen, Zukotynski K, Curtis C, Grant FD, et al, The value of SPECT in the detection of stress injury to the pars interarticularis in patients with low back pain, J Orth Surg Res 2010;1:

15 Bijlagen Tabel 1: Oorzaken rugpijn bij jonge sporters 28 Scoliose Sacroiilitis (ankylopoetica, M. Bechterew) Apofysitis crista iliaca Lumbale (a-typische) M. Scheuermann Avulsiefractuur corpus vertebra Hernia nucleus pulposus Seronegatieve spondyl arthropathieën Discitis Osteomyeltis Overbelastingsyndroom lumbale wervelkolom Spondylolyse Spondylolystesis Neoplasmata, maligniteiten Juveniele rheumatoïde arthritis Tabel 2: Sporten met incidentie actieve spondylolyse 19 Sport N % Honkbal Voetbal Basketball Tennis Rugby Judo Golf Skiën Roeien Atletiek Waterpolo Andere totaal N=

16 Tabel 4: VAS gemiddeld Basis mm 30mm 5mm 0mm (VAS : Visueel Analoge Schaal) Tabel 5: PSK activiteiten Basis Hardlopen mm 0mm Sporten mm Lang staan 80mm 50mm 10mm 0mm Lang zitten 80mm 30mm 0mm 0mm Bukken 20mm 10mm 0mm 0mm (PSK : Patiënt Specifieke Klachten) Tabel 6, SR test Basis Norm >16 jaar, jongen, score tussen 7-10 is gemiddeld (SR: Sit and Reachtest) Tabel 7, FMS screen Basis Extra is maximale score (FMS: Functional Movement Screen) 16

17 Afbeelding 1: FMS Scoreformulier 17

18 Tabel 8: Belasting Voetbal Training Wedstrijd 4 trainingen van minuten per week 1-2 wedstrijden per week Het voetbalseizoen duurt van augustus tot en met mei, onderbroken in de winter (4-5 weken alternatieve trainingsvormen) Golf Training wedstrijd 1-2 per 2 weken 1 keer per 2 weken recreatief Algemeen 3 keer per week 2 uur gymnastiek op school Aktieve levensstijl (fietsen, wandelen) 18

19 Tabel 9: revalidatieschema, basis Therapeutische fase Revalidatiefase Return to Sport fase Rust Startdeel, Hersteldeel, Functioneel Sportspeciefiek, Voorwaarde: in Voorwaarde: bij deel, Voorwaarde : alle rust en bij startdeel Voorwaarde: voorgaande fases dagelijkse pijnvrij. controle doorlopen. Pijnvrije Full activiteiten SPECT/CT ROM. Sportspecifiek pijnvrij. negatief krachtniveau, conditie op peil. Voldoende sportspecifieke rompstabiliteit. Week 0-6 VAS,PSK,FMS,SR Week 2-10 VAS,PSK,FMS,SR Week 8-12 VAS,PSK,FMS,SR Week VAS,PSK,FMS,SR Vanaf week 18 FMS,SR Geen sportactiviteiten Dagelijkse activiteiten eventueel ondersteund met lumbale brace (afhankelijk van activiteit gemeten bij SPECT opnamen) -Start herstel ROM -Aerobe training, fietsergometer -Stabiliteitsoefeningen in gesloten keten, isometrisch -Educatie m.b.t. rompstabiliteit -Herstel ROM -Aerobe reconditionering -Weerstand training, gesloten keten -Stabiliteitstraining uitbreiden, verzwaren -Oefenen in kinetische keten richting sportspecifiek -Nagenoeg volledige ROM -Uitgebreide reconditionering (aëroob, anaëroob) -Krachtopbouw -Dynamisch stabiliserende oefeningen, ook open keten -Introductie snelheid, plyometrie -Alle sportgerelateerde belasting en activiteiten zonder pijn -Sportspecifieke vaardigheden (techniek en skills ) Legenda: VAS : Visueel Analoge Schaal PSK : PatiëntSpecifieke Klachten FMS : Functional Movement Screen SR : Sit and Reachtest ROM : Range Of Movement SPECT : Single Photon Emission Computer Tomography CT : Computer Tomography 19

20 Tabel 10: revalidatieschema, sportspecifiek, voetbal Revalidatiefase, startdeel behandelplan Functies/anatomische eigenschappen Activiteiten/participatie Doelen Verrichtingen Advies: Afstemmen belasting en belastbaarheid lagerug en onderste extremiteiten Verbeteren mobiliteit lumbale wervelkolom Verbeteren mobiliteit ischocrurale groep Tonificeren stabiliserende musculatuur Onderhoud uithoudingsvermogen Oefendiscipline uitleggen Geen voetbal en golf Geen gymnastiek op school Uitleg meerdimenionaal belastbaarheidsmodel Sport is te hoge belasting Persoonlijke, externe, medische en overige factoren Behandelplan afstemmen met clubarts, medische staf, technische staf Uitleg en educatie met betrekking tot pathologie Te verwachten herstelduur Eigen inbreng en invloed op herstel Oefenen/sturen: Stabiliserende oefeningen romp, isometrisch Passief mobiliserende technieken t.b.v. lenigheid ischocrurale groep HVT manipulaties thoracolumbale overgang, laagthoracale wervelkolom Huiswerk Begeleiden: trainingsprogramma trainingsprogramma 20

