Meerlaagse Veiligheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meerlaagse Veiligheid"

Transcriptie

1 de kaarten op tafel De kaarten op tafel. Met dat idee werd op 13 maart in Zutphen over Meerlaagse Veiligheid gesproken. Op deze symposiumdag, georganiseerd door de STOWA, werd over andere manieren van bescherming tegen hoogwater gesproken. Centraal stonden buitendijkse aanpassingen, binnendijkse oplossingen en bewustwording. Hoe die Meerlaagse Veiligheid kan worden vormgegeven is nog een zoektocht, al lijken de eerste contouren zich af te tekenen. Patrick Poelmann, dijkgraaf van Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden en dagvoorzitter van deze Deltaproof symposiumdag over Meerlaagse Veiligheid heeft er zin in. In een flink gezelschap bevindt hij zich op een toplocatie aan de IJssel in Zutphen. Helaas zijn de gordijnen dicht. Er is alleen uitzicht tijdens de lunch en bij de afsluitende borrel. Maar de reeks presentaties die vandaag wordt gehouden is interessant genoeg. Die gaat over een vrij nieuwe manier van denken over veiligheid en water; buitendijkse aanpassingen, binnendijkse oplossingen en bewustwording. Wat zijn de mogelijkheden en hoe pakken we die aan, daarover zullen wetenschappers en waterschappers het hebben. Om het begrip Meerlaagse Veiligheid (MLV) eerst maar even duidelijk neer te zetten: Nederland ligt voor een groot gedeelte onder de zeespiegel. Waterveiligheid is daarom een van de belangrijkste aandachtsvelden in het waterbeheer. Tot voor kort werd deze alleen bekeken vanuit preventie ( hoe zorg ik dat er geen overstroming plaatsvindt ) en calamiteitenbeheer ( hoe zorg ik dat er zo min mogelijk slachtoffers vallen ). Maar de laatste jaren is er ook meer aandacht voor het ruimtelijk aspect: is het mogelijk een gebied zo in te richten dat er bij calamiteiten minder eventuele slachtoffers zijn en minder economische schade. Vandaag zal dus worden gekeken naar deze drie lagen: preventie (laag 1), duurzame ruimtelijke inrichtingen (laag 2) en rampenbeheersing (laag 3). Maar eerst houdt Deltaproofweek Verslag 13 maart Verslag / 13 maart 2013 / Meerlaagse Veiligheid 1

2 Poelmann nog een stevige introductie. Uitdaging van deze dag is helderheid te scheppen over de inhoud van MLV en de toepassing hiervan. En daarvoor grijpt de dagvoorzitter terug op een recent interview met minister Schulz van het ministerie van Infrastructuur en Milieu in de Volkskrant. Daarin zegt zij dat absolute veiligheid niet bestaat en dat wij er ons onvoldoende van bewust zijn dat er altijd iets kan gebeuren. Dat als een dijk toch een keer gaat, je er dan als samenleving op geprepareerd moet zijn. Dat was bijvoorbeeld niet zo in New York de stad werd volkomen overvallen door de storm Sandy, eind oktober 2012, memoreert de dijkgraaf. In deze zoektocht naar voldoende bescherming tegen het water is het dus zaak te kijken of de veiligheid beter zou kunnen. Bij nutsvoorzieningen bijvoorbeeld. Verdeelstations zijn niet zo ingericht dat er na een overstroming weer snel gas, licht en water voorhanden zijn. Met alle gevolgen van dien. Het zou dus goed zijn dit soort zaken met regelgeving te omkleden, aldus Poelmann. Laat nutsbedrijven alvast kritisch kijken naar de overstromingsgevoeligheid van hun infrastructuur. Breng alle regelstations zo hoog dat ze veilig blijven. Zorg dat de ICT goed is geregeld. Dan kan de samenleving problemen sneller het hoofd bieden en het openbare leven weer op gang brengen, mocht het een keer misgaan. En daarmee is de dag geopend. Waar mogelijk moeten (nuts)systemen dus op orde worden gebracht en daarin mogen ook regio s met normadviezen en kansrijke gebieden komen. Bij voldoende succes kunnen de drie methodieken breder toepasbaar wordt gemaakt. Om dit mogelijk te maken zijn financiële afspraken nodig, duidelijke normen voor waterkeringen en investeringen in laag 2 en 3 (als die controleerbaar effectiever zijn en kunnen worden gehandhaafd). Het DPNH wil op korte termijn om tafel met de nutssector om op nationale schaal afspraken te maken over veilige plaatsen voor hoofdverdeelstations. Daarnaast komen er voorstellen voor een aanpak waarin samenwerking tussen partijen, integratie van sectoren en benodigde en beschikbare kennis worden meegenomen. Kees Vlak benadrukt dat bij MLV samenwerking tussen partijen belangrijk is om het te laten slagen. In die zin is het mooi te merken dat STO- WA, DPV en DPNH samen een aanpak hebben ontwikkeld en aangeboden aan de regionale deltaprogramma s om MLV handen en voeten te geven. Bas Kolen zal daar meer over vertellen. MLV Demonstratie methodiek Onderzoeker Bas Kolen van HKV-lijn in Water komt vervolgens met een aantal praktijkcases. Welke combinaties van maatregelen neem je en hoe kom je tot een acceptabel risico, begint hij. Hoe kom je tot een waterrobuuste inrichting? Nodig is dan eerst een definiëring van robuust en veilig, waarbij het van belang is dat alle partijen elkaar in wederzijds vertrouwen vinden om tot een goede mix van maatregelen te komen. Insteek is dat de vitale infrastructuur moet blijven werken en verdeelpunten van water gas en elektriciteit niet mogen overstromen. MLV methodiek en aanpak binnendijks Kees Vlak van het Deltaprogramma doet zijn verhaal vanuit de Deltaprogrammma s Veiligheid (DPV) en Nieuwbouw & Herstructurering (DPNH). DPNH verkent hoe de gevolgen van een overstroming, wateroverlast en droogte & hitte zijn te beperken met ruimtelijke maatregelen (laag 2). Ruimtelijke inrichting en waterveiligheid en de klimaatadaptieve stad zijn daarbij de thema s. Hoe neem je die bijvoorbeeld bij een waterkering waar investeren in de dijk te kostbaar is of waar maatschappelijke weerstand is. Of wat doe je bij ruimtelijke planvorming in gebieden om de extra gevolgen bij overstromingen te kunnen beperken - waar waterrobuust inrichten met bijzondere aandacht voor vitale/kwetsbare functies als bijvoorbeeld de nutsvoorzieningen een alternatief is. Verslag / 13 maart 2013 / Meerlaagse Veiligheid 2

