WAT MOETEN WIJ AANPAKKEN?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WAT MOETEN WIJ AANPAKKEN?"

Transcriptie

1 Een duurzaam waterbeheer, het verspreiden van technologie en kennis, de toegang tot watervoorraden en het stimuleren van innovatie vormen de sleutel tot een wereldwijde waterzekerheid CropLife International meent dat de beschikbaarheid van water in wereldwijde, regionale en nationale plannen voor voedselveiligheid een prioriteit moet zijn. Naarmate de wereldbevolking toeneemt en de wereldwijde voedselproductie stijgt om aan de vraag te voldoen, wordt het waterbeheer in de landbouw een van de belangrijkste collectieve uitdagingen om wereldwijd een duurzame ontwikkeling te realiseren en deze cruciale hulpbron te beschermen. * CropLife International is de wereldwijde associatie van de plant- en gewasindustrie. Meer info: Water is essentieel en cruciaal voor het leven. Ongeveer 1,2 miljard mensen leven vandaag echter in een gebied waar water schaars is. De landbouw is goed voor 70 procent van het wereldwijde waterverbruik, hoofdzakelijk via bevloeiing. Men neemt aan dat de wereldwijde behoefte aan water tegen 2030 met 40 procent zal toenemen. De landbouw moet dan ook de geproduceerde crop per drop of de opbrengst per verbruikte druppel maximaliseren en helpen om de kloof met de toekomstige vraag naar water te dichten. Nu lijdt meer dan één miljard mensen chronisch honger. De groeiende ontoegankelijkheid van watervoorraden als gevolg van de klimaatverandering kan het aantal hongerlijders aanzienlijk doen toenemen. Het merendeel daarvan woont in de armste en meest kwetsbare gemeenschappen in de ontwikkelingslanden. Onzekerheid op het gebied van watervoorziening leidt niet alleen tot honger, maar is ook een katalysator voor sociale onrust, veroorzaakt een hele reeks gezondheidsproblemen en leidt tot aantasting van het milieu. Er zijn talrijke wijzigingen in het waterbeheer nodig om de waterzekerheid te verbeteren. Een duurzaam gebruik van water in de landbouw is essentieel. Daar zal minstens een investering in bevloeiings- en waterbeheertechnologieën voor nodig zijn, naast de invoering van geavanceerde landbouwtechnieken, het optimaal inzetten van gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen, en investeringen in onderzoek naar gewassen. WAT MOETEN WIJ AANPAKKEN? Duurzaam waterbeheer Het beleid moet de meest duurzame en efficiënte landbouwmethoden mogelijk maken en stimuleren om het waterverbruik in de landbouw te optimaliseren. Verspreiden van technologieën en kennis Het beleid moet de landbouwers toegang geven tot opleiding in optimale landbouwmethodes en zorgen dat de infrastructuur en technologie beschikbaar zijn om die toe te passen. Toegang tot watervoorraden Het beleid moet een prioriteit maken van de toegang tot veilige en betrouwbare watervoorraden zodat de landbouwers voldoende oogst kunnen produceren om in de voedselzekerheid te voorzien. Innovatie stimuleren Het beleid moet wetenschappelijk gebaseerd zijn en gunstig voor voortdurende innovatie in de ontwikkeling en verbetering van waterbesparende technologieën en kennis in de landbouw.

2 Duurzaam waterbeheer Het beleid moet de meest duurzame en efficiënte landbouwmethoden mogelijk maken en stimuleren om het waterverbruik in de landbouw te optimaliseren. Afhankelijk van de situatie kan men door bevloeiing twee tot drie keer zoveel produceren als in landbouw zonder bevloeiing 1. Daardoor kunnen landbouwers de productie van hun land verhogen Ongeveer 1,2 miljard mensen leven vandaag in een gebied waar water schaars is. De OESO voorspelt dat dit tegen 2030 zal stijgen tot naar schatting 3,9 miljard mensen. De meeste daarvan zullen in ontwikkelingslanden wonen. zonder dat zij van onbebouwd land akkerland hoeven te maken. Met een inefficiënte bevloeiing kan men echter watervoorraden verspillen, en de huidige watervoorraden staan al erg onder druk door de ongekende bevolkingsgroei van de laatste vijftig jaar. Het aantal bevloeide hectaren zal de komende 30 jaar naar verwachting nog met 20 procent toenemen. Wij moeten de gebruikte hoeveelheid water voor de voedselproductie verminderen. De doeltreffendste manier om het water efficiënter te gebruiken is met een stapsgewijze aanpak. Die steunt op maatregelen vanaf de bron van het water tot het gewas. Wij kunnen nu concrete maatregelen nemen om het water efficiënter te gebruiken in de gewasproductie. Bijvoorbeeld door lekken in kanalen en pijpleidingen te repareren; door de bevloeiingssystemen te verbeteren of op te waarderen; en door begroeiing met bodembedekkers aan te moedigen opdat minder water uit de bodem zou verdampen. Sensibiliseren van de landbouwers over een goed gebruik van gewasbeschermingsmiddelen helpt ook om het waterverbruik te reduceren. Niet alleen door goede praktijken voor het beheer van de watervoorraden, maar ook door verhoging van de landbouwproductiviteit kan het waterverbruik verminderen. Door de gewasopbrengsten per hectare te optimaliseren, kunnen landbouwers meer voedsel telen zonder hun watervoetafdruk te verhogen. In vele delen van de wereld haalt men slechts 20 procent van de opbrengst van de plantaardige productie in de ontwikkelde landen. Om de productiviteit te verhogen is een doeltreffender verspreiding van kennis over de landbouw noodzakelijk, en moet de landbouwer toegang krijgen tot landbouwgrondstoffen zoals zaad van goede kwaliteit en gewasbeschermingsmiddelen om de verliezen voor en na het oogsten als gevolg van ongedierte en ziektes te verminderen. Naar raming zal de wereldwijde behoefte aan water in 2030 het huidige aanbod met 40 procent overschrijden en zal een derde van de wereldbevolking in een stroomgebied wonen waar dit tekort meer dan 50 procent zal bedragen. (2030 Water Resources Group) De productiviteitsverhoging in de landbouw in de VS tijdens de laatste twintig jaar heeft de hoeveelheid water nodig voor de teelt van landbouwgewassen aanzienlijk gereduceerd. Zo is bijvoorbeeld het waterverbruik voor elke bevloeide are katoen met 30 procent gedaald. Dat betekent dat er nu ca l minder water nodig is om een bevloeide are katoen te kweken 2. 1 VN, Field to Market 2009, Keystone