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 Rugklachten bij turnen Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 www.smautrecht.nl www.estherschoots.nl Wat gaan we doen: Rugbelasting bij turnen Turnen en rugklachten: epidemiologie Aandoeningen van de

Nadere informatie

CURSUS ALLROUND CONDITIE/HERSTELTRAINER Korte samenvatting

CURSUS ALLROUND CONDITIE/HERSTELTRAINER Korte samenvatting CURSUS ALLROUND CONDITIE/HERSTELTRAINER Korte samenvatting DOCENT: TOINE VAN DE GOOLBERG DOCENT / HERSTEL- EN FYSIEKE TRAINER PRAKTIJKDOCENT: EVERT VAN DE GOOLBERG, FYSIEKE TRAINER WWW.TOINEVANDEGOOLBERG.NL

Nadere informatie

Fysius werkt samen met u aan een leven zonder rugpijn.

Fysius werkt samen met u aan een leven zonder rugpijn. Rugpijn? Rugpijn is niet vanzelfsprekend Volgens het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft 1 op de 5 volwassenen last van terugkerende rugklachten. Dit zijn 2,6 miljoen mensen die

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Fysieke Training Waterpolo Dames. Richard Louman. Waterpolo programma

Fysieke Training Waterpolo Dames. Richard Louman. Waterpolo programma Fysieke Training Waterpolo Dames Richard Louman 1 december 2009 Richard Louman Fysiek trainer NOC*NSF: waterpolo dames, roeien, shorttrack Bewegingswetenschappen VU Amsterdam CSCS certificering Strength

Nadere informatie

Onderzoek naar de oorzaak van (chronische) lage rugpijn

Onderzoek naar de oorzaak van (chronische) lage rugpijn Onderzoek naar de oorzaak van (chronische) lage rugpijn In de laatste 13 jaar is er veel onderzoek gedaan naar de oorzaak van lage rugpijn. Voornamelijk het veelvuldig voorkomen van lage rugpijn en het

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Long Term Player Development. Meer voetbal-atleten opleiden

Long Term Player Development. Meer voetbal-atleten opleiden Long Term Player Development Meer voetbal-atleten opleiden Long Term Player Development Aspecifiek trainen om specifiek beter te worden Actieve Blessurepreventie CLINIC 3 2 april 2011 PUBERTEITSFASE Module

Nadere informatie

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Onderzoek lage rug en heup core stability The Fifa 11 + Epidemiologie - 60-90% van alle mensen maakt een keer een episode van aspecifieke lage rugpijn door - Incidentie

Nadere informatie

Multiple Sclerose (fysiotherapeutische behandeling)

Multiple Sclerose (fysiotherapeutische behandeling) Multiple Sclerose (fysiotherapeutische behandeling) Remco Muller MNR, Fysiotherapeut Lid MS Zorgnet RMC Groot Klimmendaal Expertisecentrum voor volwassenen Inhoud Inleiding Evidence based practise Fysiotherapeutisch

Nadere informatie

Bijlage 2 Meetinstrumenten

Bijlage 2 Meetinstrumenten Bijlage 2 Meetinstrumenten Bijlage 2.1 Functiescore De Bie et al. De Bie et al. (1997) gebruikten de functiescore als prognostisch instrument om lichte van ernstige letsels te onderscheiden. De functiescore

Nadere informatie

Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) FASE 1 (0-6 weken na het letsel)

Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) FASE 1 (0-6 weken na het letsel) Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) RPA Janssen, orthopedisch chirurg-traumatoloog (www.rpajanssen.nl) FAM Brooymans, PT, MSc, fysio-manueeltherapeut Inleiding Geïsoleerde achterste

Nadere informatie

SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA

SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA TJITTE KAMMINGA - Docent fysiotherapie HS Leiden - Fysiotherapeut / manueel therapeut - Trainer Haagatletiek en zelf actief hardloper - Auteur Hardlopen

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol. FASE 1 (0-6 weken na het letsel)

Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol. FASE 1 (0-6 weken na het letsel) Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol RPA Janssen, orthopedisch chirurg-traumatoloog (www.rpajanssen.nl) FAM Brooymans, PT, MSc, fysio-manueeltherapeut Inleiding Geïsoleerde achterste

Nadere informatie

Allround Conditie/Hersteltrainer Niveau 4. Datum 7 november 2015

Allround Conditie/Hersteltrainer Niveau 4. Datum 7 november 2015 Allround Conditie/Hersteltrainer Niveau 4 Datum 7 november 2015 Toine van de Goolberg Docent, Revalidatie- en fysieke trainer www.toinevandegoolberg.nl ALLROUND CONDITIE/HERSTELTRAINER DOCENT: TOINE VAN

Nadere informatie

Fysiotherapie Schiedam

Fysiotherapie Schiedam Fysiotherapie Schiedam Wie zijn wij? Fysiotherapie Van Zuilichem is een organisatie met meerdere vestigingen in Noord-Brabant en Zuid-Holland. Eén van onze locaties is Schiedam, waar wij u graag verder

Nadere informatie

Fysiotherapie na een voorste kruisband plastiek

Fysiotherapie na een voorste kruisband plastiek Afdeling fysiotherapie/orthopedie Molengracht 076-5953027 Pasteurlaan 0162-327705 Fysiotherapie na een voorste kruisband plastiek Publicatiedatum: februari 2009 Omschrijving operatie Medische definitie:

Nadere informatie

Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer

Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer 9 2 Hevige pijn ter hoogte van de schoudertop als gevolg van een forse schouderduw, bij een 23-jarige topvoetballer Dos Winkel en Koos van Nugteren Introductie Het verhaal van een topvoetballer met acute

Nadere informatie

Sporten is gezond, maar voorkom blessures. Nieuwe vestiging sportfysiotherapie op een unieke locatie.