3 Daarvoor is het nodig de risicobenadering centraal te stellen, dit inzichtelijk te maken, kostenafwegingen te maken en wat de maatschappij daarvoor terugkrijgt. Het is belangrijk dat er wordt gewerkt aan een uniformering in aanpak en bewaking, waarbij het primair om veiligheid gaat. Andere elementen die daarin moeten worden meegenomen zijn ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorische waarden. En het is nodig om de strategie te beschrijven. Kortom, zegt Kolen, We moeten kijken naar wat het kost, wat het oplevert en waarop we moeten inzetten. Voor het plan van aanpak, opgesteld in opdracht van STOWA, DPV en DPNH, heeft hij een aantal stappen gedefinieerd: wat is het doel en wat zijn de acceptabele risico s? Wat zijn de relevante strategieën in het gebied? En onderstreept hij; cruciaal is visualisatie van het ontwerp, waarbij je gebruikmaakt van instrumenten. Voor de uitwerking is het belangrijk MLV-instrumenten te hebben waarmee alle risicomaten (kosten en investering) kunnen worden uitgewerkt. Kolen geeft twee voorbeelden, waarin deze aspecten zijn uitgezocht. De rekenervaringen hieruit leren dat het investeren in alle lagen geld kost. Investeren in laag 1 is veelal het meest kosteneffectief op dijkringniveau. Maar interessant is het meewegen van andere waarden, het inzoomen op lokaal niveau en maatwerk nastreven. Deze rechtvaardigen namelijk investeringen in laag 2 en 3. Juist op het lokale niveau kunnen bestuurders aangeven wat andere waarden mogen kosten. Binnen het concept van meerlaagse veiligheid is het Meest Watervriendelijke Alternatief geïntroduceerd. Dit maakt inzichtelijk wat vanuit water -oogpunt de meest kostenefficiënte aanpak is. Daarop reageert de dagvoorzitter dat hij er erg van gecharmeerd is om in geval van ruimtelijke plannen al bij voorbaat te denken in termen van het Meest Watervriendelijke Alternatief, zeg maar een soort voorstel om bij ruimtelijke planning een watereffectrapportage in te voeren. Het is een plicht voor de bedenkers van plannen om een dergelijke rapportage op te stellen, want het dwingt hen na te denken over allerlei aspecten van MLV. Kolen is het met hem eens, maar dan moet er niets te marchanderen vallen en moet de invoering wel goed worden afgewogen ten opzichte van de geldende regels. Voorbeelden MLV ruimtelijk gevisualiseerd MLV gaat echt leven wanneer Hiltrud Pötz van Atelier Groenblauw haar presentatie geeft. Het is wat Bas Kolen al zei, visualiseer. En dat doet Pötz aan de hand van foto s, tekeningen en schetsen van modellen en methodieken. Zij werkt mee aan vijf proeftuinen voor woonwijken waar MLV en klimaatbestendigheid de hoofditems zijn. Een van de proeftuinen is een binnendijkse woonwijk in Vianen, een schoolvoorbeeld van de Nederlandse gewoonte om dichtbevolkte gebieden onder NAP aan te leggen. Bij een overstroming van de rivier de Lek kunnen de woningen op het diepste punt zo snel wegspoelen dat evacuatie niet meer mogelijk is. Het masterplan voor de wijk lag al klaar toen de ontwikkelaar zich realiseerde dat er iets aan waterveiligheid moest worden gedaan. Met het stedenbouwkundig plan als uitgangspunt is Pötz aan de slag gegaan. Betrek vanaf het eerste moment alle stakeholders, raadt zij haar publiek aan. In twee dagen tijd lag er een samen bedacht conceptplan klaar waarin ook de voor- en nadelen van de rekenmethoden waren meegenomen. Iedere laag is meegenomen in het plan, waarbij is gekeken naar de ruimtelijke inrichting en aanpassing op woningen die zo zijn vormgegeven dat bewoners zich bij overstromingen altijd kunnen terugtrekken op de bovenste verdiepingen. Shelters zijn daardoor niet nodig. Verslag / 13 maart 2013 / Meerlaagse Veiligheid 3

4 Ze geeft nog een aantal (inter)nationale voorbeelden van plaatsen waarbij veel aandacht is besteed aan de watersystemen. Hamburg bijvoorbeeld, met zijn dubbele infrastructuur, of het Zweedse Hammarby waar alles bovengronds wordt afgevoerd. Maar ook de Nederlandse paalwoningen in Maasbommel komen voorbij. Het grootste nationale succes is evenwel het project EVA-lanxmeer, waar een wachtlijst bestaat voor mensen die in de klimaatbestendige wijk willen wonen. Meerlaagse Veiligheid De grootste uitdaging noemt Pötz de invulling van een waterrobuust netwerk, waarover bij de nutsbedrijven nog niet is nagedacht. Waardevolle informatie, vindt de dagvoorzitter, die zijn stelling bevestigd ziet dat de inrichting van de infrastructuur nog een hele klus is. Prachtige presentatie, vindt een reflectant, die duidelijk op zijn netvlies heeft gekregen wat je kunt met MLV en wat de meerwaarde is van het betrekken van alle stakeholders voor een sterk, integraal ontwerp. MLV-instrumentarium Na de lunch spreekt Frank Alberts van Rijkswaterstaat-Waterdienst over het recent ontworpen MLV-instrument. De ontwikkeling van het instrumentarium is gemaakt om mede te kunnen bijdragen aan de besluitvorming op diverse niveaus. Door verschillende partijen als kennisinstituut Deltares, Rijkswaterstaat en HKV wordt eraan gewerkt sinds het Nationaal Waterplan van Aan de hand van diverse gebieds- en vervolgpilots moet er in 2020 een meer geïntegreerd (software)instrument liggen, dat kan worden ingezet voor deltaprogramma s. Essentie is de integratie en afweging van kansreducerende en gevolgreducerende maatregelen om risico s te beperken. Belangrijkste toepassingen zijn het kunnen bepalen van de kosteneffectiviteit van maatregelen en de optimale mix van maatregelen in alle lagen in beeld te krijgen. Het is de bedoeling dat het instrument verder wordt ingezet bij deltaprogramma s en andere lokale en regionale processen, ook daar met de idee dat consistente afweging en toetsing onontbeerlijk is. MLV Buitendijks Onderzoeker Hans de Moel van de Amsterdamse VU licht de mogelijkheden (2e laag) buitendijks toe aan de hand van een uitgewerkte case. Alle aspecten van dit theoretische onderzoek naar de effectiviteit van tweedelaags maatregelen en een kosten-batenanalyse in buitendijkse gebieden maatregelen zijn gestopt in een model over de Regio Rotterdam Rijnmond. Hij laat zien wat de gevolgen zijn van de klimaatverandering voor deze regio en dat onderzoek in Duitsland laat zien dat ophogen en het dry- en wetproofen van huizen effect kunnen hebben. Als er geen maatregelen in het buitendijks gebied worden genomen, neemt de kans op schade daar voor het jaar 2100 met meer dan de helft toe. In de volgende dia s wordt duidelijk dat het loont om maatregelen tegen wateroverlast te nemen. Zo is dryproofen het meest kosteneffectief voor bestaande bebouwing, voor nieuwe bebouwing is dat ophogen. Maar, stelt De Moel dan de vraag; zijn die aanpassingen dan ook praktisch implementeerbaar of staat regelgeving in de weg. Moeten bestemmingsplannen worden aangepast? Hij stelt iedereen gerust met de onsterfelijke woorden dat alles mogelijk is. De regelgeving is namelijk nog niet helder en afdingen is moeilijk, weet hij. Bouwbesluiten kun je op verschillende manieren interpreteren. Afsluitend wijst hij op het belang van burgerinitiatieven, waarmee risico s op overstromingen aanwijsbaar kunnen worden verlaagd. Maar het ontbreekt nog aan bewustwording, dus het is zaak burgers duidelijk te maken wat zij in dergelijke gevallen kunnen doen en hun handelings- Verslag / 13 maart 2013 / Meerlaagse Veiligheid 4