3 Verspreiden van kennis en technologieën Het beleid moet de landbouwers toegang geven tot opleiding in optimale landbouwmethodes en zorgen dat de infrastructuur en technologie beschikbaar zijn om die toe te passen. De landbouwers moeten in staat zijn om met de bestaande technieken te werken en de bestaande praktijken toe te passen voor een efficiënt watergebruik; maar in landelijke gebieden zijn die voor hen vaak slechts in zeer beperkte mate toegankelijk. Samenwerkingsverbanden over de sectoren heen en in de hele keten voor landbouwgrondstoffen helpen garanderen dat nuttige technologieën en kennis diegenen bereiken die daaraan het meeste behoefte hebben. Men dient publiek-private partnerschappen (PPP s) aan te moedigen als middel om op een doeltreffende manier kennis uit te wisselen en de toegang tot grondstoffen te vergemakkelijken. Zo werken bijvoorbeeld in het Water Efficient Maize for Africa -partnerschap ( waterzuinige maïs voor Afrika ) instellingen uit de Afrikaanse openbare sector samen met verscheidene privébedrijven en -organisaties aan de ontwikkeling van een Afrikaanse maïssoort die bestand is tegen droogte. Dankzij dergelijke partnerschappen worden op een doeltreffende manier de verspreiding van landbouwgrondstoffen (zoals zaden en gewasbeschermingsmiddelen), de bouw van landbouwinfrastructuur (zoals bevloeiingssystemen) en de aanleg van transportverbindingen die de toegang tot de meest verafgelegen regio s waarborgen, mogelijk gemaakt. Opleidingsprogramma's bieden landbouwers ter plaatse relevante kennis aan om de efficiëntste watergebruiktechnieken toe te passen, de landbouwproductie te optimaliseren en de duurzaamste landbouwmethodes aan te wenden. Voortgezet onderzoek naar duurzame landbouwtechnieken en doeltreffende voorlichting zijn essentieel om te garanderen dat landbouwers worden opgeleid in de meest geavanceerde technieken voor een optimaal watergebruik in de plantaardige productie. Praktijken als conserverende bodembewerking kunnen een groot verschil uitmaken doordat zij het vocht in de grond houden en uitspoeling tegenhouden, waardoor de bodemerosie met procent vermindert. Deze landbouwpraktijken met weinig of geen grondbewerking worden vaak mogelijk gemaakt door het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en verbeterde zaden. Het beleid moet de landbouwers aanmoedigen om duurzame landbouwpraktijken te beoefenen om de landbouwcapaciteit te maximaliseren, wat moet leiden tot het behoud van de natuurlijke hulpbronnen. CropLife leidt elk jaar meer dan landbouwers op in geïntegreerde teelttechnieken (Integrated Crop Management (ICM)-technieken) om zo het beheer van hulpbronnen, inclusief water, te verbeteren. Stewardship-programma's hebben ook als doel de kwaliteit en de beschikbaarheid van het water te beschermen door de bodemerosie te verminderen, de uitspoeling van gewasbescherminsmiddelen te voorkomen en de habitat van wilde fauna en flora te vergroten als onderdeel van een holistische benadering van landbeheer. Toegang tot watervoorraden Het beleid moet een prioriteit maken van de toegang tot veilige en betrouwbare watervoorraden zodat de landbouwers voldoende oogst kunnen produceren om in de voedselzekerheid te voorzien.