Sporten is gezond, maar voorkom blessures. Nieuwe vestiging sportfysiotherapie op een unieke locatie. Sporten is gezond, maar voorkom blessures. Nieuwe vestiging sportfysiotherapie op een unieke locatie. Sportfysiotherapie preventie en revalidatie voor de moderne sporter Beste collega s en sportliefhebbers,

Nadere informatie

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen]

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Door: Marjolein Stegeman Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Zo n 1 op de 10 Nederlanders heeft wel eens last van zijn hiel, in 80%

Nadere informatie

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Maarten Barendrecht Sportfysiotherapeut, medische begeleiding Hellas docent MOS, MSPT bij Avans+ Nederlands Instituut voor Sportblessurepreventie Overzicht

Nadere informatie

Fase 1: 0-4 weken (na operatie) Revalidatie schema Knie Anatomic Medial Reconstruction. Auteurs: F.A.M. Brooymans, Msc. R.P.A. Janssen M.D.

Fase 1: 0-4 weken (na operatie) Revalidatie schema Knie Anatomic Medial Reconstruction. Auteurs: F.A.M. Brooymans, Msc. R.P.A. Janssen M.D. Revalidatie schema Knie Anatomic Medial Reconstruction Auteurs: F.A.M. Brooymans, Msc. R.P.A. Janssen M.D. Voorafgaand aan iedere behandelsessie vindt een korte tussentijdse evaluatie plaats van de afgelopen

Nadere informatie

10 december 2013 Pro Patria, Zoetermeer

10 december 2013 Pro Patria, Zoetermeer Sport Medisch Netwerk Zoetermeer 10 december 2013 Pro Patria, Zoetermeer Wie zijn wij? Pascal Matla Sportfysiotherapeut Corpus Activum Robert van Oosterom Sportarts MCH Haaglanden Carola Dijkers Sportarts

Nadere informatie

1 ste graads strain lange kop m. Biceps femoris

1 ste graads strain lange kop m. Biceps femoris 1 ste graads strain lange kop m. Biceps femoris Diagnos(ek - algemeen Lichamelijk onderzoek = Ketenonderzoek - wervelkolom - stand bekken - functie SIG - bewegingsonderzoek heup/knie/enkel - hamstrings:

Nadere informatie

Rugpoli in Enschede. Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant

Rugpoli in Enschede. Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant Rugpoli in Enschede Lucille Dorresteijn, Neuroloog Marleen Wijnstra, Physician assistant Stellingen Bij een langer bestaand LRS is een MRI van de LWK aangewezen Ik (huisarts) verwijs nu zelf voor een MRI

Nadere informatie

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld.

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld. 155 Sport- en spelactiviteiten bevorderen over het algemeen de gezondheid. Deze fysieke activiteiten kunnen echter ook leiden tot blessures. Het proefschrift beschrijft de ontwikkeling en evaluatie van

Nadere informatie

I.J.J.C.M. Naalden, MSc. J.J.C. de Wolf, MMT.

I.J.J.C.M. Naalden, MSc. J.J.C. de Wolf, MMT. I.J.J.C.M. Naalden, MSc. J.J.C. de Wolf, MMT. Introductie SMC Rijnland Jeugdsport in Nederland Epidemiologie van sportblessures Ontstaan van blessures Trainingsprogramma: INT-training Rol van de trainer/coach

Nadere informatie

Frequent optredende nek- en rugklachten bij een 23-jarige hockeyster

Frequent optredende nek- en rugklachten bij een 23-jarige hockeyster 13 Frequent optredende nek- en rugklachten bij een 3-jarige hockeyster Koos van Nugteren K. van Nugteren, D. Winkel (Red.), Onderzoek en behandeling van de thorax, DOI 10.1007/978-90-368-0489-9_, 013 Bohn

Nadere informatie

RICHTLIJN BIJ REVALIDATIE NA EEN GESLOTEN EN OPEN BANKART

RICHTLIJN BIJ REVALIDATIE NA EEN GESLOTEN EN OPEN BANKART RICHTLIJN BIJ REVALIDATIE NA EEN GESLOTEN EN OPEN BANKART We onderscheiden een 5-tal postoperatieve fasen: Fase 1 : week 0-1 - 2 Fase 2 : week 3-4 5 Fase 3 : week 6 7 8 9 Fase 4 : week 10 tot en met 15

Nadere informatie

Spierkracht meten met de microfet

Spierkracht meten met de microfet Spierkracht meten met de microfet Jan Willem Wisselink biometricsmotion.com Overzicht Algemeen Functionele testen / testen op stoornisniveau Spierkracht meten (MRC, MVC bv. HHD) Validiteit Doelstelling

Nadere informatie

De rol en positie van passief segmentaal bewegingsonderzoek binnen het klinisch redeneren

