Juridische knelpunten collectieve zonnestroominstallaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Juridische knelpunten collectieve zonnestroominstallaties"

Transcriptie

1 Juridische knelpunten collectieve zonnestroominstallaties bevindingen en advies expertmeeting dr. Ronald Franken drs. Bart Jansen D a t u m 29 augustus 2014 R e f e r e n t i e rfr/mlo/r/ P r o j e c t n u m m e r

2 Met dank aan de deelnemers van deze expertmeeting: Niels Muller Advocaat, belastingadviseur Senior associate Michel Chatelin Advocaat Partner Niels Bartels Directeur Peter Hopmans Adviseur Zonnig Limburg Esther Engelen Senior beleidsadviseur Christiaan Bresner Directeur Bedenker Herman Laurens Hidde Jurist René van Genugten Senior Belangenbehartiger Publieke Zaak Ronald Franken Senior adviseur duurzaamheid & Zonnig Huren projecten Bart Jansen Adviseur duurzaamheid & Zonnig Huren projecten R e f e r e n t i e

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding Expertmeeting Juridisch Speelveld Collectieve Zonnestroominstallaties 1 2 Conclusie en advies: praktische aanpak Roerend of onroerend WOZ overschrijding Stroomverdeler in plaats van individuele systemen Voor eigen rekening en risico Het energielabel Servicekosten Saldering 5 3 Juridisch kader; achtergrond en regels Roerend of onroerend Bestanddeel Verticale natrekking Definitie Belastingdienst Conclusie WOZ-overschrijdingen Wat is een aansluiting Stroomverdeler Voor eigen rekening en risico Het energielabel Servicekosten Saldering 13 R e f e r e n t i e

4 1 Inleiding Corporaties willen graag investeren in zonnestroomsystemen om hun woningbestand te verduurzamen en de energielasten van huurders te verlagen. Een aantal woningcorporaties investeert al in zonne-energie. Dit doen ze door zelf te investeren of via investering door derden of huurders zelf. De zonnepanelenstroom wordt dan gesaldeerd op de particuliere of gemeenschappelijke meter als dit voordelig is. Verrekening van dit voordeel op de energierekening vindt veelal plaats via een huurverhoging of bij collectieve systemen in de servicekosten. In het eerste opzicht lijkt dit simpel maar in de praktijk lopen corporaties tegen onduidelijkheden aan waardoor ze slechts een deel van het potentieel benutten of zelfs er vanaf zien om te (laten) investeren in zonne-energie A a n l e i d i n g Zoals genoemd is er door een aantal corporaties al geïnvesteerd in zonnepanelen. Vaak zijn dit individuele systemen op rijtjeshuizen, aangesloten achter de meter of een groter systeem op de collectieve aansluiting van flats. Dit zogenaamd laaghangende fruit zijn oplossingen met de minste juridische obstakels en risico s maar benutten slechts een beperkt deel van het potentieel van zonne-energie op huurwoningen. Vanwege het belang om voor alle huurders een goede oplossing te bieden, worden er ook soms routes ingeslagen die juridisch nog vragen met zich meebrengen. Marktpartijen bieden bijvoorbeeld stroomverdeleropties aan, woningcorporaties zien graag de ruimte om niet in de huur maar in de servicekosten de zonnepanelen te verrekenen. Daarnaast heeft minister Kamp aangekondigd het criterium voor eigen rekening en risico concreet in te willen voeren. Dit heeft groot effect op vele ontzorgvarianten. Bij woningcorporaties zijn veel vragen rond deze thema. De juridisch verschillende interpretaties en het mogelijk gebrek aan een duidelijke jurisprudentie dan wel een uitspraak van een huurcommissie geven soms ruimte voor verschil in interpretatie, daarmee onduidelijkheid en vaak afstel van uitvoering E x p e r t m e e t i n g J u r i d i s c h S p e e l v e l d C o l l e c t i e v e Z o n n e- s t r o o m i n s t a l l a t i e s Op initiatief van Atrivé heeft Aedes aan Atrivé gevraagd een sessie te organiseren en te leiden waarbij we met een aantal experts, aanbieders en opdrachtgevers het juridische speelveld scherp in beeld wilden krijgen en de knelpunten helder in kaart te brengen. Hierbij hadden wij het volgende doel voor ogen: Eenduidigheid over het juridisch speelveld inzake het plaatsen van zonnepanelen op corporatiebezit en conclusies trekken over de mogelijkheden en van daaruit een adviesdocument opstellen dat gedragen wordt door de deelnemers als groep. In het volgende hoofdstuk geven we de belangrijkste expertgroepconclusies, adviezen en praktische uitwerking met betrekking tot de knelpunten en zienswijzen weer waar wij als deelnemers van de expertmeeting achter staan. Tot slot wordt in hoofdstuk 3 dieper ingegaan op de juridische argumentatie, achtergronden en regels. B l a d 1

5 2 Conclusie en advies: praktische aanpak 2. 1 R o e r e n d o f o n r o e r e n d Voor woningcorporaties is het van belang te weten of zonnepanelen roerend of onroerend zijn. Dit in verband met het wel of niet opnemen van een vergoeding voor zonnepanelen in de huur of servicekosten. Conclusie: Uit verschillende bronnen en uitspraken kunnen we concluderen dat zonnepanelen die op het dak zijn gelegd of geschroefd met een paar schroeven, aangemerkt kunnen worden als roerend. Geïntegreerde panelen die een onderdeel van de dakbedekking vormen (zowel bij platte als hellende daken) worden in ieder geval door het Burgerlijk Wetboek aangemerkt als onroerend. In de praktijk betekent dit dat zonnepanelen zowel via een huurverhoging als via de servicekosten in rekening gebracht kunnen worden. Advies: Hoewel de kans op natrekking van de panelen klein is, adviseren wij om bij investering door derden een recht van opstal te vestigen. Wanneer de investeerder zelf ook eigenaar (woningcorporatie) van het dak (gebouw) is, is dit niet nodig W O Z o v e r s c h r i j d i n g Ten tijde van het Zonnig Huren -project ( ) waren er onduidelijkheden over de WOZ in relatie tot zonnepanelen en salderen: - bij individuele systemen op een collectief dak zou niet gesaldeerd kunnen worden omdat het dak een andere WOZ-eenheid zou zijn dan het appartement - het virtueel salderen van de teruglevering vanuit één grote installatie via de centrale aansluiting naar de appartementen in het complex bleek niet toegestaan. De expertmeeting trekt de volgende conclusies: De eerste aanname klopt niet in alle gevallen. Een WOZ-overschrijding blijkt niet doorslaggevend. Relevant is de vraag of er wel sprake is van opwekking achter een aansluiting. In dat geval is eigen zelfopwekking uitgezonderd van het betalen van energiebelasting. De laatste klopt wel omdat er in die situatie gebruikgemaakt wordt van het net (tussen de CVZ en de aansluitingen van de appartementen). De werkelijke belemmering voor saldering zit dus in de netaansluiting en het leveren van zonnestroom via het net (invoeding via de ene en afname via de andere aansluiting). Vanuit de elektriciteitsnetbeheerders krijgt elk WOZ-object standaard één netaansluiting toebedeeld waardoor de verwarring ontstond dat opwekken van zonnestroom voor eigen gebruik niet de WOZ-grenzen mag overschrijden. Dit mag dus echter wel alleen moet er een leiding buiten het net om aangelegd worden. B l a d 2

6 Conclusie: Het trekken van individuele leidingen tussen de huisinstallaties en individuele zonnepaneleninstallaties op een collectief dak is toegestaan. Uiteraard dienen deze leidingen achter de meter 1 aangesloten te worden. In de praktijk betekent dit dat op een maisonnettewoning panelen kunnen worden geïnstalleerd voor de woning eronder die geen eigen dak heeft. De zonnestroominstallatie dient dan wel rechtstreeks aangesloten te worden achter de meter van de woning zonder dak. In dit geval gaat het dan wel om een collectief dak en kan er voor de zekerheid recht van opstal gevestigd worden mocht er sprake zijn van een VvE. Een voorbeeld waarbij wel sprake is van WOZ-overschrijding maar geen sprake van levering waarover energiebelasting verschuldigd is: een bewoner heeft een set zonnepanelen op het dak van de naastgelegen schoolgebouw rechtstreeks middels door middel van een eigen kabel aangesloten op zijn binnenhuisinstallatie, achter de meter (dus niet via de aansluiting van de school). Ondanks het feit dat de installatie op het dak van een ander WOZ-object ligt, wordt de leiding tussen deze installatie en de woning niet aangeduid als net en vormt de set zonnepanelen een onderdeel van de huisinstallatie van de woning. Wel kan er sprake zijn van levering als de zonnepanelen eigendom zijn van een ander en de bewoner niet voor eigen rekening en risico de stroom opwekt. De bewoner zal dan wel in voorkomend geval recht van opstal moeten laten vestigen om te voorkomen dat zijn zonnepanelen door natrekking als eigendom van de school(gebouweigenaar) gezien kan worden. Dit zou eventueel ook met een stuk land kunnen waarbij een veld met meerdere kleine systemen wordt aangelegd. Zolang de verbinding tussen de zonnepanelen en de gebruiker rechtstreeks door middel van een eigen kabel en achter de meter(aansluiting) gebeurt, en de zelfopwekking voor eigen rekening en risico gebeurt, is er geen sprake van zogenaamde energielevering waardoor de zonnepanelen als onderdeel van de huisinstallatie worden gezien en de salderingsregeling, zoals voor panelen op eigen dak, geldt S t r o o m v e r d e l e r i n p l a a t s v a n i n d i v i d u e l e s y s t e m e n Wanneer individuele leidingen aanleggen voor individuele kleine systemen op een dak van een appartementencomplex niet kan of niet wenselijk is, kan ook gekozen worden voor één groot systeem waarbij een stroomverdeler zorgt voor de verdeling van de zonnestroom naar de appartementen. Conclusie: Stroomverdelers zijn toegelaten, zij moeten echter wel aan de technische eis uit de NEN1010 voldoen: een huisinstallatie mag niet achter de meter (via een zonnestroominstallatie) verbonden zijn met een andere (huis)installatie. In de praktijk betekent dit dat de betreffende stroomverdeler nooit gelijktijdig aan meerdere woningen levert. Schakelen tussen de woningen is dus onder de NEN1010 mogelijk. Er zijn stroomverdelers op de markt die hier aan voldoen, ga dit na! 1 Achter de meter komt ook voor in het spraakgebruiken daarmee wordt hetzelfde bedoeld als achter de aansluiting. Omdat echter de plaats van de meter willekeurig is, hoeft het niet samen te vallen met (het begin van) de aansluiting. Achter is gezien vanuit de netbeheerder dus aan de kant van de woning. B l a d 3

7 2. 4 V o o r e i g e n r e k e n i n g e n r i s i c o Het criterium dat eigen energieopwekking voor eigen rekening en risico moet zijn teneinde vrijgesteld te zijn van energiebelasting, is een zienswijze van de minister. Dit zou betekenen dat men niet per kwh mag afrekenen zoals dat bij ontzorgconstructies met derden vaak voorgesteld wordt omdat bij deze all-in -prijs per kwh het risico niet bij de gebruiker ligt. Conclusie: Conform de huidige wet mag men wel per kwh afrekenen. Daarbij wordt niet genoemd of de gebruiker/opwekker ook juridisch én economisch eigenaar van de installatie moet zijn. De interpretatie van de minister is tot op dit moment dus niet juridisch houdbaar. Er is een risico dat de minister zijn interpretatie uiteindelijk weet vast te leggen in de Wet. De minister geeft daarbij aan dat je onder de salderingsregeling valt als de duurzame installatie onderdeel is van het huis en het huis en installatie als één geheel aan de huurder beschikbaar worden gesteld. Dit is een tegemoetkoming voor de woningcorporatie die eigenaar is van de installatie op het dak van de huurder. In de praktijk zijn volgende verrekenmethoden te gebruiken. Eigenaar van het systeem Collectief systeem Eengezinswoning De corporatie De corporatie Een derde Een derde Verrekening vast bedrag in de huur In de servicekosten per kwh, (totale servicekosten niet meer dan prijs*kwh) Verrekenen vast bedrag in de huur In de servicekosten per kwh, (totale servicekosten niet meer dan prijs*kwh) Afrekenen per kwh met een escape in het contract om conform optie 1 af te rekenen mocht het afrekenen in kwh in mogelijk latere wetgeving niet meer zijn toegestaan. Een vaste (maandelijkse/jaarlijkse) vergoeding vragen voor het systeem (per paneel). Dit is in de lijn van de interpretatie van de minister en de Belastingdienst. Advies: Het is niettemin in alle gevallen mogelijk om met de installateur een systeemwerkingsgarantie (vaak ook onterecht opbrengstgarantie genoemd) af te spreken. Hiermee wordt het falen van het systeem en daarmee de misgelopen kwh-en door falen, voor de eindgebruiker afgedekt H e t e n e r g i e l a b e l Hoe kunnen de panelen in het energielabel meegeteld worden? Conclusie: Zonnepanelen mogen in het energielabel worden meegeteld indien de opgewekte energie ten goede komt aan de huurder of, in het geval van een collectieve installatie, de huurder een lager tarief betaalt voor de opgewekte stroom dan voor de ingekochte stroom van de CVZaansluiting. In de praktijk: Bij individuele systemen en collectieve systemen met stroomverdelers op de individuele woning tellen de panelen 1-op-1 mee. Bij collectieve systemen op een collectieve aansluiting moet het paneeloppervlak naar rato en m 2 gbo over alle woningen in het gebouw worden verdeeld. B l a d 4

8 2. 6 S e r v i c e k o s t e n Een corporatie kan de vergoeding voor de zonnepanelen aan de huurder door middel van servicekosten in rekening brengen. Welke randvoorwaarden zijn hieraan verbonden? Conclusie: Wat betreft de korting die een corporatie zou moeten berekenen aan de huurder wordt in de regelgeving geen bedrag genoemd, echter in de servicekostenregeling wordt wel gesteld dat alleen de werkelijke kosten in rekening kunnen worden gebracht. In de praktijk komt dat erop neer dat de doorberekende kosten lager zijn dan de bestaande kosten van de energiemaatschappij. Er is dus een korting van enkele eurocenten per kwh ten opzichte van prijs (inclusief de btw en de energiebelasting) van de energieleverancier. De corporaties mogen dus de investering, als vast bedrag dan wel per kwh, in de servicekosten verrekenen. De servicekosten kan ook voor de huurder voordeliger zijn omdat de servicekosten niet de huurprijsstijging volgen maar in principe alleen werkelijke kosten betreffen die eventueel die apart geïndexeerd worden S a l d e r i n g Salderen door middel van opwekking achter de meter, is bij wet geregeld. De minister heeft aangekondigd in 2017 deze regeling te evalueren. Als uit de evaluatie zou blijken dat de regeling aangepast moet worden dan zal een overgangsregeling pas vanaf 2020 ingevoerd worden. Aanpassing kan pas plaatsvinden als de slimme meter overal is uitgerold. Conclusie: De fiscaliteit van deze regeling geeft voor langetermijninvesteringen inherent een onzekerheid. Deze onzekerheid is er altijd al geweest. De minister geeft daar nu een mogelijke maximale termijn aan; komende 6 jaar blijft salderen behouden en er een nette overgang komen. In relatie tot de postcoderoos uit het energieakkoord valt een afnemende belastingkorting te verwachten als overgang. Hoe deze overgang er exact zal uitzien, en of de dan zittende minister in een overgangsregeling rekening zal houden met de lange afschrijvingen van woningcorporaties is niet duidelijk. We verwachten dat aan die onzekerheid tot 2017 geen verandering zal komen. In de praktijk rekenen veel woningcorporaties hun investeringen tegen lage kapitaalkosten (3-5%) door met een looptijd van jaar (projectduur systeem). De woningcorporatie verdient niet op deze investering. Het voordeel dat overblijft valt volledig ten goede van de huurders. Anders dan bij een particulier of een ontzorger kijkt de woningcorporatie dus al jaren verder dan de 10 jaar waarbinnen de terugverdientijd plaatsvindt. De saldeerregeling is momenteel in Nederland de regeling die het voor huurders met hulp van woningcorporaties mogelijk maakt om mee te profiteren in de uitrol van zonne-energie. De huurders krijgen met zonnepanelen op het dak direct een voordeel in de vorm van een verlaging van hun maandelijkse elektriciteitskosten. De huidige systeemprijzen en hoogte van de energiebelasting maken dat salderen genoeg voordeel geeft om huurders over de streep te trekken. De huidige saldeerregeling draagt in onze ogen bij aan een sociale energietransitie. Advies: De woningcorporatie dient het risico in de schatten voor mogelijke aanpassing op de regeling en dient te overwegen of dat risico wel bij de huurder gelegd kan worden. Het risico bestaat dat een huurder na 2020 minder voordeel zal krijgen op de energierekening. In de praktijk beslissen veel corporaties om dat risico niet ten kosten van de huurder te laten zijn. Bij verrekening via servicekosten kan het tarief worden aangepast. Na een huurverhoging dient er later een correctie/verlaging plaats te vinden. B l a d 5

9 3 Juridisch kader; achtergrond en regels In dit hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de juridische achtergrond en argumenten van de in het voorgaande hoofdstuk genoemde onderdelen R o e r e n d o f o n r o e r e n d Een zonnepaneel op zichzelf kan als roerende zaak gekwalificeerd worden. Zodra het zonnepaneel echter op een dak bevestigd wordt, rijst de vraag of dit met zich mee brengt dat het zonnepaneel een onroerende zaak wordt en daarmee in eigendom overgaat op de eigenaar van het dak waarop het zonnepaneel bevestigd wordt. Er zijn twee manieren waarop een zaak onroerend kan worden: door bestanddeelvorming of verticale natrekking. Beide behandelen we hieronder B e s t a n d d e e l Allereerst moet bepaald worden of de zonnepanelen na plaatsing op het dak van een woning als bestanddeel van deze woning aangemerkt moeten worden. Dit is van belang aangezien een zaak haar zelfstandigheid verliest zodra zij een bestanddeel wordt. Criteria Op grond van artikel 3:4 BW kan aan de hand van twee maatstaven bepaald worden of iets een bestanddeel vormt van een zaak. Maatschappelijk criterium Het eerste lid verwijst naar het maatschappelijk criterium. Al hetgeen volgens verkeersopvatting onderdeel van een zaak uitmaakt, is bestanddeel van die zaak. Hierbij gaat het om de vraag of de zaak zonder het bestanddeel incompleet is. Zo zal een woonhuis zonder zonnepanelen nog steeds een woonhuis zijn als de zonnestroominstallatie een aanvullende energiebron vormt naast de reguliere aansluiting op het elektriciteitsnet. Nu het energiesysteem van een woonhuis ook compleet zal zijn zonder een zonnestroominstallatie, maakt volgens verkeersopvatting deze installatie geen onderdeel uit van deze zaak en wordt het niet als bestanddeel aangemerkt. Dat wordt anders indien blijkt dat het gebouw en de zonnestroominstallatie in constructief opzicht zodanig op elkaar zijn afgestemd dat deze moeilijk los van elkaar zijn te zien. Fysiek criterium Het tweede lid verwijst naar het fysiek criterium. Al hetgeen zodanig met de hoofdzaak is verbonden dat zulks daarvan niet kan worden afgescheiden zonder dat beschadiging van betekenis wordt toegebracht aan één van beide zaken wordt als bestanddeel van de hoofdzaak aangemerkt. Aan dit fysiek criterium zal niet zijn voldaan indien een zonnestroominstallatie te allen tijde zonder noemenswaardige beschadiging van het gebouw kan worden verwijderd. Jurisprudentie Hoewel over dit specifieke onderwerp (nog) geen jurisprudentie is verschenen, kan wel een vergelijking worden getrokken naar een zaak waarin de Rechtbank Zwolle op 3 april 2002 uitspraak heeft gedaan en welke de aanname dat een zonnepaneel geen bestanddeel vormt van een zaak B l a d 6

10 ondersteunt. In deze zaak werd overwogen dat wanneer bepaalde apparaten, zoals in dit geval een warmtekrachteenheid, door energiebedrijven slechts aan gebruikers in huur worden gegeven en het verhurende energiebedrijf de zorg van het onderhoud behoudt, naar verkeersopvatting een dergelijke installatie geacht wordt voldoende zelfstandigheid te behouden om conversie tot bestanddeel te kunnen ontgaan. Voorgaande sluit aan bij de overweging van de Hoge Raad in het arrest Radio Holland (HR 16 maart 1979, NJ 1980, 600) dat het bestanddeelbegrip restrictief dient te worden opgevat V e r t i c a l e n a t r e k k i n g Indien een zonnestroominstallatie niet als bestanddeel aangemerkt wordt rest de vraag of deze als een onroerende of roerende zaak aangeduid moet worden. Op grond van artikel 3:3 BW zijn gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij door vereniging met andere gebouwen of werken, onroerend. Artikel 5:20 lid 1 sub e BW sluit hier op aan en geeft aan dat de eigendom van de grond tevens gebouwen en werken omvat die duurzaam met de grond zijn verenigd, al dan niet door vereniging met andere gebouwen of werken. Indien een geplaatste zonnestroominstallatie onder de reikwijdte van dit artikel valt zou dit betekenen dat na plaatsing de eigendom van de installatie over gaat op de eigenaar van het gebouw. Criterium De vraag of gebouwen en werken duurzaam met de grond zijn verenigd moet aan de hand van objectieve maatstaven worden beantwoord. Beoordeeld moet worden of het zonnepaneel naar aard en inrichting is bestemd om duurzaam ter plaatse te blijven, gelet op de bedoeling van de bouwer (voor zover naar buiten kenbaar). De omvang en constructie spelen hierbij een rol. Gezien de eenvoudige plaatsing en loskoppeling van een zonnestroominstallatie kan niet geoordeeld worden dat de installatie naar aard en inrichting in alle gevallen bestemd is om duurzaam ter plaatse te blijven. Bijkomende omstandigheden moeten duidelijk maken wat de kenbare bedoeling is. Wordt bijvoorbeeld een huurcontract gesloten voor bepaalde tijd met op elk moment uitstapmogelijkheden dan onderstreept dit dat de installatie niet duurzaam met het dak van de woning wordt verenigd D e f i n i t i e B e l a s t i n g d i e n s t De staatssecretaris van Financiën heeft bij Besluit van 14 juli 2009 in het kader van de heffing van omzetbelasting richtlijnen gegeven over onder andere de interpretatie van de het begrip roerende zaak. Onder een onroerende zaak wordt verstaan: een zaak die vast is verbonden aan een welbepaald deel van het aardoppervlak. Een zaak is vast met de grond verbonden als de zaak niet gemakkelijk is te demonteren of te verplaatsen, hiermee wordt bedoeld dat de zaak met behoud van de oorspronkelijke functie alleen met een aanzienlijke inzet van materiaal en/of menskracht is te demonteren of te verplaatsen. Zaken die relatief gemakkelijk zijn te verplaatsen zijn roerend. Meer praktisch hanteert de Belastingdienst het volgende criterium met betrekking tot zonnepanelen bij de berekening van de eigenwoningschuld: Zonnepanelen die als het ware los op de daken gelegd worden en panelen die slechts met een viertal schroeven worden bevestigd, zijn niet onroerend geworden. Volgens de definitie van de Belastingdienst zal een zonnestroominstallatie al snel een roerende zaak zijn. B l a d 7

11 C o n c l u s i e Uit bovenstaande volgt dat een zonnestroominstallatie onder omstandigheden als roerend aangemerkt kan worden en niet onroerend wordt na plaatsing op het dak van een woning. Zowel van natrekking als gevolg van bestanddeelvorming als verticale natrekking is niet per definitie sprake. De feitelijke situatie en de kenbare bedoeling van betrokken partijen is bepalend W O Z - o v e r s c h r i j d i n g e n WOZ, de Wet Waardering Onroerende Zaken heeft tot doel een waarde toe te kennen aan onroerende zaken waar vervolgens door de gemeente een heffing kan worden opgelegd (de WOZbeschikking). Deze WOZ-beschikkingen worden door de ACM als bewijs gehanteerd om te bepalen of sprake is van een aansluitplicht. Voor de energiebelastingheffing wordt vervolgens weer gekeken naar de levering via een aansluiting. Is er sprake dan van WOZ-overschrijdingen indien men zonnepanelen op het gezamenlijke dak aansluit op individuele appartementen? En is daar dan sprake van energiebelastingafdracht? Wij concluderen dus dat een WOZ-overschrijding los staat van de verplichting om belasting af te dragen. Het maakt daarbij niet uit of er fysiek separate leidingen per systeem worden gelegd naar de appartementen (de huisinstallaties) of dat dit middels een stroomverdeler gebeurt. De werkelijke belemmering zit in de netaansluiting en het leveren van zonnestroom via het net (van de ene naar de andere aansluiting). Vanuit de elektriciteitsnetbeheerders krijgt in beginsel elk WOZ-object standaard één netaansluiting toebedeeld waardoor de verwarring ontstond dat opwekken van zonnestroom voor eigen gebruik niet de WOZ-grenzen mag overschrijden. Dit mag echter wel alleen moet er een leiding buiten het net om aangelegd worden. Relevant vragen zijn dus: 1. Is er sprake van een net of een installatie? 2. Wanneer dient er bij levering energiebelasting te worden afgedragen? Aanleg van een net is de taak van de netbeheerder. Energiebelasting dient te worden afgedragen bij levering via een aansluiting en ook bij levering achter de aansluiting. Dit laatste is uitgezonderd indien er sprake is van zelfopwekking (voor eigen rekening en risico) W a t i s e e n a a n s l u i t i n g Aansluiting Producenten en afnemers, die elektriciteit willen transporteren via het distributienetwerk, hebben een aansluiting nodig. Het begrip aansluiting is van belang omdat het net daar over gaat in het private domein van de afnemer ook wel installatie genoemd. De bedrading achter de aansluiting 2 (in de gangbare terminologie is dat bezien vanuit de netbeheerder) behoort tot het private domein van de afnemer of producent. Het netwerk vóór de aansluiting behoort tot het domein van de netbeheerder, die de kosten van dit net betaalt en vervolgens doorberekent in tarieven. De terminologie is echter niet geheel zuiver, omdat de aansluiting geen punt is, maar een verbinding van het openbare net naar een woning of een bedrijf. 2 Achter de meter komt ook voor in het spraakgebruiken daarmee wordt hetzelfde bedoeld als achter de aansluiting. Omdat echter de plaats van de meter willekeurig is, hoeft het niet samen te vallen met (het begin van) de aansluiting. B l a d 8