4 Er wordt voorspeld dat als gevolg van de invloed van de klimaatverandering en het niet-duurzame en ongelijk verdeelde waterverbruik in de hele wereld tegen 2030 ongeveer 3,9 miljard mensen in gebieden met waterschaarste zullen wonen 3. Droogte en woestijnvorming zijn belangrijke belemmeringen van de voedselzekerheid. Landbouwers in droogtegevoelige gebieden ondervinden meer droge periodes als gevolg van de ingetreden klimaatverandering. In Afrika zouden tegen 2020 tussen de 75 en 200 miljoen mensen door extra waterschaarste kunnen worden getroffen. Tegelijkertijd heeft de klimaatverandering steeds vaker tot overstromingen geleid. Hoewel men in sommige landbouwgebieden in de wereld, zoals in Bangladesh, voor de productie op een jaarlijkse overstroming rekent, kunnen zeer grote overstromingen op onregelmatige tijdstippen leiden tot het verlies van oogsten en wijdverbreide schade op lange termijn aan landbouwgronden. Gewassen telen is onmogelijk zonder dat op het juiste tijdstip voldoende water beschikbaar is. Om dit mogelijk te maken is een essentiële eerste voorwaarde doeltreffende internationale actie om de klimaatverandering tegen te houden en de effecten ervan te verminderen. Het beleid moet ook de gevolgen aanpakken van de toenemende verstedelijking voor de beschikbaarheid van water doordat de vraag naar water voor huishoudelijk en industrieel gebruik systematisch stijgt, waardoor er minder water beschikbaar is voor gebruik in de landbouw. Een maatregel met belangrijke mogelijkheden is het gebruik van behandeld afvalwater voor bevloeiing in de landbouw. In Spanje en Mexico wordt dit momenteel al algemeen toegepast en er bestaan mogelijkheden om deze praktijk veel ruimer in te voeren. Er zijn wereldwijde afspraken en een gecoördineerd beleid nodig om de ongelijkmatige verdeling van de watervoorraden aan te pakken en te waarborgen dat landbouwers, vooral in droogtegevoelige gebieden, toegang kunnen hebben tot een betrouwbare en zuivere watervoorraad. Er zijn meer investeringen nodig in landbouwkundig onderzoek naar de watercrisis dat oplossingen aanbrengt in de vorm van een beschermende infrastructuur en landbouwtechnieken waarmee men een situatie van schaarste kan verminderen en zich aan steeds grotere waterschaarste kan aanpassen. Niet alleen landbouwers moeten toegang hebben tot watervoorraden, de hele bevolking moet toegang hebben tot zuivere, veilige watervoorraden. Hoewel een groot deel hiervan berust op de beschikbaarheid van een passende waterbehandeling en toeleveringsinfrastructuur, moet de landbouwgemeenschap ook een rol spelen in het voorkomen van de uitspoeling van gewasbeschermingsmiddelen. Ook hier kan een doeltreffende voorlichting helpen te garanderen dat landbouwers opgeleid worden in de beste praktijken om uitspoeling te voorkomen en de waterkwaliteit in stand te houden. Onder toezicht van de EU heeft een geslaagd multi-stakehouderproject de beste praktijken vastgelegd om puntvervuiling door gewasbeschermingsmiddelen in waterlopen tot een minimum te beperken. Het TOPPS-project 4 heeft de resultaten van zijn onderzoek gebruikt om landbouwers in heel Europa op te leiden en advies te geven. Dergelijke samenwerkingsprojecten zijn een doeltreffende manier om de potentiële impact van landbouwpraktijken op de waterkwaliteit tot een minimum te beperken. Tot de stewardship-activiteiten van CropLife behoren onder meer ook opleidingen over de beste praktijken voor het behoud van de kwaliteit van de waterlopen rond landbouwgronden. 3 OESO, Zie

5 Innovatie stimuleren Het beleid moet wetenschappelijk gebaseerd zijn en gunstig voor voortdurende innovatie in de ontwikkeling en verbetering van waterbesparende technologieën en kennis in de landbouw. Gewasbeschermingsmiddelen spelen een belangrijke rol in het waterbehoud doordat zij op een efficiënte manier invasieve uitheemse planten onder controle houden die de schaarse watervoorraden bedreigen. Door de concurrentiestrijd van de gewassen met de onkruiden om water te verminderen, helpen gewasbeschermingsmiddelen ook om met dezelfde hoeveelheid water een grotere opbrengst te realiseren. Het onderzoek naar en de ontwikkeling van betere gewasvariëteiten biedt vele mogelijkheden voor de toekomst van de landbouw. Als gevolg van de klimaatverandering zullen steeds meer slechte weersomstandigheden zoals droogte en overstromingen van invloed zijn op de kwaliteit en de beschikbaarheid van de bodem. Droogte en verzilting leiden tot bodemvervuiling, terwijl overstromingen van invloed zijn op de oogst en het voor sommige gebieden nog lang nadien onmogelijk maken om deze te bebouwen. Biotechnologische eigenschappen die planten in staat stellen om droogte en andere aan water gerelateerde stressfactoren te overwinnen, zoals overstromingen en sterke verzilting, bieden vele mogelijkheden voor een zuiniger waterverbruik. Naar verwachting zullen de eerste droogtebestendige gewassen, afhankelijk van goedkeuring door de overheid, tegen 2012 gecommercialiseerd worden. Volgens de planning zullen zij tegen 2017 in Afrika ten zuiden van de Sahara toegepast worden. Wetenschappers schatten dat droogtebestendige maïs bij matige droogte ongeveer procent meer oogst zou kunnen opleveren dan niet-biotechnologische maïs. Dat zou betekenen dat er in tijden van droogte twee miljoen ton meer voedsel beschikbaar zou zijn. Er wordt ook onderzoek verricht naar waterbestendige rijst, die bestand is tegen onderdompeling gedurende een langere tijd, en naar zoutbestendigheid en bestandheid tegen hoge temperaturen. De biotechnologie heeft veel meer potentieel dan voedselproductie alleen. De toepassing ervan voor de afvalwaterbehandeling en het herstel van vervuilde gronden wordt ook bestudeerd. De privésector verricht een derde van alle onderzoek en ontwikkeling op landbouwgebied 5. Zij investeert hiervoor in een langdurig proces van onderzoek naar en ontwikkeling van nieuwe, betere oplossingen om op een duurzame wijze meer voedsel te telen. Deze belangrijke investeringen in oplossingen voor de toekomst veronderstellen een tegemoetkomend, wetenschappelijk gebaseerd beleid dat een dergelijke innovatie bevordert en aanmoedigt. Voortdurend onderzoek naar en innovatie in duurzame landbouwpraktijken, doeltreffender methoden voor de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen, infrastructuur voor waterbehandeling en voorziening en praktijken voor zuinig watergebruik in alle sectoren kunnen een aanzienlijk verschil uitmaken voor het vermogen van de landbouwers in de hele wereld om op 5 Consultative Group on International Agricultural Research (CGIAR), 2007

