het mozaïek van brabant Impressie van Projectatelier Brabantstad-dag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "het mozaïek van brabant Impressie van Projectatelier Brabantstad-dag"

Transcriptie

1 het mozaïek van brabant Impressie van Projectatelier Brabantstad-dag 18 juni IABR 2014 URBAN BY NATURE

2 Inhoudsopgave voorwoord 4 iabr 2014 urban by nature 6 dubbelinterview door pieter van ree 10 kansen voor brabantstad 14 people, planet, proces 16 reacties & dialoog 22 four FUnerals and one wedding 26 de kracht van brabant 28 het reactiveren van ruimte 30 zes principes 34 panel & discussie 38 Actie & vervolg 44 Film het mozaïk van brabant 46 hier, mozaïekbrabant 48 Colofon

3 Voorwoord BrabantStad is in feite een verstrooide stad, of beter, een stadslandschap. Het vormt een even omvangrijk als bont mozaïek, met vele vormen van grondgebruik in hoge en lage dichtheden. De samenhang en het contrast tussen stad en land is hét kenmerk dat BrabantStad onderscheidt van andere stedelijke netwerken. Maar hoe kunnen we de kracht van dit Brabantse Mozaïek beter inzetten om onze ambitie van top- kennis en innovatieregio te behalen? En hoe doen we dat op een manier die past binnen het huidige principe van het inspelen op de energie uit de samenleving? De samenwerking met IABR 2014 URBAN BY NATURE is voor BrabantStad en de Brabantse waterschappen een uitgelezen kans om op vernieuwende wijzen aan de slag te gaan om de kracht van ons Brabantse Mozaïek beter te benutten. Oude, traditionele ontwikkelmodellen functioneren niet meer vanwege de gevolgen van de economische crisis en de opkomst van de energieke samenleving. De ontwerpbureaus Architecture Workroom Brussel, Floris Alkemade Architect en LOLA Landscape Architects werkten aan alternatieve ontwikkelmodellen voor de tapijtmetropool die Brabant is en formuleerden zes ontwikkelprincipes. Voor Brabant is IABR 2014 een startpunt. We gaan door met een Brabants vervolg op IABR Vanaf oktober 2014 zal het tapijt rondreizen door Brabant onder de naam MozaiekBrabant Ontwerpen aan het Nieuwste Brabant. Iedereen is van harte welkom om daarbij te zijn en op zijn en haar wijze bij te dragen aan het Nieuwste Brabant. Namens de provincie Noord-Brabant, BrabantStad en de Waterschappen Aa en Maas, Brabantse Delta, De Dommel en Rivierenland Yves de Boer Gedeputeerde Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen 4 5

4 IABR 2014 Urban by nature De Internationele Architectuur Biennale Rotterdam ofwel IABR 2014 URBAN BY NATURE vertrekt vanuit het standpunt dat we de globale milieuproblemen kunnen oplossen als we de problemen van de stad oplossen. Vanuit het perspectief van de landschapsarchitectuur kijkt IABR 2014 eerst naar wat stad en stedelijkheid eigenlijk is. Stad en landschap vloeien steeds meer in elkaar over en daarom onderzoekt IABR 2014 de relatie tussen stad en natuur. Hoe meer we daarvan weten, hoe meer houvast we hebben bij het ontwerpen, plannen en besturen van onze complexe stedelijk landschappen. Als we de stad beschouwen als onze natuurlijke ecologie, haar structuur en stofwisseling analyseren, begrijpen en leren gebruiken, dan kunnen we concreet werken aan een veerkrachtiger stad, en daarmee aan een duurzamere toekomst. IABR 2014 URBAN BY NATURE realiseert drie IABR Projectateliers in Nederland: Rotterdam, Texel en BrabantStad. In deze Projectateliers wordt ontwerpkracht ingezet om te werken aan urgente lokale en regionale opgaven en meerwaarde toe te voegen aan ruimtelijke beleidsvorming. In de vrije culturele werkruimte die het atelier biedt, worden ontwerpend onderzoek en internationale kennisuitwisseling ingezet om daarna zo concreet mogelijk toe te werken naar beleidsinstrumenten en pilot projects. De resultaten zijn eerst onderdeel van de hoofdtentoonstelling en het programma van IABR 2014 URBAN BY NATURE waarna de lokale en regionale overheden daadwerkelijk met de uitkomsten aan de slag gaan. IABR 2014 realiseert de IABR Projectateliers als leadpartner van het Rijk en in het kader van de Actie Agenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp (AAARO) van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. IABR Projectatelier BrabantStad is een samenwerking van IABR 2014, BrabantStad, de provincie Noord-Brabant, de gemeenten s-hertogenbosch, Eindhoven, Tilburg, Breda en Helmond en de waterschappen Aa en Maas, Brabantse Delta, Rivierenland en de Dommel. Het ontwerpend onderzoek wordt verricht door Architecture Workroom Brussels (Brussel), Floris Alkemade Architect (St. Oedenrode) en LOLA Landscape Architects (Rotterdam). 6 7

5 8 9

6 Dubbelinterview door pieter van ree Dirk Sijmons Curator IABR 2014 URBAN BY NATURE De stad is een reusachtig artefact waar heel veel andere elementen dan alleen het bebouwde oppervlak deel van uitmaken. yves de boer Gedeputeerde Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen We hebben een regio die behoort tot de top van Nederland en we zijn de tweede economische motor. Als je in de competitie binnen Europa die positie wilt behouden, betekent dit in ieder geval dat je daar altijd een stapje extra voor zult moeten zetten

7 Het vliegende tapijt van Brabant 12 13

8 kansen voor brabantstad Wat zijn de grootste kansen voor BrabantStad? En de grootste bedreigingen? Om mee te denken over die vragen vult de Kunsthal Rotterdam zich tijdens de Brabantdag in het kader van IABR 2014 URBAN BY NATURE, met experts en geïnteresseerden. Het gordijn halverwege de zaal gaat open; er zijn veel meer bezoekers dan waarop gerekend is. Doel van de dag is een inkijkje geven in de ontwikkelingen van het Brabantse landschap. Dat samenwerken cruciaal is voor de toekomst van het Brabantse landschap is duidelijk, maar welke rol speelt de overheid daarbij: actief of teruggetrokken? Heel Europa kijkt naar deze biënnale. Hier moet de vonk overslaan. IABR 2014 URBAN BY NATURE is daarmee behalve culturele activiteit, daadwerkelijk een opstap naar de toekomst. zegt Joachim de Clerck. ted berenschot Programma manager ruimtelijke kwaliteit Provincie Brabant De maatschappij heeft zich de afgelopen 10 à 15 jaar ontwikkeld. Het draagvlak voor wat je wilt bereiken vanuit politiek of als overheid en samenwerkende overheden, is niet meer het draagvlak zoals er 20 jaar geleden was. Dat is met veel andere mensen en onverwachte coalities tot stand gebracht en vaak een vanuit onverwachte hoek

9 PEOple, planet, proces. Ruud Veltenaar mag het Brabantse publiek in Rotterdam wakkerschudden. Willen we de wereld radicaal veranderen, dan moeten we op onze kop gaan staan. Alleen dan komen we uit onze comfortzone van kortetermijndenken, het stigmatiseren van falen en de traditionele focus op welvaart. Duurzame ontwikkeling gaat uit van de drie P s: People, Planet en Profit. Maar Profit is nooit een doel op zichzelf. Die laatste P moet daarom vervangen worden door Purpose; door niet na te denken over het hoe en wat, maar over het waarom. Dat begint bij de moed om te toekomst te zien zoals hij is: zonder angst en klaar voor verandering. De verantwoordelijkheid voor die verandering ligt niet bij de centrale overheid, maar lokaal. In Brabant liggen kansen om samen te werken, om grensoverschrijdende coalities te vormen en vooral om te proberen zorg, energie en het onderwijs te hervormen. Wij verkeren in een crisis van lethargie; de jeugd kijkt al met een nieuwe blik naar het verleden, heden en toekomst. Een terugtrekkende overheid slaagt alleen wanneer maatschappelijke initiatieven de ruimte krijgen. Laat bewoners samenwerken om zelf energie te produceren en distribueren, en al onze energie is in 2030 gratis. Laat de zorg zich meer richten op preventie naast behandeling. Hoe gezond worden we dan wel niet in Brabant? En laat het onderwijs zelf nadenken hoe zij meerwaarde kan creëren voor kinderen in plaats van ze klaar te stomen voor beroepen die niet meer bestaan. Laten we dat in Brabant doen. Voor elkaar en met elkaar

10 Hebben wij met elkaar genoeg moed om de toekomst te zien zoals hij is? Wij worden allemaal energieproducent. Wij worden allemaal energiedistributeur. Voor 2030 is energie gratis. De beweging van de terugtredende overheid slaagt alleen wanneer maatschappelijke initiatieven de ruimte krijgen. Misschien is onze grootste crisis wel onze lethargie

11 20 21

12 Reacties & dialoog carel nobbe Strategisch adviseur Waterschap Aa en Maas Samenwerking is voor mij belangrijk. Dat doen wel al veel, maar alleen samen werken is niet voldoende. Ik denk dat het een niveau dieper kan. De budgetten van overheden en ondernemers zijn nu vaak gescheiden. Met combineren van kracht en budget kunnen we nog meer.. Karin akkers Strateeg bij gemeente s-hertogenbosch Als we het dan over samenwerken hebben wat vandaag nog een keer uitdrukkelijk wordt benoemd blijkt dat we dat doen. Samen met waterschappen, steden en provincie hebben we dat op touw gezet. Ik denk alleen dat we dat veel meer moeten gaan doen met nog veel meer instanties buiten de overheden. Soms zijn we daar goed maar soms ook niet. Daar liggen de uitdaging en de kansen. IEN Lucas Planoloog Gemeente Oss Ik denk dat er niks gebeurt als de provincie alles alleen doet. De zorg voor kwaliteit en duurzaamheid en de toekomstbestendigheid van de provincie moeten samengaan. De provincie moet nog meer samenwerken met de gemeentes en de maatschappelijke organisaties

13 het onmogelijke mogelijk maken 24 25

14 Four funerals and one wedding De vloer is nu aan de drie architectebureau s die het ontwerpend onderzoek van IABR Projectatelier BrabantStad hebben verricht: Joachim de Clerck voor Architecture Workroom Brussels, Floris Alkemade voor Floris Alkemade Architect en Cees van der Veeken voor LOLA Landscape Architects. Het Brabantse stedennetwerk wil behoren tot de top vijf Europese kennis- en innovatieregio s. Ook in een tijd van crisis. Juist die crisis leidt tot heroverweging van de fundamenten van onze samenleving. Ook in de ruimtelijke ordening. De architecten spreken, na grondig onderzoek, over vier zogenaamde faillieten, zaken die niet alleen door de crisis, maar ook door demografische veranderingen, onder vuur komen te liggen. De vier faillieten: - gemeentelijk grondbeleid: beleid dat heeft geleid tot perverse prikkels zoals aanleg van nieuwe bedrijventerreinen in plaats van herontwikkeling van oude bedrijventerreinen en het creëren van woonwijken aan de rand van de stad. - intensieve landbouw: schaalvergroting en globalisering heeft gemaakt dat de landbouwsector uit zijn voegen is gegroeid waardoor roep om duurzamere landbouw steeds groter wordt. - het Rijnlandsmodel: regionale en lokale overheden staan voor nieuwe uitdagingen door decentralisatie, besparingen én de dynamiek van andere partijen als het bedrijfsleven, het onderwijs, de civil society. - huidige ruimtelijke planning: grote overkoepelende plannen zijn niet meer geschikt om de ruimtelijke uitdagingen van vandaag de dag het hoofd te bieden. De faillieten, door de architecten ook funerals genoemd, vragen om nieuwe ideeën en inspiratie om los te raken uit de oude denkmodus. Want wat we zouden willen doen, doen we niet, geremd door het systeem waarin we zitten. De hamvraag: welke ruimtelijke ontwikkelprincipes hebben wel de kracht om de actuele opgaven op sociaal, economisch en ecologische gebied het hoofd te bieden? Zoals Joachim de Clerck wijselijk wist te verwoorden: we have four funerals but where is the wedding?

15 De kracht van brabant Tussen de Randstad, de as van Brussel-Antwerpen en het Ruhrgebied, is Brabant uniek in zijn ligging. Het Brabantse landschap met zijn dorpse steden en stadse dorpen, zoals Yves de Boer in de inleiding benoemde, dat is de kracht van Brabant. En dat maakt het Brabantse ruimtelijke model zo herkenbaar: het lijkt op dat van een mozaïek- of tapijtstructuur. Het cultuurrijke landschap is het grootste potentieel voor de toekomst van Brabant. In plaats van focus op de binnensteden zouden de Brabantse steden meer over de stadsgrenzen heen moeten kijken: de opgaven van stad en land aan elkaar verbinden. Floris Alkemade noemt één systeem dat zich niets aantrekt van stadsgrenzen en als een cement kan dienen om stad en land te verbinden: water. Omdat het Brabantse water instroomt vanuit het Belgische, via Maastricht, zal Brabant onder andere het water boven de grond moeten vasthouden en de afvoer vertragen via buffergebieden en filters. Stroomafwaarts zal de waterkwaliteit moeten verbeteren door het tegengaan van (agrarische/industriële) vervuiling en waterbehoefte op slimme wijze terug te brengen. Om dit alles te doen is het nodig het Brabantse tapijtlandschap te herweven en verweven. Cees van der Veeken spreekt over reweaving the carpet : het maken van slimme koppelingen. Maak een verbinding tussen de wateropgave en opgaven rondom kwalitatief goed wonen en recreëren en innovatief ondernemen. Dit wetende, zijn de drie architecten aan de slag gegaan met testcases. Zo hebben de ontwerpbureaus een zestal machines ontwikkelt die laten zien wat het koppelen van opgaven betekent. Zes machines die uitgaan van de kracht van Brabant, een nieuw perspectief op ruimtelijk ontwikkelingsbeleid. De zes principes in een notendop: - Het koppelen van waterzuivering aan de herontwikkeling van verouderde bedrijventerreinen. - Slim watermanagement dat boomteelt en verdroogde natuur stimuleert. - Vertragen van waterafvoer in beken met het oog op kleinschalige watergebonden landbouw en toerisme. - Zuivering van agrarisch afvalwater als onderdeel van het sluiten van kringlopen in intensieve veehouderij. - Door beken en kanalen verder te ontkoppelen, kan kalkrijk kanaalwater gericht gebruikt worden voor stadslandbouw, terwijl beken bijdragen aan recreatie en natuur, gerelateerd aan wonen. - Via stadslanen innovatieve bedrijventerreinen beter verbinden met de voorzieningen in een stad en tegelijk gebruiken voor afvoer van hemelwater en hitte uit de stad. Het ontwikkelen van deze machines, deze principes is hopelijk het begin van iets moois. Joachim de Clerck sluit af met de oproep aan Brabant door te pakken op de energie IABR 2014 die nu is ontstaan en aan de slag te gaan met pilootprojecten, de charmante Vlaamse variant op de ons welbekende pilotprojecten of experimenten

16 Het reactiveren van ruimte Weten waar je vandaan komt om te zien waar je naartoe wil. De zes benoemde machines zeggen ons feitelijk: pak opgaven integraal aan, werk sector overstijgend. De ruimtelijke ordening kent, zoals zoveel beleidsterreinen, de neiging opgaven zoals het watersysteem, de verbetering van de stedelijke omgeving en het buitengebied te zien als gescheiden werelden. De stad betaalt in grote mate voor het watersysteem: een systeem wat onder druk staat door intensief gebruik in het buiten gebied. In plaats van verder te verwijderen, is nu de tijd rijp verbinding te zoeken. Deze verbinding vraagt niet om een eenmalige investering, maar continue aandacht waar steeds opgaven en belangen aan gekoppeld kunnen worden. De zes benoemde machines zijn zo ingestoken, dat de dynamiek die ontstaat effect heeft op meerdere beleidsterreinen. Een aantrekkelijk landschap waar het goed wonen en recreëren is en waar gezondheid voorop staat. En dat levert ook nog eens gewenste bijwerkingen op: door wateropgaven anders te vliegen, creëren we ook een minder verdroogd Brabant waardoor de landbouw in staat is duurzamer te produceren. Het Brabantse tapijt herweven gaat dus niet om losse steken aanbrengen om gaten te dichten maar een totaal van steken aan te brengen om te komen tot een kettingreactie. Zo is een investering in water, ook het realiseren van ambities op het gebied van voedsel en duurzaamheid. Dit onderschrijft het opkomen van nieuwe economische (verdien)modellen. In een tijd waar elke euro nog zwaarder telt en de dynamiek van de energieke samenleving schreeuwt om ruimte, is dit verhaal het zoveelste puzzelstukje dat op zijn plaats valt. De belangrijkste hefboom voor de ontwikkeling van een duurzame en welvarende Brabantse metropool is dus de tapijtconditie en het reactiveren van haar ruimte

17 32 33

18 zes principes 1 De herontwikkeling van industrie in functie van de vermindering van hitte-stress Als we verouderde industriegebieden herontwikkelen rond collectieve watersystemen, gaan we de stedelijke hittestress tegen en maken we een gezonde, stedelijke omgeving voor nieuwe economieën. 2 De schaalvergroting van boomkwekerijen inzetten tegen de verdroging van natuurgebieden Als we de omschakeling naar duurzame teelten ondersteunen, verhogen we zowel de rentabiliteit van landbouwbedrijven als de kwaliteit van het landschap, én organiseren we de langzame infiltratie van water in de bodem om zo de verdroging van natuurgebieden tegen te gaan

19 3 De uitbouw van een toeristisch/recreatief netwerk in functie van een vertraagde waterafvoer 5 De ontwikkeling van een nieuwe component van het natte zandlandschap als attractief Woonlandschap Als we de Brabantse waterlopen omleiden doorheen recreatiegebieden ontstaan er een attractief toeristisch-recreatief netwerk dat instaat voor een vertraagde waterafvoer en zo bijdraagt tot de zoetwaterbalans van Noord-Brabant. Als we de aanleg van infiltratiegebieden inzetten als unieke woonlandschappen, bieden we niet alleen een alternatief voor de geplande randstedelijke woonuitbreidingen, maar ontwikkelen we ook een nieuw component van het natte zandlandschap. 4 De schaalvergroting van intensieve veehouderijen koppelen aan collectieve zuivering van afvalwater Als we de schaalvergroting van intensieve veehouderijen aangrijpen voor de reorganisatie van teelten en de landschappelijke integratie van collectieve voorzieningen, zoals waterzuiveringen, krijgt grootschalige landbouw in Noord-Brabant een duurzaam karakter. 6 De ontwikkeling van innovatieve industrie koppelen aan de invoer van een gescheiden rioleringstelsel Als we het profiel hertekenen van de lanen die innovatieve industrie in de rand van de stad verbinden met voorzieningen in het centrum, creëren we enorme lineaire wadi s waar nieuwbouwprojecten voorzien van een gescheiden rioleringstelsel zich op kunnen enten

20 Panel & DIscussie Het dynamische panel bestaande uit, Erik Luiten (rijksadviseur Landschap en water, Friso de Zeeuw (hoogleraar gebiedsontwikkeling) Geert Snijders (Wethouder RO s-hertogenbosch, Francien van de Ven (loco-dijkgraaf Aa en Maas) en Judith Lekkerkerker (Hoofdredacteur Ruimtevolk), versus kritisch publiek: dat is het decor van een inhoudelijke discussie over de conclusies van IABR Projectatelier BrabantStad. Panel en publiek zijn het erover eens dat het goed is dat water wordt gezien als basis voor structurering van natuur, woningbouw en industrie in Brabant. Flinke uitdaging: er moet wel wat gedaan worden met die bevindingen. Stelling 1: Groen en blauw zijn een belangrijk verdienmodel voor nieuwe stedelijkheid. Gelul, vindt Friso de Zeeuw, het praten over een verdienmodel. Een horizontale koppeling van groen (natuur) en blauw (water), maar ook rood (economie) en paars (industrie) moeten de startmotor zijn van de verandering, vullen zijn collega-panelleden aan. Praten over groen en blauw is een perfect voorbeeld van traditioneel hokjesdenken, waar het juist nu moet gaan over een crossover-benadering tussen verschillende elementen

21 Stelling 3: De kunst is om een brug te slaan tussen de economische dynamiek van steden en topsectoren, en dat wat modaal Brabant beweegt. Stelling 2: Het vergroten van de agglomeratiekracht van Brabant is primair een uitdaging voor de ruimte tussen de steden. De politiek staat voor de uitdaging om milieuproblematiek bij de mensen te brengen, vindt Geert Snijders. s-hertogenbosch wil in 2050 klimaatneutraal zijn en om dat te bereiken moet de stad zeventig procent aan energie besparen. Dat lukt alleen als de stad investeert in zijn buurten en wijken. Doe je dat niet, dan riskeer je een tweedeling in de samenleving en een disconnect met bewoners. Yves de Boer vreest voor een nieuwe dichotomie van stad en platteland, terwijl de kracht van Brabant juist schuilt in de verwevenheid tussen die twee. Oneens dus. Bereikbaarheid en verbindingen moeten daarom goed zijn. En wil Brabant echt iets bereiken, dan zullen de vijf steden gezamenlijk hun schaal en macht moeten bundelen om bijvoorbeeld te investeren in infrastructuur en landschap

22 Stelling 4: Maak geen nieuwe plannen voor verstedelijking, maar vertrouw op de vormende kracht van de samenleving en geef de komende jaren alle ruimte aan pilots en experimenten. Een clash tussen Judith Lekkerkerker en Friso de Zeeuw: zij ziet toekomst in het vitaal houden en experimenteren met huidige suburbane gebieden, hij moedigt aan toch vooral te blijven profiteren van onze planningstradities. Vanuit het publiek neemt Dirk Sijmons het woord. Hij bepleit een plan voor verstedelijking, waarin de overheid en waterschappen samen katalysator zijn voor initiatieven van onderop. Stelling 5: De Brabantse overheden verstaan de kunst van het loslaten. Terwijl de rode kaarten massaal de lucht in gaan bij het aanwezige publiek, draait Judth Lekkerkerker het om. Zij ziet bij Brabanders een ondernemende kracht die veel sterker is dan de macht van de overheid. Die macht van de overheid ligt in het aangeven van contouren en het bewaken van kwaliteit, zo vult het panel aan. Noord-Brabant is in ieder geval op de goede weg. In de provincie wordt samengewerkt en samenwerken is loslaten

23 actie & vervolg IABR 2014 URBAN BY NATURE komt op het juiste moment. In de nieuwe Omgevingswet staat dat we in 2018 een concrete omgevingsvisie moeten hebben. Zouden we die visie vormen op basis van de traditionele dichotomie van blauw en groen, van overheid en burger, dan slaan we de verkeerde weg in voor de jaren erna. Hier leren we dat overheden hooguit moeten ordenen, zodat de samenleving zichzelf kan activeren. Aan die spannende balans geeft IABR 2014 handen en voeten. Een nieuwe omgevingsvisie is meer dan een ruimtelijk ordeningsprincipe. Het betekent anders denken en andere grammatica gebruiken. Het betekent actie en gaan doen. Het is een visie die wij als samenleving gaan maken. Nu is de kans om voort te borduren de kansen en slimme combinaties die voor Brabant zijn bedacht

24 FILM het mozaïek van brabant Yves de boer Gedeputeerde Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen Dat is de kracht van samenwerking: kwesties als energie, water en wonen op z n Brabants oplossen. Onze kracht is dat we het samen willen doen. FLORIS ALKEMADE Architect De radicaliteit van confrontaties toont zich hier beter dan waar dan ook in Nederland. Er heerst een soort vrijheid die bijzonder en aangenaam is Frans stienen Wethouder Helmond We kunnen het niet meer alleen. Vroeger hadden we allemaal onze eigen structuurvisies, onze eigen woonvisies, onze eigen stadsvisie of dorpsvisie. We dachten, nou, wij gaan dat maken. Maar dat is niet meer van deze tijd. Wij zijn echt gebaat bij samenwerking. Het atelier is een mooi ijkpunt voor de toekomst. We moeten dat gewoon als een Leitmotiv meenemen voor de komende decennia voor Brabant. Joachim de clerck Architect De uitdaging die er ligt is om te zoeken naar een methodiek om het tapijt van de verspreidde verstedelijking als een voordeel aan te wenden naar de toekomst van Brabant In Het Mozaiek van Brabant bespreken diverse betrokken het belang het Brabantse aandeel aan het IABR. De vernieuwende invalshoeken en de nieuwe kijk op ruimtelijke ordening en Brabantse opgaven worden besproken. De verbinding van verschillende thema s als landbouw, water, recreatie, komen aan het licht naast het gezamenlijk ontwikkelen van een nieuwe taal. Mocht u nieuwsgierig zijn geworden, bekijk dan hier de film

25 hier, mozaïekbrabant De Internationale Architectuur Biennale Rotterdam is tot 24 augustus a.s. te bezoeken in de Kunsthal te Rotterdam. Na IABR 2014 maken de gepresenteerde resultaten van het projectatelier BrabantStad een rondreis langs vijf expositielocaties in Noord Brabant. Het brabantskenniscentrum kunst en cultuur coördineert de rondreis en is de programmeur van het randprogramma. Centraal staan daarbij de vragen: hoe wil je dat Noord-Brabant er in de toekomst uitziet en waar moeten wij volgens jou aandacht aan besteden? Wij horen graag hoe je denkt over de thema s energie, voedsel, water en wonen. Je kunt aan de invulling van het programma rondom MozaïekBrabant Ontwerpen aan het Nieuwste Brabant meewerken en meepraten. Je initiatieven helpen het ruimtelijk beleid van Brabant te ontwikkelen en breed te ondersteunen. Met jouw bijdrage kunnen wij inspelen op de energie van de samenleving, het debat in Brabant op gang brengen en inspirerende ideeën ophalen OKT Nov dec 2015 jan feb Eindhoven tilburg helmond s-hertogenbosch Breda Kom in contact met mozaïekbrabant via of volg ons via social media Opdrachtgever: provincie Noord-Brabant Coördinatie en programmering: bkkc Samenwerkende partijen: gemeenten s-hertogenbosch, Breda, Eindhoven, Helmond en Tilburg, Architectuurcentrum Eindhoven, BAI, Cast, Groen4life en de Brabantse waterschappen

26 colofon MOZAÏEKBRABANT Provincie Noord-Brabant Nuala Burns Erwin Dacier Anne van Kuijk Patricia van Doorne Ted Berenschot BKKC brabants kenniscentrum kunst en cultuur Monique Baars Frederiek Dijkstra Met dank aan: IABR 2014 URBAN BY NATURE Architecture Workroom Brussels Floris Alkemade Architect LOLA Landscape Architects Visuele Notulen Teamcaptain - Wim Kuper Magazine designer - Charlotte Porskamp Editor - Lisa Vorst Editor - Diederik Vrijhoef Tekstschrijver - Arthur van Vliet Tekstschrijver - Margje de Vries Illustrator - Aart-Jan Veenema Fotograaf - Lize Kraan +31 (0)

27

TAD RABANT FLORIS ALKEMADE ARCHITECT LOLA ARCHITECTURAL WORKROOM

TAD RABANT FLORIS ALKEMADE ARCHITECT LOLA ARCHITECTURAL WORKROOM WERKATELIER DOMMELVALLEI DONDERDAG 24 MAART 2016 B RABANT ORROWED S TAD IZE FLORIS ALKEMADE ARCHITECT LOLA ARCHITECTURAL WORKROOM Ambitie: Brabant in de top 5 Europese regio's, maar in een periode van

Nadere informatie

Het Manifest Dommelvallei

Het Manifest Dommelvallei Het Manifest M Dommelvallei Het Manifest Dommelvallei Brabantstad doet het economisch goed. Tegelijkertijd hebben we in Brabant ook cruciale ruimtelijke vraagstukken: hoe gaan we om met de ontwikkeling

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband)

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Almere 2.0 studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Voor de derdejaarsopdracht Ecologie van de opleiding TenL stond de woningopgave van Almere centraal. Almere is in korte tijd uitgegroeid tot een stad

Nadere informatie

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND Deel II Ambities en prioriteiten Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Juni 2003 0 In onze naam, Cultuurconvenant Zuid-Nederland (CZN), staat het woord

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren,

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015 Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Wanneer we kijken naar de wereld om ons heen, dan beseffen we hoe rijk gezegend we zijn met de omgeving waarin we

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan.

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Deze folder gaat over het herstellen van natte natuurparels in Noord-Brabant.

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting RiverArt R&D

Beleidsplan Stichting RiverArt R&D stichting RiverArt R&D Houttuinen 36 3311 CE Dordrecht Inleiding De wens in 2013 van het college B&W Dordrecht, om de culturele samenwerking met de stad Rotterdam te intensiveren, leidde tot het idee van

Nadere informatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie Structuurvisie Noord-Holland Achtergrondinformatie Structuurvisie: waarom en wat? - Inwerkingtreding Wro 1 juli 2008 - elke overheidslaag stelt eigen structuurvisie op (thema of gebied) - structuurvisies

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

Overijssel kleurt groen in 2020

Overijssel kleurt groen in 2020 Overijssel kleurt groen in 2020 Natuur en Milieu Overijssel Circulaire economie Vitale leefomgeving Kracht van de samenleving Waarom een groen Overijssel? Winst voor iedereen: Vitale leefomgeving voor

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

CAMPUS-park Delft TU Noord

CAMPUS-park Delft TU Noord TU Noord klimaatadaptatie & gebiedsontwikkeling - Kanaalweg 2 SCHIE DUWO Botanische Tuin OPGAVE KLIMAATADAPTATIE In het kader van het project Klimaatadaptatie Delft is een studie verricht naar de gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Een nieuw verhaal over hoe Nederland er in 2040 uit kan zien! Kort verslag van de Werkplaats Nederland van Mensen van de Nationale Omgevingsvisie

Een nieuw verhaal over hoe Nederland er in 2040 uit kan zien! Kort verslag van de Werkplaats Nederland van Mensen van de Nationale Omgevingsvisie Een nieuw verhaal over hoe Nederland er in 2040 uit kan zien! Kort verslag van de Werkplaats Nederland van Mensen van de Nationale Omgevingsvisie Werkplaats Datum en tijd Locatie Nederland van Mensen Dinsdag

Nadere informatie

Bijlagen: - raadsvoorstel 12 - raadsbesluit 14

Bijlagen: - raadsvoorstel 12 - raadsbesluit 14 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING 1. INLEIDING 1.1 Inleiding en doel 1 1.2 Bestemmingsplan 1 2. BELEIDSKADER 2.1 Rijk 2 2.2 Provincie 3 2.3 Regio 5 2.4 Gemeente 6 3. UITVOERINGSASPECTEN 3.1 Milieuaspecten en fysieke

Nadere informatie

Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland. 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland

Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland. 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland Inhoud Inleiding... 2 I. Snapshot Rivierenland 2013... 2 II. Toekomstbeeld Rivierenland 2040...

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen!

Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! Op weg naar een zorgvuldige veehouderij in 2020 Ruimte voor initiatieven? Die moet je verdienen! De samenleving stelt steeds hogere eisen aan de productie van vlees. Smaak en prijs zijn niet meer maatgevend.

Nadere informatie

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen Bron: beeldbank.rws.nl Introductie Herkingen, Stellendam en Ouddorp zijn gelegen op Goeree-Overflakkee, het meest zuidelijke eiland van de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Ontstaan. Onderdeel Onderwerpen Beelden. Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving

Ontstaan. Onderdeel Onderwerpen Beelden. Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving Onderdeel Onderwerpen Beelden 6. Stichting E.V.A. -ontstaan -filosofie -E.V.A. concept -adres -routebeschrijving Logo, foto s, plattegrond met route beschrijving Ontstaan De Stichting E.V.A.- Ecologisch

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het eigenlijk allemaal? Veel ondernemers werken met passie aan hun product of dienst. Dan komt het weleens voor dat ondernemers

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland Paul Opdam Wageningen Universiteit en Alterra paul.opdam@wur.nl 3 kernpunten EHS: verzekering voor biodiversiteit Klimaatverandering

Nadere informatie

Stellingen Provinciale Staten

Stellingen Provinciale Staten Stellingen Provinciale Staten Thema s en onderwerpen Toelichting... 2 Algemene informatie... 3 Thema: Economie... 3 1.1 Samenwerking Duitsland *... 3 2.1 Landbouw... 3 3.1 Recreatie en toerisme... 4 Thema

Nadere informatie

Programma. Festival Ruimtelijke Kwaliteit de proeverij 1 jaar later

Programma. Festival Ruimtelijke Kwaliteit de proeverij 1 jaar later Programma Festival Ruimtelijke Kwaliteit de proeverij 1 jaar later 30 januari van 12.30 tot 18.00 uur Festival Ruimtelijke Kwaliteit Noord-Brabant Het festival Ruimtelijke Kwaliteit, de proeverij 1 jaar

Nadere informatie

Stand van zaken Omgevingsvisie 2040

Stand van zaken Omgevingsvisie 2040 Stand van zaken Omgevingsvisie 2040 1 april 2015 Gezamenlijke gemeenteraden van Katwijk, Noordwijk, Oegstgeest, Teylingen, Kaag en Braassem, Leiderdorp, Zoeterwoude, Voorschoten, Wassenaar en Leiden Het

Nadere informatie

Economie. Gekwalificeerd personeel voor het bedrijfsleven

Economie. Gekwalificeerd personeel voor het bedrijfsleven Economie Versterking van de onderscheidende duurzame economische positie van met name de agrarische, toeristische en maritieme sector. Hoofddoel thema Bekendheid van de regio AV op internationaal, nationaal

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Bloemen uit Brabant Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Met enige bescheidenheid Waar ik het over wil hebben Belang gebiedsgericht grondwaterbeheer (revisited) Context en complexiteit Waar vinden

Nadere informatie

Drs. C.B.F. Kuijpers, DGR De heer H.W.J. Ovink, directeur NRO. Datum 4 mei 2011 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

Drs. C.B.F. Kuijpers, DGR De heer H.W.J. Ovink, directeur NRO. Datum 4 mei 2011 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte > Retouradres Drs. C.B.F. Kuijpers, DGR De heer H.W.J. Ovink, directeur NRO Atelier Rijksbouwmeester College van Rijksadviseurs Oranjebuitensingel 90 2511 VE Den Haag Contactpersoon drs. B. Verhave T 070

Nadere informatie

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013 Provincie Noord-Brabant Volle bak, dat was het in de Bois le Duczaal van het provinciehuis op 16 januari 2013. Van begin

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

Verplaatsen in Brabant Samenvatting Kaders en Ambities 2006-2020. Provinciaal Verkeers- en Vervoersplan Noord-Brabant

Verplaatsen in Brabant Samenvatting Kaders en Ambities 2006-2020. Provinciaal Verkeers- en Vervoersplan Noord-Brabant Verplaatsen in Brabant Samenvatting Kaders en Ambities 2006-2020 Provinciaal Verkeers- en Vervoersplan Noord-Brabant Verplaatsen in Brabant Hoe houden we de Brabantse steden bereikbaar? Hoe voorkomen we

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Verslag publieksdebat Eerbeek

Verslag publieksdebat Eerbeek Verslag publieksdebat Eerbeek Datum bijeenkomst: 8 april 2013 Auteur: Els Holsappel Aanwezig: 16 deelnemers Doel van de bijeenkomst: Verzamelen reacties op de conceptvisie; Input leveren voor de definitieve

Nadere informatie

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling is altijd op zoek naar betere oplossingen op het gebied van wonen en commercieel vastgoed. Ons streven is om snel

Nadere informatie

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land 3 februari 2010 Inhoudsopgave 1. Aanleiding, doel en aanpak 2. Waar wél; concentratiegebieden 3. Waar niét: vrijwaringsgebieden i 4. Overig Nederland

Nadere informatie

Trendbreuk? Netto kwantitatieve opgave 2023. Wonen 1.800 7.100. Bedrijventerreinen 18 (+30) ha 156 ha. (gemeentelijk + privaat) 248.000-323.

Trendbreuk? Netto kwantitatieve opgave 2023. Wonen 1.800 7.100. Bedrijventerreinen 18 (+30) ha 156 ha. (gemeentelijk + privaat) 248.000-323. Maastricht Maastricht 120.000 inwoners, stabilisatie Centrum van de regio (600.000-550.000) Universiteit Meer dan 20 miljoen bezoekers waarvan 2/3 uit Nederland, winkelen belangrijkste bezoekmotief Compacte

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Mechanismen van Randerij

Mechanismen van Randerij Mechanismen van Randerij..waarde creërend en probleem oplossend download Randerij.pdf > http://www.jwlp.nl/pdf/projecten/randerij.pdf Randerij De Randerij is een concept voor natuurlandbouw en natuurrecreatie

Nadere informatie

Structuurvisie Losser. Commissie Ruimte 24 april 2012

Structuurvisie Losser. Commissie Ruimte 24 april 2012 Structuurvisie Losser Commissie Ruimte 24 april 2012 Doel en status nwro verplicht gemeenten een structuurvisie op te stellen waarin het ruimtelijk beleid in hoofdzaak vastligt en de samenhang met andere

Nadere informatie

Toerisme en Recreatie

Toerisme en Recreatie Toerisme en Recreatie Wat speelt er? De vraagstukken over toerisme en recreatie zijn divers. Er zijn vraagstukken met betrekking tot de routestructuur, de kwaliteiten in het gebied en nieuwe functies.

Nadere informatie

Lokaal economisch beleid

Lokaal economisch beleid Lokaal economisch beleid Op weg naar een dynamische agenda voor de toekomst Tweede ondernemersavond 13 oktober 2014 Programma Opening 19:30 Doel van de avond 19:35 Terugblik 1 e ondernemersavond 19:40

Nadere informatie

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020.

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. Gebiedsprogramma 2016-2020 Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven

Nadere informatie

Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030. De Koers van Cuijk

Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030. De Koers van Cuijk Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030 De Koers van Cuijk Inhoud presentatie 1. Doel en opzet Structuurvisie - visie en thema s - deelgebieden 2. Gebiedsgerichte opgaven 3. Visiekaart 4. Het vervolg.. 5.

Nadere informatie

Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn:

Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn: 2013 Goed u allen met zovelen te zien, ook dat is betrokkenheid. Thema s die landelijk het afgelopen jaar belangrijk waren, en in 2013 blijven spelen zijn: Europa en de financiën! Europees werken we samen:

Nadere informatie

Groningen Meerstad >>>

Groningen Meerstad >>> Groningen Meerstad >>> Groningen Meerstad Opgenomen in jaarboek landschapsarchitectuur en stedenbouw 01 / 03 project Masterplan Groningen Meerstad locatie Groningen ontwerpers Remco Rolvink, Hilke Floris,

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

PERSPRESENTATIE D66 VERKIEZINGSPROGRAMMA GEMEENTERAAD VENLO 2014

PERSPRESENTATIE D66 VERKIEZINGSPROGRAMMA GEMEENTERAAD VENLO 2014 PERSPRESENTATIE D66 VERKIEZINGSPROGRAMMA GEMEENTERAAD VENLO 2014 29 november 2013 Theater De Maaspoort - WELKOM Rutger Gielen Bestuurslid D66 Campagneleider GR14 Agenda 1. Kernwaarden D66 2. Kennismaking

Nadere informatie

Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Nota Ruimte budget 25 miljoen euro Planoppervlak 33 hectare Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Synergie tussen stad en water De directe ligging

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Workshop duurzame stadslandbouw

Workshop duurzame stadslandbouw Workshop duurzame stadslandbouw Changemaker Festival te Heino 14 september 2013 Datum: 14 september 2013 Locatie: Van: Voor: Summmercamp Heino Cees Moerman Workshop Changemaker Kenmerk: 1309 Programma

Nadere informatie

Een. ondernemende EHS. voor Brabant

Een. ondernemende EHS. voor Brabant Een ondernemende EHS voor Brabant Een ondernemende EHS voor Brabant Natuur- en landschapsontwikkeling is belangrijk voor een mooi, gevarieerd en aantrekkelijk Brabants platteland. Brabantse boeren en tuinders

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD Onderwerp: Zienswijze op Regionale Agenda 2015-2018 MRE Registratienummer: 00529485 Op voorstel B&W d.d.: 18 november 2014 Datum vergadering: 9 december 2014 Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Ruimtelijke scenario s

Ruimtelijke scenario s Ruimtelijke scenario s Remco Looman, Marjolein Pijpers-van Esch, Heleen Bothof, Jos Jonkhof, Valerie Koppelle Een collectief van ontwerpers heeft gedurende het project Gebruik de Lege Ruimte de ruimtelijk

Nadere informatie

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Radboud Engbersen, Platform31, Krimpcafe, Bunne 17, september 2015 Kennisplatform Demografische Transitie (KDT) Thema s: - Ruimte en de bebouwde

Nadere informatie

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER Klimaatverandering, adaptatie, mitigatie. Veranderende opgaven stellen waterschappen voor grote uitdagingen. In een veranderende maatschappij die steeds vaker zelf initiatief

Nadere informatie

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Geachte aanwezigen, Nederland heeft een al sterke internationale reputatie als het om deltatechnologie

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Duurzame verstedelijking. Gastcollege Saxion Hogeschool 28 november 2012

Duurzame verstedelijking. Gastcollege Saxion Hogeschool 28 november 2012 Duurzame verstedelijking Gastcollege Saxion Hogeschool 28 november 2012 Stelling In ruimtelijke visies ontbreekt een SMART afwegingskader voor duurzame ontwikkeling Gevolg: Dilemma s worden niet concreet

Nadere informatie

Samen vormgeven aan de toekomst

Samen vormgeven aan de toekomst Policy Design Studio Samen vormgeven aan de toekomst Sinds het voorjaar van 2015 brengen wij de Policy Design Studio in praktijk. Een kansgerichte manier om de toekomst tegemoet te treden. Wij raken steeds

Nadere informatie

Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit. Assen 27 oktober 2009. Aanleiding. Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe

Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit. Assen 27 oktober 2009. Aanleiding. Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe Samen werken aan ruimtelijke kwaliteit Assen 27 oktober 2009 Aanleiding Ruimte-voor-ruimte regeling in Drenthe Hoe draagt de werkwijze van het Atelier Overijssel bij aan Ruimtelijke kwaliteit? Kan de benadering

Nadere informatie

iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171

iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171 iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiii Stuknummer: 13.022171 C-C. Gr? GEMEENTE SCHAGEN ING 2 6 SEP2013 agriboard Noord-Holland Noord BioValley AFD BioValley p/a Stichting Agriboard Noord-Holland Noord Postbus

Nadere informatie

Apeldoorn. Ede Arnhem

Apeldoorn. Ede Arnhem Lelyst ad Harderw ijk Devent er Apeldoorn Zut phen Wint ersw ijk Ede Arnhem Doet inchem Tiel Nijmegen 1 Kans op krimp Vo geen kans op krimp weing kans op krimp enige kans op krimp kans op krimp onbekend

Nadere informatie

Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012

Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012 Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012 prof. mr. Friso de Zeeuw praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling De

Nadere informatie

De stad, het geld en de architect

De stad, het geld en de architect De stad, het geld en de architect Werken aan een aantrekkelijke grootstedelijke omgeving. Herbestemmingsproject de Witte Dame Eindhoven, wonen, werken en recreëren. Foto: Norbert van Onna 10 BLAD #04/13

Nadere informatie

gebiedsvisie beers-vianen Vernieuwd kampenlandschap waarborgt kwalitatieve transformatie van landelijk gebied

gebiedsvisie beers-vianen Vernieuwd kampenlandschap waarborgt kwalitatieve transformatie van landelijk gebied gebiedsvisie beers-vianen Vernieuwd kampenlandschap waarborgt kwalitatieve transformatie van landelijk gebied 4. beplanting 3. erven 2. ontsluiting 1. water en reliëf Gebiedsvisie Beers-Vianen Vernieuwd

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

Voor een groep. Korte Workshop Time-management. Slim Werken + Creatief Werken

Voor een groep. Korte Workshop Time-management. Slim Werken + Creatief Werken Voor een groep Korte Workshop Time-management Slim Werken + Creatief Werken edere dag een SlimWerken.COM Julianapark 48-5 5046 GB Tilburg T 013-5770495 M 06-27326562 E contact@slimwerken.com W www.slimwerken.com

Nadere informatie

IJsseldelta- Zuid. Nota Ruimte budget 22,4 miljoen euro. Planoppervlak 650 hectare

IJsseldelta- Zuid. Nota Ruimte budget 22,4 miljoen euro. Planoppervlak 650 hectare IJsseldelta- Zuid Nota Ruimte budget 22,4 miljoen euro Planoppervlak 650 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Aanleg Hanzelijn met linksonder viaducten

Nadere informatie

Regionale opgaven Zaanstreek/Waterland

Regionale opgaven Zaanstreek/Waterland Regionale opgaven Zaanstreek/Waterland 3 juli 2015 prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft directeur Nieuwe Markten BPD Ontwikkeling 1. ruimtelijk-economische positie

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

panel: : Stadsvisie 2030

panel: : Stadsvisie 2030 Uitkomsten 1 e peiling Enkhuizer stadspanel panel: : Stadsvisie 2030 Concept, 4 februari 2009 Samenvatting Inwoners van de gemeente Enkhuizen hebben in januari 2009 op verzoek van het gemeentebestuur hun

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING Hoe waardeert en beleeft de Nederlandse bevolking de ruimtelijke kwaliteit van haar leefomgeving? Deze nulmeting van de Belevingswaardenmonitor Nota Ruimte beschrijft hoe aantrekkelijk Nederlanders

Nadere informatie

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort Water, bodem en groen vormen de groene alliantie. De gemeente Amersfoort borgt de alliantie in drie etalagegebieden én in haar structuurvisie, het

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Inhoud mei 2004 Globale toekomstvisie Schematische weergave kaart 1 Gewenste natuurlijke en landschappelijke structuur Schematische weergave kaart 2 Gewenste agrarische structuur Schematische weergave

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

G r o e n d o o r r o o d. groen ROOD ROOD

G r o e n d o o r r o o d. groen ROOD ROOD G r o e n d o o r r o o d groen ROOD ROOD Inleiding De ruimtelijke vraagstukken in ons land veranderen van aard. Ze worden integraler, complexer en vragen om innovatieve oplossingen. Het gaat niet langer

Nadere informatie