De rol en positie van passief segmentaal bewegingsonderzoek binnen het klinisch redeneren Abstractprogramma vrijdag 13 maart en zaterdag 14 maart 2009 De rol en positie van passief segmentaal bewegingsonderzoek binnen het klinisch redeneren Emiel van Trijffel MSc Afd. Klinische Epidemiologie,

Nadere informatie

Trainingsplan. 1. Doelstelling

Trainingsplan. 1. Doelstelling Trainingsplan 1. Doelstelling Dit trainingsplan heeft tot doel een overzicht te genereren van de trainingsdoelstellingen op lange en korte termijn en zal als leidraad dienen voor invulling van de trainingsschema

Nadere informatie

Impingement Protocol

Impingement Protocol Impingement Protocol Etiologie Rode vlaggen Anamnese en onderzoek Evidence based behandelrichtlijn SIS Discussie Groene Hart SchouderWerkgroep 16 juni 2010 etiologie Botstructuur Glenohumerale instabiliteit

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Programma. Kwetsbaarheid Fried. 2001. (geriatrie)fysiotherapie. Geriatriefysiotherapie. Diagnosticeren van en interveniëren bij sarcopenie

Programma. Kwetsbaarheid Fried. 2001. (geriatrie)fysiotherapie. Geriatriefysiotherapie. Diagnosticeren van en interveniëren bij sarcopenie Geriatriefysiotherapie Diagnosticeren van en interveniëren bij sarcopenie Marjan Doves MPT Geriatriefysiotherapeut 24 maart 2015 Programma Sarcopenie vanuit fysiotherapeutisch perspectief (Geriatrie)fysiotherapeutische

Nadere informatie

BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN

BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN TJITTE KAMMINGA fysiotherapeut/manueel therapeut docent fysiotherapie HS-Leiden blessurehersteltrainer Haagatletiek auteur: Hardlopen zonder blessures BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN

Nadere informatie

Revalidatie Schouder na een labrum reconstructie. www.groningensportrevalidatie.nl

Revalidatie Schouder na een labrum reconstructie. www.groningensportrevalidatie.nl Revalidatie Schouder na een labrum reconstructie Groningen Sport Revalidatie (sport) fysiotherapie praktijk locatie Alfa - Kardingerweg 48 9735 AH Groningen locatie Hanze - Eyssoniusplein 18 9714 CE Groningen

Nadere informatie

Wat te meten bij lage rugpijn

Wat te meten bij lage rugpijn Wat te meten bij lage rugpijn Drs. François Maissan Drs. Edwin de Raaij Fysiotherapeuten Manueel therapeuten Gezondheidswetenschappers Doel Wat te meten bij lage rugpijn? 1 Master Orthopedische manuele

Nadere informatie

De MEERWAARDE van de SPORT arts

De MEERWAARDE van de SPORT arts Aangepast (top)sporten Wetenschap en de sportpraktijk De MEERWAARDE van de SPORT arts Symposium CASA READE, 11 oktober 2013 Jessica Gal, sportarts Introductie 15-10-2013 SMA Jessica Gal Sportartsen Opgestart

Nadere informatie

Conditie-en hersteltrainer volgens de rehaboom. Toelichting Arno Lodders voor Loopgroep Huissen 26 mei 2013

Conditie-en hersteltrainer volgens de rehaboom. Toelichting Arno Lodders voor Loopgroep Huissen 26 mei 2013 Conditie-en hersteltrainer volgens de rehaboom Toelichting Arno Lodders voor Loopgroep Huissen 26 mei 2013 Inhoud Intro Rehaboom: algemene info Rehaboom: opbouw Rehaboom: sportanalyse Rehaboom: (halve)

Nadere informatie

Wat u dient te weten over lage rugpijn

Wat u dient te weten over lage rugpijn Wat u dient te weten over lage rugpijn Peter Goossens MSc, master na master manuele therapie Vrije Universiteit Brussel Skillsdocent SOMT master opleiding manuele therapie te Amersfoort NL Praktijk te

Nadere informatie

Je lichaam als een kinetische keten

Je lichaam als een kinetische keten Je lichaam als een kinetische keten De kinetische keten in het kort Voet stabiliteit Enkel mobiliteit Knie stabiliteit Heup mobiliteit Lumbale wervels (onderrug) stabiliteit Thoracale wervels (bovenrug)

Nadere informatie

Een literatuuroverzicht. Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie. Maarten Moen Sportarts

Een literatuuroverzicht. Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie. Maarten Moen Sportarts Een literatuuroverzicht Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie Maarten Moen Sportarts MTSS komt door tractie van de tibialis posterior aan het periost waardoor periostitis ontstaat.

Nadere informatie

4 Beweegprogramma. 4.1 Voorbereiding

4 Beweegprogramma. 4.1 Voorbereiding 4 Beweegprogramma In dit onderdeel wordt het beweegprogramma gepresenteerd. Binnen het programma worden eerst doelstellingen gevormd die gelden op lange en korte termijn. Vervolgens wordt de introductie

Nadere informatie

Chronische instabiliteit van de enkel

Chronische instabiliteit van de enkel Chronische instabiliteit van de enkel Een update Dr. Wim Jorissen, 24 maart 2012. Recidiverende enkeldistortio s Recidiverende enkeldistortio s met vaak een gevoel van instabiliteit Recidiverende enkeldistortio

Nadere informatie

Enkele blessures die specifiek bij gymnastiek en turnen kunnen voorkomen, behoeven nadere toelichting.