6 een duurzame manier gewassen te telen wanneer zij geconfronteerd worden met problemen zoals waterschaarste. CropLife International legt zich ook toe op het leveren van de technologie aan landbouwers die zij nodig hebben om hun opbrengst te optimaliseren en hun waterverbruik zuiniger te maken. Tegelijkertijd is CropLife International er zich van bewust dat actie nodig is voor elk van de bovenvermelde principes om de waterschaarste doeltreffend aan te pakken. CropLife International doet een oproep om een beleid in te voeren dat deze prioriteiten weergeeft en ondersteunt.

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Biodiversiteit visie Boerenbond. Symposium biodiversiteit 4 november 2010

Biodiversiteit visie Boerenbond. Symposium biodiversiteit 4 november 2010 Biodiversiteit visie Boerenbond Symposium biodiversiteit 4 november 2010 1 Landbouw en biodiversiteit Domesticatie leidde tot 1000den variëteiten en soorten Heel wat biodiversiteit is er omwille van landbouw

Nadere informatie

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw

2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 2014 PROTOS en Solidagro met de medewerking van Dwagulu Dekkente Lay-out door MadebyHanna.com - ontwikkeld door Mediaraven vzw 1. ALLES IS WATER Alles is water. We zijn letterlijk omringd door water. Water

Nadere informatie

Wereldvoedselvoorziening en mondiale voedselzekerheid als uitdaging

Wereldvoedselvoorziening en mondiale voedselzekerheid als uitdaging Wereldvoedselvoorziening en mondiale voedselzekerheid als uitdaging Prof. Dr Ir Rudy Rabbinge Universiteitshoogleraar Duurzame Ontwikkeling & Voedselzekerheid, Wageningen UR Debatreeks De toekomst van

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel 14.2.2008 APP100.205/AM1-37 AMENDEMENTEN 1-37 Ontwerpverslag (APP100.205/A) Alain Hutchinson en Mohamed

Nadere informatie

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK

Water is onmisbaar! actieve mkb/kmo s. Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. JOUW MENING TELT EN JOUW ACTIES OOK Dankzij EU-beleid meer banen en groei in de watersector. 9 000 actieve mkb/kmo s bijna 500 000 banen JOUW MENING TELT Met het waterbeleid en de maatregelen van de EU krijgt iedereen inspraak door middel

Nadere informatie

Teaser. Pieter Vermeer Exit ready E: pc.vermeer@exitready.nl T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1

Teaser. Pieter Vermeer Exit ready E: pc.vermeer@exitready.nl T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1 Teaser T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1 Missie Transformeren van landbouw waardeketens en verhogen van de productie van gewassen door het verstrekken van betaalbare

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Krachten bundelen. Verspilling in Nederland

Krachten bundelen. Verspilling in Nederland Voedselverspilling Wereldwijd wordt zeker een derde van al het voedsel verspild. Daarmee worden ook de grondstoffen, het water en de energie verspild die nodig zijn om dat voedsel te produceren, te vervoeren

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling Prof. dr. Patrick Meire Universiteit Antwerpen Ecosystem management research group De polders, tussen de kust en zandig/zandlemig

Nadere informatie

Zal Europa de wereld voeden of omgekeerd?

Zal Europa de wereld voeden of omgekeerd? Zal Europa de wereld voeden of omgekeerd? Jacques Van Outryve Europees en landbouwjournalist Jacques@van-outryve.be Provinciaal Bestuur Vlaams-Brabant 8 en 12 januari 2016 Het nieuwe Europa Relevantie

Nadere informatie

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving Voorzichtig herstel bedreigde soorten Verdere achteruitgang functioneren van ecosystemen en biodiversiteit Meer aandacht voor natuur als basisvoorwaarde

Nadere informatie

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures;

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures; 1. Inleiding 1.1 Dierlijke voedselproducten en milieu Dierlijke voedselproducten zoals, vlees, melk en eieren, zijn voor de meeste mensen een vast onderdeel van het menu. Deze producten leveren belangrijke

Nadere informatie

Integrated Farm Assurance-standaard Versie 5

Integrated Farm Assurance-standaard Versie 5 Integrated Farm Assurance-standaard Versie 5 Belangrijkste veranderingen & nieuwe eisen Certificering voor Plantaardige productie - Groenten en Fruit Integrated Farm Assurance-standaard Versie 5 Belangrijkste

