dr. Jan Van Der Bauwhede Jarenlang was de orthopedische wereld op zoek naar een goede heelkundige oplossing voor

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "dr. Jan Van Der Bauwhede Jarenlang was de orthopedische wereld op zoek naar een goede heelkundige oplossing voor"

Transcriptie

1 ortho-nieuwsbrief groeninge flash special - januari 2013 Beste lezer We wensen u een gelukkig en gezond Ook dit jaar is de verhoging van de kwaliteit van de dienstverlening en zorg onze belangrij kste doelstelling. Daarvoor maken wij onder meer gebruik van kwaliteitsindicatoren. Parallel met het nieuwe toezichtmodel dat het Vlaams agentschap voor zorg en veiligheid in 2013 introduceert, werken wij mee aan een antwoord op de vraag naar transparantie, maatschappelij ke verantwoording en kwaliteit in de gezondheidszorg. Ook door multidisciplinaire samenwerking verhogen we de kwaliteit. Zo richtten de diensten orthopedie, fysiotherapie, neurochirurgie, medische beeldvorming, neurologie, pij nkliniek en reumatologie een spine unit op om gezamenlij k casussen te bespreken en uniforme protocollen op te stellen. Daarnaast werkt de werkgroep orthopedische infecties (orthopedie, microbiologie, ziekenhuishygiëne) protocollen uit inzake correcte staalafname, behandeling en geeft advies aan collega s. We merken dat een groot percentage van de orthopedische populatie geriatrische patiënten zij n. Zij hebben nood aan een meer gespecialiseerde zorg met aandacht voor hun multipathologie. Daarom wordt een afdeling ortho-geriatrie opgericht. Ten slotte organiseren wij op 14 maart 2013 opnieuw ons orthopodium waarop we dit jaar de huisartsen uitnodigen. In deze nieuwsbrief laten we collega dr. Luk Verhelst aan het woord. Hij heeft het over heuppij n bij jonge mensen. Dr. Jasmin Michels bespreekt dan weer het chronisch compartimentsyndroom en dr. Jan Van Der Bauwhede bespreekt de patellofemorale prothesen. Veel leesplezier. dr. Dirk Oosterlinck medisch diensthoofd De patellofemorale prothese dr. Jan Van Der Bauwhede Jarenlang was de orthopedische wereld op zoek naar een goede heelkundige oplossing voor geïsoleerde pij nlij ke patellofemorale artrose. Slechts een kleine minderheid van de patiënten met invaliderende pij n, die niet beter wordt met conservatieve maatregelen, komt hiervoor in aanmerking. De aandoening is niet zo zeldzaam en komt volgens epidemiologische studies voor bij 13,6 tot 24 % van de vrouwen en bij 11 tot 15,4% van de mannen ouder dan 55 à 60 jaar. 1,2 Hoewel een totale knieprothese (TKP) hiervoor een goede oplossing leek, bleef bij 7 tot 19% van de geopereerden voorste kniepij n bestaan wanneer de indicatie louter patellofemorale artrose betrof. 3,4 Bovendien is een minder agressieve benadering met behoud van meer fysiologische beweeglij kheid van de knie te verkiezen. 5 Daarom werd de patellofemorale prothese (PFJ) ontwikkeld, als intermediaire en minder invasieve oplossing voor artrose van de voorzij de van de knie. Prothesetypes De eerste generatie van dit soort prothesen was gebaseerd op het resurfacing -concept. Hierbij werd alleen het kraakbeen vervangen. Dat bracht zeer wisselende resultaten en voedde de controverse. 6 Tussen 1979 en 2006 werden hierover wereldwij d maar 16 klinische reeksen gepubliceerd, met een gemiddelde follow-up bij dertien ervan van amper 5,7 jaar. Door de consistentere resultaten van de huidige tweede-generatiedesigns groeide opnieuw de interesse voor dit soort prothesen. De vorm van de prothese werd afgeleid van het voorste deel van de succesvolle TKP. Ze wordt geplaatst door een botresectie uit te voeren van het anterieure articulaire deel van de distale femur en van het posterieure deel van de patella, waardoor het voorste compartiment volledig wordt vervangen. Zo past ze beter op de natuurlij ke contour van de femorale condylen, waardoor er betere patellaglij ding is met minder complicaties, zoals klikken en springen of blij vende voorste kniepij n, wat courant was bij de eerste generatie. 5,6 De juiste patiënt, de juiste prothese en de juiste operatietechiek zij n primordiaal voor een goed resultaat op middellange termij n. 6,7 Huidige resultaten De patellofemorale prothesen van de eerste generatie gaven gemiddeld na 8 jaar 40% revisies met in totaal, over alle designs heen, 65% prothese-overleving na 10