Enkele blessures die specifiek bij gymnastiek en turnen kunnen voorkomen, behoeven nadere toelichting. Blessures binnen turnen De aard van de blessures verschilt per turndiscipline en is tevens afhankelijk van het niveau waarop geturnd wordt. Ervaring leert dat wanneer het niveau waarop de turnsport beoefend

Nadere informatie

Soms ontstaan er tijdens het actief bewegen acuut klachten in het

Soms ontstaan er tijdens het actief bewegen acuut klachten in het VERSUS, Tijdschrift voor Fysiotherapie, 26e jaargang 2008, no.5. Was het wel de hernia? zien, benoemen en handelen J.H.C. Vuurmans, manueel therapeut (Utrecht) J.H.C. Vuurmans Soms ontstaan er tijdens

Nadere informatie

Provocatietesten en Mobiliteitstesten van het SI-gewricht: Validiteit & Betrouwbaarheid. Reader

Provocatietesten en Mobiliteitstesten van het SI-gewricht: Validiteit & Betrouwbaarheid. Reader Reader Provocatietesten en Mobiliteitstesten van het SI- Gewricht Anatomie en diagnostiek van het SI-gewricht Hans Denneman & Guido Stam, juni 2008 Inleiding De afgelopen tien / vijftien jaar is men met

Nadere informatie

Rug Netwerk Twente Orthopedische chirurgie

Rug Netwerk Twente Orthopedische chirurgie Datum: 18-06-2014 Spreker: DFM Pakvis Rug Netwerk Twente Orthopedische chirurgie Rugnetwerk Twente Gezamelijk topzorg leveren aan patienten met klachten op basis van wervelkolom pathologie. Optimale post

Nadere informatie

Scholing SV De Vechtstreek & SV Zeist. workshop 1 07-07-2013. Inhoud praktijkdeel

Scholing SV De Vechtstreek & SV Zeist. workshop 1 07-07-2013. Inhoud praktijkdeel Scholing SV De Vechtstreek & SV Zeist workshop 1 07-07-2013 Een methodische lijn voor krachttraining op verenigingsniveau binnen het schaatsjaarplan Drs. Jorrit Rehorst Bewegingswetenschapper / Inspanningsfysioloog

Nadere informatie

Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma

Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma. Fysiotherapie na acceleratie deceleratie trauma Hans Allaart Fysiotherapeut Sport Fysiotherapeut Orthopedische Manueel Th. Dryneedling Hans Allaart Fysiotherapeut Sport Fysiotherapeut Orthopedische Manueel Th. Dryneedling Fysiotherapie na acceleratie

Nadere informatie

Onze praktijk. Fysiotherapie. Manuele therapie. Kinderfysiotherapie. Sportfysiotherapie. Sporten onder begeleiding. Echografie. Voeding.

Onze praktijk. Fysiotherapie. Manuele therapie. Kinderfysiotherapie. Sportfysiotherapie. Sporten onder begeleiding. Echografie. Voeding. Onze praktijk Fysiotherapie Manuele therapie Kinderfysiotherapie Sportfysiotherapie Sporten onder begeleiding Echografie Voeding (Orthomoleculaire geneeskunde) Dry Needling Moderne praktijk Paramedisch

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Barzouhi, Abdelilah el Title: Paradigm shift in MRI for sciatica Issue Date: 2013-12-03

Nadere informatie

Nederlands Genootschap voor Sportmassage

Nederlands Genootschap voor Sportmassage Sportmasseurs Nederlands Genootschap voor Sportmassage Jubileumcongres 01-02-2014 Han de Veth arts Sportgezondheidszorg Clubarts Atletiek Vereniging Sprint vanaf 1996 Opleider bij BOSS: Bredase Opleiding

Nadere informatie

CombinedMovement Theory(CMT) Mark Vongehr Fysiotherapeut Manueeltherapeut

CombinedMovement Theory(CMT) Mark Vongehr Fysiotherapeut Manueeltherapeut CombinedMovement Theory(CMT) Mark Vongehr Fysiotherapeut Manueeltherapeut Bewegen is het veranderen van plaats, positie of houding. De posities aan het begin en aan het eind van de beweging zijn van belang

Nadere informatie

Richtlijn bij revalidatie na een SLAP REPAIR

Richtlijn bij revalidatie na een SLAP REPAIR Richtlijn bij revalidatie na een SLAP REPAIR We onderscheiden een 3-tal postoperatieve fasen: Fase 1: 0 t/m 6 Fase 2: 7 t/m 12 Fase3: 3 tot 6 maanden Elke fase is ingedeeld in een 3-tal onderdelen, te

Nadere informatie

Sport gezond. www.physiomotion.nl

Sport gezond. www.physiomotion.nl Sport gezond www.physiomotion.nl Haal het maximale uit je sport, ongeacht je leeftijd en lichamelijke conditie Ons team van gespecialiseerde sportfysiotherapeuten helpt je er graag bij. Je bent welkom

