Doelmatig Investeren. Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier. Welldra

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doelmatig Investeren. Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier. Welldra"

Transcriptie

1 Doelmatig Investeren Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier Welldra

2 Doelmatig Investeren Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier Hans van der Eem Jan Zwiers WSNZ-DI WELLDRA 2012 Welldra

3 Doelmatig Investeren Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier Inhoudsopgave DOELMATIG INVESTEREN: SYNOPSIS DOELMATIG INVESTEREN Achtergrond Besparen op kapitaallasten Aanpak VERKENNING BEZITTINGEN EN INVESTERINGEN Inventarisatie bezittingen Investeringen en onzekerheden Bevindingen VERVANGEN LEIDINGINFRASTUCTUUR Eerste verkenning Casus Grootegast Aanbevelingen NIEUWE ZUIVERINGSTECHNISCHE WERKEN Verkenning Casus Gaarkeuken Aanbevelingen CONCLUSIES: KANSEN BENUTTEN Conclusies Aanbevelingen... 14

4 Doelmatig Investeren: synopsis In de regio Westerkwartier zijn de komende tien jaar investeringen met een omvang van ruim 40 miljoen euro voorzien. Over meer dan 80% van het investeringsvolume bestaat nog onzekerheid over nut, noodzaak, aard en omvang. Het kritisch beschouwen van investeringen blijkt de moeite waard. Zowel bij vervangingsinves- teringen in de riolering als bij grootschalige renovatie van zuiveringen lijken besparingen van meer dan 10% op het investeringsvolume realistisch. Een belangrijk mechanisme om de besparingen te realiseren heeft met houding te maken: Wat als het mijn eigen geld was?. Wat als we één organisatie zouden zijn?. Dit is vertaald in het uitgangspunt Nee, tenzij. Er wordt alleen geïnvesteerd als nut en noodzaak en aard en omvang van de investering kostenbewust zijn onderzocht. Zeker bij grootschalige renovaties van zuiveringen en bij investeringen rond nieuwe opgaven zoals klimaatadaptatie vindt dit onderzoek plaats in samenspraak met alle betrokken partijen. Bij het mogelijk vervangen van riolen gaat het erom de toestand van de riolen naar het einde van de technische levensduur toe steeds vaker en intensiever te volgen. Bij het beoordelen van inspectiebeelden dient kennis en inzicht van collega beheerders te worden benut. Naast de toestand van de buis zal ook het risicoprofiel moeten worden meegewogen: een rioolbuis onder een ontsluitingsweg kent een ander risicoprofiel dan een buis in een woonwijk. En als ingrijpen noodzakelijk is, wordt gewerkt volgens de trits repareren- relinen- vervangen. Bij grootschalige renovatie van zuiveringen is een kritische blik op uitgangspunten nodig: voor welke hydraulische capaciteit wordt gedimensioneerd? En op welke wijze kan flexibiliteit ingebouwd worden om snel in te kunnen spelen op nieuwe inzichten? In een samenspel tussen zuiveringstechnoloog, rioleringsbeheerder en watersysteembeheerder kunnen doelmatige ontwerpgrondslagen worden vastgesteld. Een goed inzicht in het feitelijk functioneren van de afvalwaterketen is daarbij onontbeerlijk, inclusief de effecten van overstortingen en effluentlo- zingen op het watersysteem. Op basis van de pilot worden de volgende concrete acties voor de regio Groningen en Noord- Drenthe voorgesteld: 1. Bepaal met een multidisciplinair expertteam de ontwerpgrondslagen voor de zuivering Gaarkeuken en andere zuiveringen die gerenoveerd worden. 2. Beschouw in samenwerkingsregio s kritisch nut en noodzaak van vervangingsinvesteringen in de riolering. 3. Vorm kennisteams rond specifieke thema s, zoals het beoordelen van inspectiebeelden en het gebruik van reliningtechnieken. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 2

5 1 Doelmatig investeren 1.1 Achtergrond Op 1 juli 2011 is het Waterketenakkoord voor Groningen en Noord- Drenthe gesloten. In het akkoord is onder meer afgesproken om een aantal onderzoeken uit te voeren, te weten een regionaal feitenonderzoek, een verkenning van samenwerkingsscenario s, het zoeken en implementeren van quick wins en een onderzoek naar doelmatig investeren. De relatie tussen de onderzoeken is in onderstaand schema weergegeven. Het regionale feitenonderzoek heeft in 2011 een beeld opgeleverd van de baten van verder- gaande samenwerking in de regio. De baten liggen op het gebied van verminderen van kosten, verbeteren van de kwaliteit van het beheer, verminderen van de personele kwetsbaarheid en verhogen van de innovatiekracht en duurzaamheid. Het project Quick Wins kan gezien worden als een verdieping van een aantal gesignaleerde kansen op operationeel vlak. Het project Doelmatig Investeren betekent een verdieping van de kansen ten aanzien van kapitaallasten. De verkenning van samenwerkingsscenario s is een apart spoor met een focus op organisatori- sche opties. 1.2 Besparen op kapitaallasten Het project Doelmatig Investeren richt zich op het concretiseren van het besparingspotentieel op kapitaallasten. In het landelijke feitenonderzoek is hier een groot deel van het besparings- potentieel aan toegekend; in het regionale feitenonderzoek is dit bevestigd. Het project Doelmatig Investeren is uitgevoerd in de vorm van een pilot in twee regio s: Assen en Westerkwartier. In de pilot Assen is eerst gekeken naar de geografische overlap van vervangingen. Die overlap bleek nauwelijks aanwezig. Vervolgens is per organisatie gekeken naar de geplande (strategi- sche) investeringen en de onderbouwing ervan. Die onderbouwing bleek robuust. Bovendien bleek waterschap Hunze en Aa s recent al veel renovaties te hebben gerealiseerd waardoor er weinig meer te optimaliseren viel. Wel is geconstateerd dat de mate van gedetailleerdheid van de investeringsprogramma s tussen waterschap en gemeente aanzienlijk uiteenliep. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 3

6 De indruk bestond dat de pilot Assen niet representatief was voor Groningen en Noord- Drenthe. Daarom is gezocht naar een tweede pilotlocatie. Die is gevonden in het Westerkwar- tier. De Westerkwartiergemeenten (Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn) waren enthousiast om mee te doen. Dat gold ook voor waterschap Noorderzijlvest dat op het punt staat om de plaatselijke zuiveringen Gaarkeuken en Zuidhorn grootschalig te renoveren. 1.3 Aanpak De pilot Westerkwartier is in de vorm van zes intensieve, interactieve sessies in de periode januari- maart 2012 uitgevoerd: Sessie 1 Sessie 2 Deelsessie 3 Sessie 4 Deelsessie 5 Sessie 6 Verkenning: Wat zijn de opgaven per organisatie en waarom investeren we? Leidinginfrastructuur: levensduurverlenging en kostenreductie Casus Grootegast: Hoe slim inspecteren/beoordelen en wat levert levensduur- verlenging op Zuivering: wat/waar/waarom investeren en wat bepaalt de hoogte van de investering Casus Gaarkeuken: Welke normen en criteria leiden tot welke investeringsbe- slissingen, en zijn deze doelmatig Presentatie regionale bevindingen en hoe deze te vertalen naar de regio Deze aanpak heeft er toe bijgedragen dat partijen elkaar snel en goed leerden kennen en daarmee een sterke basis werd gevormd voor het oppakken van kansen. De aanpak vormt tevens de rode draad in het onderhavige rapport. Aan de sessies hebben vanuit de pilotregio deelgenomen: - Geart Feddema, gemeente Grootegast - John de Jong, gemeente Leek - Jouke de Vries, gemeente Marum - Mario Brinkman, gemeente Zuidhorn - Hans de Vries, waterschap Noorderzijlvest - Edward Rijpkema, waterschap Noorderzijlvest - Jan den Engelse, waterschap Noorderzijlvest (deelsessie 5) - Melissa van Hoorn, waterschap Noorderzijlvest (deelsessie 5) - Bernard Enthoven, Waterbedrijf Groningen Maar ook van buiten de pilotregio is enthousiast en met grote betrokkenheid meegedacht: - Dries Jansma, gemeente Groningen - Eric Lanooy, gemeente Assen - André Wierda, Waterleidingmaatschappij Drenthe - Jan Egberts Eleveld, waterschap Hunze en Aa s Bijzondere dank is verschuldigd aan: - Henk Borgmeier van de gemeente Zwolle (deelsessie 3) die vanuit het Overijsselse zijn kijk op het kritisch volgen van de toestand van de riolering heeft gedeeld. De sessies zijn voorbereid en begeleid door Hans van der Eem en Jan Zwiers van Welldra. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 4

7 2 Verkenning bezittingen en investeringen 2.1 Inventarisatie bezittingen In onderstaande tabel is van de verschillende gemeenten een aantal kenmerken opgenomen. De vier landelijke gemeenten hebben vergelijkbare stelsels, waarbij Zuidhorn ten opzichte van de andere gemeenten een iets minder omvangrijk stelsel van vrijverval leidingen en drukriole- ring heeft. Ter vergelijk is ook het inwoneraantal van het beheer- en voorzieningsgebied van respectieve- lijk waterschap Noorderzijlvest en Waterbedrijf Groningen opgenomen. Duidelijk is te zien dat waterschap en drinkwaterbedrijf op veel grotere schaal opereren dan de gemeenten. De heffingen voor riolering, zuivering en drinkwater liggen ruwweg in dezelfde orde van grootte. Een meerpersoons huidhouden is circa 650 euro per jaar kwijt voor de waterketen- diensten. inwoners # heffing meerp. /jaar Vrijverval buis km/ inw pompunits #/ inw leeftijd jaar Grootegast Leek Marum Zuidhorn WSNZ WGr Investeringen en onzekerheden In onderstaande tabel is de omvang van de voorgenomen investeringen (in miljoenen euros) in de regio Westerkwartier aangegeven. Het betreft de investeringen tot Waterbedrijf Groningen heeft aangegeven geen grootschalige vervanging te hebben gepland in de regio. In totaal wordt naar verwachting circa 41 miljoen geïnvesteerd, waarvan 16 miljoen door het waterschap en 25 miljoen door de gemeenten. Binnen de vier gemeenten bestaan er grote verschillen in de aard van de investeringen: vervangen van vrijverval riolen, vervangen van drukriolering of investeren in nieuwe opgaven. Vervanging van vrijverval riolen en renovatie van zuiveringen en aanpassen van het transportstelsel vormen binnen Westerkwartier de grootste investeringsposten. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 5

8 Aan gemeenten en waterschap is per investering gevraagd aan te geven of zij in enige mate twijfelen over de investering. Uit de respons blijkt dat over 82% van het investeringsvolume onzekerheid bestaat, dus over 33,5 van de 41 miljoen aan investeringen. Die onzekerheid betreft enerzijds nut en noodzaak van de investeringen, zoals bijvoorbeeld afkoppelen, en anderzijds de omvang van de investeringen, zoals bij de renovatie van rwzi Gaarkeuken. Daarnaast is voor een deel van de investeringen wel budget gereserveerd, maar is het maatregelenprogramma nog niet uitgekristalliseerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor investeringen na de planperiode van doorgaans vijf jaar. De hoge mate van onzekerheid impliceert dat er ruimte is om de voorziene investeringen te heroverwegen en aan te passen. Investeringen omvang en karakter Groote- gast Leek Marum Zuid- horn WSNZ Totaal Inwoners Investeren regio 6,9 4,4 2,4 11,0 16, Vervangen 54% 66% 38% 67% 93% 73% - Drukriolering 9% 33% 50% 0% 0% 8% - Nieuw 32% 1% 13% 33% 7% 18% Onzekerheid 75% 68% 87% 86% 80% 82% 2.3 Bevindingen Uit de eerste verkenning van het beheer van de afvalwaterketen en het bepalen van noodza- kelijke investeringen is duidelijk geworden dat er verbeterslagen gemaakt kunnen en moeten worden. Deze verbeteringen richten zich op verschillende elementen: - Fundament Het ontbreekt in de regio aan eenduidige en up- to- date basisgegevens van voorzieningen en afvalwaterstromen (wat ligt waar; hoogte overstortdrempels; instelpunten gemalen, etc.). Zo is de werkelijke aanvoer van stedelijk afvalwater naar de rwzi Gaarkeuken niet goed in beeld, terwijl er wel geïnvesteerd moet worden in een grootschalige renovatie. - Inzicht Er is beperkt inzicht in hoe het afvalwatersysteem in de praktijk functioneert. Er wordt bijvoorbeeld sinds enige tijd wel gemeten aan enkele overstorten, maar in de praktijk wordt nog weinig met de metingen gedaan. Er is ook nog geen eenduidig beeld van het verhard oppervlak en het aandeel rioolvreemd water. Van het lokale effect van emissies op de kwaliteit van ontvangend oppervlaktewater is weinig bekend. - Nut en noodzaak Maatregelen zijn niet altijd robuust onderbouwd. Afkoppelen omdat het moet of afkop- pelen omdat daarmee de zuivering wordt ontlast vormen geen goed vertrekpunt voor een doelmatige afweging: kosten en baten moeten transparant in beeld worden gebracht. - Toekomst Betrokken partijen geven aan nog niet echt met een visie op de lange termijn bezig te zijn. Met klimaatscenario s wordt beperkt gewerkt, althans in het ontwerp. En duurzaam afval- (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 6

9 waterbeheer is vooral een onderwerp waar waterschappen met hun energie- en grond- stoffenfabriek mee bezig zijn, maar nog geen echt onderwerp bij de gemeenten. - Grote opgaven Gemeenten en waterschap staan voor grote opgaven. Vervanging van riolen zal geleidelijk steeds meer toenemen. Het is van belang daarbij kritisch te kijken naar het moment van vervangen. Er blijkt weinig uniformiteit over het omgaan met reinigen, inspecteren en beoordelen en de keuze tussen repareren, renoveren en vervangen. Naast het vervangen van de riolen zal ook de vervanging van minigemalen van het drukrioleringssysteem plaats moeten vinden. De kosten voor drukriolering vormen bij landelijke gemeenten vaak een fors deel van de kapitaallasten. Daarom is het van belang goed ervaringen met het beheer van minigemalen op te halen en daaruit lessen te trekken voor het vervangingsprogram- ma. De onderwerpen fundament en inzicht hebben een sterke relatie met het project Quick Wins, maar zijn wel noodzakelijk om goed onderbouwde investeringsbeslissingen te kunnen nemen. Het onderwerp toekomst kan onderdeel uitmaken van het opstellen van afvalwaterplannen, zoals voorgesteld in het regionale feitenonderzoek. Nut en noodzaak en grote opgaven worden nu nader verkend. Daarvoor worden twee specifieke situaties beschouwd: het vervangen van leidinginfrastructuur en het grootschalig renoveren van zuiveringstechnische werken. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 7

10 3 Vervangen leidinginfrastuctuur 3.1 Eerste verkenning In de tweede werksessie is verkend hoe gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven zicht krijgen op de toestand van hun leidinginfrastructuur en bepalen wanneer ingrijpen noodzakelijk is. De verschillen tussen de Westerkwartier gemeenten bleken groot, zowel als het gaat om de aanpak bij reinigen en inspecteren als de wijze van beoordelen en het uitvoeren van aanvul- lend onderzoek om de toestand beter te bepalen. Bovendien hanteren gemeenten verschil- lende strategieën voor het al dan niet repareren en renoveren van riolen. Dit vormde aanleiding om aan de hand van de aanpak bij één gemeente de werkwijze nader te beschou- wen. Waterschap Noorderzijlvest voert geen inspecties uit van het transportstelsel. De toestand wordt gevolgd op basis van de gemeten weerstand en het optreden van storingen. De drinkwaterbedrijven maken onderscheid tussen soorten materiaal en de kwaliteit van het materiaal in bepaalde tijdvakken (bijvoorbeeld goed en slecht PVC). Daarnaast wordt landelijk een database gevuld om verbanden te kunnen leggen tussen storingen, materiaal en omge- vingsfactoren. Omdat drinkwaterleidingen altijd onder druk staan, zijn inspecties minder goed mogelijk. Bij vervanging worden de risico s van leidingbreuk meegewogen. Renovatie wordt slechts in beperkte mate toegepast. Vooral de hoge eisen die gesteld worden in verband met de biologische stabiliteit van drinkwater in het leidingnet beperken de toepassingsmogelijkhe- den. 3.2 Casus Grootegast Met de gemeente Grootegast is specifiek gekeken naar welke vervangingsinvesteringen er zijn, hoe deze investeringen tot stand zijn gekomen en welke mogelijkheden er zijn om op deze investeringen te besparen. Daarbij is de expertise en ervaring van de gemeenten Zwolle en Groningen ingebracht. De ervaringen uit deze deelsessie zijn vertaald naar meer algemene aanbevelingen om te komen tot doelmatige ingrepen in het rioolstelsel. De ervaring uit de pilot Grootegast, die ook door de andere Westerkwartier gemeenten is onderschreven, was dat tenminste 10% bespaard kan worden op de vervangingsinvesteringen zoals opgenomen in de gemeentelijke rioleringsplannen 1. Dit sluit aan bij de besparing zoals geschetst in het regionale feitenonder- zoek. 1 Deze besparing sluit aan bij de besparingen uit het regionale feitenonderzoek. Na 10 jaar leveren de lagere investeringen een besparing van circa 4% op de jaarlijkse kapitaallasten. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 8

11 3.3 Aanbevelingen Op basis van de casus Grootegast worden de volgende generieke aanbevelingen gedaan: - Richt de inspectie van riolen op zwakke en/of risicovolle plekken. Differentieer in de reguliere inspectiefrequentie. - Volg riolen intensiever naarmate het einde van de technische levensduur in zicht komt. Op deze wijze wordt inzicht verkregen in de kwaliteitsontwikkeling in de tijd en kan het mo- ment van ingrijpen nauwkeuriger worden bepaald. Één meting geeft dat inzicht niet. - Benut aanvullende technieken zoals het nemen van boorkernen of radarinspecties om beoordelingen op basis van videobeelden te toetsen. Boorkernen geven bijvoorbeeld een goed beeld van de dikte van de buis, los van een eventuele aantasting aan de binnenzijde van de buis. Een praktische tip is ook om kernen te bewaren die vrijkomen bij de realisatie van nieuwe aansluitingen. - Maak gebruik van kennis en ervaringen van collega s binnen en buiten de eigen gemeen- ten om een steeds betere en robuustere beoordeling van inspecties en aanvullende onder- zoeken te verkrijgen. - Als de beoordeling aanleiding geeft tot ingrijpen worden achtereenvolgens de mogelijkhe- den van repareren, relinen en vervangen beschouwd. Hierbij wordt uiteraard ook gekeken welke initiatieven voorzien zijn rond wegbeheer of stadsontwikkeling. Op basis van deze ingrediënten wordt de meest doelmatige ingreep bepaald. Nee tenzij! Naast deze praktische aanbevelingen is geconsta- teerd dat doelmatig investeren vooral ook een kritische, kostenbewuste houding rond vervan- gingsvraagstukken vraagt; een houding waarbij alleen geïnvesteerd wordt als je deze goed kunt motiveren. Alsof het je eigen geld is.. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 9

12 4 Nieuwe zuiveringstechnische werken 4.1 Verkenning Binnen Westerkwartier heeft waterschap Noorderzijlvest vier rioolwaterzuiveringen: Marum, Leek, Gaarkeuken en Zuidhorn. De zuivering Leek is recent gerenoveerd; de overige zuiverin- gen zullen in de periode worden gerenoveerd c.q. uitgebreid. Het idee is om de zuivering Zuidhorn te laten vervallen en het afvalwater samen te brengen in Gaarkeuken. Marum& Leek& Gaarkeuken& Zuidhorn& Bij het investeren in grootschalige renovaties worden de volgende onzekerheden gesignaleerd: - Onvoldoende inzicht in het feitelijk functioneren van de afvalwaterketen - Het ontbreken van een grondig inzicht in de ontwikkelingen en kansen in de regio (denk aan nieuwe bedrijfsactiviteiten, uitbreiden woonkernen, e.d.) - Geen duidelijke helicopterview over de gewenste lange termijn ontwikkeling in de afvalwaterketen (denk bijvoorbeeld aan hergebruik van grondstoffen, energie en water en de discussies rond centraal en decentraal zuiveren). In een aparte deelsessie is het investeringsvraagstuk rond de rwzi Gaarkeuken nader bekeken. 4.2 Casus Gaarkeuken De rwzi Gaarkeuken voldoet nog aan de vergunningseisen maar de bedrijfszekerheid is onvoldoende. Bovendien spelen er nieuwe kwaliteitseisen vanuit de Kaderrichtlijn water en door het aanwijzen van nieuwe prioritaire stoffen. Ook zijn er ontwikkelingen in het aanbod van afvalwater door planologische ontwikkelingen en vanuit de zuivelindustrie. De noodzaak voor renovatie is onbetwist. Bij grootschalige renovatie of nieuwbouw wordt circa 70% van de investeringen bepaald door het civieltechnische deel. De hydraulische belasting van de rwzi bepaalt de omvang van de civieltechnische werken. De zuivering Gaarkeuken is gedimensioneerd op vier maal de droogweeraanvoer. Voor de exploitatiekosten is vooral de zuurstofinbreng een belangrijke kostenpost. Hierbij is vooral de biologische belasting van belang. Net als bij vervangingsinvesteringen voor de riolering is weer het uitgangspunt nee, tenzij gehanteerd: is er goed zicht op nut, noodzaak, aard en omvang van de voorgenomen investe- ring? Als het civieltechnische deel 70% van de investeringskosten bepaalt, zal het ontwerpuit- (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 10

13 gangspunt van vier maal de droogweerafvoer kritisch moeten worden beschouwd. Zou er bijvoorbeeld niet op twee maal de droogweerafvoer kunnen worden gedimensioneerd? Deze uitdagende vraag heeft centraal gestaan tijdens de discussie over de casus Gaarkeuken. Hierbij werd al snel het belang van een integrale, brede kijk over de afvalwaterketen duidelijk. Juist door de interactie tussen zuiveringstechnoloog, rioleringsbeheerder en watersysteembe- heerder, aangevuld met expertise en een bedrijfsmatige invalshoek vanuit het drinkwaterbe- drijf, konden grenzen worden verkend en verlegd. Enkele quotes uit de discussie: Het waterschap heeft geen enkel idee hoe rioolwater in bebouwd gebied stroomt De ene overstort is de andere niet. Bij hevige regen een half uurtje pompen en daarna het gemaal uitzetten. Bij hevige regenval heeft de afvoer naar de zuivering praktisch gezien nauwelijks effect op de overstortingen in de stad. Immers tijdens een hevige bui kan er wel 25 millimeter neerslag in een uur vallen (zie onderstaande praktijksituatie in Zuidhorn, juli 2010), terwijl de afvoer naar de zuivering bijvoorbeeld slechts 0,7 millimeter per uur bedraagt. Bij het dimensioneren van de afvalwaterketen is het nuttig onderscheid te maken tussen drie situaties: - de droogweerafvoer: die moet worden behandeld - vuil regenwater: zo veel mogelijk behandelen - schoon regenwater: mag overstorten. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 11

14 Het is daarom zaak het stelsel leeg te hebben zodra er regenval wordt verwacht. Bij regen kan dan het eerste vuile regenwater worden afgevoerd, voordat het relatief schone regenwater tot overstorten komt. Daarbij maakt het wel uit waar de overstortingen plaats vinden: aan de randen van het rioleringsstelsel zal relatief schoon regenwater overstorten, meer nabij het overnamepunt naar de zuivering zal zich vuil concentreren en zijn overstortingen niet of minder gewenst. Door te sturen op de plaats waar de overstortingen plaatsvinden, kan de belasting van het watersysteem worden beperkt. Door de aanvoer naar de zuivering zo laag en vlak mogelijk te houden, kan de zuivering worden geoptimaliseerd en een goede effluentkwali- teit worden gegarandeerd. Het beperken van de hydraulische capaciteit van de zuivering lijkt niet onmogelijk. Of dit zo rigoureus tot tweemaal de droogweeraanvoer kan, zal uit nader onderzoek moeten blijken. Daarbij zal de aard en omvang van overstortingen bij verschillende ontwerpcapaciteiten in beeld moeten worden gebracht. Ook zal nader onderzoek plaats moeten vinden naar de lokale effecten van overstortingen en effluentlozingen op de waterkwaliteit. Bij uitgebreid onderzoek in het kader van het waterkwaliteitsspoor in Sint Maartensdijk 2 bleek er slechts minimaal verschil in ecologische kwaliteit vlakbij overstorten en verderop in het systeem. Overstortingen blijken daar wel een merkbaar effect te hebben op de waterbodemkwaliteit. Als vergelijkbare conclusies gelden voor de situatie in Grootegast, zou bijvoorbeeld door het investeringsvolume te beperken en een deel van de besparingen te benutten om de waterbodem rond overstorten vaker te baggeren, een betere milieukwaliteit voor minder kosten kunnen worden bereikt. Als in het extreme geval in de situatie Gaarkeuken de hydraulische capaciteit zou worden gehalveerd, zou dit een besparing van 35% betekenen op de investeringskosten van circa 12 miljoen euro. Het is daarom evident dat onderzoek naar de mogelijkheden om de hydraulische capaciteit te verlagen al snel lonend is. Bij grootschalige investeringen in de afvalwaterketen is een uitgebreide systeemanalyse, in de vorm van een optimalisatiestudie van het afvalwater- systeem (OAS), een must. Vooralsnog wordt aangenomen dat een kritische toets van uitgangs- punten tenminste een besparing van 10% op investeringskosten 3 kan opleveren. 4.3 Aanbevelingen Op basis van de casus Gaarkeuken worden de volgende generieke aanbevelingen gedaan: - Durf standaard uitgangspunten ter discussie te stellen. Voorbeelden zijn: de hydraulische capaciteit is vier maal de droogweer afvoer en effluent is nodig voor het doorspoelen van het oppervlaktewatersysteem. - Voer een uitgebreide optimalisatiestudie uit voor de afvalwaterketen. Kies voor een multidisciplinaire aanpak met inzet vanuit zuiveringstechnologie, rioleringsbeheer en wa- terkwaliteitsbeheer. Benut ook de expertise van derden zoals kennisinstituten, drinkwa- terbedrijven en bedrijfsleven. - Maak bij het zoeken naar een optimale inrichting van de afvalwaterketen onderscheid tussen de droogweerafvoer die behandeld moet worden, het eerste vuile regenwater dat zo veel mogelijk behandeld moet worden en het relatief schone regenwater dat mag over- storten. 2 Zie H2O, jaargang 2012, nummer 2 3 Een besparing van 1,2 miljoen op de investering van 12 miljoen betekent bij een annuïtaire afschrijving van 30 jaar en een rentepercentage van 5% een besparing op kapitaallasten van euro per jaar. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 12

15 - Reken het overstortgedrag door bij verschillende buien en verschillende afnamecapacitei- ten. Bij grote regenintensiteit zal de afnamecapaciteit slechts beperkte invloed hebben. Voor langdurige buien met lage intensiteit is de invloed vooralsnog minder duidelijk. - Bepaal de vuilvracht én het effect van overstortingen en effluent op de oppervlaktewater- kwaliteit. Overweeg ook de mogelijkheid om op de zuivering een bypass toe te passen. Grote hoeveelheden schoon regenwater kunnen het functioneren van de zuivering nadelig beïnvloeden. Wellicht leidt de combinatie van een bypass met een goed werkende zuive- ring tot een lagere vuilvracht dan een slecht werkende zuivering zonder bypass. - Maak kosten en baten van inrichtingsalternatieven inzichtelijk. - Zorg voor een beheer en onderhoud dat past bij de gekozen uitgangspunten: bijvoorbeeld het frequent reinigen van de riolering om voldoende bergingscapaciteit te behouden. - Op de lange termijn wordt afkoppelen als logische stap gezien om het aantal en de omvang van overstortingen te verminderen. Er moet daarbij wel voor het juiste afkoppel- moment worden gekozen, bijvoorbeeld bij volledige renovatie van woonwijken waarbij woningen worden gestript en duurzaam opnieuw opgebouwd. Het afkoppelen moet doelmatig zijn en passen in een masterplan voor de lokale afvalwaterketen. (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 13

16 5 Conclusies: kansen benutten 5.1 Conclusies Besparingen van tenminste 10% op de voorgenomen investeringen zijn zeker mogelijk. De besparingen kunnen gerealiseerd worden door kostenbewust en kritisch te kijken naar de investeringsplannen ( Nee, tenzij ) en door de in paragraaf 3.3 en 4.3 voorgestelde aanbeve- lingen te volgen. 5.2 Aanbevelingen De werkgroep Doelmatig Investeren heeft in het Westerkwartier voldoende aangrijpingspun- ten gevonden om een aantrekkelijk besparingspotentieel aan te boren. De ervaringen kunnen worden doorvertaald naar andere regio s. De werkgroep beveelt aan om de volgende voorstellen in het regionaal uitvoeringsprogramma op te nemen: 1. Voer voor zuiveringskringen waar grote renovaties worden voorzien, zoals Gaarkeuken, een uitgebreide optimalisatiestudie uit. Durf hierbij uitgangspunten ter discussie te stellen. Werk met een multidisciplinair team om technische opties en eisen ten aanzien van water- kwaliteit en watersysteem goed af te kunnen stemmen. Benut de aanbevelingen in para- graaf Toets in samenwerkingsregio s de voorgenomen vervangingsinvesteringen in de riolering. Ga na of nut en noodzaak voldoende zijn aangetoond. Benut de aanbevelingen in para- graaf Breng rond specifieke thema s de kennis binnen Groningen en Noord- Drenthe bijeen. Een interessant en relevant thema is bijvoorbeeld het proces van reinigen, inspecteren, beoor- delen en vaststellen van maatregelen. De kennis die opgebouwd wordt in dit kennisteam kan op kleinere schaal, bijvoorbeeld binnen een zuiveringskring, worden gedeeld en inge- zet. 4. Vertaal ervaringen uit praktijkcases naar hun betekenis voor geheel Groningen en Noord- Drenthe (en daarbuiten). (GrNDr-DI) Doelmatig investeren Westerkwartier.doc pagina 14

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma 0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma Informatie over deze aanpak? Jeroen Niezen, 06-30717435, j.niezen@groningergemeenten.nl Hans de Vries, 06-52051319,

Nadere informatie

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Rob Hermans Senior projectmanager Presentatie 29 september 2011 Opbouw presentatie Wat zijn de financiële afspraken? Waardoor stijgt de rioolheffing?

Nadere informatie

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterteam BMWE/NZV, 27 november 2013 Inhoud Aanleiding Ketenbenadering Maatregelen Kosten en Baten Specificatie Bedum Organisatie Aanleiding BMWE samenwerking Vier nieuwe

Nadere informatie

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Rob Hermans Senior projectmanager Presentatie 29 september 2011 Opbouw presentatie Wat zijn de financiële afspraken? Waardoor stijgt de rioolheffing?

Nadere informatie

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 BEOORDELINGSGRONDSLAG VOOR AFVALWATERSYSTEMEN Hans Korving Witteveen+Bos Waar gaan we het over hebben? Motivatie Context Aanpak Zelf aan de slag Uitwerking grondslag

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen samenvatting-

Doelmatig beheer waterketen samenvatting- euro/jaar Doelmatig beheer keten samenvatting- -eindrapport commissie feitenonderzoek- 200 Drinkprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009)

Nadere informatie

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Ir. Emil Hartman Senior adviseur duurzaam stedelijk waterbeheer Ede, 10 april 2014 Inhoud presentatie Wat en hoe van afkoppelen Wat zegt de wet over hemelwater

Nadere informatie

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Uden gastvrij voor water Kenmerk: 11-10044-JV 14 september 2011 Ingenieursbureau Moons 1 Inhoudsopgave 1 SAMENHANG... 3 2 SAMENVATTING... 4 2.1 KOERSWIJZIGINGEN...

Nadere informatie

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI Hans Korving Witteveen+Bos WAARSCHUWING Deze presentatie kan verrassende resultaten bevatten Waar gaan we het over hebben? Wat is de achtergrond? Historie en toekomst

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Blad 2 van 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Huidige situatie; wat is er al bereikt?... 4

Nadere informatie

Samen werken aan de Waterketen Groningen en Noord-Drenthe

Samen werken aan de Waterketen Groningen en Noord-Drenthe Samen werken aan de Waterketen Groningen en Noord-Drenthe Al 20 jaar woont Jennie Havinga met veel plezier in Appingedam. Ze is blij met haar twee kleine kinderen, die ze elke dag fluitend op de fiets

Nadere informatie

GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo. Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan.

GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo. Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan. GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan. Landelijk beleid en ontwikkelingen Gemeentelijke zorgplicht watertaken: Zorgen voor een doelmatige inzameling en een doelmatig

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2015 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder

Nadere informatie

Feiten over de riolering

Feiten over de riolering Feiten over de riolering Prestaties Middelen en mensen Samenhangen Schaalverschillen Doeltreffendheid en doelmatigheid Stichting RIONED, februari 21 T.b.v. het feitenonderzoek in het kader van doelmatig

Nadere informatie

Jaarverslag 2015 en Jaarprogramma 2016

Jaarverslag 2015 en Jaarprogramma 2016 Jaarverslag 2015 en Jaarprogramma 2016 Waterketen Groningen en Noord Drenthe In 2015 is fase drie van de waterketensamenwerking in Groningen en Noord Drenthe gestart. Dat betekent concrete samenwerkingsprojecten

Nadere informatie

Het WC². Riolering in de niet zo verre toekomst. Marije Stronks

Het WC². Riolering in de niet zo verre toekomst. Marije Stronks Het WC² Riolering in de niet zo verre toekomst Marije Stronks Ergens in Nederland in de niet zo verre toekomst in een Water Controle Centre (WC² ) verschijnt een venster voor één van de dienstdoende tacerators

Nadere informatie

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland Gemeenterapport Lelystad 2013 De Benchmark rioleringszorg is de landelijke prestatievergelijking waarmee gemeenten inzicht geven en krijgen in de kenmerken en prestaties van hun riolering(szorg). De cijfers

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2013 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin. Bijlage 1 Afkortingen en begrippen Afkortingen AWZI Zie RWZI BBB (v)brp CZV DWA DOB GRP HWA / RWA IBA KRW MOR NBW (-Actueel) OAS RIONED BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

Nadere informatie

Regionaal feitenonderzoek

Regionaal feitenonderzoek Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) WELLDRA Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) Hans van der Eem Jan Zwiers WSGS-RFO

Nadere informatie

0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer

0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer 0-meting zuiveringsbeheer Beschrijving methodiek 17 juni 2014, Jeroen Niezen, Meinard Eekhof, Wiely Luttmer Informatie over deze aanpak? Jeroen Niezen, 06-30717435, j.niezen@groningergemeenten.nl Hans

Nadere informatie

Samenwerken, de praktijk

Samenwerken, de praktijk Samenwerking gemeente Raalte en Waterschap Groot Salland, de praktijk John de Kruijff, Gemeente Raalte Fred Beukema, Waterschap Groot Salland Samenwerken, de praktijk Gemeente Raalte introductie historie

Nadere informatie

Inhoud: 1. Interview. Interview met André van de Nadort, burgermeester van Ten Boer

Inhoud: 1. Interview. Interview met André van de Nadort, burgermeester van Ten Boer Inhoud: 1. Interview met André van de Nadort 2. Stand van zaken: Tipje van de sluier 3. Uitgelicht: Regenradar 2.0 4. Ontwikkelingen: Noord-Limburgse aanpak waterketen 5. Discussieer mee op Linked-in!

Nadere informatie

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van.

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van. HAMERSTUK VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Realisatie uitbreiding afvalwatertransportsysteem Houten Nummer: 515150 In D&H: 16 oktober 2012 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ

Nadere informatie

18-2-2015. Opdrachtgever: Erica Mosch. Voldoen aan de afnameverplichting.

18-2-2015. Opdrachtgever: Erica Mosch. Voldoen aan de afnameverplichting. Onderwerp: Evaluatie renovatie rioolgemalen 2010 tot en met 2014 en voorstel renovatie 2015 tot en met 2019 Nummer: Bestuursstukken\1783 Agendapunt: 5 DB: Ja 2-2-2015 BPP: Nee FAZ: Ja 18-2-2015 VVSW: Ja

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV.

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV. Vergadering: 15 10 2013 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar R. Lamein, 0595 447749 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. R. Lamein) Gewijzigd Raadsvoorstel

Nadere informatie

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe?

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? In het Bestuursakkoord Water

Nadere informatie

Water Governance. Organisatie van waterbeheer, drinkwatervoorziening en afvalwaterbehandeling,

Water Governance. Organisatie van waterbeheer, drinkwatervoorziening en afvalwaterbehandeling, Water Governance Organisatie van waterbeheer, drinkwatervoorziening en afvalwaterbehandeling, als samenspel van politieke, bestuurlijke, sociaalmaatschappelijke en financiële elementen. www.watergovernancecentre.nl

Nadere informatie

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker november 2015

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker november 2015 DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK Kosten en baten van inrichting Wiebe Bakker november 2015 Waar is nog behoefte aan? Keuze bij inrichting openbare ruimte + riolering: traditioneel of

Nadere informatie

Stedelijke Wateropgave

Stedelijke Wateropgave Stedelijke Wateropgave Vergelijking normen voor water op straat en inundatie Stichting RIONED Voorwoord Er is een norm voor het optreden van water op straat in relatie tot de capaciteit van de riolering

Nadere informatie

Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht

Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht - Resultaten workshop 19 september 2013 - WELLDRA Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht - Resultaten workshop

Nadere informatie

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW.

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW. Notitie over de bijdragen van Vechtstromen aan het Bestuursakkoord Water en de samenwerkingopgave in de regio s Wateropgave De komende jaren komen er grote wateropgaven op de samenleving af die vragen

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 575 345 Agendapunt: - ONDERWERP AANLEIDING EN DOELSTELLING

Doorkiesnummer : (0495) 575 345 Agendapunt: - ONDERWERP AANLEIDING EN DOELSTELLING Zanddijk, Dingeman OG S1 RAD: RAD121212 2012-12-12T00:00:00+01:00 BW: BW121106 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 12 december 2012 Portefeuillehouder : H.A. Litjens Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

Gemaal van de toekomst

Gemaal van de toekomst Gemaal van de toekomst Onderzoek besparingspotentieel bij niet gelijktijdig leegpompen rioolstelsels Van S.P.A. Duinmeijer Datum 30 augustus 2013 Opdrachtgever Ingenieursbureau Gemeente Rotterdam Contactpersoon

Nadere informatie

Forum relinen 2014. "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie.

Forum relinen 2014. Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie. Forum Relinen & Rioolbeheer 2014 Datum: 20 november 2014 in Hotel Vianen Organisatie: Stichting Kenniscentrum Rioolrenovaties "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Wat is doelmatigheid?

Nadere informatie

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Voorstelnr. : R 6837 Onderwerp : Gemeentelijk Rioleringsplan 2010-2015 Stadskanaal, 1 juni 2011 Beslispunten 1. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2010-2015

Nadere informatie

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011.

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Doel van dit document en voorstel tot uitwerking. Document ten

Nadere informatie

BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN

BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN ALGEMENE TOELICHTING RIVUS RIVUS is een samenwerkingsverband op het gebied van de (afval)waterketen en omvat de acht gemeenten (Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe,

Nadere informatie

Behorende bij: Raadsvoorstel ter vaststelling van het verbreed gemeentelijk rioleringsplan 5 (vgrp-5)

Behorende bij: Raadsvoorstel ter vaststelling van het verbreed gemeentelijk rioleringsplan 5 (vgrp-5) Behorende bij: Raadsvoorstel ter vaststelling van het verbreed gemeentelijk rioleringsplan 5 (vgrp-5) Datum: 7-8-2015 Onderwerpen 1. De na te streven afvoercapaciteit van de rioolstelsels; 2. De wijze

Nadere informatie

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering voorbeeldopdracht Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, september 2012 Groningenhaven 7 3433

Nadere informatie

Waterhuishoudingsplan Schaapsloop voorbereiding rioolmaatregelen

Waterhuishoudingsplan Schaapsloop voorbereiding rioolmaatregelen Waterhuishoudingsplan Schaapsloop voorbereiding rioolmaatregelen Inventarisatie bereikbaarheidsplan, sessie 1 Maandag 10 juni 2013, Sloperbedrijf Van Putten Angela de Vries Rob de Haas Gemeente Valkenswaard

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

De overtuiging is dat verdergaande samenwerking nog meer voordelen oplevert in termen van kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten.

De overtuiging is dat verdergaande samenwerking nog meer voordelen oplevert in termen van kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten. 2 SAMENATTING EN ADIES Sinds oktober 2009 hebben wij samen met het AOWR gewerkt aan het onderzoek verdergaande samenwerking in de afvalwaterketen in de Regio Noord-eluwe. In dit hoofdstuk vindt u een samenvatting

Nadere informatie

A L G E M E E N B E S T U U R

A L G E M E E N B E S T U U R A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d.: 4 februari 2015 Agendapunt: 13.0 Onderwerp: Voorbereidingskrediet uitwerking realisatie rwzi Westerkwartier Onderwerp Voorbereidingskrediet uitwerking realisatie

Nadere informatie

Besluit van Onderwerp Kenmerk. dagelijks bestuur rwzi Schoonoord B2014/u124 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder R. v.d. Veen M.J.L.A.

Besluit van Onderwerp Kenmerk. dagelijks bestuur rwzi Schoonoord B2014/u124 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder R. v.d. Veen M.J.L.A. Besluit van Onderwerp Kenmerk dagelijks bestuur rwzi Schoonoord B2014/u124 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder R. v.d. Veen M.J.L.A. Langeslag- Opsteller/indiener M. Oosterhuis/ S. Fortkamp Contactgegevens

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 1

Basisopleiding Riolering Module 1 Basisopleiding Riolering Module 1 Cursusboek Nieuwegein, 2013 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, augustus 2013 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 1.1 Niets

Nadere informatie

Samenwerken in de Waterketen

Samenwerken in de Waterketen Samenwerken in de Waterketen Presentatie voor de Raadscommissie van Menterwolde op 13 november 2008 H.Hoogeveen en H.Küpers (RioNoord) 1 Inhoud: Waterketen-ontwikkelingen Voorstel RioNoord Voordelen van

Nadere informatie

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017 Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland planperiode 2013 t/m 2017 13 maart 2012 1.1 Inleiding De gemeente is wettelijk verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (hierna te noemen: GRP) op te

Nadere informatie

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten:

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten: Portefeuillehouder Datum raadsvergadering drs A.J. Ditewig 18 februari 2010 Datum voorstel 05 januari 2010 Agendapunt Onderwerp Gemeentelijke watertaken De raad wordt voorgesteld te besluiten: het bijgaande

Nadere informatie

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 9 Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495 In D&H: 16-07-2013 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ 03-09-2013 Telefoonnummer: (030) 6345726

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

datum 2 februari 2012

datum 2 februari 2012 WAT Cr,. NO. 2012.03543,NGEK - 9 - FEB 2012 ij Ê Stichting RIONED Postbus 133, 6710 BC Ede Galvanistraat 1, 6716 AE Ede Waterschap Peel en Maasvallei het Algemeen Bestuur Postbus 3390 5902 RJ VENLO t 0318

Nadere informatie

Bijlage 1: Afkortingen en begrippen

Bijlage 1: Afkortingen en begrippen Bijlage 1: Afkortingen en begrippen Afkortingen AWZI Zie RWZI BBB (v)brp CZV DWA DOB GRP HWA IBA KRW NBW NW4 BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin. (verbreed) BasisRioleringsPlan

Nadere informatie

Samenvatting themagroep Assetmanagement

Samenvatting themagroep Assetmanagement Samenvatting themagroep Assetmanagement Visie Wij willen de afvalwaterketen zo beheren en inrichten dat zij haar gebruiksfuncties behoudt, nu en in de toekomst. Door onze kennis over assetmanagement en

Nadere informatie

Het riool. Wat te doen bij verstoppingen en hoe werkt het riool?

Het riool. Wat te doen bij verstoppingen en hoe werkt het riool? Het riool Wat te doen bij verstoppingen en hoe werkt het riool? Rioolverstopping? Wat is een verstopping? Er is een verstopping als water in uw huis niet meer weg kan. U merkt dat bijvoorbeeld doordat

Nadere informatie

Bergingsberekeningen en controle afvoercapaciteit Plangebied Haatland

Bergingsberekeningen en controle afvoercapaciteit Plangebied Haatland Bergingsberekeningen en controle afvoercapaciteit Plangebied Haatland Definitief Gemeente Kampen Grontmij Nederland bv Zwolle, 29 november 2005 @ Grontmij 11/99014943, rev. d1 Verantwoording Titel : Bergingsberekeningen

Nadere informatie

Inhoud: 1. Interview. Interview met wethouder Alex Langius, gemeente Assen

Inhoud: 1. Interview. Interview met wethouder Alex Langius, gemeente Assen Inhoud: 1. Interview met wethouder Alex Langius 2. Stand van zaken: Samenwerken is must! 3. Uitgelicht: Grondstof-RWZI 4. Ontwikkelingen: Afvalwaterplan DAL/W 2 5. Colofon Wat vindt u van deze nieuwsbrief?

Nadere informatie

1) Gaat het om een ruimtelijk plan dat uitsluitend een functiewijziging van bestaande bebouwing inhoudt? nee

1) Gaat het om een ruimtelijk plan dat uitsluitend een functiewijziging van bestaande bebouwing inhoudt? nee datum 16-5-2013 dossiercode 20130516-34-6989 Tekenen: Heeft u een beperkingsgebied geraakt? Welke gemeente omvat het grootste deel van het door u getekende plangebied? Winsum Vragen: 1) Gaat het om een

Nadere informatie

EEN BODEM VOOR WATER

EEN BODEM VOOR WATER EEN BODEM VOOR WATER Hemel en grondwaterbeleid Breda 2011 RWZI De gemeente is verantwoordelijk voor de afvoer van afvalwater naar de rioolwaterzuivering (RWZI: een soort wasmachine voor water). RWZI De

Nadere informatie

Gecombineerde Commissie

Gecombineerde Commissie Gecombineerde Commissie Onderwerp: Afronding KRW-Moederkrediet en KRW-Kansenkrediet Portefeuillehouder: G.P. Beugelink Vertrouwelijk: nee Vergaderdatum: 30 september 2015 Afdeling: WSB Medewerker: Y. Wessels

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2014 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie 24 Resultaten peiling Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie De 32 auteurs en redactieleden die aan dit boek hebben meegewerkt, hadden als voorbereiding op de werksessie van 7 november 2013

Nadere informatie

Notitie. 1. Beleidskader Water

Notitie. 1. Beleidskader Water Notitie Ingenieursbureau Bezoekadres: Galvanistraat 15 Postadres: Postbus 6633 3002 AP Rotterdam Website: www.gw.rotterdam.nl Van: ir. A.H. Markus Kamer: 06.40 Europoint III Telefoon: (010) 4893361 Fax:

Nadere informatie

Riool in beweging. Van normgericht naar kwaliteitsgericht rioolbeheer. Definitief Ben Berendsen

Riool in beweging. Van normgericht naar kwaliteitsgericht rioolbeheer. Definitief Ben Berendsen Riool in beweging Van normgericht naar kwaliteitsgericht rioolbeheer Definitief Ben Berendsen September 2014 Hoofdstukken blz 1 Amendement raad 3 2 Van normgericht naar kwaliteitsgericht rioolbeheer 4

Nadere informatie

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Versie: 0.0 Datum: 21-4-2015 Auteur: Vrijgave: M.J.A. Rijpert T. Crum 1 IKN (Innovatie Kenniscentrum Nederland) Copier is de initiatiefnemer

Nadere informatie

Permanente samenwerking in het afvalwatersysteem. Doorpakken vanuit optimalisatiestudies

Permanente samenwerking in het afvalwatersysteem. Doorpakken vanuit optimalisatiestudies Permanente samenwerking in het afvalwatersysteem Doorpakken vanuit optimalisatiestudies Permanente samenwerking in het afvalwatersysteem Doorpakken vanuit optimalisatiestudies Uitgave van de Unie van Waterschappen

Nadere informatie

Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement.

Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement. Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement. OVERHEID & PUBLIEKE DIENSTEN www.hydrorock.com Overheden en watermanagement Watermanagement in stedelijke gebieden is zeer actueel. Klimaatverandering

Nadere informatie

Presentatie Wateroverlast. AOC Oost Almelo

Presentatie Wateroverlast. AOC Oost Almelo Presentatie Wateroverlast AOC Oost Almelo Inhoud - Intro wateroverlast - Afbeeldingen wateroverlast - Opdracht 1 Oorzaken wateroverlast - Oorzaken wateroverlast - Mogelijk oorzaken - Opdracht 2 Oplossingen

Nadere informatie

Benchmark Rioleringzorg. Samenvattend rapport Gelders Cluster 2006

Benchmark Rioleringzorg. Samenvattend rapport Gelders Cluster 2006 Benchmark Rioleringzorg Samenvattend rapport Gelders Cluster 2006 In opdracht van Stichting RIONED IOO bv Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven Postbus 985, 2300 AZ Leiden tel: 071 525 36 00 www.ioo.nl

Nadere informatie

Voorstel aan : Gemeenteraad van 14 december 2009 Door tussenkomst

Voorstel aan : Gemeenteraad van 14 december 2009 Door tussenkomst Voorstel aan : Gemeenteraad van 14 december 2009 Door tussenkomst van Nummer : : Raadscommissie van 2 december 2009 Onderwerp : Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2010-2014 Bijlage(n) : 1. Gemeentelijk

Nadere informatie

Visie Stichting RIONED. Waardevol stadswater slim realiseren

Visie Stichting RIONED. Waardevol stadswater slim realiseren Visie Stichting RIONED Waardevol stadswater slim realiseren Waardevol stadswater slim realiseren De aanpak van stadswater moet breder. Beschouw de omgeving, de functies, de vormgeving én de kwaliteit van

Nadere informatie

Dakbedekking en waterhuishouding - Hoe blauw zijn groene daken?

Dakbedekking en waterhuishouding - Hoe blauw zijn groene daken? Dakbedekking en waterhuishouding - Hoe blauw zijn groene daken? Kees Broks (STOWA), Harry van Luijtelaar (Stichting RIONED) Groene daken zijn hot, ook vanuit het oogpunt van stedelijk waterbeheer. Ze vangen

Nadere informatie

Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht

Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht Stadswerken Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht Erwin Rebergen, 28 februari 2013 Inleiding Inleiding Het Utrechtse riolering- en watersysteem Welke kosten worden er gedekt uit de rioolheffing? Hoe

Nadere informatie

Waterschap Hunze en Aa s Ontvangen d.d.: Documentnummer: Raakvlak waterbeheer: ja/nee. gemeente Assen Verbouwing woning Venestraat 175 9402GM ASSEN

Waterschap Hunze en Aa s Ontvangen d.d.: Documentnummer: Raakvlak waterbeheer: ja/nee. gemeente Assen Verbouwing woning Venestraat 175 9402GM ASSEN Waterschap Hunze en Aa s Ontvangen d.d.: Documentnummer: Raakvlak waterbeheer: ja/nee gemeente Assen Verbouwing woning 9402GM ASSEN Algemeen Betrokkenheid waterschap Voor de verdere procedurele afhandeling

Nadere informatie

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Gemeente Goirle projectnr. 219713 revisie 3.0 12 juli 2010 Opdrachtgever Gemeente Goirle Afdeling Realisatie en beheer Postbus 17 5050 AA Goirle datum vrijgave

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater Warm afvalwater verliest een groot deel van zijn warmte in de afvoer en het riool. Als we deze warmte weten terug te winnen, biedt dat grote mogelijkheden

Nadere informatie

agendapunt 06.07 Aan Verenigde Vergadering AANSLUITING BERKEL-RODENRIJS OP TRANSPORTSTELSEL HARNASCHPOLDER

agendapunt 06.07 Aan Verenigde Vergadering AANSLUITING BERKEL-RODENRIJS OP TRANSPORTSTELSEL HARNASCHPOLDER agendapunt 06.07 897703 Aan Verenigde Vergadering AANSLUITING BERKEL-RODENRIJS OP TRANSPORTSTELSEL HARNASCHPOLDER Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 Kennis te nemen van: I. De geschiedenis

Nadere informatie

TOETSING VERBREED GRP

TOETSING VERBREED GRP Dit document beschrijft de toetsing van het verbreed GRP op hoofdlijnen. De toetsing is op volledigheid en niet op inhoud. Het is een hulpmiddel bij het maken van afspraken over het proces van het opstellen

Nadere informatie

Advys oan Boargemaster en wethâlders. Koördinearjende sektor III. Registraasjenûmer: Ferwert, d.d. 19-09- 12

Advys oan Boargemaster en wethâlders. Koördinearjende sektor III. Registraasjenûmer: Ferwert, d.d. 19-09- 12 Advys oan Boargemaster en wethâlders Registraasjenûmer: Koördinearjende sektor III Ferwert, d.d. 19-09- 12 Underwerp: bestek 2012-004 reconstructie riolering Julianastraat Marrum Advys fan: Sektor I Boargersaken

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water"

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water Memo Ter attentie van Gemeente Midden-Drenthe Datum 4 december 2012 Opgesteld door Maarten van Vierssen Projectnummer 111769 Onderwerp Bedrijventerrein Smilde aspect Water" In deze memo zijn de watertoetsen

Nadere informatie

Module A3000 Samenwerking tussen gemeente en waterschap. Inhoud

Module A3000 Samenwerking tussen gemeente en waterschap. Inhoud Module A3000 Samenwerking tussen gemeente en waterschap Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4 2 Aspecten van een goede samenwerking 5 2.1 Inleiding

Nadere informatie

MEMO. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl. - Gemeente Gemert-Bakel

MEMO. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl. - Gemeente Gemert-Bakel MEMO Aan: - Gemeente Gemert-Bakel Van: - Buro SRO Datum: - 20-11-2012 Onderwerp: - Watermemo De Hoef 16 Gemert Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl

Nadere informatie

U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale procedure.

U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale procedure. datum 31-3-2014 dossiercode 20140331-63-8729 Geachte heer/mevrouw Jeroen Overbeek, U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale

Nadere informatie

Module C2305 Voorbeelden van meetprojecten. Inhoud

Module C2305 Voorbeelden van meetprojecten. Inhoud Module C2305 Voorbeelden van meetprojecten Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Wat is veranderd? 3 1.3 Opstellers en begeleidingscommissie 4 1.4 Leeswijzer 4 2 Voorbeeldmeetproject Systeemfunctioneren

Nadere informatie

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12.1 Inleiding Gemeenten hebben de taak om hemelwater en afvalwater in te zamelen. Het hemelwater wordt steeds vaker opgevangen in een separaat hemelwaterriool. Vanuit

Nadere informatie

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart.

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. 3 Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. Een bron van inspiratie voor iedereen die wil bouwen aan een betere

Nadere informatie

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Afkoppelen hemelwater Oude Pastoriebuurt Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Opening - welkom Ton van den Kerkhof Projectleider Roy Thijssen Adviseur riolering en water Luuk

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen

Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen VERKLARENDE WOORDENLIJST Afkortingen AMvB... Algemene Maatregel van Bestuur BARIM... Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer BBB... Bergbezinkbassin

Nadere informatie

Beschikken over actuele gegevens van elkaars deel van de (afval)waterketen

Beschikken over actuele gegevens van elkaars deel van de (afval)waterketen Beschikken over actuele gegevens van elkaars deel van de (afval)waterketen Wijnand Turkensteen Waterschap Rijn en IJssel Rutger Traag Gemeente Duiven Waar gaan we het over hebben? Inleiding Ons probleem

Nadere informatie

Ontwikkeling terrein de Hogt

Ontwikkeling terrein de Hogt Tuindorpstraat 61 Gebouw C01 7555 CS Hengelo Ov. T 074 250 09 96 F 074 250 55 16 algemeen@incite-projects.nl www.incite-projects.nl IBAN: NL62 RABO 0111 3675 49 BTW nr.: NL815104868B01 KVK nr.: 08140475

Nadere informatie

Informatie. InRIO. Delen van kennis en ervaring. InRIO. praktijkgerichte ondersteuning op het gebied van riolering en water

Informatie. InRIO. Delen van kennis en ervaring. InRIO. praktijkgerichte ondersteuning op het gebied van riolering en water Informatie Inhoud Over Advies en beleid Ondersteuning bij rioolrenovatieprojecten Sterkteberekeningen bij rioolrenovaties en leidingsystemen Laboratoriumonderzoek van proefstukken bij kousrenovatie Cursussen

Nadere informatie

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Cruquius Manifest Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Waterbeheer in Nederland staat voor een groot uitdaging: Waterbeheerders

Nadere informatie

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent?

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? Symposium Energie en Water schrijven toekomst 20 juni 2012 Jan Peter van der Hoek Focus Drinkwatervoorziening NL: dichtbevolkt gebied (16,7

Nadere informatie