5 perspectieven aan te reiken. Nu is de communicatie naar burgers hierover nog veel te summier. Wat kun je met ruimtelijke maatregelen in MLV? Frans Klijn van kennisinstituut Deltares sluit de rij. Hij praat liever niet over lagen, en bovendien ziet hij nog een vergeten laag: het gaat er vooral om dat de gemeenschap wordt blootgesteld aan het gevaar van overstroming en dat je vanuit die idee naar de problematiek moet kijken. Beperk de blootstelling, is zijn devies, en vervolgens verkent hij de mogelijkheden. Hij laat zien waar het in Nederland mis kan gaan als op cruciale plekken primaire dijken doorbreken. De Betuwe is zo n gebied en ook delen van de Randstad als de Haarlemmermeer kunnen dan onder water lopen met veel individuele en economische schade. Bij dijkophogingen van circa twee meter worden de schaderisico s aanzienlijk beperkt, maar dijken verhogen is een gevoelig onderwerp en voor de idee bestaat vaak weinig sympathie. Uit de studie van Deltares blijkt dat dijken niet hoger hoeven, maar wel sterker moeten. Het water moeten ze tot aan de kruin keren en daarna mogen ze zachies overlopen. Zo ontstaat een gedoseerde overstroming waarbij er meer tijd is om te kunnen evacueren. Klijn pleit daarom ook voor doorbraakvrije dijken op plekken waar bij een dijkdoorbraak kans bestaat op veel slachtoffers. Bijvoorbeeld dus de Betuwe. Het is dus vooral een schone taak voor de waterschappen, het is tenslotte hun vakgebied, om de kans op blootstelling te verkleinen. Dus kijk naast die doorbraakvrije dijken ook naar de mogelijkheden van rivierverruiming en schrijf compartimentering niet te snel af omdat het voor de lange termijn een aantrekkelijke optie is voor een robuuster (regionaal) systeem, aldus Klijn. In deze vergeten laag ligt een oplossing, is een van de conclusies van deze dag. En veendijken die dus sterker zijn dan ze lijken kunnen daarbij een mooie rol spelen. Ook zouden techneuten zich veel meer proactief kunnen opstellen en bestuurlijk meedenken, zodat ze kunnen meesturen in het ruimtelijk proces. En: laat de gemeenschap zich bewuster worden van de gevaren van overstroming en geef ze handvatten om zich te kunnen beschermen of voorbereiden op overstromingen. Dagvoorzitter Patrick Poelmann benoemt de voor hem belangrijkste punten van de dag, die hij ook zal meenemen naar de bestuurlijke afsluiting op 15 maart: Wellicht zouden we bij ruimtelijke ordeningsprocessen en planvorming het uitwerken van het meest watervriendelijke alternatief moeten invoeren en de mogelijkheden van een watereffectrapportage kunnen bekijken, zodat alle betrokken overheden expliciet verantwoordelijkheid nemen als zij dit niet volgen. Maar voor hem lijkt het mooiste begrip van de dag toch wel deze. Hij zegt het dus nog maar een keer: in principe is alles mogelijk. Bekijk de video van deze dag Verslag / 13 maart 2013 / Meerlaagse Veiligheid 5

Proeftuinen MLV. Jannemarie de Jonge, 10 oktober 2013

Proeftuinen MLV. Jannemarie de Jonge, 10 oktober 2013 Proeftuinen MLV Jannemarie de Jonge, 10 oktober 2013 Opbouw Meerlaagsveiligheid Concept gelanceerd in Nationaal Waterplan (2009) Laag 1: preventieve maatregelen Laag 2: gevolgbeperkende maatregelen, door

Nadere informatie

Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV

Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV STICHTING TOEGEPAST ONDERZOEK WATERBEHEER Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV MEMO 2013 27 1 Plan van aanpak uitwerking gebiedsgerichte risicobenadering of MLV MEMO 2013

Nadere informatie

Deltaproofweek. Van vragen naar kennis. van kennis naar. Deltaproofweek

Deltaproofweek. Van vragen naar kennis. van kennis naar. Deltaproofweek Deltaproofweek Van vragen naar kennis van kennis naar handelingsperspectief Coverfoto: Sabien Bouwmeester Deventer Ontwerp: Shapeshifter.nl Utrecht 5-14 maart 2013 Inhoudelijk perspectief 15 maart 2013

Nadere informatie

Deltabeslissing Waterveiligheid

Deltabeslissing Waterveiligheid Deltaprogramma Waterveiligheid Deltabeslissing Waterveiligheid Het Deltaprogramma: een nieuwe aanpak Onze huidige dijknormen dateren grotendeels uit de jaren zestig. Ze zijn opgesteld na de Watersnoodramp