Nadere informatie

SNELHEID IN DE SPORT BRAM DE WINNE

SNELHEID IN DE SPORT BRAM DE WINNE SNELHEID IN DE SPORT BRAM DE WINNE Inleiding 1. Situering 2. Analyse van de sport 3. Oefenstof 4. Snelheidstraining bij jeugd Situering Situering Fysiek: CLUSK-eigenschappen Situering KRACHT EXPLOSIEVE

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting SAMENVATTING PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN ADL- EN WERK- GERELATEERDE MEETINSTRUMENTEN VOOR HET METEN VAN BEPERKINGEN BIJ PATIËNTEN MET CHRONISCHE LAGE RUGPIJN. Chronische lage rugpijn

Nadere informatie

Blessurepreventie zwemmen

Blessurepreventie zwemmen Blessurepreventie zwemmen AZ&PC 6 december 2014 Master of Science Physiotherapy Orthopedisch manueel therapeut Werkzaam en mede eigenaar bij Geeresteingroep (www.geeresteingroep.nl) Fysio- en manueel therapeut

Nadere informatie

FYSIEKE TRAINER VOETBAL Korte samenvatting. Geprotocolleerd volgens de Rehaboom binnen het amateur- en profvoetbal

FYSIEKE TRAINER VOETBAL Korte samenvatting. Geprotocolleerd volgens de Rehaboom binnen het amateur- en profvoetbal FYSIEKE TRAINER VOETBAL Korte samenvatting Geprotocolleerd volgens de Rehaboom binnen het amateur- en profvoetbal Door Toine en Evert van de Goolberg, Fysieke trainers 1 FYSIEKE TRAINER VOETBAL Geprotocolleerd

Nadere informatie

Richtlijnen voor de diagnose en behandeling van lage rugpijn vanuit het SIgewricht

Richtlijnen voor de diagnose en behandeling van lage rugpijn vanuit het SIgewricht Richtlijnen voor de diagnose en behandeling van lage rugpijn vanuit het SIgewricht AUW Prof. Dr. G. Stassijns Fysische Geneeskunde en revalidatie Voorkomen Klachten Uitstralingsgebied Out Conservatieve

Nadere informatie

Informatieavond SDV. Barneveld

Informatieavond SDV. Barneveld Informatieavond SDV. Barneveld Blessurepreventie 22-10-2012 Pieter Jansen & Arjan de Bruijn Voorstellen Pieter Jansen Voorstellen - Fysiotherapeut, master sportfysiotherapeut Fysiotherapie Vis, Wageningen

Nadere informatie

Natasja Maes Luc Smets [VOETBALFYSIEKE STAPPENPLAN] Fysieke training, voorbereidingsfasen, winterstop, krachttraining, sprongkracht, wedstrijden.

Natasja Maes Luc Smets [VOETBALFYSIEKE STAPPENPLAN] Fysieke training, voorbereidingsfasen, winterstop, krachttraining, sprongkracht, wedstrijden. Seizoen 2015-2016 Natasja Maes Luc Smets [VOETBALFYSIEKE STAPPENPLAN] Fysieke training, voorbereidingsfasen, winterstop, krachttraining, sprongkracht, wedstrijden. Inhoud Voorbereiding Voetbalseizoen 2015-2016...

Nadere informatie

Oefen- en Revalidatie schemata

Oefen- en Revalidatie schemata Ed Hendriks Oefen- en Revalidatie schemata Sportgeneeskunde 2014 Agenda oefentherapie! indeling in herstelfasen! indeling in motorische basiseigenschappen! opbouw van belasting, belang van herstel! voorbeelden:

Nadere informatie

Dia 1. Dia 2. Dia 3. De kinderrug: meer dan zomaar een wervelbrug. Wat is krom, wat is recht? Wat doet pijn? Wat is krom en pijnlijk

Dia 1. Dia 2. Dia 3. De kinderrug: meer dan zomaar een wervelbrug. Wat is krom, wat is recht? Wat doet pijn? Wat is krom en pijnlijk Dia 1 De kinderrug: meer dan zomaar een wervelbrug Dr Kristof Fabry UZA- ZNA paola kinderziekenhuis Antwerpen Dia 2 Wat is krom, wat is recht? Wat doet pijn? Wat is krom en pijnlijk Dia 3 Posturale problemen

Nadere informatie

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje

Hoogenergetisch trauma Wervelletsels kunnen ook voorkomen na val van een paard of van een huishoudtrapje Gerian Huitema orthopedisch chirurg Komen minder vaak voor dan letsels van het perifere skelet Leiden tot aanzienlijke invaliditeit en de slechtste functionele uitkomsten (Hu et al 1996, Fisher et al 2006).