Nadere informatie

Waarom water broodnodig is Dirk Raes, Sam Geerts, Eline Vanuytrecht Afdeling Bodem- en Waterbeheer

Waarom water broodnodig is Dirk Raes, Sam Geerts, Eline Vanuytrecht Afdeling Bodem- en Waterbeheer Waarom water broodnodig is Dirk Raes, Sam Geerts, Eline Vanuytrecht Afdeling Bodem- en Waterbeheer Water en voedselproductie Om voedsel te produceren is enorm veel water nodig. Gedurende een volledige

Nadere informatie

Een verontrustend verhaal over.. water. Maar met misschien toch nog een happy end als we allen meer ons best doen! Page 1

Een verontrustend verhaal over.. water. Maar met misschien toch nog een happy end als we allen meer ons best doen! Page 1 Een verontrustend verhaal over.. water Maar met misschien toch nog een happy end als we allen meer ons best doen! Page 1 First age Nederlanders hebben een "Lorem faam ipsum op het dolor gebied sit amet,

Nadere informatie

Voedselverlies en-verspilling in het Zuiden. FRDO Forum Brussel, 25 november 2014 Marc Maes,

Voedselverlies en-verspilling in het Zuiden. FRDO Forum Brussel, 25 november 2014 Marc Maes, Voedselverlies en-verspilling in het Zuiden FRDO Forum Brussel, 25 november 2014 Marc Maes, 11.11.11 1 805 miljoen mensen 1 op 9 hebben honger En toch is er voedsel genoeg 2 Er gaat zelfs massaal veel

Nadere informatie

Bescherming en herstel van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten: focus op de beschermde gebieden, groene infrastructuur en geen netto verlies.

Bescherming en herstel van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten: focus op de beschermde gebieden, groene infrastructuur en geen netto verlies. N Bescherming en herstel van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten: focus op de beschermde gebieden, groene infrastructuur en geen netto verlies. Catherine Debruyne, Waalse Overheidsdienst «Stakeholders

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte.

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. NATUURBEHEER & LANDBOUW www.hydrorock.com Natuurbeheer en watermanagement Droogte, hittegolven, hevige regenval en overstromingen. Ze komen

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie sociale zaken en milieu 19 september 2003 APP 3590/1-16 AMENDEMENTEN 1-16 Ontwerpverslag (APP 3590) Joaquim Miranda en Gado Boureïma (Niger) over duurzaam

Nadere informatie

Duurzaam en helder naar de toekomst

Duurzaam en helder naar de toekomst Duurzaam en helder naar de toekomst De visie en ambitie van Nefyto Visie Voor een productieve en duurzame landen tuinbouw is geïntegreerde gewasbescherming een belangrijke voorwaarde. Deze land- en tuinbouw

Nadere informatie

Zittingsdocument 17.12.2013 B7-0000/2013 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2013

Zittingsdocument 17.12.2013 B7-0000/2013 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2013 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 17.12.2013 B7-0000/2013 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2013 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

Duurzaam middelengebruik: een gezamenlijke opgave. Ernst van den Ende Algemeen Directeur Plant Sciences Group Wageningen UR

Duurzaam middelengebruik: een gezamenlijke opgave. Ernst van den Ende Algemeen Directeur Plant Sciences Group Wageningen UR Duurzaam middelengebruik: een gezamenlijke opgave Ernst van den Ende Algemeen Directeur Plant Sciences Group Wageningen UR Toenemende vraag naar voedsel Beschikbaarheid ongelijk verdeeld Malnutrition

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Dinsdag 22 maart 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Dinsdag 22 maart 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 22 maart 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag Vlaams Partnerschap Water voor Ontwikkeling Gent, Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening

Nadere informatie

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!)

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!) MDG Eerst en tweede graad De leerkracht leest één van de volgende stellingen en de groep bekijkt de acht millenniumdoelstellingen om te achterhalen met welke doelstelling de zin overeenkomt. Ze leggen

Nadere informatie

Nitraatrichtlijn. op weg naar het laatste. 28 November 2012 Mark Heijmans

Nitraatrichtlijn. op weg naar het laatste. 28 November 2012 Mark Heijmans Nitraatrichtlijn op weg naar het laatste actieprogramma? 28 November 2012 Mark Heijmans 1 Opzet Van mondiaal naar mineraal en van mineraal naar lokaal Beleid: ruimte en kaders Uitvoering: instrumenten,

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Samenvatting Burgers verwachten dat de overheid het voortouw neemt bij het aanpakken van duurzaamheidsproblemen. In deze

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Millenniumdoelstelling 7: Een duurzaam leefmilieu 1 Inhoud Voorwoord... 3 Waterproblemen in Namibië... 4 Acties ter plaatse... 7 Waterschaarste... 8 Voeg de afbeelding

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn meer dan 3 miljard mensen afhankelijk van biomassa brandstoffen zoals hout en houtskool om in hun dagelijkse energie behoefte te voorzien. Het gebruik van deze

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

Nieuwe strategieën voor mondiale biodiversiteit. Prof. dr. Maarten Hajer

Nieuwe strategieën voor mondiale biodiversiteit. Prof. dr. Maarten Hajer Nieuwe strategieën voor mondiale biodiversiteit Prof. dr. Maarten Hajer Waarom deze studie? 2 Convention on Biological Diversity (CBD) Rio de Janeiro 1992 193 landen, 3 doelen 18-29 oktober 2010: COP10

Nadere informatie

Is er nog eten over 20 jaar. Fred Klein Productschap Akkerbouw

Is er nog eten over 20 jaar. Fred Klein Productschap Akkerbouw Is er nog eten over 20 jaar Fred Klein Productschap Akkerbouw 1 Productschap Akkerbouw Taken van het Productschap Akkerbouw: Is er voor alle bedrijven en werknemers die akkerbouwproducten telen, verwerken

Nadere informatie

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V.