2 jaar. Daarmee scoorde ze veel slechter dan de TKP. Als we evenwel alleen de huidige moderne PFJ vergelij ken met de TKP, dan is er geen verschil meer in de frequentie van complicaties of heringrepen. 8 Het is onze plicht om onze patiënten correcte informatie te verstrekken en een overleving van 10 jaar in het vooruitzicht te stellen, ook al zij n er steeds meer indicaties dat de nieuwe generatie minstens twee maal zo lang zal meegaan. 7,11 Los van eventuele protheseloslating van de trochlea- of patellacomponent, wat quasi niet voorkomt, zal uiteindelij k 25% van de patiënten op lange termij n evolueren naar verdere tibiofemorale artrose. 7 Daarom blij ft het een intermediaire oplossing, een voorzichtige tussenstap als het ware. Indicatie Geïsoleerde patellofemorale artrose met ernstige pij n en last en zonder beterschap met conservatieve maatregelen is de beste indicatie. Deze artrose kan posttraumatisch zij n of veroorzaakt door patellofemorale dysplasie met voornamelij k patellair meer laterale artrose. 6,7 De beste resultaten krij gen we bij de behandeling van artrose veroorzaakt door patellofemorale dysplasie. 9 Er mag dus geen andere slij tage zij n in de knie en zeker geen inflammatoire pathologie zoals bij voorbeeld reumatoïde artritis. Een leeftij d jonger dan 60 jaar wordt algemeen aanbevolen, hoewel niet bewezen is dat de resultaten bij ouderen slechter zij n. 7 Lichte subluxatie of tilting zij n op zich geen probleem: deze kunnen worden gecorrigeerd tij dens de ingreep door aangepaste positionering van de componenten, eventueel gecombineerd met laterale release. 7 Een matig grote quadricepshoek ( Q-angle ) kan ook worden gecorrigeerd met een tibiale osteotomie (anteromedialisatie van tuberositas tibiae). 7 Contra-indicaties Er zij n veel contra-indicaties. 6 Mensen die frequent roken of multipele voorafgaande ingrepen aan de knie ondergingen, komen niet in aanmerking. Uiteraard ook geen patiënten met actieve infecties, quadricepsparalyse of ernstige verzwakking, heupartrodese, corticotherapie, inflammatoire pathologie zoals RA, duidelij ke instabiliteit, en tricompartimentele artrose. 6,7 Of een geïsoleerde voorste-kruisbandruptuur of obesitas (BMI > 30) echte contra-indicaties zij n, is nog niet bewezen, maar enkele experten duiden ze als zodanig aan. Obesitas zal uiteraard sneller leiden tot artrose in de rest van de knie. Beeldvorming De preoperatieve beeldvorming is uitgebreid en behelst naast de klassieke radiografieën (knie AP/lateraal staand en staand op 30 flexie, Schüss AP 20, axiaal op 30 en 60 flexie), ook altij d een rotatiemeting op CT ter bepaling van de epicondylaire as (Berger protocol) en TA-GT op CT (kwantitatief beoordelen van de Q-angle ). Assen (goniometrie) Tussen maximum 5 varus en maximum 5 valgus van de knie kan een PFJ geplaatst worden. Vandaar ook het belang om een eventuele heupartrose te behandelen vóór de knie wordt geopereerd. Operatietechniek en revalidatie De insnede is zeker niet kleiner dan voor een TKP maar de weke delen worden minder vrij gemaakt. De actuele prothese voor de trochlea benadert de normale anatomie en sluit bij na naadloos aan op de rest van de femurcondylen. Fixatie gebeurt met cement na rotatoir heel correct afzagen van de distale voorzij de van de femur. Dezelfde trochleavorm wordt al 15 jaar gebruikt in de totale knieprothese. De instrumenten zij n modern en precies. In 1 op de 3 à 4 gevallen is er een medialisatie van de tuberositas nodig door middel van een osteotomie. Dit heeft als bij komend voordeel dat de epicondylaire as, en dus de rotatie, beter gemeten kunnen worden. De metalen trochlea wordt perfect anatomisch geplaatst of in lichte varus. Dit voorkomt trapstand en patellaverspringing. De polyethyleen patellacomponent wordt licht gemedialiseerd en de laterale facetrest vertikaal gereseceerd. Daarbij houden we van de patella minimum 12 mm botdikte over. De revalidatie start onmiddellij k met CPM (Kinetec) en ontslag uit het ziekenhuis is te verwachten 2 à 3 dagen na de operatie. De patiënt mag onmiddellij k steunen, beginnend met krukken, daarna met wandelstok tot de quadricepskracht is herwonnen. Gezien de voorafbestaande atrofie van die spier kan dat vrij lang duren. 7 Hoofdredenen van revisie Voortschrij dende artrose van de rest van de knie is de voornaamste reden van revisie. Echte loslating van de prothese wordt zelden gezien. Patellofemorale instabiliteit met verspringen blij ft soms een storend probleem. De oplossing bestaat dan uit een tuberositasosteotomie en doorknippen van het laterale retinaculum. Toekomst Gezien het belang van een correcte rotatoire positie van de trochleacomponent zou het gebruik van computernavigatie kunnen helpen. Preoperatieve individuele navigatie op 3D-reconstructies vanuit vooraf genomen NMR-metingen, met een daaropvolgende creatie van een patient-specifiek implantatie-instrument, is een potentiële oplossing om de accuraatheid sterk te verhogen en vemoedelij k de resultaten en prothesesurvival op lange termij n nog iets te verbeteren. De achterliggende technologie is reeds voorhanden en wordt experimenteel gebruikt bij het plaatsen van totale knieprothesen. De belemmeringen hierbij zij n niet van technische maar van financiële aard, door gebrek aan terugbetaling in België. EBM De studies waarop de huidige aanbevelingen zij n gebaseerd, zij n bij na alle level IV cohort studies met uitzondering van enkele level III studies en een metaanalyse ervan. Er zij n geen gerandomiseerde studies beschikbaar. Voor de externe illustratie danken wij Zimmer België. Besluit De huidige patellofemorale prothese is een even goede oplossing voor geïsoleerd anterieur knielijden als de totale knieprothese voor gonartrose. Het enorme belang van een correcte selectie van patiënten en een rigoureuze methodiek met volledig preoperatief klinisch bilan kan niet genoeg benadrukt worden. Met andere woorden: men krijgt goede resultaten dankzij goede indicatiestelling. Referenties 1. The radiologic prevalence of patellofemoral osteoarthritis. Davies AP, Vince AS, Shepstone L, et al Clin Orthop Relat Res 2002;402: Radiographic patterns of osteoarthritis of the knee jointin the communicty: the importance of the patellofemoral joint. McAlindon TE, Snow S, Cooper C, et al Ann Rheum Dis 1992;51: Total knee arthroplasty for patellofemoral arthritis. MA, Haas S, Mullick T, Hungerford DS J Bone Joint Surg Am 2002;84: Total knee arthroplasty in patients with isolated patellofemoral arthritis. Parvizi J, Stuart MJ, Pagnano MW, Hanssen AD Clin Orthop Relat Res 2001;392: Long-Term Outcomes of Patellofemoral Arthroplasty. van Jonbergen HPW, Werkman DM, Barnaart LF, van Kampen A J Arthroplasty, 2010;25(7), Patellofemoral arthroplasty, where are we today? Lustig S, Magnussen R, Dahm D, Parker D Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc, 2012;20(7), Patellofemoral Arthroplasty. Lonner Jess H J Am Acad Orthop Surg 2007;15: Complications after patello-femoral versus total knee replacement in the treatment of isolated patello-femoral osteoarthritis. A meta-analysis. Dy C, Franco N, Ma Y, Mazumdar M, McCarthy M, Gonzalez Della Valle A Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc, 2012;20(11), Is there a place for patellofemoral arthroplasty? Guillaume JN, Aubaniac JM Clin Orthop Relat Res 1995;321: Indications, Contraindications, and Pitfalls of Patellofemoral Arthroplasty. Leadbetter WB, Seyler TM, Ragland PS, Mont MA J Bone Joint Surg Am, 2006;88 (suppl 4): Long-term results of patellofemoral arthroplasty: A report of 56 arthroplasties with 17 years of follow-up. Kooijman HJ, Driessen AP, van Horn JR. J Bone Joint Surg Br 2003;85:

3 Chronisch inspanningsgebonden compartimentsyndroom dr. ass. Kristof Vermeersch, dr. Chantal Hindryckx, dr. Maria Nachtergaele, dr. Jasmin Michels Recente publicaties Definitie Het chronisch inspanningsgebonden compartimentsyndroom (CICS) is een pij nsyndroom dat ontstaat door een verhoogde druk in een spiercompartiment. Deze verhoogde intracompartimentele druk kan resulteren in verminderde perfusie van alle structuren binnen dit compartiment met neuromusculaire dysfunctie en pij n tot gevolg. Etiopathogenese De exacte etiologie van CICS is niet gekend. Elk spiercompartiment is omgeven door fasciae en vaak ook door botcomponenten. Pathofysiologisch is er bij CICS een abnormale druktoename in het betrokken spiercompartiment. Dit interfereert met de weefseldoorbloeding en resulteert in ischemie, wat kan leiden tot neurologische uitval. De doorbloeding van de dynamisch contracterende spier verloopt tij dens de relaxatiefase. De laagste rustdruk tussen twee contracties door is bepalend voor de doorbloeding van de spiergroep. Bij stij ging van deze rustdruk komt de perfusie in gedrang. Tij dens inspanning is de perfusienood verhoogd en ontstaat vaak een tekort aan perfusie. Dit kan resulteren in ischemie en gepaard gaan met pij n en verminderde spierfunctie. Compressie van neurologische structuren kan leiden tot deficits. Een verhoging van de intracompartimentele druk ontstaat wanneer er onvoldoende compliantie is van de omgevende fascia in verhouding tot de druk vanuit de intracompartimentele structuren. Mogelij ke risicofactoren situeren zich bij gevolg zowel binnen het spiercompartiment als ter hoogte van de fascia. De meest voorkomende zij n: musculaire hypertrofie door excentrische trainingen en anabole steroïden met daarnaast verminderde compliantie of verdikkingen van de fascia. Andere potentiële oorzaken zij n littekenvorming, veneuze hypertensie, myopathieën, ruimte-innemende processen, posttraumatische weefselschade... Intrinsieke factoren zij n onder andere beenlengteverschil of malaligment. Extrinsieke factoren zij n trainingsfouten zoals trainingsvolume, -intensiteit of -frequentie. Geslacht is geen risicofactor. Klinische presentatie Anamnese CICS presenteert zich meestal als een recidiverende inspanningsgebonden conditie. Klinisch-anamnestisch vertoont de patiënt een doffe, krampachtige spierpij n tij dens inspanning die relatief snel afneemt na de inspanning en quasi volledig verdwij nt bij rust, al na minuten tot uren. In periodes van relatieve rust is de druk binnen het compartiment vaak licht tot matig verhoogd, zonder weerslag op de perfusie van het betrokken compartiment. Op dat ogenblik zij n er geen pij nklachten. Tij dens de inspanning ontstaat een onevenwicht tussen vraag en aanbod van de verhoogde bloedtoevoer met relatieve ischemie tot gevolg. Lokalisatie van de pijnklachten CICS treedt meestal bilateraal op en kan ontstaan in elke spierloge zoals de voorarmflexorloge, de onderbenen, de dij en e.d. De meest frequente lokalisatie (95%) betreft het onderbeen. Ter hoogte van het onderbeen zij n er anatomisch vier compartimenten aanwezig met een relatief vast volume. De meest frequente lokalisatie van CICS betreft het anterieure en anterolaterale compartiment van het onderbeen. In het anterieure compartiment bevinden zich de voet- en teenextensoren. Bij deze groep betreft het in 70% lopers. Klinisch onderzoek Op basis van het klinisch onderzoek kan geen zekerheidsdiagnose gesteld worden. Het betrokken compartiment is wel vaak harder en voelt gespannen aan bij palpatie. Er kan spierhypertrofie aanwezig zij n. De arteriële pulsaties distaal zij n normaal. Er is veelal drukpij n en passieve stretch kan de pij n doen toenemen. Bij zenuwdysfunctie kan er verminderd oppervlakkig gevoel of een parese optreden. Differentieel diagnose Er zij n vele oorzaken van inspanningsgebonden klachten die in overweging genomen moeten worden waaronder periostitis, stressfracturen, tendinopathieën, spierverrekkingen, spierhernia, vasculaire oorzaken (arteria poplitea entrapment, vasculaire claudicatio, veneuze insufficiëntie), myopathie en neurologische entrapmentsyndromen (n suralis, neurogene claudicatio) of gerefereerde pij nklachten uit een proximaal gewricht. Diagnose De gouden standaard voor diagnosestelling is de intracompartimentele druk (ICP) meting (zie foto). Tij dens deze drukmeting wordt, al dan niet onder lokale anesthesie, een naald/katheter tot in het compartiment gebracht met drukregistratie voor en direct na inspanning. De patiënt wordt gevraagd om tij dens inspanning de pij n uit te lokken. De druk na de inspanning (post-excercise) werd het meest bestudeerd. Een normale ICP in rust is lager dan 8 mm Hg. Rustdrukken boven 15 mm HG worden als abnormaal beschouwd. Druk tij dens contractie is geen indicator voor CICS, aangezien deze nauwelij ks verschilt met de normale populatie en afhankelij k is van de contractiekracht. Een ICP hoger dan 30 mm Hg, gemeten één minuut na inspanning, wordt als abnormaal beschouwd. Een druk hoger dan 20 mm Hg, 5 minuten na de maximale inspanning, is eveneens afwij kend. ICP-meting is een beperkt invasieve diagnostische methode. Andere nietinvasieve diagnostische methoden met magnetic resonance imaging (MRI) zij n in de literatuur belovende alternatieven, of met near-infrared spectroscopie (NIRS) waarbij de zuurstofsaturatie wordt gemeten. De rol van NIRS en MRI in de diagnosevorming is nog niet bevestigd en er is nog geen consensus zoals dat het geval is voor verhoogde ICP-druk bij CICS. Behandeling Behandeling begint initieel conservatief met revalidatie in de vorm van aanpassing van activiteiten, kinesitherapie met onder andere stretchtechnieken, eventueel aangepaste steunzolen, gedurende minimaal 6 à 8 weken tot zelfs maanden. Chirurgische decompressie is echter frequent noodzakelij k en de volgende stap bij falen van de conservatieve aanpak. Deze ingreep is niet urgent noodzakelij k. Er zij n meerdere chirurgische technieken beschreven. De decompressie bestaat meestal uit een fasciotomie van het betrokken compartiment (open of minimaal invasief). Het recidiefrisico varieert van 3 tot 17 procent in functie van de techniek; het anterieure en laterale compartiment van het onderbeen hebben minder risico op recidief in vergelij king met het diepe posterieure compartiment. Postoperatieve revalidatie bestaat initieel uit rust, compressie, ij sapplicatie en elevatie. Daarna volgt relatief vroege mobilisatie ter preventie van excessieve littekenvorming, hematoomvorming en contractuur van het littekenweefsel. Nadien kan overgegaan worden tot stretchen en krachtoefeningen in opbouw. Excentrische oefeningen worden postoperatief best nog vermeden. Praktisch Drukmetingen worden uitgevoerd op de dienst fysische geneeskunde campus kennedylaan. Hiervoor kan een afspraak gemaakt worden via het secretariaat op met de specifieke vraag naar drukmeting. Bij de testing zal de pij n worden uitgelokt door specifieke oefeningen. De patiënt wordt hiervoor gevraagd sportieve kledij te voorzien. Referenties 1. Ringler MD, Litwiller DV, Felmlee JP, Shahid KR, Finnoff JT, Carter RE, Amrami KK. MRI accurately detects chronic exertional compartment syndrome: a validation study. Skeletal Radiol Jul Aweid O, Del Buono A, Malliaras P, Iqbal H, Morrissey D, Maffulli N, Padhiar N. Systematic review and recommendations for intracompartmental pressure monitoring in diagnosing chronic exertional compartment syndrome of the leg. Clin J Sport Med Jul;22(4): Roberts A, Franklyn-Miller A. The validity of the diagnostic criteria used in chronic exertional compartment syndrome: A systematic review. Scand J Med Sci Sports Oct;22(5): doi: /j x. Epub 2011 Sep Edwards PH Jr, Wright ML, Hartman JF. A practical approach for the differential diagnosis of chronic leg pain in the athlete. Am J Sports Med Aug;33(8): Schubert AG. Exertional compartment syndrome: review of the literature and proposed rehabilitation guidelines following surgical release. Int J Sports Phys Ther Jun;6(2): Weedaege H., Vanhaverbeke G., Van Der Bauwhede J., Loonen M. Dossier wonden en littekens. Skin Vol 15 Nr 1 Februari - Maart Pattyn C., Audenaert E. Early complications after revision total hip arthroplasty with cemented dual-mobility socket and reinforcement ring. Acta Orthop Belg Jun;78(3): Michels F., Van Der Bauwhede J., Guillo S., Oosterlinck D., De Lavigne C. Percutaneous bunionette correction. J foot and ankle surg. In press, published online 6 july Audenaert E., Van Houcke J., Maes B., Vanden Bossche L., Victor J., Pattyn C. Range of motion in femoroacetabular impingement. Acta Orthop Belg Jun;78(3): Michels F., Van Der Bauwhede J., Jambou S. Is the Iliotibial Band Syndrome Really a Friction Syndrome? Hoofdstuk in: Hypotheses in Clinical Medicine. Nova Science Publishers, September, Verhelst L., Van Der Bracht H., Oosterlinck D., Bellemans J. ACL repair with a single or double tunnel : a comparative laboratory study of knee stability using computer navigation. Acta Orthopædica Belgica, Vol Audenaert EA, Dhollander AA, Forsyth RG, Corten K., Verbruggen G., Pattyn C. Histologic assessment of acetabular labrum healing. Arthroscopy Dec;28(12): Verhelst L., Guevara V., De Schepper J., Van Melkebeek J., Pattyn C., Audenaert EA. Instructional review. Extra-articular hip endoscopy: a review of the literature. Bone Joint Res December 2012;1: Vanhegan I. S., Dala-Ali B., Verhelst L., Mallucci P., Haddad F. S. The Morel-Lavallée Lesion as a Rare Differential Diagnosis for Recalcitrant Bursitis of the Knee: Case Report and Literature Review. Case Reports in Orthopedics 2012, Article ID , 5 pagesdoi: /2012 /593193Case Report. Verhelst LA, Van der Bracht H., Vanhegan IS, Van Backlé B., De Schepper J. Revising the Well- Fixed, Painful Resurfacing Using a Double-Mobility Head: A New Strategy to Address Metal-on-Metal Complications. J Arthroplasty Dec;27(10): doi: /j.arth Epub 2012 Jul 5.