Nadere informatie

Multi-Layer Safety in Dordrecht. Ellen Kelder City of Dordrecht

Multi-Layer Safety in Dordrecht. Ellen Kelder City of Dordrecht Multi-Layer Safety in Dordrecht Ellen Kelder City of Dordrecht Dordrecht: Water and History. Interreg IVb project: MARE. The primary defence ring (22) Deltacity Dordrecht Dordrecht About 120.000 residents

Nadere informatie

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011 Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland Is het rijk aan zet? 1 Voorstudie PBL (2009) Speerpunten klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling: 1. Waterveiligheid 2. Zoetwatervoorziening 3. Klimaatbestendige

Nadere informatie

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid Waterveiligheid buitendijks In ons land wonen ruim 100.000 mensen buitendijks langs de rivieren, de grote meren en de kust. Zij wonen aan de waterzijde

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Zie het Deltaprogramma als een flexibele verzekering. Nieuwsbrief 3 2014. Aan- of afmelden voor deze nieuwsbrief?

Inhoudsopgave. Zie het Deltaprogramma als een flexibele verzekering. Nieuwsbrief 3 2014. Aan- of afmelden voor deze nieuwsbrief? Binnen de IJssel-Vechtdelta werken zes overheidspartners samen aan een waterveilige en klimaatbestendige toekomst. De provincie Overijssel, Waterschap Groot Salland, Veiligheidsregio IJsselland en de gemeenten

Nadere informatie

Bijeenkomst over meerlaagse veiligheid: Technische mogelijkheden volop, politiekbestuurlijke

Bijeenkomst over meerlaagse veiligheid: Technische mogelijkheden volop, politiekbestuurlijke Bijeenkomst over meerlaagse veiligheid: Technische mogelijkheden volop, politiekbestuurlijke uitdagingen te over... STOWA, UvW, IPO en het ministerie van I en M hielden op 13 maart te Utrecht een bijeenkomst

Nadere informatie

Verkenning kansen Meerlaagsveiligheid Roermond en Leudal

Verkenning kansen Meerlaagsveiligheid Roermond en Leudal Verkenning kansen Meerlaagsveiligheid Roermond en Leudal Resultaten risicoberekeningen 3 september 2013 Teun Terpstra (HKV) Laurens Bouwer (Deltares) Doelstelling Verkennen van kansen voor de waterveiligheid

Nadere informatie

Bestuurlijke bijeenkomst. Slimme Combinaties voor Waterveiligheid. gemeenschappelijke basis. David van Zelm van Eldik. Amersfoort

Bestuurlijke bijeenkomst. Slimme Combinaties voor Waterveiligheid. gemeenschappelijke basis. David van Zelm van Eldik. Amersfoort Bestuurlijke bijeenkomst Slimme Combinaties voor Waterveiligheid gemeenschappelijke basis David van Zelm van Eldik Amersfoort 11 juli 2013 Ruimtelijke inrichting en waterveiligheid (2 e laag MLV) 1 e laag

Nadere informatie

Nieuw Waterveiligheidsbeleid

Nieuw Waterveiligheidsbeleid 07-09-2015 Nieuw Waterveiligheidsbeleid Annemiek Roeling (DGRW) Inhoud De aanloop Aanleiding Doelen nieuwe waterveiligheidsbeleid Meerlaagsveiligheid en normen voor de kering Verankering van het beleid

Nadere informatie

MARE demo / gebiedspilot MLV Dordrecht: Berry Gersonius (FloodResilienceGroup, UNESCO-IHE)

MARE demo / gebiedspilot MLV Dordrecht: Berry Gersonius (FloodResilienceGroup, UNESCO-IHE) MARE demo / gebiedspilot MLV Dordrecht: Veilig en zelfredzaam eiland Berry Gersonius (FloodResilienceGroup, UNESCO-IHE) Ellen Kelder (Gemeente Dordrecht) Veilig en zelfredzaam eiland 1. Bescherming 2.

Nadere informatie

Deltaprogramma Het nationale programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening

Deltaprogramma Het nationale programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening Deltaprogramma Het nationale programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening 2 e bestuurlijke consultatieronde Deltaprogramma: Hoe houden we de delta veilig en zorgen we voor voldoende zoetwater?

Nadere informatie

Proeftuin meerlaagsveiligheid Den Helder eindpresentatie

Proeftuin meerlaagsveiligheid Den Helder eindpresentatie Proeftuin meerlaagsveiligheid Den Helder eindpresentatie Proeftuin Meerlaagsveiligheid: Hoe kunnen we overstromingsrisico s minimaliseren door toepassing van het concept meerlaagsveiligheid? Laag 1: sterke

Nadere informatie

De Klimaatbestendige Stad s-hertogenbosch

De Klimaatbestendige Stad s-hertogenbosch De Klimaatbestendige Stad s-hertogenbosch Christiaan W allet Deltaprogramm a Nieuwbouw en Herstructurering Programma van vanmiddag 12.30 u. Opening met pitches 12.45 u. Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering

Nadere informatie

Onderdeel 1, basale vragen

Onderdeel 1, basale vragen Introductietekst De risicokaart is een kaart op internet (www.risicokaart.nl) met informatie over risico s in uw omgeving. Denk bijvoorbeeld aan transporten met gevaarlijke stoffen, bedrijven die met gevaarlijke

Nadere informatie

Voorstel aan dagelijks bestuur

Voorstel aan dagelijks bestuur Voorstel aan dagelijks bestuur Datum vergadering 25-03-2014 Agendapunt 7 Steller / afdeling M.J. Potter / Projecten en waterkeringen Openbaar Ja Bestuurder L.H. Dohmen Bijlage(n) 2 Programma Waterkeringszorg

Nadere informatie

Hoe kwetsbaar zijn onze netwerken?

Hoe kwetsbaar zijn onze netwerken? Hoe kwetsbaar zijn onze netwerken? Hoe kwetsbaar zijn onze infrastructuurnetwerken en op welke manier zijn ze van elkaar afhankelijk? In een simulatie van een overstroming in Rotterdam Noord zochten gebiedsexperts

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR Aandachtsveldhouder J. Lamberts Vergadering : 6 mei 2014 Agendapunt : 6. Bijlagen : 1. Concept nieuw waterveiligheidsbeleid NB: ter inzage bij directiesecretariaat 2.