12 Producenten en afnemers hebben een aansluiting nodig om elektriciteit via het openbare netwerk te kunnen transporteren. Een ieder heeft recht op aansluiting binnen een redelijke termijn van maximaal 18 weken, dus zowel om van het net af te nemen als daarop in te voeden, tenzij het gaat om een aansluiting van meer dan 10 MVA of hoger. De (contractuele) omvang van de aansluiting is medebepalend voor de hoogte van de transportkosten. Als de productie en verbruik in grote mate binnen de installatie of aan het particuliere net plaatsvinden, kan het transport van elektriciteit via de aansluiting op het openbare net beperkt blijven. Mogelijk valt dan met een kleine(re) aansluiting te volstaan, wat tot uitsparing van aansluitings- en transportkosten kan leiden. In de Elektriciteitswet wordt de aansluiting aangeduid als: één of meer verbindingen tussen een net en een onroerende zaak. Tussen een net en een onroerende zaak kunnen echter meer verbindingen bestaan, die samen één aansluiting vormen. De wettelijke definitie van aansluiting brengt mee dat het begrip onroerende zaak een essentiële rol vervult bij het bepalen of sprake is van een aansluiting in de zin van de Elektriciteitswet. Soms rijst de vraag of er sprake is van één of meer aansluitingen. Beantwoording van die vraag is mede afhankelijk van het aantal onroerende zaken waarmee het net is verbonden. Voor de aangeslotene is de vraag of er sprake is van één of meer aansluitingen van groot belang, omdat de transportkosten (deels) per aansluiting worden berekend en deze dus afhangen van de vraag of er één of meer aansluitingen zijn. Het verband tussen aansluiting en onroerende zaak is echter niet eenduidig. Wij gaan hierna in op de diverse aspecten die ACM en de bestuursrechter kennelijk bepalend achten. Uit de definitie van aansluiting volgt dat in ieder geval één aansluiting kan bestaan uit verschillende verbindingen tussen de onroerende zaak en het net. Bij één onroerende zaak kunnen er dus verschillende verbindingen zijn met het net, die tezamen onder één aansluiting vallen. Dit betekent echter niet dat alle verbindingen tussen een onroerende zaak en het net altijd onder dezelfde aansluiting vallen. Uit de jurisprudentie blijkt dat het mogelijk is dat één onroerende zaak verschillende aansluitingen heeft met het net, die ieder apart als aansluiting worden aangemerkt. Er zijn evenveel aansluitingen als er galvanisch van elkaar gescheiden netaansluitingspunten zijn (HR 30 maart 2007, Prorail BV/NV Continuon Netbeheer). De vraag kan zich dus voordoen of er sprake is van verschillende aansluitingen, doordat sprake is van meerdere onroerende zaken, zodat de eigenaar van deze onroerende zaken over verschillende aansluitingen transportkosten moet betalen. Dat zal veelal het geval zijn, maar niet altijd. Als er sprake is van een samenstel van eigendommen die bij dezelfde belastingplichtige in gebruik is en die, naar de omstandigheden beoordeeld, bij elkaar horen, is er sprake van één onroerende zaak voor toepassing van de Elektriciteitswet (HR 30 maart 2007, Prorail BV/NV Continuon Netbeheer, LJN AZ4063). Dan kan sprake zijn van één aansluiting. Let wel, ingeval echter sprake is van galvanisch van elkaar te scheiden netaansluitingspunten is sprake van meerdere aansluitingen. Of sprake is van één of meerdere aansluitingen is dus in een dergelijk geval vooral technisch bepaald S t r o o m v e r d e l e r In het verleden werd aangenomen dat het salderen van opgewekte zonnestroom met individuele gebruikers niet zou kunnen omdat er sprake zou zijn van WOZ-overschrijding en dit als belemmering om te kunnen salderen werd gezien. Uit de vorige paragraaf blijkt dat geen er sprake is van overschrijding van WOZ-grenzen als op het collectieve dak van een complex panelen worden gelegd ten behoeve van de bewoners in het gebouw. Wat wel belangrijk is, is hoe de levering plaatsvindt of eigenlijk dat de zelfopwekking niet als levering aangemerkt wordt daar deze voor eigen rekening en risico geschiedt. B l a d 9

13 Ook was het in het verleden onduidelijk hoe de belastingdienst de levering van stroom door middel van een stroomverdeler beoordeeld (in het kader van energiebelasting). Inmiddels heeft de Belastingdienst verklaard een stroomverdeler hetzelfde te beoordelen als losse draadjes trekken, waarmee ook op dit vlak de weg vrij is om de stroomverdeler op flats toe te passen waarbij de salderingsregeling voor de gebruikers van de zonnestroom van toepassing is. Vervolgens is er een ander punt waaraan mogelijk niet alle stroomverdelers voldoen: een technische eis die uit de NEN1010 komt. Hierin wordt gesteld dat binnenhuisinstallaties niet achter de meter aan elkaar gekoppeld mogen worden in verband met de veiligheid. In de praktijk komt het er dus op neer dat men één zonnestroomsysteem niet aan meerdere binnenhuisinstallaties tegelijk mag aansluiten. Let daarom wel goed op dat de stroomverdeler voldoet aan deze norm. Het salderen van de opgewekte energie met de aangesloten gebruikers (appartementen) is dan door middel van een stroomverdeler ook mogelijk V o o r e i g e n r e k e n i n g e n r i s i c o Naast het verkrijgen van stroom via de aansluiting is ook over het verkrijgen van stroom achter de aansluiting energiebelasting verschuldigd. Kortom er kan sprake zijn van levering voor de meter of levering achter de meter. Van levering achter de meter is alleen sprake indien een derde eigenaar is van de installatie en deze de stroom levert aan de verbruiker. Opwek van duurzame energie achter de meter door de verbruiker zelf is vrijgesteld van energiebelasting. De laatste jaren zijn zogenaamde ontzorgpartijen in de markt gekomen die installaties achter de meter installeren en exploiteren. Dit heeft tot een debat geleid over de vraag of dergelijke ontzorgcontructies vrijgesteld zijn van energiebelasting. Minister Kamp heeft in dit verband het criterium voor eigen rekening en risico geïntroduceerd voor de opwekking van zonnestroom achter de meter door derden. In recente antwoorden aan de kamer (6 mei) heeft de minister aangegeven vast te houden aan dit standpunt. Dit betekent indirect dat ontzorgconstructies waarbij wordt afgerekend per geleverde kwh niet zijn vrijgesteld van energiebelasting. Het betalen van een vast bedrag per periode is wel mogelijk. Daarbij zal ook goed gelet moeten worden op de onderliggende garanties om het risico niet alsnog weg te nemen bij de gebruiker. In recente antwoorden op de kamer (2 juli) geeft de minister aan dat je niet onder de salderingsregeling valt als je achter de meter elektriciteit aangeleverd krijgt door een ander en dat als een duurzame installatie onderdeel is van het huis en huis en installatie als één geheel aan de huurder beschikbaar worden gesteld, het ook mag worden toegepast. Dit is een tegemoetkoming voor de woningcorporatie die eigenaar is van de installatie op het dak van de huurder. In de Wet (Wet op milieubelasting Artikel 50 lid 5) wordt dit niet genoemd. Het is een interpretatie van de minister, welke gevolgd wordt door de Belastingdienst. Overigens valt het laten afdekken van de opbrengstgarantie, via bijvoorbeeld een verzekering, buiten de interpretatie van het voor eigen risico door de minister, en is dus wel mogelijk. Bovenstaande blijkt echter een interpretatie van de minister te zijn de vraag is of deze interpretatie juridisch houdbaar is. De Belastingdienst volgt in deze echter de interpretatie van de minister. Afrekenen op basis van kwh wordt door de wet niet expliciet verboden al is de gang naar de rechter wellicht verreist om een bindende uitspraak te verkrijgen. B l a d 10

14 3. 5 H e t e n e r g i e l a b e l Het energielabel is naast een weergave van de energetische prestatie van een woning/gebouw ook gerelateerd aan de energiekosten. Tevens wordt het energielabel meegerekend in de huurprijsstelling (WWS) waardoor de zonnepanelen alleen mogen meetellen in het energielabel van de woningen wanneer de opwekking ook ten goede komt aan de woningen. Dit is het geval indien bewoner/huurder dus ook een (kosten)voordeel heeft van de zonnestroominstallatie. Dat staat er los van. PV kan meetellen in de energielabeling en het aantal WWS-punten (afhankelijk van het start energielabel), maar of dit ook wordt doorgerekend is de keuze van de corporatie. Als de installatie bijvoorbeeld door een derde wordt geëxploiteerd en er dus op een andere manier wordt afgerekend is een hogere huur op basis van het aantal WWS-punten niet opportuun. In het geval van individuele systemen op eengezinswoningen wordt vaak een huurverhoging gevraagd die lager is dan het voordeel op de elektriciteitskosten van de bewoner. Tevens zou een verhuurder met de extra punten die een verbetering in energielabel oplevert, een hogere huur voor de woningen mogen vragen. Dit gebeurt in de praktijk alleen wanneer de woning muteert en vervangt de al in rekening gebrachte huurverhoging waarbij de huurder een deel van de energieopbrengsten afdraagt aan de corporatie/verhuurder. Bij zittende huurders is een dergelijke huurverhoging (anders dan de jaarlijks wettelijk vastgestelde verhoging) alleen mogelijk na akkoord van de huurder. Zoals we in eerdere paragrafen al hebben kunnen concluderen, kunnen zonnepaneleninstallaties op flats die zijn aangesloten op individuele appartementen, al dan niet middels een stroomverdeler of losse draadjes, op dezelfde manier als bij eengezinswoningen in het energielabel worden opgenomen. Bij zonnestroominstallaties op de collectieve aansluiting van een flat, mag deze installatie naar m 2 s gbo rato verdeeld worden over alle woningen in het gebouw. ISSO heeft in dit geval op verzoek van de EPA-branche enkele uitspraken gedaan die richting geven wanneer de collectieve installatie verrekend mag worden in de energielabels van de appartementen: 1. De installatie is aangesloten op de collectieve voorziening aansluiting (CVZ) 2. De opgewekte stroom komt ten goede aan de bewoners middels vermeden stroomverbruik voor de collectieve voorzieningen (verlichting, liften en dergelijke) 3. Of de bewoners krijgen voor het deel dat opgewekt wordt een korting op de energiekosten in de servicekostenregeling. Bij bovenstaande punten is het niet relevant of de corporatie/verhuurder ook daadwerkelijk de eigenaar van het systeem is. Alleen wanneer een derde investeert en de huurders hebben geen enkel voordeel (geen verrekening in de servicekosten) of de derde voorziet in een eigen aansluiting (en gebruikt dus alleen het dak), geeft ISSO aan dat de panelen niet in het energielabel van de woningen mogen worden verrekend S e r v i c e k o s t e n De energiekosten van de centrale voorzieningen in een (appartementen)complex worden met huurders verrekend in de servicekostenregeling. Een vergoeding voor het zonnestroomsysteem zou daar goed in passen. Er mogen dan uiteraard alleen werkelijke kosten worden opgevoerd. In de praktijk komt het erop neer dat de omgerekende kwh-prijs uit de zonnepanelen lager is dan de inkoop van stroom voor de CVZ. Hierdoor kan het voorschot voor energiekosten in de servicekosten dus verlaagd worden. In dit kader is het ook van belang dat het doorberekende huurbedrag lager blijft dan de inkoop van de stroom voor de CVZ-aansluiting. B l a d 11

15 Juist vanuit de servicekostenregeling gezien, is het dus heel logisch om per kwh af te rekenen. Deze regeling leent zich daar bij uitstek voor maar wordt zelden toegepast bij grondgebonden woningen omdat er vaak geen servicekosten zijn bij verhuur van eengezinswoningen (voor nu maakt dit niet uit, maar dit klopt niet. De energiekosten worden inderdaad niet in de servicekosten verrekend). Nu duidelijk is dat achteraf geplaatste zonnestroomsystemen als roerend worden gezien, is de weg vrij om ook voor eengezinswoningen de vergoeding voor de panelen in servicekosten te regelen. Bijkomend voordeel voor de huurder kan dan zijn dat de servicekosten minder hard stijgen dan de huur nu enkele jaren steeg (en nog zal stijgen). Hiermee is de vergoeding voor de zonnepanelen dus los te koppelen van de huurprijsstelling. Daarnaast kan dan ook afgerekend worden in euro per kwh. Naast bovenstaande gaan er ook geluiden op dat huurders een bijdrage voor zonnestroom liever niet in de huur opgenomen zien vanwege de huidige huurprijsstijging (4,5% en meer). De bijdrage voor een zonnestroominstallatie stijgt dan komende jaren naar verwachting meer dan de energieprijs (gebaseerd op gemiddelde van afgelopen 3 jaar en verwachting komend jaar). Indexatie van servicekosten staat los van de huurverhoging die corporaties mogen vragen, en zullen vragen vanwege de verhuurdersheffing. Huurders die huursubsidie ontvangen zullen echter een deel van de huurverhoging voor zonnepanelen ook terugzien in een verhoogde huurtoeslag. Voor deze huurders is het dus (nog) wel voordelig om de zonnepanelen in de huur op te nemen. NB!! De Herzieningswet woningcorporaties maakt geborgde financiering van duurzame energieinstallaties en derhalve ook zonnestroominstallaties mogelijk mits deze gelegen is op of in de nabijheid van de gebouwen die geëxploiteerd worden in het kader van de uitoefening van aan de woningcorporatie opgedragen dienst van algemeen economisch belang (DAEB). Dat geldt ook voor de daarmee samenhangende levering van energie(diensten). Deze kunnen na invoering van de Herzieningswet door de woningcorporatie via de servicekosten in rekening worden gebracht. Concept AmvB Herzieningswet, Memorie van Toelichting: Artikel 45 van de Herzieningswet bepaalt dat tot het werkdomein van toegelaten instellingen en de met hen verbonden ondernemingen, naast de verhuur van woningen, ook het verlenen van diensten aan bewoners (onder c), de ontwikkeling van maatschappelijk vastgoed (onder d), het bijdragen aan de leefbaarheid (onder f) en bedrijfsmatig vastgoed (onder g) wordt gerekend. Met dit besluit worden daarbij de volgende nadere regels gesteld. Mede in verband met het verduurzamen van de voorraad en het leveren van een bijdrage aan duurzaamheid in het algemeen, mogen toegelaten instellingen voorzieningen aan hun woningen aanbrengen waarmee op een duurzame manier voorzien kan worden in het energiegebruik in de woning (zonnepanelen, grondwarmtepompen, warmte-koude opslaginstallaties e.d.). Dit mag ook als deze in, op of aan gebouwen zijn aangebracht in de buurt van het woningbezit, op voorwaarde dat deze voorzieningen uitsluitend ten goede komen aan de eigen huurders van de betreffende woningen. Dit type voorzieningen wordt beschouwd als onderdeel van de infrastructuur van een woning. Het is ook toegestaan dat een toegelaten instelling huurders die dat zelf willen, ondersteunt bij het installeren van duurzame voorzieningen en de kosten verrekent via de servicekosten. Toegelaten instellingen mogen niet treden in energieleveranties aan derde partijen. Wel is het toegelaten instellingen toegestaan, net als particuliere eigenaren van woningen en gebouwen, energie van bijvoorbeeld op de woning of het gebouw geplaatste zonnepanelen terug te leveren aan het energienet. Ook wordt ruimte geboden voor energieleveranties bij gemengde complexen, indien de toegelaten instelling bijvoorbeeld een deel van de woningen heeft verkocht aan voormalige huurders. B l a d 12

16 3. 7 S a l d e r i n g De door de installatie opgewekte elektriciteit wordt op jaarbasis verrekend (weggestreept) met de afgenomen elektriciteit van de (CVZ-)aansluiting. Dit is wat in de Wet wordt genoemd onder salderen. De elektrakosten zullen daardoor dalen. Minister Kamp heeft recent echter gewaarschuwd dat salderen in zijn huidige vorm niet kan blijven bestaan. Tot 2020 zal er (vermoedelijk) niet aan getornd worden. Deze uitspraak maakt echter na 2020 de business case onduidelijk. Op 2 juli geeft de minister in antwoorden op de kamer aan dat hij door zijn uitspraak juist zekerheid wil verschaffen aan de markt. Een fiscale regeling zoals salderen is kan namelijk elk jaar in het belastingplan worden herzien. De minister geeft nu duidelijkheid dat in 2017 hij de saldeerregeling wil evalueren. Hij geeft daarbij aan te verwachten dat als de regeling aangepast zal worden dat dit pas vanaf 2020 zal gebeuren (verwachting uitrol slimme meter) en dat er na 2020 een nette overgangsregeling wordt gemaakt. B l a d 13

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013 C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL 20 november 2013 Overzicht 1.Saldering 2.Zelflevering 3.Verlaagd tarief bij collectieve opwek Nb. Disclaimer: hoe

Nadere informatie

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat dr. Ronald Franken maart 2015 B l a d 1 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

Advocaten en notarissen

Advocaten en notarissen Advocaten en notarissen JURIDISCHE ASPECTEN BIJ DUURZAME ENERGIE PROJECTEN 30 juni 2015 Maarten Kole Drie stimuleringsregels 1.Salderingsregeling 2.Postcoderoosregeling 3. SDE+ Salderingsregeling Salderingsregeling

Nadere informatie

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen ZONNEPANELEN PROJECT RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen Waarom dit project? De ambitie van de gemeente Groningen is om in 2035 energieneutraal te zijn. De Gemeente Groningen ondersteund dit project met

Nadere informatie

Regels Collectieve Zonne-Energiecentrale

Regels Collectieve Zonne-Energiecentrale Regels Collectieve Zonne-Energiecentrale 10 mei 2014 Mogelijkheden zonnepanelen Zelfopwekking op eigen dak met eigen panelen => zelf investeren => salderen + btw teruggave Zelfopwekking op eigen dak met

Nadere informatie

Verlaagd tarief bij collectieve opwek

Verlaagd tarief bij collectieve opwek Verlaagd tarief bij collectieve opwek Wido van Heemstra Netwerkbijeenkomst Servicepunt Lokale Energie Voorwaarts Ten Boer, 23 januari 2014 Verlaagd tarief bij collectieve opwek De regeling: leden van een

Nadere informatie

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL Saldering Wido van Heemstra Agentschap NL De wetgeving nu 2 Wat verstaan we onder salderen? In de wet wordt dit woord nergens gebruikt, dus verschillende interpretaties en misverstanden mogelijk Belangrijkste

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen A. Opbrengsten zonnepanelen Hoeveel brengen de zonnepanelen op en kunnen jullie dat garanderen? De te verwachten opbrengst van een installatie is een indicatie. De werkelijke opbrengst kan iets hoger of

Nadere informatie

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl ODE Voorzitter zon-sectie zon@duurzameenergie.org 06-31685246 25-11-2013 1 Potentieel zon corporatiesector 1,2 Miljoen eengezinswoningen 0.6 Miljoen goed

Nadere informatie

Mogelijkheden collectieven

Mogelijkheden collectieven Mogelijkheden collectieven Welke mogelijkheden zijn er 23 januari 2914 Roelof Dijkstra Sectorstrategie Inhoud Over Enexis Trias Energetica Standaard situatie Zon-PV op eigen woning Collectieve opwek Waarom

Nadere informatie

Zonnig Nijkerk. Johan van Drie Bram Faber 29 september 2014

Zonnig Nijkerk. Johan van Drie Bram Faber 29 september 2014 Zonnig Nijkerk Workshop Financiële Aspecten Workshop Financiële Aspecten Johan van Drie Bram Faber 29 september 2014 Agenda Inleiding Wat is de terugverdientijd? Kan ik de BTW terugkrijgen? Wat is salderen?

Nadere informatie

Agenda. Inleiding Wat is de terugverdientijd? Hoe zit het met de BTW? Energiebelasting en salderen Bedrijf zoekt buur Schenken en ANBI. Vragen?

Agenda. Inleiding Wat is de terugverdientijd? Hoe zit het met de BTW? Energiebelasting en salderen Bedrijf zoekt buur Schenken en ANBI. Vragen? Zon op kerk Johan van Drie Bram Faber 16 februari 2015 Agenda Inleiding Wat is de terugverdientijd? Hoe zit het met de BTW? Energiebelasting en salderen Bedrijf zoekt buur Schenken en ANBI Vragen? Zon

Nadere informatie

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken Wido van Heemstra Adviseur Agentschap NL Saldering, de stand van zaken Saldering: de stand van zaken Wido van Heemstra Agentschap NL Nationaal Zonne-energiedebat Universiteit Utrecht 13 mei 2013 Overzicht

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving

Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving 1 I Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving 2 I Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving Geachte lezer, Naar aanleiding van

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over:

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: 1. Opbrengst zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Teruglevering 4. Techniek 5. Plaatsing 6. Gebruik 7. De slimme meter 1. Opbrengst zonnepanelen

Nadere informatie

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Globaal denken, lokaal handelen Zonlicht voorziet de aarde van enorm veel energie: duurzame energie. De hoeveelheid zoninstraling en de daaruit te halen energie is

Nadere informatie

Antwoord van minister Kamp (Economische Zaken), mede namens de staatssecretaris van Financiën (ontvangen 7 mei 2014)

Antwoord van minister Kamp (Economische Zaken), mede namens de staatssecretaris van Financiën (ontvangen 7 mei 2014) AH 1874 2014Z04158 van minister Kamp (Economische Zaken), mede namens de staatssecretaris van Financiën (ontvangen 7 mei 2014) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013-2014, nr. 1621 1 Is er een

Nadere informatie

PV-gebruiksovereenkomst

PV-gebruiksovereenkomst PV-gebruiksovereenkomst DEZE OVEREENKOMST IS OPGESTELD OP 2012 (1) Bedrijf (2) Buur 1 DE ONDERGETEKENDEN: (1) [Bedrijfsnaam], gevestigd en kantoorhoudende te ([postcode]) [plaatsnaam], aan de [straat en

Nadere informatie

Zon en salderen. De regels en de kansen. Job Swens

Zon en salderen. De regels en de kansen. Job Swens Zon en salderen De regels en de kansen. Job Swens Inhoud Kosten van elektriciteit Wetgeving Hoe werkt Salderen Keuzes Zonnestroom voor sportparken Limeira, 2012-08-03 Kosten van net-stroom prijscomponent

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 621 Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet...) Nr. 8 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen Haal meer rendement uit uw zonnepanelen 1. Vergoeding voor teruggeleverde zonnestroom nu voor iedereen bereikbaar: Stroom van zonnepanelen is één van de meest schone vormen van energie. Om deze reden wil

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen

Veel gestelde vragen over zonnepanelen Veel gestelde vragen over zonnepanelen Hieronder treft u de antwoorden aan op veel gestelde vragen over zonnepanelen 1. Opbrengsten zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Terug levering 4. Techniek

Nadere informatie

Zonne-energie financieel

Zonne-energie financieel Zijtak OZ 39 7833 AN Nieuw Amsterdam Tel: 0591 532347 E mail: info@zon-panelen.nl Zonne-energie financieel Deze handleiding geeft een overzicht van het financiële plaatje van zonnestroom voor particulieren,

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepaneleninstallatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Veel Gestelde Vragen Project Zon Thuis voor Huurders Complex 105 en 141 Versie 28 januari 2015 / JKO pagina 1 van 5

Veel Gestelde Vragen Project Zon Thuis voor Huurders Complex 105 en 141 Versie 28 januari 2015 / JKO pagina 1 van 5 Versie 28 januari 2015 / JKO pagina 1 van 5 Waarom doet SWZ dit aanbod? Om de woonlasten voor onze huurders te beperken willen wij zonne-energie voor onze huurders beschikbaar maken. Kosten voor het gebruik

Nadere informatie

Regeling verlaagd tarief bij collectieve opwekking

Regeling verlaagd tarief bij collectieve opwekking Regeling verlaagd tarief bij collectieve opwekking Energiecafé 12 december 2013 Johan de Kanter Salderen Het kunnen verrekenen van afname van en levering aan het net en de consequenties daarvan voor Energiebelasting

Nadere informatie

De fiscale aspecten van een onroerende recreatiewoning

De fiscale aspecten van een onroerende recreatiewoning De fiscale aspecten van een onroerende recreatiewoning Hieronder wordt ingegaan op de fiscale consequenties van de aankoop en het bezit van een recreatiewoning die zodanig met de (onder)grond is verbonden

Nadere informatie

HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN?

HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN? HOE BEOORDEELT ACM DE TARIEVEN VAN EXPERIMENTEN? Inleiding Op 1 mei 2015 gaat het Besluit Experimenten Decentrale Duurzame Elektriciteitsopwekking in. Coöperaties en verenigingen van eigenaren kunnen dan

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst: 7 Bildtse Zonnedaken

Informatiebijeenkomst: 7 Bildtse Zonnedaken Informatiebijeenkomst: 7 Bildtse Zonnedaken Woensdag 29 juni 2016 Wat gaan we bespreken? Waarom duurzame energie? Wat is Mienskips Energie? Zonnecollectief 7 Bildtse Zonnedaken Vragen? Waarom duurzame

Nadere informatie

Veelgestelde vragen complex 105 en 141 pagina 1 van 5

Veelgestelde vragen complex 105 en 141 pagina 1 van 5 pagina 1 van 5 Waarom doet SWZ dit aanbod? Energielasten bepalen voor een groot deel uw woonlasten. Wij doen dit aanbod voor het plaatsen van zonnepanelen om uw woonlasten te beperken. Door het plaatsen

Nadere informatie

Zonnepanelen interessant voor huurders

Zonnepanelen interessant voor huurders Regelingen en voorzieningen CODE 4.1.6.95 Zonnepanelen interessant voor huurders Bronnen Woonbond.nl, Zonnepanelen interessant voor huurders, d.d. 1.2.2016 Woonbond.nl, Brochure zonnepanelen voor huurders,

Nadere informatie

UPDATE: Postcoderoos uitvoeringsregeling, wetsteksten Datum: 13 januari 2014 Door: AM Schwencke

UPDATE: Postcoderoos uitvoeringsregeling, wetsteksten Datum: 13 januari 2014 Door: AM Schwencke UPDATE: Postcoderoos uitvoeringsregeling, wetsteksten Datum: 13 januari 2014 Door: AM Schwencke Zie voor laatste stand van zaken: http://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/33752_belastingplan_2014 Bekend

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 1874 Vragen van het lid

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Samenwerking met Greenchoice

Samenwerking met Greenchoice Samenwerking met Greenchoice Dit document is onderdeel van de Buurten met Energie toolbox, een project van Nudge. Deze toolbox is samengesteld om initiatiefnemers te ondersteunen bij het starten van een

Nadere informatie

Salderen. Artikel 95c

Salderen. Artikel 95c Salderen Salderen is de regeling dat zonnestroom die aan het elektriciteitsnet wordt terugeleverd, mag worden verrekend met uit het net geïmporteerde stroom. Als U bijvoorbeeld 2400 kwh stroom afneemt

Nadere informatie

Inleiding. Belangrijkste vindplaatsen. 1 Btw-ondernemerschap

Inleiding. Belangrijkste vindplaatsen. 1 Btw-ondernemerschap Btw-aftrek zonnepanelen Inleiding Als gevolg van het arrest HvJ EG 20 juni 2013, nr. C219/12 (Fuchs) is de vraag gerezen of Nederlandse particulieren die zonnepanelen plaatsen op hun woning, btw-ondernemer

Nadere informatie

BEDRIJF ZOEKT BUUR DEZE OVEREENKOMST IS OPGESTELD OP 2012. (1) Stichting Triple I-S. (2) Bedrijf. (3) Buur

BEDRIJF ZOEKT BUUR DEZE OVEREENKOMST IS OPGESTELD OP 2012. (1) Stichting Triple I-S. (2) Bedrijf. (3) Buur BEDRIJF ZOEKT BUUR DEZE OVEREENKOMST IS OPGESTELD OP 2012 (1) Stichting Triple I-S (2) Bedrijf (3) Buur Stichting Triple I-S, Maldenhof 477, 1106 EN Amsterdam E:info@inclusivescience.org W:www.inclusivescience.org

Nadere informatie

Herman de Zonnestroomverdeler

Herman de Zonnestroomverdeler Herman de Zonnestroomverdeler is een product van LENS BV Rendabele & flexibele zonnestroom voor VvE s met Herman de Zonnestroomverdeler Een eigen zonnesysteem is duurzaam én winstgevend. Wij zijn dan ook

Nadere informatie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie Flexibele & Rendabele Zonne-energie Voor Verenigingen van Eigenaren Herman is een product van LENS Inleiding Zonne-energie is duurzaam én winstgevend. Wij geloven in een wereld waar mensen hier samen de

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Kees Smitskamp Guido Weber. 18 januari 2016

Kees Smitskamp Guido Weber. 18 januari 2016 Kees Smitskamp Guido Weber 18 januari 2016 } 19.30 Presentatie van Zonnecollectief Tuindorp Hengelo } 20.00 Presentatie Pure Energie uit Enschede } 20.15 Pauze } 20.45 Vragen } 21.30 Einde Zaalhuur, koffie,

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE 1. Rol van de gemeente bij het opzetten en ondersteunen van lokale duurzame energie initiatieven. 2. Onderzoek naar de mogelijkheden plaatsing

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepanelen-installatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen

Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen Ten geleide Bij deze vindt u een voorbeeld-aanbiedingsbrief en akkoordverklaring voor het aanbieden van zonnepanelen aan huurders. Mijn ervaring is dat

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet. Nummer 102252-1 Betreft zaak: Beleidsregel

Nadere informatie

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop

Zon in de Kop! Wees slim en investeer in zonnepanelen. Zon in de Kop Zon in de Kop Wees slim en investeer in zonnepanelen Zon in de Kop! Zon in de Kop is een samenwerkingsverband van de gemeenten met HVC, Ontwikkelingsbedrijf NHN, Millennium Comité Schagen en de Noordhollandse

Nadere informatie

VERENIGING BEWONERS HANZELAND ZWOLLE

VERENIGING BEWONERS HANZELAND ZWOLLE Nieuwe samenstelling bestuur Nieuwsbrief juli 2012 Vanaf juni 2012 heeft het bestuur van de vereniging een andere samenstelling. Graag willen wij ons aan u voorstellen. Van links naar rechts: Albert Brouwer

Nadere informatie

Benut alle kansen van zonnepanelen

Benut alle kansen van zonnepanelen 1 Benut alle kansen van zonnepanelen 2 5 voorbeelden: Pitch 1 3 Vabi Assets dag 2015 Klik om een thema te maken Vabi Assets dag 2015 Goed Wonen Joris Wismans 2650 woningen Toekomst Duurzaam woningbezit

Nadere informatie

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Zon op VVE Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Waarom doen we dit? Wereldwijde klimaatcrisis Klimaat top Parijs Energie Akkoord Nederland Klimaatzaak Urgenda Maar er gebeurt nog steeds te weinig en te

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Plan van Aanpak Huurderskoepels Het grote voordeel van collectieve opwek door huurders is dat het laagdrempelig, schaalbaar, betaalbaar en snel uit te voeren is. De aanpak bestaat uit de volgende stappen:

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) G VERSLAG VAN

Nadere informatie

Energiek Alphen aan den Rijn

Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief Januari 2014 Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief Januari 2014 De items in deze Nieuwsbrief: Eerst Repaircafe geopend! Energiek Alphen aan den Rijn plaatst PV panelen. Korting op BTW tarief

Nadere informatie

De zon als energiebron voor bedrijven

De zon als energiebron voor bedrijven De zon als energiebron voor bedrijven Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV genoemd (Engels: Photo Voltaic). De panelen worden aangesloten op één of meerdere stroomomvormers (inverters)

Nadere informatie

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties Gastheer: Bart Jansen, Atrivé i.s.m. Aedes vereniging van woningcorporaties Programma: 15.30-15.45 Energietrends voor corporaties Bart Jansen, Atrivé 15.45-16.00

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen Veel gestelde vragen In de projecten waarin we zonnepanelen plaatsen, krijgen wij verschillende vragen. In deze lijst met veel gestelde vragen hebben we de belangrijkste vragen met de bijbehorende antwoorden

Nadere informatie

VERDIEN AAN DE ZON. Zonnepanelen op het dak van uw huurwoning Goed voor uw portemonnee en voor het milieu!

VERDIEN AAN DE ZON. Zonnepanelen op het dak van uw huurwoning Goed voor uw portemonnee en voor het milieu! VERDIEN AAN DE ZON Zonnepanelen op het dak van uw huurwoning Goed voor uw portemonnee en voor het milieu! Duurzame energiebron Zonlicht is er overdag altijd. Zelfs op een bewolkte dag vangen zonnepanelen

Nadere informatie

Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl

Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl Ontdek de voordelen van de zon. Onafhankelijk Verzekerd van het gebruik van schone stroom die u zelf opwekt. Besparen Bespaar op uw energierekening

Nadere informatie

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Maarten Corpeleijn, 6 november 2013. maarten@huurenergie.nl 1 Achtergrond en ambitie Corporaties willen in een aantal jaren een flink aantal woningen

Nadere informatie

Voordelig groene stroom met zonnepanelen van uw eigen dak

Voordelig groene stroom met zonnepanelen van uw eigen dak Bewoners informatie Voordelig groene stroom met zonnepanelen van uw eigen dak Hoe werkt het U krijgt zonnepanelen op het dak van uw woning. U betaalt niet voor de zonnepanelen, maar voor de zonnestroom.

Nadere informatie

Het plaatsen van zonnepanelen op een woning

Het plaatsen van zonnepanelen op een woning es Het plaatsen van zonnepanelen op een woning Zijn alle woningen geschikt voor zonnepanelen? Bijna alle woningen zijn geschikt, er is slechts een klein aantal voorwaarden. Er moet voldoende stevig en

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 18-12-2012

Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 374 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter verbetering van de werking van de elektriciteits- en gasmarkt Nr. 35 BRIEF VAN

Nadere informatie

CoP Gelderse lokale duurzame energiebedrijven. Rogier Coenraads

CoP Gelderse lokale duurzame energiebedrijven. Rogier Coenraads CoP Gelderse lokale duurzame energiebedrijven Rogier Coenraads Arnhem, 13 februari 2014 Regeling verlaagd tarief EB bron: www.belastingdienst.nl Regeling verlaagd tarief EB - Korting energiebelasting van

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

Particulieren met zonnepanelen kunnen ondernemer voor de btw zijn

Particulieren met zonnepanelen kunnen ondernemer voor de btw zijn Particulieren met zonnepanelen kunnen ondernemer voor de btw zijn Voor de levering van elektriciteit aan uw energieleverancier met behulp van zonnepanelen kunt u aangemerkt worden als ondernemer voor de

Nadere informatie

Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer

Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer Maarten Corpeleijn, 27 juli 2015 Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 2012 - Update november

Salderingsoverzicht 2012 - Update november Salderingsoverzicht 2012 - Update november Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Stichting Zonne-energie Wageningen Rogier Coenraads

Nadere informatie

ZONNEPANELEN? INTRO COLLECTIEF OF INDIVIDUEEL? 19-5-2014 PROGRAMMA

ZONNEPANELEN? INTRO COLLECTIEF OF INDIVIDUEEL? 19-5-2014 PROGRAMMA INTRO PROGRAMMA 19:15 u Inloop 19:30 u Zonnepanelen Collectief of individueel? Techniek, financiën en organisatie 20:30 u Pauze 20:45 u Maak een plan voor uw eigen VvE-complex 21:15 u Napraten en tijd

Nadere informatie

Onderw erp Beschikbaar stellen daken maatschappelijk vastgoed aan energiecoöperaties voor zonnepanelen

Onderw erp Beschikbaar stellen daken maatschappelijk vastgoed aan energiecoöperaties voor zonnepanelen Collegevoorstel Sector : SOB Opsteller : P.M. Sparenburg Telefoon : (033) 469 50 43 User-id : SPAP Onderw erp Beschikbaar stellen daken maatschappelijk vastgoed aan energiecoöperaties voor zonnepanelen

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Achtergrond Warmtewet

Achtergrond Warmtewet Achtergrond Warmtewet Bron: AEDES Handreiking Warmtewet voor Woningcorporaties (VERSIE 1, dd 21 oktober) 1. Achtergrond: De Warmtewet is ontstaan als initiatiefwet vanuit de Tweede Kamer. Het heeft tien

Nadere informatie

(Stoute) Saldering Zonnepanelen veroveren Nederland: BRAAFschiks en STOUTschiks! Rogier Coenraads en Anne Stijkel Evenement HIER Opgewekt

(Stoute) Saldering Zonnepanelen veroveren Nederland: BRAAFschiks en STOUTschiks! Rogier Coenraads en Anne Stijkel Evenement HIER Opgewekt (Stoute) Saldering Zonnepanelen veroveren Nederland: BRAAFschiks en STOUTschiks! Rogier Coenraads en Anne Stijkel Evenement HIER Opgewekt Amersfoort, 15 november 2012 BRAAF Direct verbruik De waarde van

Nadere informatie

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 Advies zonnepanelen Inleiding p 3 september 2013 is de eerste Huurders Advies Groep (HAG) van Acantus in Winschoten van start

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

Bewonersinformatieboekje. Energiesprong 32 woningen Kerkrade

Bewonersinformatieboekje. Energiesprong 32 woningen Kerkrade Bewonersinformatieboekje Energiesprong 32 woningen Kerkrade Inhoud 1. Inleiding 2. Contactpersonen 3. Toelichting op de woningverbetering en planning 4. Uitleg van de werkzaamheden 5. Besparing op uw woonlasten

Nadere informatie

Veel gestelde vragen en antwoorden over btw-heffing bij particulieren met zonnepanelen.

Veel gestelde vragen en antwoorden over btw-heffing bij particulieren met zonnepanelen. Veel gestelde vragen en antwoorden over btw-heffing bij particulieren met zonnepanelen. 1) Vanaf welk moment word ik door de Belastingdienst als BTW-ondernemer aangemerkt? De Belastingdienst merkt u aan

Nadere informatie

Zonnige stortplaats. Onderzoek mogelijkheid stortplaats als locatie voor zonnepanelen

Zonnige stortplaats. Onderzoek mogelijkheid stortplaats als locatie voor zonnepanelen Onderzoek mogelijkheid stortplaats als locatie voor zonnepanelen Is het mogelijk om zonnepanelen te plaatsen op de voormalige stortplaats van de gemeente Terneuzen? Onderzoek mogelijkheid stortplaats als

Nadere informatie

Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014. Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835

Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014. Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835 1 Masterclass Warmtewet 3 en 5 juni 2014 Marco de Boer VBTM Advocaten m.de.boer@vbtm.nl 06-25051835 Opzet presentatie 2 Wat regelt de Warmtewet? reikwijdte van de wet maximum prijs leveringsovereenkomst

Nadere informatie

Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM. 22 maart 2010 stookkosten Eneco. Geachte bestuursleden,

Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM. 22 maart 2010 stookkosten Eneco. Geachte bestuursleden, Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM Datum Onderwerp 22 maart 2010 stookkosten Eneco Geachte bestuursleden, In het informatieboekje dat u aan alle bewoners

Nadere informatie

Zeijerstroeten 26 9492 TD Ubbena www.heidinga-accountants.nl info@heidiinga-accountants.nl. BTW en Zonnepanelen

Zeijerstroeten 26 9492 TD Ubbena www.heidinga-accountants.nl info@heidiinga-accountants.nl. BTW en Zonnepanelen Zeijerstroeten 26 9492 TD Ubbena www.heidinga-accountants.nl info@heidiinga-accountants.nl BTW en Zonnepanelen De Omzetbelasting ziet iemand als ondernemer (en dus BTW-plichtig) op het moment dat hij duurzaam

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) E NOTA NAAR AANLEIDING

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Stichting Zonne-energie Wageningen Rogier Coenraads Frank Zegers Juli

Nadere informatie

VERDIEN AAN DE ZON. Zonnepanelen op het dak van uw huurwoning Goed voor uw portemonnee en voor het voor milieu!

VERDIEN AAN DE ZON. Zonnepanelen op het dak van uw huurwoning Goed voor uw portemonnee en voor het voor milieu! VERDIEN AAN DE ZON Zonnepanelen op het dak van uw huurwoning Goed voor uw portemonnee en voor het voor milieu! Duurzame energiebron Zonlicht is er overdag altijd. Zelfs op een bewolkte dag vangen zonnepanelen

Nadere informatie

Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013

Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013 Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013 Wie zijn werkgroep dak Christina Rozendaal Bert Bakker Ruud Verschoof Alex van den Boogaard Informatieavond 'Zon op ons dak' versie 5 2 Agenda

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Zonnepanelen op huurwoningen

Zonnepanelen op huurwoningen Zonnepanelen op huurwoningen De financiële en juridische aspecten Henk Deuling & Peter Klaver Presentatie Seminar Duurzaamheid 19 november 2014 Presentatie Rollen en structuur(henk) Juridische aspecten

Nadere informatie

Weekblad Facilitair & gebouwbeheer Onderhoud zonnepanelen onderbelicht

Weekblad Facilitair & gebouwbeheer Onderhoud zonnepanelen onderbelicht Plaatsen zonnepanelen op schoolgebouwen Weekblad Facilitair & gebouwbeheer Onderhoud zonnepanelen onderbelicht De voorbije jaren zijn volop zonnepanelen geplaatst op de daken van veel gebouwen. Daarbij

Nadere informatie

De zon als energiebron voor bedrijven

De zon als energiebron voor bedrijven De zon als energiebron voor bedrijven Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV genoemd (Engels: Photo Voltaic). De panelen worden aangesloten op één of meerdere stroomomvormers (inverters)

Nadere informatie