4 Recente voordrachten Vanhaecke J. Scaphoid nonunion. Belgian orthopaedic trauma association.15 sept 2012 Kortrijk, België. Putzeys G. Autografts in tibial nonunion. Belgian orthopaedic trauma association. 15 sept 2012 Kortrijk, België. Audenaert EA. Invited speaker SICOT Educational Day 26 nov 2012, Biomechanics of the knee. Audenaert EA. Invited speaker SICOT 27 nov 2012, Instructional Course Hip Arthroscopy, Extraarticular hip endoscopy. Stockmans F., Barth J., Van Haecke J., Dezillie M. A minimum of Five Year Folow-Up Results of the ARPE Prosthesis for Painful Degenerative TrapezioMetacarpal Joint. 21st Brussels Hand and Upper Limb Symposium 18 and 19 January 2013 in Genval / Brussels, Belgium. Stockmans F. Alternatives to Arthroplasty in Trapezio--Metacarpal Ostoarthritis. 21st Brussels Hand and Upper Limb Symposium will take place on 18 and 19 January 2013 in Genval / Brussels, Belgium. Van der Bracht H., Verhelst L., Goubau Y., Verdonk P., Bellemans J. The Lateral Tibial Tunnel in Revision ACL surgery. A Biomechanical Study of a New Technique. ESSKA. 2-5 May 2012, Geneva, Switzerland. Van der Bracht H., Verhelst L., Page B., Stuyts B., Verdonk P., Bellemans J. The Lateral Tibial Tunnel in ACL surgery: Does it allow for adequate footprint coverage? ESSKA. 2-5 May 2012, Geneva, Switzerland. Verhelst L., De Schepper J. Revising the well-fixed, painful resurfacing using a double-mobility head: A new option in dealing with metalon-metal problems. European Hip Society, 21 september, Rome, Italy. Pijn rond de heup bij de jonge patiënt: wat kunnen we doen? Dr. Luk Verhelst (heup- en schouderchirurg) Liespijn bij jonge mensen Heup- en liespijn komt frequent voor bij jonge mensen. Vaak is dat het geval bij intens sporten, maar ook alledaagse zaken zoals fietsen, lang zitten of wandelen kunnen tot heuppijn leiden. Alhoewel de oorzaak, vooral bij sporters, meestal buiten het heupgewricht ligt (pubalgie, sportershernia, adductorentendinitis), begrijpen we nu beter hoe ook het heupgewricht zelf de oorzaak van de pijn kan zijn. Bij sommige mensen zijn kleine afwijkingen aanwezig die over het verloop van vele jaren tot slijtage (arthrose) van de heup kunnen leiden. Heuppijn bij jonge mensen noemen we young adult hip problems. Welke patiënten? Young adult hip problems komen voor bij patiënten van 12 tot 50 jaar. De pijn gaat heel vaak op en af met periodes waarbij het soms lange tijd beter gaat. Mettertijd worden de klachten echter steeds erger. Nachtelijke pijn ontstaat pas wanneer er kraakbeenschade optreedt. Meestal beschrijven de patiënten hun pijn rond de heup op een typische manier: wij noemen dit de C-sign. (foto 1) Enkele frequente oorzaken van young adult hip problems 1. Problemen van botcontact tussen het bekken en het heupbeen: impingment van de heup Sommige mensen hebben van bij de geboorte een minieme afwijking op het heupbeen (femur) of op de heupkom (acetabulum) doordat er te veel bot aanwezig is (foto 2) of er zich in een kleine zone te veel bot ophoopt. De heup kan daardoor niet volledig bewegen in bepaalde richtingen. Meestal gebeurt dat wanneer het been volledig wordt gespreid of wanneer de heup heel diep wordt geplooid. Doordat het heupbeen gaat botsen op de heupkom ontstaat er schade. Eerst wordt het labrum (de sluitring van de heupkom) beschadigd en daarna wordt stelselmatig het kraakbeen beschadigd. Het labrum kan daarbij ook echt gaan scheuren. Wanneer de botafwijking zich vooral op het heupbeen bevindt, noemen we dit een CAM impingment. Bevindt de afwijking zich echter op de heupkom, dan spreken we over een PINCER impingment. Vaak is er sprake van een combinatie van de beide. (foto 3) 2. Pees- en slijmbeursontstekingen Niet alle pijnproblemen vinden hun oorzaak in de beenderen. Bij jonge sporters is vaak sprake van liespijn over de adductoren of een sportershernia (verzwakken van de rechte buikspieren en het lieskanaal). Voor informatie daarover verwijzen we naar onze website. (http://www.ortho-kortrijk.be/ informatie/heup-en-bekken/liespijn-enpubalgie-bij-atleten/) Tevens sukkelen mensen vaak met pijn wanneer ze s nachts op hun heup liggen. Dat wordt meestal veroorzaakt door een slijmbeursontsteking over de peesaanhechting: trochanter bursitis (foto 4). De behandelingsopties 1. De conservatieve aanpak: inspuitingen, kinesitherapie, sportaanpassing Zowel cortisone- als kraakbeensubstituten kunnen worden gebruikt. Inspuitingen in de heup zijn van grote waarde in de behandeling van heuppijn. Door cortisone en lokale verdoving selectief in te spuiten, kunnen we de pijn verhelpen. Bovendien helpt dat ons ook heel goed bij de diagnose. Als we met een inspuiting de pijn volledig kunnen wegnemen, zijn we onmiddellijk 100% zeker over de oorsprong van de pijn. Peesinfiltraties zoals over de buikwand, de grote trochanter of de adductoren kunnen gebeuren op de consultatie. Een injectie in en rond het heupgewricht kan echter alleen gebeuren in de operatiezaal. Daarvoor hoeft de patiënt evenwel niet in slaap te gaan; een lokale verdoving is ruimschoots voldoende. Ten slotte kunnen er ook meerdere pezen chronisch ontstoken geraken of klikken. De belangrijkste is de iliopsoaspees aan de voorzijde van de heup. Wanneer die gaat klikken, noemen we dat een internal snapping hip. Ook de pees over de grote trochanter kan klikken en pijn veroorzaken: dan spreken we over een external snapping hip. Een laatste pees die tot pijn kan leiden door lang te zitten, is de piriformispees aan de achterzijde van de heup: het fameuze piriformissyndroom. foto 1 2. Heuparthroscopie Alle oorzaken van young adult hip problems weergegeven in punt 1 en 2 kunnen worden aangepakt met een arthroscopie van de heup. Heuparthroscopie is een krachtig instrument geworden. Waar vroeger grote incisies moesten worden gemaakt om iets te kunnen doen aan de heup, kan dat nu via 3 tot 5 kijk- en werkgaatjes. Daarmee kunnen we in het heupgewricht en over de hals van het femur kijken. Het biedt ons bovendien de mogelijkheid de slijmbeurs en het posterieure kapsel rond de heup te bekijken. (foto 7, 8, 9 en 10) foto 2 foto 3 foto 5 foto 4 foto 6 3. Een onvolgroeide heupkom: heupdysplasie Een vrij zeldzaam probleem aan de heup ontstaat wanneer de heupkom (acetabulum) niet volledig is volgroeid en zo te ondiep is. De patiënt steunt dan op een te klein deel van zijn kraakbeen waardoor dat overbelast wordt en geleidelijk aan kapotgaat. Dat trage proces veroorzaakt meestal pas problemen rond de leeftijd van 20 jaar. (foto 5 en 6) foto 7 Foto 1: C-sign Foto 2: te veel bot ter hoogte van heupgewricht Foto 4: trochanter bursitis foto 8 foto 9 foto 10

5 Hoewel het een ingrij pende operatie is, laat een goed uitgevoerde osteotomie een snelle revalidatie toe. Deze patiënten moeten maar een vij ftal dagen in het ziekenhuis blij ven. Zes weken stappen met krukken, waarbij zij niet volledig mogen steunen, is absoluut noodzakelij k. (foto 11) Gezien de zwaarte van de ingreep en de potentiële risico s zal deze ingreep in az groeninge enkel worden aangeboden na een grondig gesprek met de patiënt en de familieleden. Meer informatie over deze ingreep kan u vinden op de volgende website: php?option=com_content&task=view&id=19&itemid=26 foto 11: osteotomie De ingreep gebeurt in het dagziekenhuis onder algemene narcose. Na de ingreep moeten onze patiënten 4 weken met krukken stappen waarbij ze toch volledig mogen steunen. Kinesitherapie wordt ten vroegste op 4 weken gestart. Na 3 weken mag worden gefietst, na twee maanden gejogd en na 6 maanden mogen alle activiteiten worden hervat. 3. Bekkenosteotomie of peri-acetabulaire osteotomie volgens Ganz Bekkenosteotomie is de enige goede optie voor het behandelen van heupdysplasie bij volwassen personen. Technisch is het een moeilij ke ingreep waar risico s zoals zenuwbeschadiging en bloedverlies aan verbonden zij n. In ervaren handen vormt het echter een sterk wapen in de behandeling van pij n bij heupdysplasie. Bij deze ingreep is het de bedoeling om breuken te maken rond de bekkenkom (acetabulum). Die wordt losgemaakt van de rest van het bekken en zo in een betere positie gefixeerd. Enkele interessante referenties Instructional review. L. Verhelst, V. Guevara, J. De Schepper, J. Van Melkebeek, C. Pattyn, and E. A. Audenaert. Extra-articular hip endoscopy: a review of the literature. Bone Joint Res 2012;1: FREE ARTICLE Imam S, Khanduja V. Current concepts in the diagnosis and management of femoroacetabular impingement. Int Orthop. 2011;35(10): Kowalczuk M, Bhandari M, Farrokhyar F, et al. Complications following hip arthroscopy: a systematic review and meta-analysis. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc Sep 2. Ganz R, Horowitz K, Leunig M. Algorithm for femoral and periacetabular osteotomies in complex hip deformities. Clin Orthop Relat Res Dec;468(12): Het orthopedisch centrum az groeninge Kortrijk Orthopedie, campus vercruysselaan Handgroep, campus loofstraat Burg. Vercruysselaan Kortrij k Loofstraat Kortrij k t t dr. Pierre Adyns: heup - knie dr. Marleen Dezillie: hand - pols - elleboog dr. Filip Gheysen: heup - knie dr. Jeroen Vanhaecke: hand - pols dr. Frederick Michels: knie - voet en enkel prof. dr. Filip Stockmans: hand - pols dr. Dirk Oosterlinck: heup - knie - rug dr. Guy Putzeys: trauma - schouder - bekken dr. Jan Van Cauwelaert de Wyels: schouder - knie dr. Jan Van Der Bauwhede: knie - voet en enkel dr. Luc Vercruysse: heup - knie dr. Luk Verhelst: heup - schouder dr. Emmanuel Audenaert - UZ Gent: heup dr. Pierre Moens - UZ Leuven: kinderorthopedie dr. Anja Van Campenhout - UZ Leuven: kinderorthopedie vu: Jan Deleu, Pres. Kennedylaan 4, 8500 Kortrij k

dr. Jan Van Der Bauwhede

dr. Jan Van Der Bauwhede ortho-nieuwsbrief groeninge flash special - januari 2013 Beste lezer We wensen u een gelukkig en gezond 2013. Ook dit jaar is de verhoging van de kwaliteit van de dienstverlening en zorg onze belangrij

Nadere informatie

Op vrijdag werd er ook een symposium voor apothekers en logistieke medewerkers georganiseerd door dr. Guy Putzeys.