Nadere informatie

Waterveiligheid in Westpoort

Waterveiligheid in Westpoort Pilotstudie 2012 / 2013 Atlas samengesteld 15 interviews 3 workshops Opbrengst Ketenafhankelijkheden Handelingsperspectieven Deltaprogramma Nieuwe normen voor Waterveilighied Zoetwatervoorziening voorspelbaarder

Nadere informatie

Hoog water op het schoolplein?

Hoog water op het schoolplein? Hoog water op het schoolplein? Hoofdstuk 1. Introductie Hoofdstuk 1. Introductie Een rampenbestrijdingsoefening, zin of onzin? Opdracht 1.1: Denk je dat het nuttig is dat er een oefening met een overstromingsramp

Nadere informatie

Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken November 2012. Samenvatting

Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken November 2012. Samenvatting Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken November 2012 Samenvatting Meerlaagsveiligheid nuchter bekeken 1 In het Nationaal waterplan (2009) is het concept meerlaagsveiligheid geïntroduceerd. De meerlaagsveiligheidsbenadering

Nadere informatie

Trapdijk. Dé multifunctionele stadsdijk. www.rotterdam.nl. nieuwe Trapdijk. oude dijk

Trapdijk. Dé multifunctionele stadsdijk. www.rotterdam.nl. nieuwe Trapdijk. oude dijk www.rotterdam.nl Trapdijk Dé multifunctionele stadsdijk Gemeentewerken Rotterdam ontwikkelt de Trapdijk. Dit is een trapsgewijze dijk, waarvan de treden gebruikt kunnen worden voor wegen, groen, bebouwing,

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Assetmanagement bij waterkeringen

Assetmanagement bij waterkeringen Assetmanagement bij waterkeringen Frank den Heijer NVRB symposium Assetmanagement in de publieke sector Assetmanagement bij waterkeringen Historie en context Toetsproces waterkeringen Cases: toetsronden

Nadere informatie

Ervaringen met risicomethodiek en resultaten proefperiode. wegen of aanvullende beschermende maatregelen nodig zijn.

Ervaringen met risicomethodiek en resultaten proefperiode. wegen of aanvullende beschermende maatregelen nodig zijn. Nieuw Zuid-Hollands beleidskader voor buitendijks bouwen Ervaringen met risicomethodiek en resultaten proefperiode Niet iedereen in Nederland woont of werkt binnen de dijken: sommigen leven in buitendijks

Nadere informatie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie 24 Resultaten peiling Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie De 32 auteurs en redactieleden die aan dit boek hebben meegewerkt, hadden als voorbereiding op de werksessie van 7 november 2013

Nadere informatie

Handreiking Meerlaagsveiligheid

Handreiking Meerlaagsveiligheid Handreiking Meerlaagsveiligheid Methode Nader Verklaard Auteurs: Marit Zethof Bob Maaskant Karin Stone Bas Kolen Ruud Hoogendoorn December 2012 Meerlaagsveiligheid Methode nader verklaard Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober Vandaag Deltaprogramma IJsselmeergebied Marktverkennen in het Deltaprogramma 1. De detachering bedrijfsleven Opzet Vogelvlucht activiteiten 2. Stellingen en reflectie 3. Conclusies en aanbevelingen 24

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland Hoogheemraadschap van Delfland Beleidskader ten behoeve van adaptatie aan klimaatverandering Beleidsveld: Aard voorstel: 150 Besluitvormend Vergaderdatum: Agendapunt: Kenmerk VV: Aantal bijlagen: 18 december

Nadere informatie

KLIMAATADAPTATIE IN DE STAD. Proeftuinen Den Haag en Arnhem

KLIMAATADAPTATIE IN DE STAD. Proeftuinen Den Haag en Arnhem KLIMAATADAPTATIE IN DE STAD Proeftuinen Den Haag en Arnhem BOSCH SLABBERS Klimaatadaptatie in de stad Proeftuinen Den Haag en Arnhem Opdrachtgever Ministerie van VROM In samenwerking met Gemeenten Den

Nadere informatie

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied.

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied. > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Bestuurlijke planning DRD 2013-2014

Bestuurlijke planning DRD 2013-2014 Bestuurlijke planning DRD 2013-2014 Landelijke Stuurgroepen 17 sept Prinsjesdag DP 2014 Stuurgroepen Rijnmond-Drechtsteden 16 juli 2013 RoRoR special 4 sept 2013 Inzichten beschermingsniveaus 19 sept GROM

Nadere informatie

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort Water, bodem en groen vormen de groene alliantie. De gemeente Amersfoort borgt de alliantie in drie etalagegebieden én in haar structuurvisie, het

Nadere informatie

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Cruquius Manifest Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Waterbeheer in Nederland staat voor een groot uitdaging: Waterbeheerders

Nadere informatie

ONTWERP-RAADSVOORSTEL VAN BenW AAN DE RAAD VOOR 20 februari 2014

ONTWERP-RAADSVOORSTEL VAN BenW AAN DE RAAD VOOR 20 februari 2014 ONTWERP-RAADSVOORSTEL VAN BenW AAN DE RAAD VOOR 20 februari 2014 OPSTELLER VOORSTEL: Jan Zijlstra AFDELING: PORTEFEUILLEHOUDER: Pytsje de Graaf Agendapunt: No. /2014 Dokkum, 8 januari 2014 ONDERWERP: bestuurlijke

Nadere informatie

Deltaprogramma 2014. Bijlage F. Bestuurlijke Planning DP2015

Deltaprogramma 2014. Bijlage F. Bestuurlijke Planning DP2015 Deltaprogramma 2014 Bijlage F Bestuurlijke Planning DP2015 Deltaprogramma 2014 Bijlage F Bestuurlijke Planning DP2015 Deltaprogramma 2014 Bijlage F 2 Bestuurlijke planning In deze bijlage is de bestuurlijke

Nadere informatie

Steden. Toekomst. van de. BOUWLOKALEN Steden van de Toekomst WATERBASED URBAN DEVELOPMENT

Steden. Toekomst. van de. BOUWLOKALEN Steden van de Toekomst WATERBASED URBAN DEVELOPMENT Steden van de Toekomst DeltaSync Bouwen op het water - Multidisciplinair Architectuur/Stedenbouw Constructief ontwerp Waterbeheer - Advies (marktverkenning, gebiedsanalyse, toekomstvisies) -Ontwerp (Constructie,

Nadere informatie

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Bouw mee aan de stad van de toekomst