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V. Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering Wim Teugels Nynas N.V. Een economie in beweging In een tijdspanne van 2 jaar is de olie

Nadere informatie

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Conferentie Keuzes voor landbouw en veehouderij Huidige mondiale impact van veehouderij Biodiversiteit, aandeel 30% in mondiaal verlies

Nadere informatie

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013 Kan landbouw de wereld blijven redden? Malthus (1766 1834) Piet VANTHEMSCHE Voorzitter Boerenbond KULeuven Universiteit 3 e Leeftijd 03-12-2013 An essay on the principle of population Het ongelijk van

Nadere informatie

www.vlaanderen.be/landbouw/praktijkgidswater WATER IN DE LAND- EN PRAKTIJKGIDS TUINBOUW

www.vlaanderen.be/landbouw/praktijkgidswater WATER IN DE LAND- EN PRAKTIJKGIDS TUINBOUW PRAKTIJKGIDS WATER IN DE LAND- EN TUINBOUW www.vlaanderen.be/landbouw/praktijkgidswater Water is onmisbaar op het land- en tuinbouwbedrijf. Het is essentieel als drinkwater voor het vee, als gietwater,

Nadere informatie

Notitie. Watervoetafdruk: bruikbaar voor duurzaamheidsbeleid?

Notitie. Watervoetafdruk: bruikbaar voor duurzaamheidsbeleid? Notitie Watervoetafdruk: bruikbaar voor duurzaamheidsbeleid? Belangrijkste bevindingen van de notitie Water footprint: useful for sustainability policies? Verkenning voor de Motie van Hachchi en Ferrier

Nadere informatie

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft..

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft.. Sluit je aan bij GROW, de campagne voor een wereld waarin iedereen genoeg te eten heeft.. In 2050 zijn we met 9 miljard mensen op deze planeet. Om straks al die monden te kunnen voeden, moeten we samen

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Dinsdag 1 mei 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Inhuldiging visdoorgang Poekebeek - Nevele

Dinsdag 1 mei 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Inhuldiging visdoorgang Poekebeek - Nevele Dinsdag 1 mei 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Inhuldiging visdoorgang Poekebeek - Nevele Geachte burgemeester (Cornelis) en schepenen, Geachte mandatarissen,

Nadere informatie

HOE KAN DUURZAME CATERING DE DUURZAME POLITIEK VAN EEN ONDERNEMING ONDERSTEUNEN?

HOE KAN DUURZAME CATERING DE DUURZAME POLITIEK VAN EEN ONDERNEMING ONDERSTEUNEN? HOE KAN DUURZAME CATERING DE DUURZAME POLITIEK VAN EEN ONDERNEMING ONDERSTEUNEN? Ellen Dessart Sodexo Belgium INHOUD o Wat is een duurzaam voedingsaanbod? o Hoe omschakelen van een gewoon naar een duurzaam

Nadere informatie

Biobrandstoffen: Hype of duurzame oplossing? Prof. Wim Soetaert

Biobrandstoffen: Hype of duurzame oplossing? Prof. Wim Soetaert Biobrandstoffen: Hype of duurzame oplossing? Prof. Wim Soetaert 1 Fossiele grondstoffen worden steeds duurder Petroleumprijs in dollar per vat Hernieuwbare grondstoffen: opbrengst per ha stijgt voortdurend

Nadere informatie

foto: Vera Siemons Resultaten onderzoek naar klimaatbeleving Uitgevoerd door Gfk i.o.v. Achmea - oktober 2016

foto: Vera Siemons Resultaten onderzoek naar klimaatbeleving Uitgevoerd door Gfk i.o.v. Achmea - oktober 2016 foto: Vera Siemons Resultaten onderzoek naar klimaatbeleving Uitgevoerd door Gfk i.o.v. Achmea - oktober 2016 1 De meeste jongeren (34%) houden zich niet bezig met de gevolgen van klimaatverandering Toch

Nadere informatie

Africa Wood Grow Ltd. Dream about a tree and start with a seed.

Africa Wood Grow Ltd. Dream about a tree and start with a seed. Nieuwsbrief 10 10 juli 2011 Africa Wood Grow Ltd. Dream about a tree and start with a seed. Beste Lezers, AWG doet het goed, over één maand bestaat we al weer een jaar. Een jaar waarin we acht hectare

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering BIODIVERSITEIT RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering DUURZAME ONTWIKKELING INTEGRAAL WATERBEHEER BIODIVERSITEIT Wat? Belang?