Op vrijdag werd er ook een symposium voor apothekers en logistieke medewerkers georganiseerd door dr. Guy Putzeys. ortho-nieuwsbrief groeninge flash special - juni 2015 Beste lezer Met de zomervakantie voor de deur krijgt u naar goede gewoonte de ortho-nieuwsbrief, ondertussen nummer 13. In maart van dit jaar organiseerden

Nadere informatie

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak Dr Mike Tengrootenhuysen Inleiding Heup Knie FAI Coxartrose Meniscusscheur Voorste kruisband Bursitis ruptuur Patellofemorale klachten Gonartose trochanterica

Nadere informatie

hielspoor en fasciitis plantaris

hielspoor en fasciitis plantaris orthopedisch centrum hielspoor en fasciitis plantaris 1 hielspoor 20111014.indd 1 22/02/12 15:30 Inhoudsopgave Hieronder vindt u de inhoudsopgave van de brochure. De onderwerpen aangeduid in het vet zijn

Nadere informatie

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Anatomie Anatomie Anatomie Anatomie Algemeen Goede anamnese! ontstaansmechanisme van het letsel begrijpen

Nadere informatie

Signature Vanguard. Gepersonaliseerde Patiëntenzorg voor Knieprotheses. Patiënten informatie brochure. www.biomet.nl

Signature Vanguard. Gepersonaliseerde Patiëntenzorg voor Knieprotheses. Patiënten informatie brochure. www.biomet.nl Gepersonaliseerde Patiëntenzorg voor Knieprotheses Patiënten informatie brochure www.biomet.nl Artrose Inzicht in Patiëntenzorg op maat U bent uniek en uw lichaamsbouw (ofwel anatomie) is dat ook. Daarom

Nadere informatie

orthopedisch centrum heupfractuur heupfractuur 20111201.indd 1 22/02/12 15:27

orthopedisch centrum heupfractuur heupfractuur 20111201.indd 1 22/02/12 15:27 orthopedisch centrum heupfractuur 1 heupfractuur 20111201.indd 1 22/02/12 15:27 Inhoudsopgave Hieronder vindt u de inhoudsopgave van de brochure. De onderwerpen aangeduid in het vet zijn belangrijk en

Nadere informatie

Klinisch Onderzoek Heup bij jonge volwassene

Klinisch Onderzoek Heup bij jonge volwassene Klinisch Onderzoek Heup bij jonge volwassene Luc Renson C sign lokalisatie pijn BOVEN ONDER gordel Heuppijn bij jonge patienten Traditioneel minder gekend en miskend Minder frekwent knie Extraarticulaire

Nadere informatie

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51 Heupartrose (coxartrose) Een gezond heupgewricht heeft gladde kraakbeenoppervlakten die vrij over elkaar glijden en een soepele en pijnvrije beweeglijkheid van de heup toe laten. Slijtage van gewrichtskraakbeen

Nadere informatie

Heupartroscopie. Nieuwe behandelingsmogelijkheden voor occulte heuppathologie. Dr J Myncke Heilig Hart, Lier

Heupartroscopie. Nieuwe behandelingsmogelijkheden voor occulte heuppathologie. Dr J Myncke Heilig Hart, Lier Heupartroscopie Nieuwe behandelingsmogelijkheden voor occulte heuppathologie Dr J Myncke Heilig Hart, Lier Occulte heuppathologie Anamnese Pijn rond de lies Belas?ngsgebonden ADL (ac?viteiten rechtdoor)

Nadere informatie

Posterolaterale hoek letsels

Posterolaterale hoek letsels Posterolaterale hoek letsels Dr. Peter Van Eygen 04-11-2014 CAMPUS HENRI SERRUYS Inleiding Vaak niet herkend J. Hughston: You may not have seen posterolateral corner injuries, I can assure you that they

Nadere informatie

orthopedisch centrum hielspoor en fasciitis plantaris

orthopedisch centrum hielspoor en fasciitis plantaris orthopedisch centrum hielspoor en fasciitis plantaris 1 Inhoudsopgave Hieronder vindt u de inhoudsopgave van de brochure. De onderwerpen aangeduid in het vet zijn belangrijk en moet u zeker lezen. Inhoudsopgave...2

Nadere informatie

Totale heupprothese: de posterieure/laterale aanpak vs de nieuwe anterieure aanpak

Totale heupprothese: de posterieure/laterale aanpak vs de nieuwe anterieure aanpak Totale heupprothese: de posterieure/laterale aanpak vs de nieuwe anterieure aanpak Inleiding In deze brochure wordt beschreven wat het verschil is tussen de anterieure techniek t.o.v. de posterieure en

Nadere informatie

De Schouder. Schouderartroscopie en de rotator-cuff. Artrose en breuken. Eenmalige of recidiverende luxatie. Schouder artroscopie.

De Schouder. Schouderartroscopie en de rotator-cuff. Artrose en breuken. Eenmalige of recidiverende luxatie. Schouder artroscopie. De Schouder Schouderartroscopie en de rotator-cuff. Artrose en breuken. Eenmalige of recidiverende luxatie. Schouder artroscopie. Behandeling van de schouder. Pagina 1 van 8 Schouderartroscopie en de rotator-cuff

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De chirurgische reconstructie van een gescheurde voorste kruisband resulteert in een aanzienlijk betere klinische uitkomst dan de conservatieve behandeling van patiënten. Er blijft echter

Nadere informatie

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen]

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Door: Marjolein Stegeman Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Zo n 1 op de 10 Nederlanders heeft wel eens last van zijn hiel, in 80%

Nadere informatie

Vergelijkende studie voor behandeling van achillespeestendinose

Vergelijkende studie voor behandeling van achillespeestendinose Vergelijkende studie voor behandeling van achillespeestendinose Studie Universitair Ziekenhuis Antwerpen Dienst Fysische Geneeskunde en Revalidatie Totaal 40 patiënten: 20 met hyaluronacidinfiltraties

Nadere informatie

Even bedanken. Van jonge Haagsche naar Old Amsterdam. CICS; take home message

Even bedanken. Van jonge Haagsche naar Old Amsterdam. CICS; take home message 16-11-13 Even bedanken Even voorstellen Van jonge Haagsche naar Old Amsterdam naar Haagse Nieuwe HAAGSE NIEUWE Chronisch Inspanningsgebonden Compartiment Syndroom (CICS) Robert van Oosterom 15 november

Nadere informatie

Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA.

Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA. Fast Track Het ontwikkelen van een database: orthopedie TKA en THA. Isala Anouk Spijkerman & Marieke Hollewand 24 september 2014 Introductie Veel voorkomende operaties in Nederland: Totale knie prothese:

Nadere informatie

Tenniselleboog en golfelleboog. informatie voor patiënten

Tenniselleboog en golfelleboog. informatie voor patiënten Tenniselleboog en golfelleboog informatie voor patiënten WAT ZIJN EEN TENNISELLEBOOG EN EEN GOLFELLEBOOG? De tenniselleboog is de meest voorkomende diagnose bij elleboogpijn. Typische pijnklachten zijn

Nadere informatie

Week van de Orthopedie

Week van de Orthopedie Week van de Orthopedie De knieprothese Woensdag 26/02/2014 Dienst Orthopedie AZ DAMIAAN Dr. Backaert, Dr. Willaert: knie- en sportletsels Dr. De Loore, Dr. De Geest: heup- en rugletsels Dr. Van Oyen: schouder-,

Nadere informatie

Stichting A.A. Onderzoek en Wetenschap Eindhoven

Stichting A.A. Onderzoek en Wetenschap Eindhoven Jaarverslag 2012 SAMENSTELLING Bestuur Dr. J.B.A. van Mourik, voorzitter R. P..A Janssen, penningmeester M. van den Besselaar, secretaris Chef de Clinique Chef de Clinique H.P.W. Das tot 1 april R. Hollanders