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Bouw mee aan de stad van de toekomst Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie Bouw mee aan de stad van de toekomst Wateroverlast Wateroverlast is waarschijnlijk het meest zichtbare probleem. Steeds vaker staan winkels en kelders vol water. Zo

Nadere informatie

Raak onderzoek 2015, 2016 Wiebe Bakker

Raak onderzoek 2015, 2016 Wiebe Bakker De klimaatbestendige stad, inrichting in de praktijk Raak onderzoek 2015, 2016 Wiebe Bakker Een hot item Aandacht voor klimaatadaptatie Deltaprogramma Nieuwbouw en herstructurering Klimaatbestendige Stad

Nadere informatie

Denk mee met Rijnland

Denk mee met Rijnland Denk mee met Rijnland weergave conferentie 2 juni ten behoeve van waterbeheerplan 5 IJMUIDEN AMSTERDAM WEST WASSENAAR GOUDA Droge voeten, schoon water Inhoudsopgave: Inleiding 3 Een nieuw waterbeheerplan

Nadere informatie

Drainagetechnieken tegen piping

Drainagetechnieken tegen piping Drainage technieken tegen piping Imagine the result Introductie Hans Niemeijer Inventarisatie drainagetechnieken als maatregel tegen piping Bestaand en nieuw Rijkswaterstaat WVL Innovatie, nhwbp, POV-piping

Nadere informatie

Klimaatbestendige stad Noodzaak én kans

Klimaatbestendige stad Noodzaak én kans Klimaatbestendige stad Noodzaak én kans dr ir Frans H M van de Ven W203 - KIVI Jaarcongres Delta Cities 11 november 2014 Overzicht Inleiding: Waarom? Stresstest Klimaatbestendigheid DPNH Tools voor de

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Veiligheid Nederland in Kaart 2

Veiligheid Nederland in Kaart 2 Veiligheid Nederland in Kaart 2 Ruben Jongejan 2007 Veiligheid Nederland in Kaart pagina 1 Inhoud 1. Wat is VNK2? 2. Methoden en technieken 3. Toepassingen 4. Samenvatting 2007 Veiligheid Nederland in

Nadere informatie

Het Deltaprogramma. Nederland op orde: vandaag en morgen. Wim Kuijken / Bart Parmet. 7 december 2012 KNAG-Onderwijsdag

Het Deltaprogramma. Nederland op orde: vandaag en morgen. Wim Kuijken / Bart Parmet. 7 december 2012 KNAG-Onderwijsdag Het Deltaprogramma Nederland op orde: vandaag en morgen Wim Kuijken / Bart Parmet 7 december 2012 KNAG-Onderwijsdag Het Deltaprogramma Nationaal programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening 2

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

ļll II ii l i.»j 'i! l ľ l! l ľlľ l lľ l!ih»ll Deltacommissaris

ļll II ii l i.»j 'i! l ľ l! l ľlľ l lľ l!ih»ll Deltacommissaris Deltacommissaris > Retouradres Postbus 9Ũ653 2509 LR Den Haag Waterschap Peel en Maasvallei De weledelgestrenge heer mr. A.M.G. Gresel Postbus 3390 5902 RJ Venlo ii l i.»j 'i! l ľ l! l ľlľ l lľ l!ih»ll

Nadere informatie

Brede coalitie aan de slag met waterrobuust en klimaatbestendig Nederland

Brede coalitie aan de slag met waterrobuust en klimaatbestendig Nederland Impressieverslag Festival Ruimtelijke Adaptatie 9 oktober 2014 Brede coalitie aan de slag met waterrobuust en klimaatbestendig Nederland Een brede coalitie van overheid, bedrijfsleven, brancheorganisaties

Nadere informatie

Hoog water op het schoolplein?

Hoog water op het schoolplein? Hoog water op het schoolplein? Hoofdstuk 1. Introductie Hoofdstuk 1. Introductie Een rampenbestrijdingsoefening, zin of onzin? Opdracht 1.1: Denk je dat het nuttig is dat er een oefening met een overstromingsramp

Nadere informatie

Toepassing Basisvisie Afwegingskader Meerlaagse Veiligheid; een methode om mee te werken in de praktijk

Toepassing Basisvisie Afwegingskader Meerlaagse Veiligheid; een methode om mee te werken in de praktijk Toepassing basisvisie afwegingskader Meerlaagsveiligheid Final l report Toepassing Basisvisie Afwegingskader Meerlaagse Veiligheid; een methode om mee te werken in de praktijk rapport 2012 23 TER INZAGE

Nadere informatie

Basisdocument DPNH Buitendijkse gebieden

Basisdocument DPNH Buitendijkse gebieden 2014 Basisdocument DPNH Buitendijkse gebieden Albert Elshof Elshof Advies 17-2-2014 . Colofon Dit rapport is tot stand gekomen dankzij de inbreng van vele mensen. Van experts tot ervaringsdeskundigen.

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

WATER8C MO. 2014.21608

WATER8C MO. 2014.21608 Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Retouradres Postbus 20906 2500 EX Den Haag Waterschap Peel en Maasvallei Dijkgraaf mr. A.M.G. Gresel Postbus 3390 5902 RĴ Venlo WATER8C MO. 2014.21608

Nadere informatie

Voorzitters en leden stuurgroepen gebiedsgerichte deelprogramma s; voorzitters UvW en VNG-commissie Water en portefeuillehouder water IPO.

Voorzitters en leden stuurgroepen gebiedsgerichte deelprogramma s; voorzitters UvW en VNG-commissie Water en portefeuillehouder water IPO. > Retouradres Postbus 90653 2509 LR Den Haag Voorzitters en leden stuurgroepen gebiedsgerichte deelprogramma s; voorzitters UvW en VNG-commissie Water en portefeuillehouder water IPO. In afschrift aan:

Nadere informatie

Kleine kansen grote gevolgen

Kleine kansen grote gevolgen Kleine kansen grote gevolgen Slachtoffers en maatschappelijke ontwrichting als focus voor het waterveiligheidsbeleid SAMENVATTING Kleine kansen grote gevolgen Slachtoffers en maatschappelijke ontwrichting

Nadere informatie

Scenario s samenwerking in de regio

Scenario s samenwerking in de regio Scenario s samenwerking in de regio Opmerkingen vooraf: * Drie varianten naast elkaar gezet; 1. Gemeente blijft zelfstandig verder gaan; 2. Samenwerking BCH met 3D brede blik (dus vizier is vanuit gehele