Nadere informatie

KORTE SAMENVATTING MEDICAL PERSONAL TRAINER MPT

KORTE SAMENVATTING MEDICAL PERSONAL TRAINER MPT KORTE SAMENVATTING MEDICAL PERSONAL TRAINER MPT Toine van de Goolberg Docent / conditie- en revalidatietrainer www.toinevandegoolberg.nl Evert van de Goolberg Praktijkdocent / fysieke trainer 1 ALGEMENE

Nadere informatie

Dryneedling bij bekkenproblemen postpartum

Dryneedling bij bekkenproblemen postpartum Dryneedling bij bekkenproblemen postpartum Een nuttige Interventie Cecile Röst Introductie In onze praktijk sinds 1996 ongeveer 800 nieuwe vrouwelijke bekkenpijnpatiënten per jaar 90% komt tijdens de zwangerschap,

Nadere informatie

Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst. Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen

Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst. Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen Hardloopblessures - Lange afstand lopen worden steeds populairder - Ook steeds meer

Nadere informatie

-Door het karakter van het voetbalspel is er een relatief grote kans om geblesseerd te raken in vergijking met met andere takken van sport. -Het blessurerisico in wedstrijden ligt beduidend hoger dan bij

Nadere informatie

NIEUWE OPLEIDING MEDICAL PERSONAL TRAINER (MPT) VOLGENS HET REHABOOM SYSTEEM (RBS)

NIEUWE OPLEIDING MEDICAL PERSONAL TRAINER (MPT) VOLGENS HET REHABOOM SYSTEEM (RBS) 1 NIEUWE OPLEIDING MEDICAL PERSONAL TRAINER (MPT) VOLGENS HET REHABOOM SYSTEEM (RBS) Het ontstaan van de opleiding Medical Personal Trainer (MPT) Nadat van mijn hand begin 1990 het eerste Rehaboom protocol

Nadere informatie

Gegeneraliseerde Hypermobiliteit (GHM) Een variatie van normale gewrichtsmobiliteit, waarbij de Range of Motion groter is dan gemiddeld (+2SD)

Gegeneraliseerde Hypermobiliteit (GHM) Een variatie van normale gewrichtsmobiliteit, waarbij de Range of Motion groter is dan gemiddeld (+2SD) Gegeneraliseerde Hypermobiliteit (GHM) Kinderfysiotherapie bij het hypermobiliteitssyndroom Een variatie van normale gewrichtsmobiliteit, waarbij de Range of Motion groter is dan gemiddeld (+2SD) Femke

Nadere informatie

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider

Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider 17 2 Chronische progressieve lagerugpijn met uitstraling in twee dermatomen bij een 44-jarige havenarbeider Jef Michielsen Introductie Deze casus toont het kenmerkende verhaal van een patiënt die al jaren

Nadere informatie

CHAPTER 8. Samenvatting

CHAPTER 8. Samenvatting CHAPTER 8 Samenvatting Samenvatting 8. Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie. Doel van dit proefschrift is om de kosten en effectiviteit van magnetische resonantie (MR) te evalueren indien

Nadere informatie

VOORSTE KRUISBAND RECONSTRUCTIE

VOORSTE KRUISBAND RECONSTRUCTIE F Y S I O T H E R A P I E VOORSTE KRUISBAND RECONSTRUCTIE De Orthopedisch Chirurg heeft bij u een voorste kruisband geplaatst door middel van uw eigen hamstring- of patella- pees. Hierdoor verbetert de

Nadere informatie

Fysiotherapie na een voorste kruisband hechting

Fysiotherapie na een voorste kruisband hechting Afdeling fysiotherapie/orthopedie Molengracht / Pasteurlaan 076-5953075 / 0162-327701 Fysiotherapie na een voorste kruisband hechting Publicatiedatum: mei 2015 Omschrijving operatie Medische definitie:

Nadere informatie

Krachttraining bij kinderen met cerebrale parese. Dutch Power Platform Cerebral Palsy

Krachttraining bij kinderen met cerebrale parese. Dutch Power Platform Cerebral Palsy Krachttraining bij kinderen met cerebrale parese Dutch Power Platform Cerebral Palsy Hurnet Dekkers, (kinder)revalidatiearts Heliomare, voorzitter DPP-CP Richtlijn diagnostiek en behandeling van CP Het

Nadere informatie

Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit

Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit De actieve stabiliteit wordt gewaarborgd door de rug- en buikspieren en de tussen het bekken en de onderste extremiteiten uitgespannen musculatuur. Belangrijkste

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overig, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overig, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Beightonscore voor hypermobiliteit Augustus 2011 Review: Thijs van Meulenbroek Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Gebruik van meetinstrumenten bij whiplash: een casestudy

Gebruik van meetinstrumenten bij whiplash: een casestudy Gebruik van meetinstrumenten bij whiplash: een casestudy Wendy Scholten-Peeters Arianne Verhagen Karin Neeleman-vd Steen Rob Oostendorp 1 Doel Inzicht geven in bruikbaarheid vragenlijsten Hoe Wat Waarom

Nadere informatie

Schouderinstabiliteit

Schouderinstabiliteit Schouderinstabiliteit Dr. Hans Van der Bracht www.orthopedie-web.be Opbouw Anatomie Classificaties Anamnese / KO / beeldvorming Behandeling Anterieure Schouderluxatie Posterieure schouderinstabiliteit

Nadere informatie

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid Inhoud Introductie SMC Rijnland Incidentie hardloopblessures Belasting vs. belastbaarheid Epidemiologie van sportblessures Rol van de fysiotherapeut

Nadere informatie

Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters. H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M.

Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters. H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M. Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M. Lemmink Indoor Balteamsporten karakteristieken Volleybal explosieve bewegingen:

Nadere informatie

Voorwoord 10. Inleiding 11. 1 Inleiding in de module inspanning 1 5

Voorwoord 10. Inleiding 11. 1 Inleiding in de module inspanning 1 5 Inhoud 5 Inhoud Voorwoord 10 Inleiding 11 module i aanpassen aan inspannen 1 Inleiding in de module inspanning 1 5 2 Energielevering bij inspanning 1 7 2.1 Bewegen kost energie 1 7 2.1.1 Energie, arbeid,

Nadere informatie

7-9-2011. Wat & hoe te meten aan de lage rug? Doel van de workshop

7-9-2011. Wat & hoe te meten aan de lage rug? Doel van de workshop Wat & hoe te meten aan de lage rug? Drs. Francois Maissan Fysiotherapeut Manueel therapeut Gezondheidswetenschapper Job Bleeker Fysiotherapeut MFT io. afstudeerrichting Orthopedische Manuele Therapie Mw.

Nadere informatie

Voorste kruisband reconstructie

Voorste kruisband reconstructie Voorste kruisband reconstructie Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan de knie. Hierbij zal de afgescheurde/beschadigde voorste kruisband worden vervangen. Hiervoor wordt een pees gebruikt die op

Nadere informatie

Responsiviteit van meetinstrumenten. Prof. dr. ir. Riekie de Vet. EMGO Instituut, Amsterdam

Responsiviteit van meetinstrumenten. Prof. dr. ir. Riekie de Vet. EMGO Instituut, Amsterdam Responsiviteit van meetinstrumenten Prof. dr. ir. Riekie de Vet EMGO Instituut, Amsterdam Meet-eigenschappen Klinimetrische eigenschappen Reproduceerbaarheid Validiteit Responsiviteit Interpretatie Definitie

Nadere informatie

Bijlage 3.1. Meetinstrumenten. Free Running Asthma Screening Test, FRAST. Benodigdheden stopwatch piekstroommeter; bij voorkeur die van het kind zelf

Bijlage 3.1. Meetinstrumenten. Free Running Asthma Screening Test, FRAST. Benodigdheden stopwatch piekstroommeter; bij voorkeur die van het kind zelf Bijlage 3 Meetinstrumenten Bijlage 3.1 Free Running Asthma Screening Test, FRAST stopwatch piekstroommeter; bij voorkeur die van het kind zelf Protocol Bij de FRAST wordt het kind gevraagd om gedurende

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

Preventie en jeugd (top)sport. SpartaNova

Preventie en jeugd (top)sport. SpartaNova Preventie en jeugd (top)sport en SpartaNova 31 mei 2014 Roy Schaaij Kinderfysiotherapeut Fysiek ktrainer DOELGERICHT INNOVATIEF BEVLOGEN MULTIDISCIPLINAIR PERSOONLIJKE AANDACHT Topjeugd academie wij begeleiden

Nadere informatie

KNVB en Continental Warm Up programma. SDVBarneveld, 14 maart 2016

KNVB en Continental Warm Up programma. SDVBarneveld, 14 maart 2016 KNVB en Continental Warm Up programma SDVBarneveld, 14 maart 2016 Programma SDV Barneveld dd 14 maart 2016 19.30-19.45 uur Opening door SDVB (Pieter Jansen) 19.45-20.05 uur Hoe verzorg ik nu de W-up? 20.05-20.15

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Proefschrift_LVerburgh211214.indd 171 21-12-2014 16:46:37 172 Samenvatting ACHTERGROND DEEL A: DE RELATIE TUSSEN BEWEGING EN NEUROCOGNITIEF FUNCTIONEREN Ondanks bewezen gezondheidseffecten

Nadere informatie

OEFENTHERAPIE VOOR CHRONISCHE POLSKLACHTEN

OEFENTHERAPIE VOOR CHRONISCHE POLSKLACHTEN OEFENTHERAPIE VOOR CHRONISCHE POLSKLACHTEN Informatiefolder voor fysio- en ergotherapeuten CHRONISCHE POLSKLACHTEN Inleiding Regelmatig worden patiënten naar The Hand Clinic verwezen in verband met chronische

Nadere informatie

SCHEIDRECHTERS. Plexus Uithoorn Wouter E. Witsel Orthopedisch manueel therapeut Sportfysiotherapeut

SCHEIDRECHTERS. Plexus Uithoorn Wouter E. Witsel Orthopedisch manueel therapeut Sportfysiotherapeut SCHEIDRECHTERS Introductie Fysiotherapeut 98 03 06 Master opleiding 10 - heden Docent Leraar Martial Arts (FOG) Sport carrière Voetbal Karate, kickboksen Wing Chun Kung Fu Escrima Sanda (wushu), Tai chi

Nadere informatie

Kwaliteit van bewegen in kaart brengen met de FMS en de SFMA

Kwaliteit van bewegen in kaart brengen met de FMS en de SFMA Kwaliteit van bewegen in kaart brengen met de FMS en de SFMA Angela Alberda-Wortel A. Alberda-Wortel, fysiotherapeut, FysioConcept, gecertificeerd voor FMS en SFMA; e-mail: a.wortel@fysioconcept.nl Samenvatting

Nadere informatie

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 % Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners Acuut Chronisch Dr.F.Nelde Fysische geneeskunde en Revalidatie Sportgeneeskunde Acute letsels >> val of botsing Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Nadere informatie

Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn

Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn Carien Linders v.d. Lijcke fysiotherapeut PMC Heusdenhout, Breda lid NAHFysioNet Hoe ontstaan? Als opdracht voor cursus Neurorevalidatie... Aanvulling van

Nadere informatie