Nadere informatie

reversed schouderprothese

reversed schouderprothese reversed schouderprothese 1 Inhoudstafel Hieronder vindt u de inhoudsopgave van de brochure terug. De onderwerpen aangeduid in het vet zijn belangrijk en moet u zeker lezen. Inleiding...3 Wat.is.het.probleem.met.de.schouder?...4

Nadere informatie

HALLUX VALGUS. bulten en kromme tenen

HALLUX VALGUS. bulten en kromme tenen HALLUX VALGUS bulten en kromme tenen Dr. Karel D Hoore 04 november 2014 Wat is hallux valgus? Variabel klinisch beeld Bunion overrijdende teen Wonden!! Wat is hallux valgus? Wat is hallux valgus? Hallux

Nadere informatie

Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013

Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Fysiologische veranderingen MSK BOT OSTEOPOROSE Matrix van vooral type 1 collageen,

Nadere informatie

rotator cuff hechting

rotator cuff hechting rotator cuff hechting 1 Inhoudstafel Hieronder vindt u de inhoudsopgave van de brochure terug. De onderwerpen aangeduid in het vet zijn belangrijk en moet u zeker lezen. Inleiding... 3 Anatomie van de

Nadere informatie

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid Inhoud Introductie SMC Rijnland Incidentie hardloopblessures Belasting vs. belastbaarheid Epidemiologie van sportblessures Rol van de fysiotherapeut

Nadere informatie

Bewegingsapparaat, 'het jonge kind'

Bewegingsapparaat, 'het jonge kind' Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat, 'het jonge kind' M.A. Witlox 20-5-2015 Inhoud Vogelvlucht Ontwikkeling en groei As en stand Heup Wervelkolom Voet 1 Team kinderorthopaedie Prof.

Nadere informatie

Chronische instabiliteit van de enkel

Chronische instabiliteit van de enkel Chronische instabiliteit van de enkel Een update Dr. Wim Jorissen, 24 maart 2012. Recidiverende enkeldistortio s Recidiverende enkeldistortio s met vaak een gevoel van instabiliteit Recidiverende enkeldistortio

Nadere informatie

Het leven zoals het is.. Van leven met een versleten knie tot leven met een kunstknie

Het leven zoals het is.. Van leven met een versleten knie tot leven met een kunstknie Het leven zoals het is.. Van leven met een versleten knie tot leven met een kunstknie Dr. Geert Leirs Orthopedisch chirurg Mariaziekenhuis Overpelt Indeling voordracht Wat is slijtage van een gewricht?

Nadere informatie

Kijkoperatie heup. Heupartroscopie

Kijkoperatie heup. Heupartroscopie Kijkoperatie heup Heupartroscopie Inhoud Inleiding 3 De kijkoperatie 3 Voor wie 3 Labrumscheur 3 Wat gebeurt er tijdens de operatie 4 Complicaties 4 Na de operatie 5 Wondjes 5 Fysiotherapie 5 Ontslag 5

Nadere informatie

Frozen Shoulder. Ook wel adhesieve capsulitis genoemd. Wat is het?

Frozen Shoulder. Ook wel adhesieve capsulitis genoemd. Wat is het? Frozen Shoulder Ook wel adhesieve capsulitis genoemd Wat is het? Frozen Shoulder is een extreem pijnlijke aandoening waarin de schouder volledig of gedeeltelijk verstfijd is. Het is een van de meest pijnlijke

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Patiënt specifiek instrumentarium

Patiënteninformatie. Patiënt specifiek instrumentarium Patiënteninformatie Patiënt specifiek instrumentarium Dr. T. De Baets Heup, enkel en voetchirurgie Dr. M. Mombert Hand-, pols- en elleboogchirurgie Dr. J. De Wachter Enkel en voetchirurgie Dr. J. Roos

Nadere informatie

K lit wa it e i, servi ce en lh sne id e Zesti ti h en oven

K lit wa it e i, servi ce en lh sne id e Zesti ti h en oven Signature Kwaliteit, service en snelheid Zestienhoven Een versleten knie, wat nu? Orthopedisch team Kliniek Zestienhoven Rotterdam Verwijzing naar de orthopedisch chirurg Voorlichting over Knie vervangende

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Instabiliteit van de schouder Instabiliteit van de schouder INSTABILITEIT VAN DE SCHOUDER Inleiding De schouder is een zeer beweeglijk gewricht. De kom is klein en vlak en de kop relatief groot, zodat grote bewegingsuitslagen mogelijk

Nadere informatie

Orthopedie. Artrotische knie / correctie kniestand. Afdeling: Onderwerp:

Orthopedie. Artrotische knie / correctie kniestand. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Orthopedie Artrotische knie / correctie kniestand 1 Correctie van de kniestand (artrotische knie) Correctie van de kniestand Door slijtage (artrose) kan een afwijkende stand van uw

Nadere informatie

Enkel artrose (bovenste spronggewricht)

Enkel artrose (bovenste spronggewricht) Enkel artrose (bovenste spronggewricht) Artrose (slijtage) is een aandoening van het kraakbeen in gewrichten. Bij enkel artrose is er sprake van slijtage in het bovenste spronggewricht (ook wel tibiotalaire

Nadere informatie

INFOBROCHURE KNIE- EN HEUPARTROSE

INFOBROCHURE KNIE- EN HEUPARTROSE INFOBROCHURE KNIE- EN HEUPARTROSE AZ Klina 1 Infobrochure knie- en heupartrose AZ Klina 2 Infobrochure knie- en heupartrose Geachte mevrouw, mijnheer Deze brochure zal u helpen om een beter inzicht te

Nadere informatie

Overbelasting van de onderbenen, een visie van een sport- bedrijfsarts

Overbelasting van de onderbenen, een visie van een sport- bedrijfsarts Overbelasting van de onderbenen, een visie van een sport- bedrijfsarts W.O. Zimmermann Den Helder, 29 oktober 2009, 45 minuten 1 TGTF, militaire sportgeneeskunde, Utrecht 2 TGTF personeel en diensten Personeel:

Nadere informatie

Geschreven door Martijn Raaijmaakers zaterdag, 14 november 2009 14:37 - Laatst aangepast zaterdag, 24 november 2012 09:28

Geschreven door Martijn Raaijmaakers zaterdag, 14 november 2009 14:37 - Laatst aangepast zaterdag, 24 november 2012 09:28 Hallux valgus Hallux is de medische term voor grote teen en valgus staat voor een standafwijking naar buiten. Hallux valgus betekent dus dat de grote teen naar buiten staat. Door de standafwijking ontstaat

Nadere informatie

Scholing praktijkassistenten 4 en 5 september 2013. Een heupvol programma. Dr. Tom van Raaij Dr. Carina Gerritsma

Scholing praktijkassistenten 4 en 5 september 2013. Een heupvol programma. Dr. Tom van Raaij Dr. Carina Gerritsma Scholing praktijkassistenten 4 en 5 september 2013 Een heupvol programma Dr. Tom van Raaij Dr. Carina Gerritsma Introductie Wie zijn wij / wie zijn jullie? Wat willen jullie van ons leren? Hoe delen we

Nadere informatie

Een literatuuroverzicht. Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie. Maarten Moen Sportarts

Een literatuuroverzicht. Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie. Maarten Moen Sportarts Een literatuuroverzicht Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie Maarten Moen Sportarts MTSS komt door tractie van de tibialis posterior aan het periost waardoor periostitis ontstaat.

Nadere informatie

Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis)

Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis) Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis) Openen van de peesplaat aan de buitenzijde van de heup (fenestratie van de tractus iliotibialis) Anatomie

Nadere informatie

woensdag 17 oktober 12 Dr. Catherine Gorris Fysische Geneeskunde en Revalidatie h.-hartziekenhuis Lier Symposium peesletsels 13/10/2012

woensdag 17 oktober 12 Dr. Catherine Gorris Fysische Geneeskunde en Revalidatie h.-hartziekenhuis Lier Symposium peesletsels 13/10/2012 Dr. Catherine Gorris Fysische Geneeskunde en Revalidatie h.-hartziekenhuis Lier Symposium peesletsels 13/10/2012 ESWT-behandeling van peesletsels Wat zijn de beste indicaties? ESWT: Inhoud Omschrijving

Nadere informatie

De totale heupprothese

De totale heupprothese De totale heupprothese Bekken Heupkom Heupkop Heuphals Bovenbeen Figuur 1: De heup, vooraanzicht De heupprothese Als u een versleten heup heeft, kan dat erg pijnlijk zijn. In veel gevallen is pijn de voornaamste

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De totale heupprothese (nieuwe heup)