Nadere informatie

MIRT Onderzoek Pilot Meerlaagsveiligheid Marken Samenvatting eerste fase: Onderscheidende strategieën

MIRT Onderzoek Pilot Meerlaagsveiligheid Marken Samenvatting eerste fase: Onderscheidende strategieën MIRT Onderzoek Pilot Meerlaagsveiligheid Marken Samenvatting eerste fase: Onderscheidende strategieën De waterveiligheid op Marken voldoet niet aan de huidige veiligheidseisen. Een deel van de dijk heeft

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Waterveilig en klimaatbestendig bouwen, wonen en leven

Waterveilig en klimaatbestendig bouwen, wonen en leven Uitnodiging Werkconferentie IJssel-Vechtdelta Waterveilig en klimaatbestendig bouwen, wonen en leven Uitvoering met partners in de praktijk WOENSDAG 9 MAART 2016 VAN DER VALKHOTEL IN ZWOLLE IJssel- Vechtdelta

Nadere informatie

Klankbordgroep nhwbp en nieuwe normering Op 9 maart vond een klankbordbijeenkomst plaats over de voortgang van het nhwbp en de nieuwe normering.

Klankbordgroep nhwbp en nieuwe normering Op 9 maart vond een klankbordbijeenkomst plaats over de voortgang van het nhwbp en de nieuwe normering. Nieuwsbrief voorzitters en secretarissendirecteuren week 10 Landelijke toetsdag waterkeringen Op deze dag werden door het ministerie van I&M de resultaten van de 3e toetsing gepresenteerd. Ook werd uitleg

Nadere informatie

Proeftuinen meerlaagsveiligheid

Proeftuinen meerlaagsveiligheid Proeftuinen meerlaagsveiligheid Rapportage ontwerpend onderzoek meerlaagsveiligheid 2013 rapport 1307 Introductie Tijdens de proeftu er gekeken of er n ingrepen mogelijk overstroming zou Introductie De

Nadere informatie

Verslag. Onderzoek & Projecten Projecten. Aanwezigen. 17 oktober 2008 08.019466. 1 oktober 2008, 20.00 uur. Tulip Inn Hotel. A.M.

Verslag. Onderzoek & Projecten Projecten. Aanwezigen. 17 oktober 2008 08.019466. 1 oktober 2008, 20.00 uur. Tulip Inn Hotel. A.M. Onderzoek & Aan Aanwezigen en tijd bespreking 1 oktober 2008, 20.00 uur Plaats bespreking Tulip Inn Hotel Aanwezig Albert van Blaaderen (bestuurslid dagelijks bestuur AGV), Medewerkers Waternet:, Kenrick

Nadere informatie

drs. ir. R.B. (Ruben) Jongejan, prof. drs. ir. J.K. (Han) Vrijling, dr. ir. S.N. (Bas)

drs. ir. R.B. (Ruben) Jongejan, prof. drs. ir. J.K. (Han) Vrijling, dr. ir. S.N. (Bas) Bestuurders geboeid door veiligheidsketen drs. ir. R.B. (Ruben) Jongejan, prof. drs. ir. J.K. (Han) Vrijling, dr. ir. S.N. (Bas) Jonkman Technische Universiteit Delft, Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen

Nadere informatie

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012 Kennis Platform Water Samenvatting advies 2012 Samenvatting advies 2012 Voor u ligt het eerste advies van het kennisplatform water Nieuwe Stijl over strategisch wateronderzoek. Dit (informele) platform

Nadere informatie

Samen ontwerpen aan klimaat in de stad

Samen ontwerpen aan klimaat in de stad Het Deltaprogramma De Nederlandse delta is kostbaar, maar ook kwetsbaar. Als er iets gebeurt, is het leed niet te overzien. Nederland heeft nog steeds de best beveiligde delta ter wereld, maar het klimaat

Nadere informatie

Waarom deltadijken bijdragen aan een robuust systeem

Waarom deltadijken bijdragen aan een robuust systeem Waarom deltadijken bijdragen aan een robuust systeem Marjolein Mens 1, Jantsje M. van Loon- Steensma 2, Tessa Eikelboom 3 1 Deltares, Zoetwatersystemen, afdeling Risicoanalyse voor Waterbeheer 2 Wageningen

Nadere informatie

Investeren in evacueren: wat kost het, wat levert het op?

Investeren in evacueren: wat kost het, wat levert het op? Ruimtelijke veiligheid en risicobeleid Jrg 4. Nr. 12 Ι 23 kennis Investeren in evacueren: wat kost het, wat levert het op? T. (Teun)Terpstra HKV Lijn in water B. (Bas) Kolen HKV Lijn in water N.(Nathalie)

Nadere informatie

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Datum behandeling OVW i : 1 juni 2005 Kenmerk: OVW-2005-484 Aanleiding Het ministerie heeft het Overlegorgaan Goederenvervoer (OGV) advies gevraagd over

Nadere informatie

ONTWERPEN MET AANDACHT VOOR GROENBLAUWE NETWERKEN

ONTWERPEN MET AANDACHT VOOR GROENBLAUWE NETWERKEN ONTWERPEN MET AANDACHT VOOR GROENBLAUWE NETWERKEN 28 oktober 2014 Hiltrud Pötz Toenemende verstedelijking en bevolkingskrimp Uitdaging Maatregel Klimaatverandering Sponswerking vergroten - Vaker heftige

Nadere informatie

Cramer geeft startsein voor superduurzame Zuidplaspolder

Cramer geeft startsein voor superduurzame Zuidplaspolder Cramer geeft startsein voor superduurzame Zuidplaspolder Minister Cramer heeft 3 juni het startsein gegeven voor de ontwikkeling van de Zuidplaspolder tot een icoon van duurzaamheid. In de brandweerkazerne

Nadere informatie

Keynote Future Green City 26 november 2015 10.30-12.00

Keynote Future Green City 26 november 2015 10.30-12.00 Keynote Future Green City 26 november 2015 10.30-12.00 Thema: Leven met water in de stad Speech: - Geweldig om zoveel professionals bezig te zien met groen en water in stedelijk gebied! - In het Deltaprogramma

Nadere informatie

Zoete kansen in de polder

Zoete kansen in de polder Zoete kansen in de polder Nieuwsbrief Woensdag 10 oktober vond het Regiodebat plaats over de bestuurlijke keuzes in de zoetwatervoorziening in laag West- Nederland. Dit debat focust op de verzilting, verzilting