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie Datum 18 maart 2016 Betreft

Nadere informatie

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Iv-Water Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Passie voor Techniek Advies gebaseerd op inhoudelijke kennis Iv-Water Water is van essentieel belang voor al het leven op aarde, maar het kan ook een

Nadere informatie

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening; De basis voor een duurzame en gezonde land- en tuinbouw JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening de basis voor een duurzame

Nadere informatie

LES 3: Wereldvoedselvraagstuk

LES 3: Wereldvoedselvraagstuk LES 3: Wereldvoedselvraagstuk 1 Les 3: Wereldvoedselvraagstuk Vakken Zedenleer/godsdienst, economie, aardrijkskunde, PAV Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken,

Nadere informatie

Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven

Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven Oplossingenbundel 2 1 Korte uitleg In deze bundel staat kort uitgeschreven wat de mogelijke oplossingen kunnen zijn voor een vraag. Bij sommige

Nadere informatie

bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C381 van 16/12/97

bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C381 van 16/12/97 bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C381 van 16/12/97 Uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor OTO-werkzaamheden (geavanceerde opleidingscursussen) in het kader van het specifieke

Nadere informatie

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen 3/12/13 Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Mieke Houwen Horizon 2020 : klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Agenda n Horizon 2020 algemeen n

Nadere informatie

Investeer in zuiver water en sanitaire voorzieningen

Investeer in zuiver water en sanitaire voorzieningen Investeer in zuiver water en sanitaire voorzieningen Betere sanitaire voorzieningen en drinkbaar water in 15 dorpen in en rond Businga op het Congolese platteland. Het tekort aan zuiver water is schrijnend

Nadere informatie

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam

Samen werken aan een BETERE WERELD. Goed, betaalbaar en duurzaam Samen werken aan een BETERE WERELD Goed, betaalbaar en duurzaam De wereld krijgt steeds vaker te maken met moeilijke vragenstukken over welvaart, milieu en economie. Vragen die te maken hebben met klimaat

Nadere informatie

Educatie voor Duurzame Ontwikkeling. Systeemdenken in de klaspraktijk

Educatie voor Duurzame Ontwikkeling. Systeemdenken in de klaspraktijk Educatie voor Duurzame Ontwikkeling Systeemdenken in de klaspraktijk Ecocampus LNE 1 Wereldburgerschap en duurzame ontwikkeling Van kleuter tot hoger onderwijs Aanbod gericht op leerlingen, schoolteams,

Nadere informatie

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Bestemd voor: Wim Klein Nagelvoort, ZWO Ontmoetingskerk te Rijssen Aansluitend bij het thema: voedselzekerheid, landbouw, duurzaamheid en klimaat.

Nadere informatie

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Markt trends Vraag naar veilig en duurzaam geteeld voedsel Sterkere focus op voedselkwaliteit en gezonde

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

Duurzame en innovatieve landbouw voor de toekomst

Duurzame en innovatieve landbouw voor de toekomst Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid vanaf 2013 Duurzame en innovatieve landbouw voor de toekomst Vewin en de Unie van Waterschappen pleiten voor de ontwikkeling van een Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen

Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen Nederland importland Landgebruik en emissies van grondstofstromen Vraagstelling en invulling Welke materiaalstromen naar en via Nederland veroorzaken wereldwijd de grootste milieudruk? Klimaat, toxische

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 China, globalisering en milieuproblematiek Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 Economisch Socio-cultureel Politiek Milieu Globalisering Globaal milieubeleid in een notendop Sinds 1972 op internationale agenda

Nadere informatie

Effluent voor de landbouw

Effluent voor de landbouw Effluent voor de landbouw Droogteschade in de landbouw verminderen Klimaatsverandering = nattere winters en drogere zomers Droogte in de landbouw = minder opbrengst en minder kwaliteit Regen kan je niet

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

OECD-FAO Agricultural Outlook 2011. Landbouwvooruitzichten OESO-FAO 2011. Summary in Dutch. Samenvatting in het Nederlands

OECD-FAO Agricultural Outlook 2011. Landbouwvooruitzichten OESO-FAO 2011. Summary in Dutch. Samenvatting in het Nederlands OECD-FAO Agricultural Outlook 2011 Summary in Dutch Landbouwvooruitzichten OESO-FAO 2011 Samenvatting in het Nederlands Dit is de zeventiende uitgave van de Landbouwvooruitzichten (Outlook) en de zevende

Nadere informatie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Een deel van de biodiversiteit van de Aardappel Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen De noodzaak van Agrobiodiversiteit Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Agro-biodiversiteit:

Nadere informatie

Mensen, planten & mogelijkheden. De Nationale Plantentuin van België, Meise

Mensen, planten & mogelijkheden. De Nationale Plantentuin van België, Meise Mensen, planten & mogelijkheden De Nationale Plantentuin van België, Meise Wat lag er op uw bord? Planten uiteraard! Broccoli, bloemkool, tomaten, schorseneren,... Mensen kunnen niet zonder planten Maar

Nadere informatie

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid.

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Een Levens Cyclus Duurzaamheids Analyse Auteur: Baukje Bruinsma November 2009 Samenvatting. Door het verbranden van fossiele

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid

20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid 20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid Marijke de Graaf, werkzaam bij ICCO houdt een lezing over Voedsel en Voedsel zekerheid OPrganisatie ZWO-groep wijkgemeente Eindhoven-Zuid. We beginnen

Nadere informatie

vruchtbare bodem the soil initiative

vruchtbare bodem the soil initiative vruchtbare bodem the soil initiative Frank Brinkman - Bakker Barendrecht Werken aan bodemkwaliteit is essentieel voor de smaak en vooral de houdbaarheid van onze mango s uit Mali Maria Oliveira - Van Oers

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 2113 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

MO Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

MO Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82672 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

NORBERT RAUCH RAUCH LANDMASCHINENFABRIK GMBH

NORBERT RAUCH RAUCH LANDMASCHINENFABRIK GMBH NORBERT RAUCH RAUCH LANDMASCHINENFABRIK GMBH De rol van minerale en organische meststoffen in de komende 10 jaar vanuit het oogpunt van de kunstmeststrooier fabrikant 2 Norbert Rauch 20151208 Grond om

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Met het Global Water Partnership en ontwikkelingsbanken zijn afgelopen jaar nieuwe afspraken gemaakt.

Met het Global Water Partnership en ontwikkelingsbanken zijn afgelopen jaar nieuwe afspraken gemaakt. ---Speech 6 januari 2012--- Toespraak van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Ben Knapen, bij Deltares op 9 januari 2012 te Delft (gesproken woord geldt) Dames en heren, Vandaag stuur ik de brief

Nadere informatie

Regionalisering als alternatief voor neoliberale globalisering Zaterdag 12 april Utrecht

Regionalisering als alternatief voor neoliberale globalisering Zaterdag 12 april Utrecht 4e Dag van Alternatieven Regionalisering als alternatief voor neoliberale globalisering Zaterdag 12 april 2008 - Utrecht Workshop 15 Wetenschappelijk onderzoek en onderwijs over regionalisering Inleiding:

Nadere informatie

Rampenmanagement Zuid-Soedan

Rampenmanagement Zuid-Soedan Rampenmanagement Zuid-Soedan In Zuid-Soedan zijn honderdduizenden mensen op de vlucht. Er is groot gebrek aan schoon water, voedsel en medicijnen. De dreiging van hongersnood groeit, miljoenen mensen zullen

Nadere informatie

Banking for Food en de Bij. Food & Agri

Banking for Food en de Bij. Food & Agri 1 Banking for Food en de Bij Ruud Paauwe Lambert van Horen Sectormanager Tuinbouw Accountmanager Grootzakelijk, Food & Agri Agenda Strategie Rabobank Banking for Food Bij eeuwen lang betrokken De bezige

Nadere informatie

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be)

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Landbouw in Oekraïne 12/05/2011 Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Oekraïne is groter dan elk land van de EU. De goede ligging van het land, gecombineerd met de vruchtbare bodems, geeft

Nadere informatie

5 GOUDEN TIPS VOOR HELDER ONLINE PROJECTMANAGEMENT IN HET MKB

5 GOUDEN TIPS VOOR HELDER ONLINE PROJECTMANAGEMENT IN HET MKB 5 GOUDEN TIPS VOOR HELDER ONLINE PROJECTMANAGEMENT IN HET MKB VIJF GOUDEN TIPS VOOR HELDER ONLINE PROJECTMANAGEMENT IN HET MKB Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 Veranderingen in de markt 3 De vijf

Nadere informatie

Best Practice: FLEXABILITY FLEXIBILITEIT. Landbouw Best Practice Door: Paulette Allicock

Best Practice: FLEXABILITY FLEXIBILITEIT. Landbouw Best Practice Door: Paulette Allicock Best Practice: FLEXIBILITEIT FLEXABILITY Landbouw Best Practice Door: Paulette Allicock Ik ben Paulette Allicock uit het dorp Surama in Rupununi, Guyana. Ik ben verheugd dat ik mijn landbouwmethoden met

Nadere informatie

DRIFT. Goede landbouwpraktijken voor een betere waterkwaliteit. Drift verminderen

DRIFT. Goede landbouwpraktijken voor een betere waterkwaliteit. Drift verminderen DRIFT Goede landbouwpraktijken voor een betere waterkwaliteit Drift verminderen U KUNT HELPEN OM HET OPPERVLAKTEWATER TE BESCHERMEN. DE DOELSTELLINGEN VAN TOPPS TOPPS heeft als doel om vervuiling van het

Nadere informatie

CGM/ Aanbieding onderzoeksrapport: "Crop volunteers and climate change"

CGM/ Aanbieding onderzoeksrapport: Crop volunteers and climate change Aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Dhr. J.J. Atsma Postbus 30945 2500 GX Den Haag DATUM 20 september 2011 KENMERK ONDERWERP CGM/110920-02 Aanbieding onderzoeksrapport: "Crop volunteers

Nadere informatie

Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Waterschaarste vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82669 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Leven van lucht I 1. Leven. van lucht. Over de betekenis van stikstof voor onze voeding

Leven van lucht I 1. Leven. van lucht. Over de betekenis van stikstof voor onze voeding Leven Leven van lucht I 1 van lucht Over de betekenis van stikstof voor onze voeding Leven van lucht I 1 Inhoud Leven van lucht is natuurlijk onmogelijk 3 Introductie Waarom is aanvulling van stikstof

Nadere informatie

DORPSTÚN MAKKUM. OCHTENDRUMOER wolkom

DORPSTÚN MAKKUM. OCHTENDRUMOER wolkom DORPSTÚN MAKKUM OCHTENDRUMOER wolkom Wat presenteer ik jullie over Ontstaan van MAD Ontstaan van de voedsel-dorpstuin Woord over Permacultuur Tips Makkum? Makkum Aantrekkelijk & Ontstaan van MAD Wat willen

Nadere informatie