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De totale heupprothese (nieuwe heup) De totale heupprothese (nieuwe heup) DE TOTALE HEUPPROTHESE (NIEUWE HEUP) INLEIDING Binnenkort krijgt u een nieuwe heup. Deze folder geeft informatie over het heupgewricht en de behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

t AC: wat doe je ermee? Marieke Struijk-Mulder orthopedisch chirurg

t AC: wat doe je ermee? Marieke Struijk-Mulder orthopedisch chirurg t AC: wat doe je ermee? Marieke Struijk-Mulder orthopedisch chirurg Symposium Maatschap orthopedie in het nieuw 26-4-2012 mw. Drs. M.C. Struijk-Mulder Schouderchirurgie Voet- en enkelchirurgie Knieprothesiologie

Nadere informatie

Voorste kruisband reconstructie Het plaatsen van een nieuwe kruisband (donorpees)

Voorste kruisband reconstructie Het plaatsen van een nieuwe kruisband (donorpees) ORTHOPEDIE Voorste kruisband reconstructie Het plaatsen van een nieuwe kruisband (donorpees) Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om de voorste kruisband van uw knie te vervangen en daarmee de stabiliteit

Nadere informatie

Revalidatieprotocol na arthroscopische voorste kruisbandreconstructie

Revalidatieprotocol na arthroscopische voorste kruisbandreconstructie Revalidatieprotocol na arthroscopische voorste kruisbandreconstructie 1 Inhoudstafel Hieronder vindt u de inhoudsopgave van de brochure terug. De onderwerpen aangeduid in het vet zijn belangrijk en moet

Nadere informatie

Behandeling van artrose van schouder met schouderprothese. Orthopedie

Behandeling van artrose van schouder met schouderprothese. Orthopedie Behandeling van artrose van schouder met schouderprothese Orthopedie Wat is artrose? Artrose van de schouder is een slijtage van het gewrichtskraakbeen met vernauwing van de gewrichtsspleet tot gevolg.

Nadere informatie

Schouderinstabiliteit

Schouderinstabiliteit Schouderinstabiliteit Dr. Hans Van der Bracht www.orthopedie-web.be Opbouw Anatomie Classificaties Anamnese / KO / beeldvorming Behandeling Anterieure Schouderluxatie Posterieure schouderinstabiliteit

Nadere informatie

Sport Specifieke Blessure Begeleiding

Sport Specifieke Blessure Begeleiding Sport Specifieke Blessure Begeleiding Week 8. Knierevalidatie Acute knie 300.000 knie letsels per jaar Aandoeningen contusie / distorsie hydrops heamartros meniscus kruisbanden / collaterale banden Acute

Nadere informatie

Orthopedie. Schouderprothese

Orthopedie. Schouderprothese Orthopedie Schouderprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder. Er wordt een schouderprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

Totale heupprothese polikliniekversie

Totale heupprothese polikliniekversie Totale heupprothese polikliniekversie Orthopedie Beter voor elkaar De totale heupprothese De heupprothese Als u een versleten heup heeft, kan dat erg pijnlijk zijn. In veel gevallen is pijn de voornaamste

Nadere informatie

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Toelichting bij de resultaten van het OLV Ziekenhuis voor de kwaliteitsindicatoren van het Vlaams Ziekenhuisnetwerk Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Het project Sinds enkele jaren is er meer aandacht

Nadere informatie

Standscorrectie van het onderbeen (tibiakop osteotomie)

Standscorrectie van het onderbeen (tibiakop osteotomie) Standscorrectie van het onderbeen (tibiakop osteotomie) Standscorrectie van het onderbeen (tibiakop osteotomie) Anatomie van het kniegewricht Het kniegewricht wordt omsloten door het kapsel. De binnenbekleding

Nadere informatie

Voorste kruisband reconstructie

Voorste kruisband reconstructie 00 Voorste kruisband reconstructie Het plaatsen van een nieuwe kruisband poli Orthopedie 1 Inleiding Uw orthopedisch chirurg heeft u geadviseerd om de voorste kruisband van uw knie te vervangen en daarmee

Nadere informatie

Wondjes bij een patient met een THP. Wel of geen antibiotica?

Wondjes bij een patient met een THP. Wel of geen antibiotica? Wondjes bij een patient met een THP. Wel of geen antibiotica? Initiatief: Nederlandse Orthopaedische Vereniging In samenwerking met: Koninklijk Genootschap voor Fysiotherapie Nederlandse Vereniging voor

Nadere informatie

Voet- en enkelartrose

Voet- en enkelartrose Voet- en enkelartrose Orthopedie Beter voor elkaar Orthopedie: zorg voor beweging De orthopedisch chirurg houdt zich binnen de geneeskunde bezig met patiënten die problemen hebben met hun bewegingsapparaat.

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol. FASE 1 (0-6 weken na het letsel)

Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol. FASE 1 (0-6 weken na het letsel) Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol RPA Janssen, orthopedisch chirurg-traumatoloog (www.rpajanssen.nl) FAM Brooymans, PT, MSc, fysio-manueeltherapeut Inleiding Geïsoleerde achterste

Nadere informatie

Artrose van voet en enkel

Artrose van voet en enkel Artrose van voet en enkel Artrose is de meest voorkomende oorzaak van invaliditeit in Nederland. Het kan op iedere leeftijd beginnen en betekent letterlijk "pijn in een gewricht." Als gevolg daarvan wordt

Nadere informatie

Graad 1 verzwikking: Lichte overrekking en geringe beschadiging van de vezels (fibrillen) van het ligament.

Graad 1 verzwikking: Lichte overrekking en geringe beschadiging van de vezels (fibrillen) van het ligament. Verstuikte enkel Een verstuikte enkel is een veel voorkomende aandoening. Ongeveer 25.000 mensen per dag maken dat mee. Enkel verstuikingen komen voor bij atleten en bij niet atleten, bij kinderen en volwassenen.

Nadere informatie

Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) FASE 1 (0-6 weken na het letsel)

Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) FASE 1 (0-6 weken na het letsel) Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) RPA Janssen, orthopedisch chirurg-traumatoloog (www.rpajanssen.nl) FAM Brooymans, PT, MSc, fysio-manueeltherapeut Inleiding Geïsoleerde achterste

Nadere informatie

Joint Care. Joint Care. Hoe blijf je nummer 1. Overheid. Joint Care Nederland De Stoel 22-12-2009. nu alweer? Hoe blijf je nummer 1

Joint Care. Joint Care. Hoe blijf je nummer 1. Overheid. Joint Care Nederland De Stoel 22-12-2009. nu alweer? Hoe blijf je nummer 1 Joint Care Hoe blijf je nummer 1 Drs. JJ van Os, Orthopedisch Chirurg Joint Care nu alweer? De Filles de la Divine Providence Maaslandziekenhuis OrbisMedisch Centrum Ziekenfonds Overheid Ziekenhuis Collega

Nadere informatie

IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER

IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER 1. INLEIDING De schouder is een relatief complex gewricht dat een zeer grote mobiliteit jammergenoeg combineert met een relatief gebrek aan stabiliteit.zolang alle componenten

Nadere informatie

heupsymposium jessa afscheid dr. Paul Cuyvers.

heupsymposium jessa afscheid dr. Paul Cuyvers. heupsymposium jessa afscheid dr. Paul Cuyvers. resurfacing THP waarom? wat is dat? voor wie? waarom resurfacing? THP bij jonge patienten is en blijft een orthopedische uitdaging. hoge falingsgraad bij

Nadere informatie

Een blessure aan de binnenkant van het onderbeen

Een blessure aan de binnenkant van het onderbeen Een blessure aan de binnenkant van het onderbeen Dr. Fred Hartgens, sportarts Maastricht UMC+ Vakgroepen Epidemiologie en Chirurgie Sportmedisch Adviescentrum Maastricht TWEE CASUS Casus 1 De 36-jarige

Nadere informatie

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn Letselpreventie basketbal Sempels Peter Vereecken Styn Expertise Sempels Peter Zelfstandige praktijk Leuven Bears Belgian National Team Basketball Topsportschool Basket Leuven Vereecken Styn Sportmedisch

Nadere informatie

Orthopedie. Enkelprothese

Orthopedie. Enkelprothese Orthopedie Enkelprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw enkel. Er wordt een enkelprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over de enkel, de aanleiding voor de operatie, de

Nadere informatie

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder?

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Dr. P. Verspeelt Fysische geneeskunde en Revalidatie 15 november 2014 Wat is hyaluronzuur? 2 suikermolecules

Nadere informatie

De verstuiking van de pols

De verstuiking van de pols Van tendinopathie tot therapie dr. Jasmin Michels Wat? Een gezonde pees is opgebouwd uit drie componenten: parallelle bundels collageen, cellen (fibroblasten en tenocyten) en een extracellulaire matrix

Nadere informatie

Orthopedie. Polsprothese

Orthopedie. Polsprothese Orthopedie Polsprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw pols. Er wordt een polsprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over de pols, de aanleiding voor de operatie, de operatie,

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling van artrose en artritis

Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Orthopedische casuïstiek Onderzoek en behandeling van artrose en artritis Redactie: Dos Winkel Met bijdragen van: Marc Martens Anke Smets Pat Wyffels Bohn

Nadere informatie

Overbelastingsblessures van de knie. Beleid bij topsporters

Overbelastingsblessures van de knie. Beleid bij topsporters Overbelastingsblessures van de knie Beleid bij topsporters Lateraal Tractus ileotibialis frictie syndroom Degeneratieve laterale meniscuslaesie Strain/tendinopathie biceps femoris LCL-laesie Entrapment

Nadere informatie

Knie Artrose. Saskia Wiersma- Tuinstra. Orthopedisch chirurg. www.rijnlandorthopedie.nl

Knie Artrose. Saskia Wiersma- Tuinstra. Orthopedisch chirurg. www.rijnlandorthopedie.nl Knie Artrose Saskia Wiersma- Tuinstra Orthopedisch chirurg 1 Inleiding q Artrose meest voorkomende gewrichtsaandoening in Nederland q Gonartrose meest voorkomende beroepsziekte aan de onderste extremiteit

Nadere informatie

U bedoelt dat u de enkel kunt vervangen, net als bij de heup en knie?

U bedoelt dat u de enkel kunt vervangen, net als bij de heup en knie? U bedoelt dat u de enkel kunt vervangen, net als bij de heup en knie? Elk jaar krijgen ca. 35.000 mensen in Nederland een nieuwe heup of nieuwe knie Het is één van de meest succesvolle chirurgische ingrepen

Nadere informatie

Schouderprothese. Orthopedie. Oorzaken van de klachten. Artrose. Reuma. Fracturen. Onherstelbare rotator cuff-scheuren. Anatomie van de schouder

Schouderprothese. Orthopedie. Oorzaken van de klachten. Artrose. Reuma. Fracturen. Onherstelbare rotator cuff-scheuren. Anatomie van de schouder Orthopedie Schouderprothese Bij slijtage van de schouder kan het schoudergewricht worden vervangen door een prothese. Wat zijn de oorzaken van de klachten en welke soorten prothesen kunnen worden ingezet.

Nadere informatie

Kijkoperatie (artroscopie) van de heup

Kijkoperatie (artroscopie) van de heup Kijkoperatie (artroscopie) van de heup Inleiding In samenspraak met uw orthopeed heeft u besloten een kijkoperatie aan uw heupgewricht uit te laten voeren. Bij deze operatie worden afwijkingen van het

Nadere informatie

Hemicap Belangrijk: neem deze folder mee als u opgenomen wordt zodat eventuele onduidelijkheden met u kunnen worden besproken!

Hemicap Belangrijk: neem deze folder mee als u opgenomen wordt zodat eventuele onduidelijkheden met u kunnen worden besproken! Hemicap Belangrijk: neem deze folder mee als u opgenomen wordt zodat eventuele onduidelijkheden met u kunnen worden besproken! Hemicap Anatomie van het kniegewricht Het kniegewricht wordt omsloten door

Nadere informatie

De sportheup in perspectief: nieuwe gouden standaard of gewoon een andere totale heupprothese? S.B.T. Bolder, J.L.C. van Susante

De sportheup in perspectief: nieuwe gouden standaard of gewoon een andere totale heupprothese? S.B.T. Bolder, J.L.C. van Susante De sportheup in perspectief: nieuwe gouden standaard of gewoon een andere totale heupprothese? S.B.T. Bolder, J.L.C. van Susante Vakgroep Orthopedie, Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Postbus 9555, 6800 TA Arnhem

Nadere informatie

Hypermobiliteitssyndroom. Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie

Hypermobiliteitssyndroom. Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie Hypermobiliteitssyndroom Lentesymposium, 24 maart 2012 Dr. Katrien Van Rie Fysische geneeskunde & revalidatie Veralgemeende pijnklachten? Recidiverende gewrichtsblokkages? Recidiverende gewrichts(sub)luxaties?

Nadere informatie

Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Informatie bijeenkomst. Voorste kruisband ruptuur

Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Informatie bijeenkomst. Voorste kruisband ruptuur Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Informatie bijeenkomst 9 december 2015 Voorste kruisband ruptuur Belle van Meer AIOS Sportgeneeskunde Sportarts = specialist Per 1 januari 2016 wordt sportgeneeskundige

Nadere informatie

De klikkende heup. (Coxa Saltans)

De klikkende heup. (Coxa Saltans) De klikkende heup (Coxa Saltans) De klikkende heup Wanneer uw heup een klikkende beweging maakt, is dat meestal pijnloos en onschuldig. Als u echter pijnklachten heeft, kunt u de orthopedisch chirurg om

Nadere informatie

ARTHROSCOPIE VAN DE KNIE. Dr. Ameloot Ivan - Dr. Kegels Lore Dr. Van Asch Yves - Dr. Veldeman Guy

ARTHROSCOPIE VAN DE KNIE. Dr. Ameloot Ivan - Dr. Kegels Lore Dr. Van Asch Yves - Dr. Veldeman Guy ARTHROSCOPIE VAN DE KNIE Dr. Ameloot Ivan - Dr. Kegels Lore Dr. Van Asch Yves - Dr. Veldeman Guy Arthroscopie U krijgt binnenkort een kijkoperatie van de knie, een zogenaamde arthroscopie. Deze folder

Nadere informatie

Rapid Recovery in in de praktijk The Rijnland Experience

Rapid Recovery in in de praktijk The Rijnland Experience Rapid Recovery in in de praktijk The Rijnland Experience Joris Jansen, orthopedisch chirurg, Rijnland Ziekenhuis Leiderdorp Rapid Recovery Symposium 12 juni 2014, Delft Rapid Recovery in de praktijk The

Nadere informatie

Voorste kruisbandreconstructie

Voorste kruisbandreconstructie Voorste kruisbandreconstructie Orthopedie / Fysiotherapie Beter voor elkaar 2 Orthopedisch netwerk Ikazia Als u in het Ikazia Ziekenhuis geopereerd wordt aan de voorste kruisband, bent u verzekerd van

Nadere informatie

Wat te bespreken. De Eeuw van chronische ziekten. risico ziekten en lifestyle. Trends in obesitas Nederland 1981-2003

Wat te bespreken. De Eeuw van chronische ziekten. risico ziekten en lifestyle. Trends in obesitas Nederland 1981-2003 De Eeuw van chronische ziekten Wat te bespreken Diabetes type 1 in relatie reumatische klachten Relaties tussen chronische ziekten? Diabetes type 2 in relatie reumatische klachten risico ziekten en lifestyle

Nadere informatie

SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA

SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA TJITTE KAMMINGA - Docent fysiotherapie HS Leiden - Fysiotherapeut / manueel therapeut - Trainer Haagatletiek en zelf actief hardloper - Auteur Hardlopen

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Hoofdstuk 8 Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Arthroscopische Stabilisatie (Bankart herstel)

Arthroscopische Stabilisatie (Bankart herstel) Labrum scheuren Het schoudergewricht wordt gezien als een kop en kom gericht. De kom (cavitas glenoidalis) hiervan is zeer oppervlakkig en smal en bedekt slechts een derde van de kop (humeruskop). De kom

Nadere informatie

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 % Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners Acuut Chronisch Dr.F.Nelde Fysische geneeskunde en Revalidatie Sportgeneeskunde Acute letsels >> val of botsing Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Nadere informatie

Stress Fracturen van de voet en enkel

Stress Fracturen van de voet en enkel Stress Fracturen van de voet en enkel Een stress fractuur is een kleine scheur in een bot. Stress fracturen worden vaak veroorzaakt door overbelasting, zoals bij sporten met grote consequenties voor de

Nadere informatie

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Joris Jansen, orthopaedisch chirurg Rijnland Ziekenhuis. Huisartsen & Bedrijfsartsen Symposium Leiderdorp, 26 april 2012. 28-04-12

Nadere informatie

http://www.psychfysio.nl/nieuws/6_04_1.html Jelle Heisen Anamnese

http://www.psychfysio.nl/nieuws/6_04_1.html Jelle Heisen Anamnese http://www.psychfysio.nl/nieuws/6_04_1.html Jelle Heisen Anamnese Wat is de hulpvraag in termen van ICF en gerelateerd aan het functioneren van de patiënt in zijn / haar context? 1 inventarisatie concrete

Nadere informatie