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten Waterschap De Dommel Waterberging De visie tot 2050 op hoofdpunten Inhoud 2 De waterbergingsvisie van Waterschap De Dommel; doel, kader en status 4 Werknormen wat zijn dat? 5 Waterschap De Dommel kan niet

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. 24 april 2012 SSO

ALGEMENE VERGADERING. 24 april 2012 SSO VERGADERDATUM 24 april 2012 SSO SECTOR/AFDELING STUKDATUM NAAM STELLER 29 maart 2012 R.H. Nieuwenhuis, J. Janson ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT 14 Voorstel Kennisnemen van de stand van zaken van het Deltaprogramma

Nadere informatie

: Nieuw belastingstelsel

: Nieuw belastingstelsel A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d. : 7 september 2011 Agendapunt: 7 Onderwerp : Nieuw belastingstelsel KORTE SAMENVATTING: In het Bestuursakkoord Water is overeengekomen dat de waterschappen

Nadere informatie

Waterschap Peel en Maasvallei wil hoge ambities behalen met SureCase

Waterschap Peel en Maasvallei wil hoge ambities behalen met SureCase Waterschap wil hoge ambities behalen met SureCase Case study Waterschap Peel en Maasvallei Juni 2014 Waterschap Peel en Maasvallei wil hoge ambities behalen met SureCase Pagina 2/5 Waterschap Peel en Maasvallei

Nadere informatie

Klimaatverandering gevolgen voor weginfrastructuur

Klimaatverandering gevolgen voor weginfrastructuur Klimaatverandering gevolgen voor weginfrastructuur Thomas Bles In Nederland veelal gerelateerd aan water Maar ook Niet alleen uitdaging voor de toekomst Belang Rijkswaterstaat Waarom inzicht krijgen in

Nadere informatie

Waarom is het plan dat de Unie van Waterschappen nu voorlegt aan de staatssecretaris een deugdelijk en goed plan voor het toekomstig waterbeheer?

Waarom is het plan dat de Unie van Waterschappen nu voorlegt aan de staatssecretaris een deugdelijk en goed plan voor het toekomstig waterbeheer? Nederland waterland, Nederland waterschapsland Kernboodschap De waterschappen zijn gericht op de toekomst. Daarom hebben zij in het licht van de klimaatverandering en de economische crisis een plan gemaakt

Nadere informatie

LEI NO. 4 SEP i:i. iixih-lhil'l-'i'i-li-'li-'li'-l-ll INGEK.

LEI NO. 4 SEP i:i. iixih-lhil'l-'i'i-li-'li-'li'-l-ll INGEK. WATE NO. 11 I 2012.18187 LEI INGEK. 4 SEP i:i > Retouradres Postbus 90653 2509 LR Den Haag Waterschap Peel en Maasvallei De weledelgestrenge heer mr. A.M.G. Gresel Postbus 3390 5902 PJ Venlo iixih-lhil'l-'i'i-li-'li-'li'-l-ll

Nadere informatie

West. Special: Bijeenkomst van Leergemeenschap West-Nederland Water- en Ruimteberichten. Rijkswaterstaat. Deze uitgave is een samenwerking tussen

West. Special: Bijeenkomst van Leergemeenschap West-Nederland Water- en Ruimteberichten. Rijkswaterstaat. Deze uitgave is een samenwerking tussen West #1 Special: Bijeenkomst van Leergemeenschap West-Nederland Water- en Ruimteberichten Deze uitgave is een samenwerking tussen Dit is een uitgave van Rijkswaterstaat www.rijkswaterstaat.nl 0800-8002

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor?

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water, gezuiverd afvalwater en stevige dijken. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water,

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5 Verslag Datum verslag Project 1220039-005 Opgemaakt door Eric Huijskes Datum bespreking 16 juni 2015 Aantal pagina's 5 Vergadering Bijeenkomst "Noodmaatregelen bij hoogwater" - 16 juni 2015 Aanwezig Zie

Nadere informatie

IMPRESSIE INSPREKEN VASTSTELLING KEUR HHSK, NOVEMBER 2015

IMPRESSIE INSPREKEN VASTSTELLING KEUR HHSK, NOVEMBER 2015 IMPRESSIE INSPREKEN VASTSTELLING KEUR HHSK, NOVEMBER 2015 Inleiding Op 25 november 2015 vergaderde de Verenigde Vergadering (VV) van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK). De

Nadere informatie

VERKIEZINGS PROGRAMMA

VERKIEZINGS PROGRAMMA VERKIEZINGS PROGRAMMA 2 WATERSCHAPSVERKIEZINGEN 2015-2018 1 VERKIEZINGSPROGRAMMA 2015-2018 Partijleden Samen werken aan water 1 Theo Hogendoorn Dronten 2 Bert Philipsen Rutten 3 M.C. Slootman-Claassen

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Gevaarlijke stoffen die tijdens een calamiteit vrijkomen in de lucht kunnen de gezondheid van mensen in het omringende gebied bedreigen. Zulke gassen of dampen kunnen ontsnappen

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van de Hogeschool Rotterdam. Mijn presentatie is opgebouwd

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Pilots meerlaagsveiligheid. werken achter de dijk

Pilots meerlaagsveiligheid. werken achter de dijk Pilots meerlaagsveiligheid Samen werken achter de dijk Deze brochure is gebaseerd op: Arwin van Buuren, Gerald-Jan Ellen, Jitske Van Popering - Verkerk, Corniel van Leeuwen (2015) Die het water deert die

Nadere informatie

OViN%symposium,2015,

OViN%symposium,2015, OViN%symposium2015 CarelvanderLippe Donderdag12februari2015NWO%gebouwDenHaag Programma 12.00%13.00 Inloopmetlunch 13.00%13.15 InleidingdoorJosSchiepers(CentraalBureauvoordeStatistiek) dagvoorzitter 13.15%14.45

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs. 11 juni 2012

Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs. 11 juni 2012 Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs 11 juni 2012 Programma Introductie Voorstelronde Water gaat over grenzen: veel partijen Film Hoogwater in Groningen Zeven watercalamiteiten Samenwerking versterken,

Nadere informatie

Coalitie Regio Utrecht

Coalitie Regio Utrecht lntentieverkla ring Ruimtelij ke Adaptatie Coalitie Regio Utrecht definitief versie 2 oktober Kenmerk: DM 861120 Bron afbeeldingen: Ministerie van lnfrastructuur en M l eu, Deltaprogramma Nieuwbouw en

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie