HULPMIDDELEN VOOR DYSLEXIE ZIJN TEN ONRECHTE UITGESLOTEN VAN VERGOEDING.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HULPMIDDELEN VOOR DYSLEXIE ZIJN TEN ONRECHTE UITGESLOTEN VAN VERGOEDING."

Transcriptie

1 NOTITIE HULPMIDDELEN VOOR DYSLEXIE ZIJN TEN ONRECHTE UITGESLOTEN VAN VERGOEDING Annette Roetenberg, kinder- en jeugdpsycholoog Ria Janssen, dyslexie specialist - rt/ib Harry Kleintjens MBA Lexima Februari 2011 v.2.0 1

2 Inhoud SAMENVATTING Probleemstelling Problemen bij de vergoeding van hulpmiddelen voor dyslectici Standpunt van de minister De oplossing Toelichting Er is sprake van systematische uitsluiting voor vergoeding van een Daisy speler De verklaring van uitbehandeling is een niet rationele voorwaarde Behandeling in een multidisciplinair team is een niet rationele voorwaarde Regeling Onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap Typen dyslexie en het meest adequate hulpmiddel Praktische uitwerking en kosten... 9 BIJLAGE 1: Type dyslexie en meest adequate hulpmiddel BIJLAGE 2: Citaten uit gezaghebbende bronnen BIJLAGE 3: Het juridisch kader WIA/WOOS

3 SAMENVATTING De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) stelde onlangs in haar antwoord op Kamervragen: In principe komen speciale voorzieningen die dyslectische leerlingen nodig hebben niet voor rekening van de ouders. Dit is een helder standpunt. Maar de werkelijkheid is heel anders: meer dan 95% van de dyslectici wordt in de huidige regelgeving bij voorbaat uitgesloten van enigerlei vorm van vergoeding van een hulpmiddel voor hun dyslexie. Hiervoor zijn twee oorzaken aan te wijzen. Allereerst stellen zorgverzekeraars onnodige en overdreven voorwaarden aan de vergoede verstrekking van een Daisy speler vanuit de Zorgverzekeringswet (ZVW). De Daisy speler is een voorleesapparaat voor gebruik thuis, niet op school, dat bovendien voor ernstige dyslexie onvoldoende ondersteuning biedt. Ten tweede wordt vergoeding van voorzieningen die verband houden met dyslexie in het Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap (WIA/WOOS) expliciet uitgesloten. Omdat veel scholen er nog steeds niet toe zijn overgaan leerlingen met dyslexie een passend hulpmiddel te verstrekken, zijn ouders voor de aanschaf vaak op zichzelf aangewezen. Om het beleidsvoornemen van de minister, naar de Tweede Kamer verwoord als In principe komen speciale voorzieningen die dyslectische leerlingen nodig hebben niet voor rekening van de ouders inhoud te geven, moet aan de huidige onwenselijke situatie in de regelgeving een einde worden gemaakt. Zorgverzekeraars dienen daarvoor hun voorwaarden te herzien op basis van rationele gronden die een betere doeltreffendheid en grotere doelmatigheid van de verstrekking tot doel hebben en dient de minister van OCW de discriminerende uitsluiting van dyslexie in de Uitvoeringsregeling Onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap' te schrappen. Met een bedrag van minder dan 20% van de kosten die jaarlijks voor de behandeling van dyslexie worden vergoed, kunnen tweemaal zoveel kinderen van een passend hulpmiddel worden voorzien. 3

4 1.0 Probleemstelling Leerlingen met dyslexie moeten hulpmiddelen kunnen verkrijgen die hen in staat stellen om aan het onderwijs deel te nemen. Dit vereist de Wet gelijke behandeling chronisch zieken en gehandicapten en is het beleidsmatige uitgangspunt voor de vergoeding van hulpmiddelen voor dyslectici. Zo bleek onlangs nog uit de beantwoording van Kamervragen hierover door de Minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW). Zij schreeft o.a. In principe komen speciale voorzieningen die dyslectische leerlingen nodig hebben niet voor rekening van de ouders en Met deze mogelijkheden voor vergoedingen zijn leerlingen in staat om doeltreffende aanpassingen te treffen en hulpmiddelen te verkrijgen om aan het onderwijs deel te nemen zoals de Wet gelijke behandeling chronisch zieken en gehandicapten vraagt. De Minister lijkt zich er niet van bewust dat de huidige regelgeving niet aansluit op het beleidsmatige uitgangspunt. In de praktijk kan meer dan 95% van de dyslectici geen aanspraak maken op vergoeding van benodigde hulpmiddelen. Dyslectici die voor het volgen van een opleiding of voor hun werk afhankelijk zijn van een hulpmiddel vallen voor vergoeding tussen wal en schip. Het probleem wordt steeds nijpender omdat veel scholen 1 niet bereid zijn hulpmiddelen te verstrekken aan hun leerlingen met dyslexie en ouders zelf de kosten moeten dragen. Deze situatie is onwenselijk en moet ons inziens veranderen. Alleen met een proactief en rechtvaardig beleid kunnen de bewezen voordelen van hulpmiddelen bij dyslexie ten volle worden geoogst: betere leerprestaties, meer zelfvertrouwen, grotere zelfredzaamheid en minder afhankelijkheid van docenten. 1.1 Problemen bij de vergoeding van hulpmiddelen voor dyslectici In de Zorgverzekeringswet en daaraan verwante regelgeving is de aanspraak op een Daisy speler of Daisy programmatuur voor dyslectici vastgelegd. Zorgverzekeraars beperken deze aanspraak veelal in hun polissen. Zij stellen als voorwaarde voor vergoede verstrekking van een Daisy speler dat het moet gaan om een kind met ernstige enkelvoudige dyslexie, dat moet beschikken over een zgn. verklaring van uitbehandeling. Dit houdt bij de meeste zorgverzekeraars in dat het kind moet zijn behandeld volgens het CVZ protocol voor vergoede behandeling, onder verantwoordelijkheid van een GZ-psycholoog of orthopedagoog-generalist en dat de behandeling niet succesvol moet zijn gebleken. Met deze eis worden alle kinderen ouder dan 10 jaar, die immers niet voor vergoede behandeling in aanmerking komen, bij voorbaat uitgesloten, evenals kinderen die geen ernstige enkelvoudige dyslexie hebben, maar naast hun dyslexie nog een ander probleem, zoals faalangst of ADHD. De aanvullende voorwaarden die zorgverzekeraars voor de verstrekking van Daisy spelers stellen, zijn niet in overeenstemming met de opvattingen van deskundigen, zoals vastgelegd in de protocollen dyslexie. Een hulpmiddel dient te voldoen aan het wettelijke criterium stand van de wetenschap en praktijk, bij het ontbreken van een zodanige maatstaf, door hetgeen in het betrokken vakgebied geldt als verantwoorde en adequate zorg en diensten. De door zorgverzekeraars opgelegde voorwaarden voor vergoeding van Daisy spelers staan haaks op de opvattingen van deskundigen en leiden tot inadequate zorg. Bovendien voldoet de beschrijving van de aanspraak in de vorm van een specifiek product (Daisy speler of Daisy programmatuur) niet omdat hiermee geen zorg op maat kan worden geboden en het toegestane product voor veel patiënten inadequaat en niet doelmatig is. In de toelichting op de Zorgverzekeringswet wordt gesteld dat als een Daisy speler overwegend nodig is voor het volgen van onderwijs of voor het werk, deze op grond van de Wet (re-)integratie arbeidsgehandicapten (de Wet REA, thans: de WIA ) bij het UWV moet worden aangevraagd. De Minister van SZW heeft in 2003 echter op zijn beurt besloten dat op de grond van de Wet REA geen onderwijsvoorzieningen aan leerlingen met dyslexie mogen worden vergoed. De Uitvoeringsregeling onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap tot slot sluit voorzieningen op grond van de Wet overige OCW-subsidies uit voor dyslectici. 1.2 Standpunt van de minister Uit de schriftelijke antwoorden van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op vragen die tijdens de begrotingsbehandeling 2011 gesteld door het kamerlid Biskop, blijkt dat de bewindsvrouw 1 Uit Lexima peilingen blijkt dat naar schatting slechts 40% van de scholen passende compenserende ICT hulpmiddelen aan hun leerlingen met dyslexie beschikbaar stelt en dat slechts 9% van de leerlingen met dyslexie een hulpmiddel op school gebruikt. Het PON onderzoek meldt 84% van de scholen, maar de vraagstelling in dit onderzoek heeft alleen betrekking op het toestaan van hulpmiddelen, niet het daadwerkelijk inzetten. PON meldt verder 26% gebruik van ICT hulpmiddelen bij examens: hiermee wordt bijvoorbeeld het gebruik van de spellingscontrole of andere softwareprogramma s bedoeld. 4

5 uitgaat van een heel ander beeld. Ze schrijft: Met deze mogelijkheden voor vergoedingen zijn leerlingen in staat om doeltreffende aanpassingen te treffen en hulpmiddelen te verkrijgen om aan het onderwijs deel te nemen zoals de Wet gelijke behandeling chronisch zieken en gehandicapten vraagt. En in een eerder antwoord schreef de minister: In principe komen speciale voorzieningen die dyslectische leerlingen nodig hebben niet voor rekening van de ouders De oplossing Om een einde te maken aan de massale uitsluiting voor vergoeding van hulpmiddelen bij dyslexie, die kennelijk niet zo door de wetgever is bedoeld, dienen de volgende maatregelen te worden genomen. 1. Zorgverzekeraars geven een betere invulling aan hun zorgplicht voor dyslectici door de nietrationele aanvullende voorwaarden voor vergoeding van een Daisy speler of Daisy programmatuur te schrappen. 2. Bij de vaststelling van de verzekerde aanspraak wordt niet langer uitgegaan van de productomschrijving Daisy speler of Daisy programmatuur, maar van de functiestoornis en de individuele zorgvraag, zodat verstrekking van een doeltreffend en doelmatig hulpmiddel mogelijk wordt. Een verzekerde heeft immers op grond van de hulpmiddelenzorg in de Zorgverzekeringswet recht op de meest adequate oplossing voor zijn probleem. 3. De minister van OCW schrapt de discriminerende uitsluiting van dyslexie in de Uitvoeringsregeling Onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap'. Met een dergelijk besluit wordt deze regeling in overeenstemming gebracht met de strekking van de Wet Gelijke Behandeling op grond van een handicap of chronische ziekte. 3.0 Toelichting 3.1 Er is sprake van systematische uitsluiting voor vergoeding van een Daisy speler De vergoedingsregeling zoals deze nu door de zorgverzekeraars wordt uitgevoerd heeft als resultaat dat meer dan 95% van de kinderen met dyslexie wordt uitgesloten van vergoeding van een hulpmiddel, c.q. een Daisy speler. Volgens het CVZ (rapport Dyslexie: van zorg verzekerd ) heeft 10 procent van de leerlingen lees- en spellingproblemen. Dit komt neer op een jaarlijkse instroom van leerlingen, waarvan er ongeveer dyslexie hebben. Hiervan hebben er ernstige enkelvoudige dyslexie, de enige diagnose die voor behandeling met vergoeding vanuit de Zorgverzekeringswet in aanmerking komt. Aangezien een Daisy speler alleen wordt vergoed wanneer een behandeling in de zorg heeft plaatsgevonden, vormen dyslectici met ernstige enkelvoudige dyslexie de enige groep die -na behandeling- in aanmerking kán komen voor een Daisy speler. Op voorhand worden dus al kinderen met dyslexie jaarlijks ( ) uitgesloten van vergoeding van een Daisy speler. Dit getal loopt nog verder op als gekeken wordt naar de overige eisen voor de vergoeding van een Daisy speler. Alleen de kinderen waarbij de behandeling is gestaakt vanwege onvoldoende succes, komen via de zorgverzekeraar in aanmerking voor een vergoeding van een Daisy speler. Volgens het CVZ heeft circa 70% van de kinderen baat bij de behandeling. Deze 70% komt dus ook niet in aanmerking voor vergoeding van een Daisy speler, ongeacht het feit dat wel baat bij dit hulpmiddel kunnen hebben. Dit komt neer op leerlingen. Door de eisen van de zorgverzekeraars worden totaal dus bijna ( ) van de leerlingen met dyslexie die jaarlijks instromen, bij voorbaat uitgesloten voor vergoeding van een Daisy speler. Slechts (30% van niet succesvol uitbehandelde ) leerlingen kunnen hiervoor in aanmerking komen, mits ze ook voldoen aan de overige eisen. Een aantal zorgverzekeraars stelt namelijk nog strengere eisen. De behandeling in de zorg moet dan bijvoorbeeld hebben plaatsgevonden in een multidisciplinair team. Veel behandelpraktijken voldoen hier niet aan. Overigens schat het CVZ dat slechts van de leerlingen daadwerkelijk behandeling in de zorg krijgen. 2 Lijst van vragen en antwoorden bij de Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2011 (kamerstuk VIII van 2 november jl.). 5

6 De vergoedingsregeling voor de behandeling van dyslexie is door de wetgever zo ingericht dat kinderen na 2000 geboren moeten zijn, dus als ze nu ouder zijn dan 10 jaar bij voorbaat hiervoor niet in aanmerking komen. Ouders moeten een dergelijke behandeling dan zelf betalen. Het is niet bekend hoeveel ouders een behandeling die ongeveer kost kunnen of willen bekostigen, maar de verwachting is dat het om een klein aantal zal gaan. Met de huidige voorwaarden van de zorgverzekeraars kan dus het overgrote deel van de leerlingen en studenten ouder dan 10 jaar sowieso nooit aanspraak maken op vergoeding van een Daisy speler. Kortom van de jaarlijkse instroom dyslectici kan minder dan 10% in principe aanspraak maken op vergoeding van een Daisy speler. Nemen we de hele schoolbevolking van basisonderwijs tot hoger onderwijs in aanmerking, dan kan gesteld worden dat misschien wel 99% buiten de boot valt voor vergoeding. Jaarlijkse instroom BO leerlingen met: Komt in aanmerking voor: Vergoede Vergoeding behandeling Daisy speler Uitgesloten van vergoeding Daisy speler Lichte vorm van dyslexie nee nee Ernstige enkelvoudige dyslexie * 1.080* Complexe dyslexie (met comorbiditeit) nee nee Subtotaal dyslexie jaarlijkse instroom *Het CVZ schat dat circa van de kinderen jaarlijks behandeling in de zorg krijgen en raamt de kosten hiervoor op circa 27 miljoen. Per succesvolle behandeling bedragen de kosten t.l.v. de Zorgverzekering ruim Bij 30% zal de behandeling niet succesvol zijn, zijnde ca kinderen. Alleen deze groep komt in principe in aanmerking voor vergoeding van een Daisy speler De verklaring van uitbehandeling is een niet rationele voorwaarde De zorgverzekeraar stelt dat een kind moet zijn behandeld in de zorg en dat de behandeling moet zijn gestaakt wegens onvoldoende succes. De zorgverzekering koppelt hier een verklaring van uitbehandeling aan vast. Maar dat is niet in overeenstemming met de uitgangspunten voor de behandeling van dyslexie. De volgende informatie over de behandeling is te vinden op de website van Steunpunt Dyslexie. De duur van een dyslexiebehandeling is afhankelijk van de ernst van de problemen en de inzet van kind en ouders. Er is geen vorm van behandeling of therapie bekend waarmee het lees- en/of spellingsprobleem volledig wordt opgelost. Er moet hard worden gewerkt voor het bereiken van resultaat en het leren van nieuwe vaardigheden. En: Behandeling van dyslexie is gericht op het vergroten van de leesvaardigheid, het opheffen of verminderen van de beperking, het omgaan met de beperking en het voorkomen van nadelige gevolgen ervan. In de praktijk komt dit neer op het: zo snel mogelijk bereiken van een zo hoog mogelijk niveau van technisch lezen (woordherkenning) en spellen (schriftbeeldvorming) kunnen omgaan met een laag niveau van technisch lezen door compensatie en gebruik van hulpmiddelen voorkomen intellectuele achterstand in verhouding tot de individuele mogelijkheden van het kind voorkomen of verminderen van emotionele en sociale gevolgen. Al tijdens de behandeling moet soms gebruik gemaakt worden van compenserende hulpmiddelen om de kinderen om te leren gaan met een laag niveau van technisch lezen. Behandelen en compenseren gaan hand in hand: ze versterken elkaar. Masterplan Dyslexie schrijft het volgende over behandelen van dyslexie: Dyslexie gaat nooit helemaal over. Ook na behandeling blijven leerlingen met dyslexie trage lezers, die veel extra inspanning moeten leveren om alles te lezen wat er in het onderwijs gelezen moet worden. Uit bovenstaande wordt duidelijk dat dyslexie niet volledig te genezen is. Er moet voordat een dyslexieverklaring wordt gegeven al sprake zijn van didactische resistentie. Een kind met dyslexie, kan wel vooruitgaan door behandeling en op een hoger niveau van functioneel geletterdheid komen, maar zal nooit helemaal genezen van dyslexie. Kinderen met dyslexie zullen dan ook altijd veel extra 6

7 inspanning moeten leveren om te lezen. Als kinderen in het Voortgezet Onderwijs komen zal het huiswerk steeds meer uit leeswerk en het aanleren van de vreemde talen bestaan. Dit is voor het kind met dyslexie vaak een enorme worsteling. Bijna de helft van de leerlingen met dyslexie ervaart hierdoor flinke problemen op school, terwijl dat slechts 10% is, als ze een hulpmiddel gebruiken. Een verklaring waarin staat dat leerlingen uitbehandeld zijn is gezien bovenstaande een vreemde eis. Kinderen met dyslexie genezen nooit helemaal en zullen altijd baat hebben bij hulpmiddelen en bij extra begeleiding Behandeling in een multidisciplinair team is een niet rationele voorwaarde De meeste zorgverzekeraars stellen als voorwaarde dat het kind met dyslexie in de zorg door een multidisciplinair team moet zijn behandeld alvorens voor vergoeding van een Daisy speler in aanmerking te komen. Veel praktijken voor dyslexiebehandeling voldoen niet aan deze eis. De kinderen die in een dergelijke praktijk worden behandeld komen dus niet in aanmerking voor een vergoeding. Het is niet duidelijk wat de ratio van deze eis van zorgverzekeraars is. In het CVZ rapport Dyslexie: van zorg verzekerd wordt de vraag gesteld in welk domein van de gezondheidszorg de vergoedingsregeling voor de behandeling van dyslexie thuishoort, AWBZ of ZVW. Het CVZ komt tot de slotsom dat het ZVW moet zijn omdat er geen sprake is van complexe problematiek waarbij behandeling in een multidisciplinair team noodzakelijk is. De behandeling van dyslexie wordt gezien als een monodisciplinaire aanpak. Toch eisen de zorgverzekeraars dat de behandeling van dyslexie in een multidisciplinair team moet plaatsvinden alvorens een Daisy speler kan worden vergoed. Er kleven belangrijke bezwaren aan de restrictieve vergoedingsregeling van de Zorgverzekeringswet, waarin uitsluitend Daisy spelers worden vergoed voor uitsluitend 'uitbehandelde' kinderen en dan nog alleen voor thuisgebruik. Meer dan 90% van de kinderen en jongeren met dyslexie komt niet in aanmerking voor behandeling in de zorg en kan daarom nooit aanspraak maken op vergoeding van een Daisy speler (lees ook het advies van het College voor Zorgverzekeringen aan de minister van VWS 3 ). De regeling versterkt bovendien de achterhaalde opvatting dat een hulpmiddel moet worden gezien als laatste redmiddel dat slechts noodzakelijk is voor uitbehandelde kinderen. In het Protocol leesproblemen en dyslexie voor groep 5-6 (Wentink en Verhoeven, 2004) wordt geadviseerd om vanaf groep 5 gebruik te maken van ondersteunende en/of compenserende software. De vraag of er sprake is van uitbehandelde dyslexie komt daarbij niet aan de orde. 4.0 Regeling Onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap Leerlingen met dyslexie voor wie hulpmiddelen noodzakelijk zijn voor het volgen van onderwijs, zijn nu uitgesloten van vergoeding op grond van de Uitvoeringsregeling Onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap' (uitgevoerd door het UWV). De verantwoordelijkheid voor de verstrekking van onderwijsvoorzieningen in verband met een handicap is in 2008 overgeheveld van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar de minister van OCW. De WIA is toen gewijzigd en de vergoeding van onderwijsvoorzieningen is overgeheveld naar de Wet overige OCW Subsidies ( de WOOS ). De uitsluiting van voorzieningen die verband houden met dyslexie, staat op gespannen voet met de strekking van de Wet Gelijke Behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (lees ook het advies Commissie Maatstaf aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 4 ). Het College voor Zorgverzekeringen en de Commissie Maatstaf hebben recent al op deze onwenselijke situatie gewezen in hun rapporten aan de bewindslieden van OCW. Zij adviseren de bestaande regels voor hulpmiddelen en voorzieningen voor arbeid en onderwijs op elkaar af te stemmen, zodat hulpmiddelen en voorzieningen uitwisselbaar worden tussen de domeinen onderwijs en arbeid, onder andere om de arbeidsparticipatie van jongeren met een functiebeperking te verhogen. Concreet wordt geadviseerd 3 Rapport Hulpmiddelenzorg 2009 (Deelrapport van het Pakketadvies 2009) op 3 april 2009 uitgebracht aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Publicatienummer 275 Uitgave College voor zorgverzekeringen. 4 Rapport aan minister OCW: Meer mogelijk maken Studeren met een functiebeperking in het hoger Onderwijs Advies van de Commissie Maatstaf Voorzitter: mevrouw A. M. Vliegenthart, maart

8 om de regeling onderwijsvoorzieningen voor jongeren met een handicap te laten gelden voor de doelgroep conform de strekking van de Wet Gelijke Behandeling op grond van een handicap of chronische ziekte. Door deze regeling aan te passen vervalt de discriminerende uitsluitinggrond van onderwijsvoorzieningen voor de specifieke functiebeperking dyslexie, zo stelt de Commissie Maatstaf. 5.0 Typen dyslexie en het meest adequate hulpmiddel Doordat de Daisy speler het enige hulpmiddel voor dyslexie is dat nu voor vergoeding in aanmerking komt, lijkt dit impliciet het meest geschikte hulpmiddel. Als echter goed wordt gekeken naar de verschillende vormen van dyslexie, zoals het CVZ die onderscheidt, blijkt in veel gevallen een ander hulpmiddel meer geschikt. Uit onderzoek is bekend dat een Daisy speler die bedoeld is om luisterend te lezen onvoldoende ondersteuning biedt bij spellingproblemen die zo kenmerkend zijn voor de ernstiger vormen van dyslexie. Met name bij ernstige enkelvoudige dyslexie en de complexe problematiek waarvan dyslexie deel uitmaakt (co-morbiditeit) zijn meer geavanceerde hulpmiddelen aangewezen. Uit onderzoek 5 dat in 2008 werd gepubliceerd bleek: De Daisy speler helpt leerlingen op school bij het lezen van teksten. In de groepen 5 en 6 van de basisschool blijkt dit voldoende te zijn om de kinderen zoveel mogelijk verder tehelpen. Er is geen duidelijke behoefte aan extra ondersteuning. In de twee hoogste groepen van de basisschool neemt de vraag naar extra ondersteuning toe. Leerlingen vinden het, naast de ondersteuning bij het lezen, steeds belangrijker dat zij hulp krijgen bij het spellen, bij de uitspraak van Engelse woorden en bij het maken van samenvattingen. In de brugklas van het voortgezet onderwijs zijn bovenstaande punten nog belangrijker dan op de basisschool geworden. In veel gevallen biedt de Daisy speler dan onvoldoende mogelijkheden en bestaat er duidelijk behoefte aan ondersteuning op meerdere gebieden. Dit komt overeen met het patroon van op het antwoord De Daisy speler wordt niet meer of minder vaak gebruikt dan in het begin. In groepen 5 en 6 van de basisschool geeft 8% aan geen of minder gebruik te maken, terwijl dit in groep 7-8, 31% is. In de brugklas, respectievelijk het VMBO en Havo/ VWO zijn deze percentages 20%, 34% en 27%. Hetzelfde beeld is te zien bij gebruikers die in 2006 zijn gestart en gebruikers van voor 2006: respectievelijk 9% en 39% zegt minder vaak of geen gebruik meer te maken van de Daisy speler. Naarmate de leerlingen ouder worden neemt de behoefte aan extra ondersteuning naast het lezen toe. Hoewel de Daisy speler een belangrijk hulpmiddel blijft en veelvuldig wordt ingezet, worden bepaalde functies gemist. De behoefte aan met name woordenboeken, Engelse uitspraak en hulp bij het spellen en het maken van samenvattingen neemt toe. 40% Van de respondenten geeft aan dat die behoefte onmiddellijk aanwezig is en nog eens 47% verwacht dat die behoefte er in de toekomst zal zijn. In de Masterplan Dyslexie protocollen en de Masterplan uitgave Technische Maatjes bij dyslexie wordt o.a. het volgende geschreven over de effecten van dyslexiesoftware: verhoogt het lees en spellingniveau van de leerling remediërend verbetert het tekstbegrip studenten leren beter studenten functioneren op cognitief niveau vergroot zelfstandigheid van studenten verhoogt competentiebeleving lezen kost minder inspanning student kan lezen langer volhouden verhoogt intrinsieke motivatie ondersteunt zwakke taalvaardigheden. De zorgverzekeraar zou daarom de mogelijkheid moeten bieden om ook andere, vaak meer geschikte hulpmiddelen te vergoeden. Bij de vaststelling van de verzekerde aanspraak zou niet langer moeten worden uitgegaan van de restrictieve productomschrijving Daisy speler of Daisy programmatuur, maar van de functiestoornis dyslexie en de zorgvraag van het individu. Alleen met zo n benadering wordt verstrekking van een doeltreffend en doelmatig hulpmiddel mogelijk. Een verzekerde heeft op grond 5 Marjolein Fictorie Hamstra en Susan Effing. De Daisy speler: ervaringen van gebruikers. LBIB jan

9 van de hulpmiddelenzorg in de Zorgverzekeringswet recht op de meest adequate oplossing voor zijn probleem. In het in opdracht van het ministerie van OCW door Masterplan Dyslexie uitgebrachte boekwerk Technische maatjes bij dyslexie is per type dyslexie aangegeven welke ondersteunende functies van hulpmiddelen nodig zijn en welke hulpmiddelen daarbij het beste passen (zie bijlage 1). In bijlage 2 van deze notitie worden nut en noodzaak van hulpmiddelen belicht aan de hand van citaten uit gezaghebbende bronnen. 6.0 Praktische uitwerking en kosten Niet alle leerlingen en studenten met dyslexie zullen gebruikmaken van hulpmiddelen. Ze moeten allereerst gemotiveerd zijn om een hulpmiddel te gebruiken. Voor veel leerlingen ligt hier al een barrière omdat ze met een hulpmiddel anders zijn dan hun klasgenoten. Dyslexie hulpmiddelen zijn voor de educatieve ontwikkeling noodzakelijk als er sprake is van ernstige dyslexie. We spreken van ernstige dyslexie wanneer de scores van een leerling horen bij de laagste 10% van het normgemiddelde bij lezen óf bij <16% op het gebied van lezen en de laagste 10% op het normgemiddelde bij spelling (Blomert 2006). Een leerachterstand op overige schoolvakken is hier doorgaans niet te voorkomen, tenzij tijdig hulpmiddelen worden ingezet. als er onvoldoende vooruitgang in de behandeling (80% beheersingsnorm protocol Ruijssenaars e.a.). als er sprake is van een (dreigende) leerachterstand op de andere schoolvakken dan technisch lezen en spelling, ongeacht de aard en ernst van het lees-/spellingprobleem. als het competentiegevoel en de zelfredzaamheid van het kind versterkt dienen te worden om schoolmoeheid, demotivatie en uitval te voorkomen. Op basis van de indeling in het in opdracht van het ministerie van OCW door Masterplan Dyslexie uitgebrachte boekwerk Technische maatjes bij dyslexie (bijlage 1) kan een raming worden gemaakt van de kosten voor de meest passende hulpmiddelen. Naar analogie van het budgettaire ingroeimodel dat indertijd werd gekozen voor behandeling van dyslexie vanuit de Zorgverzekeringswet kan de volgende jaarlijkse kostenraming worden gemaakt. Met een bedrag van minder dan 20% van de kosten die jaarlijks voor de behandeling van dyslexie worden vergoed, kunnen tweemaal zoveel kinderen van een passend hulpmiddel worden voorzien. Kostenraming hulpmiddelen bij dyslexie voor de jaarlijkse instroom Jaarlijkse instroom BO leerlingen met: Kosten passend hulpmiddel Schatting % uiteindelijke gebruikers* Jaarlijkse kosten Lichte vorm van dyslexie % Ernstige enkelvoudige dyslexie* % Complexe dyslexie (met comorbiditeit)* % Totaal dyslexie jaarlijkse instroom *Het is bekend dat een leerling of student met ernstige dyslexie gemiddeld 1,3 hulpmiddel gebruikt. Tegen de achtergrond van de bezuinigingen in het kader van Passend Onderwijs is een extra investering in hulpmiddelen voor dyslexie zeer wel verdedigbaar. Met hulpmiddelen wordt de zelfredzaamheid van deze kwetsbare en afhankelijke groep leerlingen vergroot en zal uiteindelijk de extra werkbelasting van leerkrachten verminderen. Bijna 50% van de leerlingen en studenten met dyslexie geeft aan flinke problemen op school of met de studie te ervaren, een deel daarvan geeft aan school of studie eigenlijk niet vol te kunnen houden. Met gebruikmaking van een hulpmiddel meldt dit nog slechts 10% 6. Een investering in de moderne technologie van passende dyslexie hulpmiddelen zal zich zonder meer terugvertalen in hogere leeropbrengsten. 6 A.E.M. (Alian) Hardenberg, A.A. (Annette) Roetenberg, H.T. (Harry) Kleintjens. De meerwaarde van ICT hulpmiddelen op de leerprestaties en het sociaal emotioneel functioneren van leerlingen met dyslexie. Resultaten van een peiling onder leerlingen, studenten, ouders, behandelaars en docenten. 9

10 BIJLAGE 1: Type dyslexie en meest adequate hulpmiddel Gebaseerd op: Technische maatjes bij dyslexie, een uitgave van Masterplan Dyslexie. Type dyslexie (indeling volgens CVZ) 1 Lichte vorm van dyslexie of andere lees- /spellingproblemen Functie Verhogen leessnelheid en accuratesse; aanzetten tot meer lezen; verbeteren spellingvaardigheid. Hulpmiddelen Readingpen; Voorleessoftware; Daisy* spelers 2 Ernstige lees- en spellingproblemen, niet veroorzaakt door dyslexie ICT-middelen zijn ook uitstekend inzetbaar bij lees, spelling- en taalproblemen die andere oorzaken hebben dan dyslexie. Een mix van 1 en 3. 3 Ernstige dyslexie verbeteren fonologische en sublexicale vaardigheden; verbeteren woordherkenning (snelheid en accuratesse); verbeteren leesvloeiendheid; aanzetten tot meer lezen; verbeteren spellingvaardigheid; vergroten woordenschat; verbeteren leesbegrip; verbeteren strategisch schrijven; verbeteren studievaardigheden. Naast de bij punt 1 genoemde hulpmiddelen is het volgende zeer geschikt: Geavanceerde voorleessoftware zoals; Kurzweil 3000* of Sprint Plus*. Dragon Naturally Speaking; Mobile K-Reader Op dit niveau moet de uitgebreide functionaliteit van deze middelen volledig worden ingezet. 4 Complexe problematiek waarvan dyslexie deel uitmaakt (co-morbiditeit) Dezelfde functies als bij 3 Dezelfde hulpmiddelen als bij 3. Algemeen Bij alle typen zijn de volgende algemene functies van toepassing: vergroten zelfvertrouwen; vergroten zelfredzaamheid; verhogen lees- en leerplezier; vergroten doorzettingsvermogen. * Bronmateriaal: een belangrijk keuzecriterium is de beschikbaarheid van schoolboeken in geschikt format voor gebruik met hulpmiddelen. Dedicon produceert in opdracht van OCW schoolboeken als audiobestanden voor Daisy spelers en als speciale tekstbestanden met behoud van volledige lay-out voor de meest gebruikte dyslexiesoftware Sprinto, Sprint Plus en Kurzweil

Inzetten van dyslexie-ict: een kwestie van beslissen!

Inzetten van dyslexie-ict: een kwestie van beslissen! Inzetten van dyslexie-ict: een kwestie van beslissen! Praktische leidraad voor behandelaars en docenten bij het kiezen en inzetten 1 van remediërende en compenserende dyslexie-ict hulpmiddelen. Jolanda

Nadere informatie

GOEDE ICT MATERIALEN ONMISBAAR BIJ INTEGRALE DYSLEXIEZORG

GOEDE ICT MATERIALEN ONMISBAAR BIJ INTEGRALE DYSLEXIEZORG Ria Janssen Samenvatting Het kabinet wil diagnose en behandeling van ernstige dyslexie opnemen in het basispakket van de zorgverzekering. Ernstige dyslexie wordt dus erkend als een medisch probleem, waarvoor

Nadere informatie

Kader dyslexie Clusius College

Kader dyslexie Clusius College Kader dyslexie Clusius College Vastgesteld door de Directieraad Datum: 16-06-2014 Inleiding Het Clusius College heeft te maken met een grote groep leerlingen die op het gebied van taal problemen heeft,

Nadere informatie

OSB PROTOCOL DYSLEXIE

OSB PROTOCOL DYSLEXIE OSB PROTOCOL DYSLEXIE Amsterdam, 25 februari 2016 Vastgesteld door de schoolleiding Open Schoolgemeenschap Bijlmer 1 INHOUDSOPGAVE Wat is dyslexie? De OSB & de begeleiding van leerlingen met dyslexie Wederzijdse

Nadere informatie

Dyslexie en ICT. Presentatie door Nancy Verbeten Congres Gewoon speciaal, IPON 2012 Laatste aanpassing: 14 april 2012

Dyslexie en ICT. Presentatie door Nancy Verbeten Congres Gewoon speciaal, IPON 2012 Laatste aanpassing: 14 april 2012 Dyslexie en ICT Presentatie door Nancy Verbeten Congres Gewoon speciaal, IPON 2012 Laatste aanpassing: 14 april 2012 Op ICT-gebied bestaan tal van producten om in te spelen op de onderwijsbehoeften van

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Cambium College

Dyslexieprotocol Cambium College Dyslexieprotocol Cambium College Inhoud: Wat is dyslexie? Diagnosetraject op het Cambium. De dyslexieverklaring. Overzicht dispenserende en compenserende maatregelen: o Dispenserende maatregelen. (Vrijstellingen)

Nadere informatie

3. Gevolgen van dyslexie Veel voorkomende belemmeringen die als gevolg van dyslexie kunnen voorkomen zijn:

3. Gevolgen van dyslexie Veel voorkomende belemmeringen die als gevolg van dyslexie kunnen voorkomen zijn: Dyslexiebeleid Berlage Lyceum 1. Inleiding Het Berlage Lyceum is een school waar volop kansen worden geboden. Wij streven ernaar het maximale uit de leerlingen te halen zodat zij hun talenten ten volle

Nadere informatie

2012/2014. Beleid diagnostiek dyslexie. Samenwerkingsverbanden voor Primair Onderwijs. Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg & Duin- & Bollenstreek

2012/2014. Beleid diagnostiek dyslexie. Samenwerkingsverbanden voor Primair Onderwijs. Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg & Duin- & Bollenstreek Beleid diagnostiek dyslexie 2012/2014 Beleidsdocument ten aanzien van dyslexieonderzoek binnen de samenwerkingsverbanden Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg en de Duin- & Bollenstreek. Het beleid geldt tot de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 463 Besluit tot wijziging van het Besluit staatsexamens vwo-havo-mavo 2000 en het Eindexamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o. in verband

Nadere informatie

NL Onderwijszorg Nederland

NL Onderwijszorg Nederland 0 NL Onderwijszorg Nederland Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een handicap die iedereen kan treffen. Het is een ernstige beperking bij het lezen en spellen van taal. Dyslexie is aangeboren en

Nadere informatie

Ook een rivier begint met de eerste druppel

Ook een rivier begint met de eerste druppel Ook een rivier begint met de eerste druppel Update Afstemmingsdocument Ernstige lees- en/of spellingproblemen en/of dyslexie Onderwijs aan leerlingen van 4 tot 18 jaar op Walcheren juni 2011 Inleiding

Nadere informatie

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip.

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. 1 2 INFORMATIE OVER COMENIUS Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. Wij mogen daarom met recht zeggen een ruime ervaring

Nadere informatie

DYSLEXIESOFTWARE VOORLICHTING & DEMONSTRATIE

DYSLEXIESOFTWARE VOORLICHTING & DEMONSTRATIE DYSLEXIESOFTWARE VOORLICHTING & DEMONSTRATIE Voor ouders van kinderen met dyslexie Marjolein Smit Marjolein van Etten Heleen van der Velde INHOUD I. Verschillende informatiekanalen II. Doel van hulpmiddel

Nadere informatie

Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs. De Meent

Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs. De Meent DE DE DE DE MEENT MEENT MEENT MEENT MAARN MAARN MAARN MAARN Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs De Meent Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Wat is dyslexie... 1 3. Van signaleren tot

Nadere informatie

Dyslexiebeleid. Scholengemeenschap Sint Ursula. Locatie Heythuysen Tienderweg 101 6093 EN Heythuysen. Schooljaar 2015-2016

Dyslexiebeleid. Scholengemeenschap Sint Ursula. Locatie Heythuysen Tienderweg 101 6093 EN Heythuysen. Schooljaar 2015-2016 Dyslexiebeleid Scholengemeenschap Sint Ursula Locatie Heythuysen Tienderweg 101 6093 EN Heythuysen Schooljaar 2015-2016 In het kader van passend onderwijs streeft Scholengemeenschap Sint Ursula voor elke

Nadere informatie

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE PROTOCOL DYSLEXIE en DYSCALCULIE Vastgesteld 10 februari 2014 Inleiding In dit protocol zet het Montessori College Eindhoven in grote lijnen uiteen: - hoe leerlingen met leerstoornissen als dyslexie en

Nadere informatie

Zorg om je toekomst. Wat is. dyslexie?

Zorg om je toekomst. Wat is. dyslexie? Zorg om je toekomst Wat is dyslexie? 2 Inleiding Dyslexie is een complex probleem. Dyslectische leerlingen zijn niet dom of lui, hun falen is geen onwil. Deze leerlingen doen vaak extra hun best, besteden

Nadere informatie

Dyslexieprotocol. Beekdal Lyceum 2012-2013

Dyslexieprotocol. Beekdal Lyceum 2012-2013 Dyslexieprotocol Beekdal Lyceum 2012-2013 versie november 2012 Dyslexieprotocol Beekdal Lyceum 2012-2013 Het Beekdal Lyceum zet in op het zo optimaal mogelijk maken van de leeromgeving leerlingen. Vandaar

Nadere informatie

Dyslexie. Beatrijs Brand

Dyslexie. Beatrijs Brand Dyslexie Beatrijs Brand Hoe lezen wij? T s errassend oeveel ekst r emist an orden Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de lttres in een wrood saatn (c)

Nadere informatie

Dyslexie boekje. W. de Vries Robbéweg 27 4206 AK Gorinchem 0183-622728. 1. Dyslexie

Dyslexie boekje. W. de Vries Robbéweg 27 4206 AK Gorinchem 0183-622728. 1. Dyslexie Dyslexie boekje W. de Vries Robbéweg 27 4206 AK Gorinchem 0183-622728 1. Dyslexie Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en accuraat en/of vlot toepassen

Nadere informatie

Dyslexiebeleid op Wolfert Lyceum

Dyslexiebeleid op Wolfert Lyceum Dyslexiebeleid op Wolfert Lyceum Inleiding Volgens de meest gangbare definitie is dyslexie een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen in de automatisering van de woordidentificatie (lezen)

Nadere informatie

Wat is dyslexie en wat zijn de gevolgen hiervan voor het volgen van onderwijs?

Wat is dyslexie en wat zijn de gevolgen hiervan voor het volgen van onderwijs? Augustus 2014 Wat is dyslexie en wat zijn de gevolgen hiervan voor het volgen van onderwijs? Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren van het accuraat

Nadere informatie

ICT bij leermoeilijkheden: zorgnoden, tablets & eduapps. Sandrine De Coster

ICT bij leermoeilijkheden: zorgnoden, tablets & eduapps. Sandrine De Coster ICT bij leermoeilijkheden: zorgnoden, tablets & eduapps Sandrine De Coster wanneer welk ICThulpmiddel waarom ICT zorgbeleid dyslexie hoe aanpakken waarom ICT-hulpmiddelen, zoals bijv. gebruik van dyslexiesoftware,

Nadere informatie

Dyslexie, wat is dat eigenlijk?

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een handicap die iedereen kan treffen. Het is een ernstige beperking bij het lezen en spellen van taal. Dyslexie is aangeboren en onafhankelijk van intelligentie.

Nadere informatie

Om te komen tot een diagnose dyslexie moet aan een drietal diagnoses worden voldaan.

Om te komen tot een diagnose dyslexie moet aan een drietal diagnoses worden voldaan. Omgaan met kinderen met lees- en spellingproblemen, dyslexie. April 2013 Aanleiding tot het aanpassen van de notitie van november 2005 SPOVenray draagt zorg voor een goede begeleiding van alle kinderen.

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie mbo

Studiesucces met dyslexie mbo Studiesucces met dyslexie mbo Karin Lukassen, APS Marga Kemper, Cinop Oktober 2012 Wat is dyslexie? Wat is dyslexie? Definitie en kenmerken Vaardigheidsniveau Criterium van de didactische resistentie Criterium

Nadere informatie

Uw kind en dyslexie. Brochure voor ouders. Brochure voor ouders

Uw kind en dyslexie. Brochure voor ouders. Brochure voor ouders Uw kind en dyslexie Brochure voor ouders Brochure voor ouders Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een handicap die iedereen kan treffen. Het is een ernstige beperking bij het lezen en spellen van

Nadere informatie

Dyslexie, S c r e e n i n g B e g e l e i d i n g. F a c i l i t e i t e n

Dyslexie, S c r e e n i n g B e g e l e i d i n g. F a c i l i t e i t e n Dyslexie, onze aanpak S c r e e n i n g B e g e l e i d i n g F a c i l i t e i t e n Inhoudsopgave Inleiding 3 Wat is dyslexie? 3 Beeld van dyslexie 3 Ontdekken en vaststellen van dyslexie 3 Screening

Nadere informatie

Uw kind en dyslexie. Brochure voor ouders

Uw kind en dyslexie. Brochure voor ouders Uw kind en dyslexie Brochure voor ouders Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een aangeboren handicap die iedereen kan treffen. Onafhankelijk van intelligentie. Dyslexie is een hardnekkig probleem

Nadere informatie

A.E.M. (Alian) Hardenberg 1, A.A. (Annette) Roetenberg 2, H.T. (Harry) Kleintjens 3. Orthopedagoog 2. Kinder en jeugdpsycholoog 3

A.E.M. (Alian) Hardenberg 1, A.A. (Annette) Roetenberg 2, H.T. (Harry) Kleintjens 3. Orthopedagoog 2. Kinder en jeugdpsycholoog 3 A.E.M. (Alian) Hardenberg 1, A.A. (Annette) Roetenberg 2, H.T. (Harry) Kleintjens 3 De meerwaarde van ICT-hulpmiddelen op de leerprestaties en het sociaal-emotioneel functioneren van leerlingen met dyslexie.

Nadere informatie

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, hoe werkt het?

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, hoe werkt het? Uw kind en dyslexie Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een handicap die iedereen kan treffen. Het is een ernstige beperking bij het lezen en spellen van taal. Dyslexie is aangeboren en onafhankelijk

Nadere informatie

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Inhoudsopgave 1.1 Uitgangspunten pag. 2 2.1 Definitie dyslexie pag. 3 2.2 Kenmerken van dyslexie pag. 3 2.2.1 Problemen bij lezen pag. 3 2.2.2 Problemen bij spellen pag.

Nadere informatie

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE I AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE II Inzicht, herkennen, handelen Zo n vier tot vijf procent van de studenten in

Nadere informatie

DYSLEXIEPROTOCOL (wordt op dit moment geupdate!)

DYSLEXIEPROTOCOL (wordt op dit moment geupdate!) DYSLEXIEPROTOCOL (wordt op dit moment geupdate!) Dyslexie wordt gedefinieerd als "een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en/of vlot toepassen van het lezen en/of

Nadere informatie

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, wat gaat er veranderen?

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, wat gaat er veranderen? Uw kind en dyslexie Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een handicap die iedereen kan treffen. Het is een ernstige beperking bij het lezen en spellen van taal. Dyslexie is aangeboren en onafhankelijk

Nadere informatie

Probleem bij: Komt tot uiting bij: Consequentie: Fonetische uitspraak (= een woord uitspreken zoals het klinkt)

Probleem bij: Komt tot uiting bij: Consequentie: Fonetische uitspraak (= een woord uitspreken zoals het klinkt) DYSLEXIEPROTOCOL Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat (dyslectische)leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op De RSG Tromp Meesters. Dyslexie Het woord

Nadere informatie

Achtergrondinformatie dyslexieonderzoek in groep 7 basisschool

Achtergrondinformatie dyslexieonderzoek in groep 7 basisschool Achtergrondinformatie dyslexieonderzoek in groep 7 basisschool Samenvatting Doel van het onderzoek is om in groep 7 bij leerlingen die problemen hebben met lezen en/of spellen maar die wat dat betreft

Nadere informatie

ALGEMEEN. Dyslexieprotocol

ALGEMEEN. Dyslexieprotocol ALGEMEEN Dyslexieprotocol Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat (dyslectische) leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op de Thorbecke Scholengemeenschap,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Beleidsregels UWV vergoeding computers in het regulier onderwijs

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Beleidsregels UWV vergoeding computers in het regulier onderwijs STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 26156 18 december 2012 Beleidsregels UWV vergoeding computers in het regulier onderwijs Het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen,

Nadere informatie

Inleiding. Dyslexieprotocol

Inleiding. Dyslexieprotocol Inleiding Dyslexieprotocol Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat dyslectische leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op het Technisch College Velsen &

Nadere informatie

Dagbehandeling individueel aanvullend op dagbehandeling in groepsverband

Dagbehandeling individueel aanvullend op dagbehandeling in groepsverband Onderwerp: Samenvatting: Dagbehandeling individueel aanvullend op dagbehandeling in groepsverband Het onderwerp van dit geschil is of en zo ja, in welke situaties, een verzekerde aangewezen kan zijn op

Nadere informatie

HULPMIDDELEN bij DYSLEXIE

HULPMIDDELEN bij DYSLEXIE HULPMIDDELEN bij DYSLEXIE Ruurdje van Laar en Tom Braams Braams&Partners bv, Deventer-Apeldoorn-Zwolle www.tbraams.nl September 2011 Wanneer? Als ondersteuning nodig is, omdat: Er een leerachterstand ontstaat

Nadere informatie

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen 16.1. Inleiding 215 16.2. Woorden, zinnen, in een vreemde taal laten voorlezen 217 16.3. Uitspraak van woorden leren en controleren 219 16.4. Woorden vertalen

Nadere informatie

1. Wat is dyslexie? 2. 2. Hoe kun je dyslexie vaststellen? 3. 3. Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de leerling 4. 4. Wat doet de school?

1. Wat is dyslexie? 2. 2. Hoe kun je dyslexie vaststellen? 3. 3. Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de leerling 4. 4. Wat doet de school? Inhoud 1. Wat is dyslexie? 2 2. Hoe kun je dyslexie vaststellen? 3 3. Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de leerling 4 4. Wat doet de school? 4 5. Wat doen de docenten? 6 6. Wat doet de leerling? 8 7.

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012 Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo Bert de Vos Marga Kemper - b.devos@aps.nl - mkemper@cinop.nl Juni 2012 Vraag bij binnenkomst Wat zie je in de klas, waarbij je denkt: dit zou door dyslexie

Nadere informatie

DYSLEXIEBELEID OP BEUKENRODE ONDERWIJS

DYSLEXIEBELEID OP BEUKENRODE ONDERWIJS DYSLEXIEBELEID OP BEUKENRODE ONDERWIJS Inhoudsopgave 1 Visie en doelstelling p. 3 2 Doelgroep p. 4 3 Procedure screening dyslexie p. 4 4 Praktische ondersteuning p. 5 5 Arrangementen p. 7 Bijlage 1: Dyslexiekaart

Nadere informatie

Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider

Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider Gegevens leerling Naam leerling :.. 0 jongen 0 meisje Geboortedatum Groep

Nadere informatie

Dyslexieprotocol. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoeksche Waard

Dyslexieprotocol. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoeksche Waard Dyslexieprotocol Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoeksche Waard Actief College Koninginneweg 126 3262 JD Oud-Beijerland T: 0186-612130 E: administratie@actiefcollege.nl W: www.actiefcollege.nl

Nadere informatie

De verschillende routes worden hieronder nader omschreven en in een schema uiteengezet.

De verschillende routes worden hieronder nader omschreven en in een schema uiteengezet. ALGEMEEN Dyslexieprotocol Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat (dyslectische) leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op de Thorbecke Scholengemeenschap,

Nadere informatie

1. Een aantal kinderen komt in aanmerking voor de vergoede dyslexie.

1. Een aantal kinderen komt in aanmerking voor de vergoede dyslexie. Dyslexieonderzoeken WSNS-Salland Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau. (SDN 2008)

Nadere informatie

Begeleidingswijzer Dyslexie

Begeleidingswijzer Dyslexie Begeleidingswijzer Dyslexie Dyslexie Ongeveer 5% van de studenten in het mbo heeft dyslexie. Dit is één op de twintig studenten. Iedereen die bij Rijn IJssel werkt, kan dus te maken krijgen met studenten

Nadere informatie

Dyslexiebeleid Zaanlands Lyceum augustus 2014

Dyslexiebeleid Zaanlands Lyceum augustus 2014 Dyslexiebeleid Zaanlands Lyceum augustus 2014 1. Inleiding De meest geaccepteerde definitie van dyslexie is: Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren

Nadere informatie

Dyslexie-ICT. Zien dat het werkt, zorgen dat het werkt!

Dyslexie-ICT. Zien dat het werkt, zorgen dat het werkt! Dyslexie-ICT Zien dat het werkt, zorgen dat het werkt! Landelijke Informatiedag Behandelaars 14 april 2012 Programma Landelijke Informatiedag 2012 welkom, voorstellen, agenda PowerPoint/kennismaking demonstratie

Nadere informatie

Inleiding. Maart 2010. Carolien van Lierop Frederike Nikkels Brenda Harmsen

Inleiding. Maart 2010. Carolien van Lierop Frederike Nikkels Brenda Harmsen Protocol Dyslexie Inleiding Binnen de school is het beleid rondom dyslexie in opmars. Er komen naast ernstige gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen steeds meer leerlingen op school waarbij er

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Saenstroom opdc

Dyslexieprotocol Saenstroom opdc Dyslexieprotocol Saenstroom opdc Inleiding Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen in de automatisering van de woordidentificatie, (lezen) en/ of schriftbeeldvorming (spellen).

Nadere informatie

WIE VOERT DE REGIE? STUDENT OF INSTELLING?

WIE VOERT DE REGIE? STUDENT OF INSTELLING? WIE VOERT DE REGIE? STUDENT OF INSTELLING? handicap + studie Linda Nieuwenhuijsen Nationale dyslexie conferentie 2010 13 oktober 2010 WIE IS VERANTWOORDELIJK? STUDENT, INSTELLING OF OVERHEID? handicap

Nadere informatie

Dyslexienetwerk Pento & Connect logopedie

Dyslexienetwerk Pento & Connect logopedie Dyslexienetwerk Pento & Connect logopedie Bij het dyslexienetwerk Pento en Connect logopedie kunnen kinderen en ouders / verzorgers terecht voor informatie, diagnostiek en behandeling van dyslexie. Dyslexienetwerk

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Poort

Dyslexieprotocol Poort Dyslexieprotocol Poort Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... blz 15 2. Voorwoord... blz 16 3. Wat is dyslexie?.... blz 17 4. Dyslexieverklaring..... blz 17 4.1 aanmelden met dyslexieverklaring.. blz 18 4.2

Nadere informatie

Dyslexiebeleid De Nieuwe Veste

Dyslexiebeleid De Nieuwe Veste Dyslexiebeleid De Nieuwe Veste Coevorden, mei 2014 Wat is dyslexie? De definitie voor dyslexie is: "Een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen of spellen

Nadere informatie

Dyslexiebeleid Bonhoeffer College, Enschede januari 2012. Dyslexiebeleid. Bonhoeffer College, Enschede

Dyslexiebeleid Bonhoeffer College, Enschede januari 2012. Dyslexiebeleid. Bonhoeffer College, Enschede Dyslexiebeleid Bonhoeffer College, Enschede 1 Inhoudsopgave Inleiding 1) Dyslexie ` 1.1 Wat is dyslexie? 1.2 Hoe kan dyslexie zich in het algemeen uiten? 2) Dyslexiescreening en onderzoek op het Bonhoeffer

Nadere informatie

Protocol dyslexie. De Rietlanden

Protocol dyslexie. De Rietlanden Protocol dyslexie De Rietlanden september 2014 Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen

Nadere informatie

Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek. 1a. Doel en uitgangspunten van het dyslexiebeleid op Groevenbeek

Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek. 1a. Doel en uitgangspunten van het dyslexiebeleid op Groevenbeek Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek In dit protocol dyslexie schetsen we voor ouders, docenten en leerlingen een duidelijk beeld wat van Groevenbeek verwacht mag worden wanneer een leerling met

Nadere informatie

Ouders van brugklasleerlingen met dyslexie worden in het begin van het schooljaar uitgenodigd voor een informatieavond Dyslexie op het UC H/V.

Ouders van brugklasleerlingen met dyslexie worden in het begin van het schooljaar uitgenodigd voor een informatieavond Dyslexie op het UC H/V. 1. Dyslexie 1.1 Wat is dyslexie? Dyslexie is een leerstoornis waarbij de leerling ernstige en hardnekkige problemen bij het automatiseren van het lezen en / of spelling heeft. Dyslexie kan in meer of mindere

Nadere informatie

dyslexiezorg berkel-b

dyslexiezorg berkel-b dyslexiezorg berkel-b Wat is dyslexie? In Nederland hebben ongeveer 3 tot 5 procent van alle mensen dyslexie. Dit komt neer op 1 tot 2 leerlingen per klas. Dyslexie is erfelijk. Veel ouders van leerlingen

Nadere informatie

Bots 9 Hulpmiddel of onderwijsvoorziening

Bots 9 Hulpmiddel of onderwijsvoorziening Bots 9 Hulpmiddel of onderwijsvoorziening Bots 9 Hulpmiddel of onderwijsvoorziening 9.1 Kinderen met een beperking kunnen hulpmiddelen nodig hebben om te communiceren, zich te verplaatsen of anderszins

Nadere informatie

2012-2013. Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium

2012-2013. Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium 2012-2013 Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium Drs. M. Compagner (teammanager zorg) Drs. D. van der Meijden (orthopedagoog) Trinitas Gymnasium Schooljaar 2012-2013 Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... blz

Nadere informatie

Informatie over dyslexie op de OSG Dyslexiecoaches Brugklasleerlingen Mogelijkheden op school

Informatie over dyslexie op de OSG Dyslexiecoaches Brugklasleerlingen Mogelijkheden op school Informatie over dyslexie op de OSG Hieronder vind je tips die je kunt gebruiken wanneer je dyslectisch bent. Ook wordt kort uitgelegd hoe de begeleiding op de OSG is wanneer je dyslexie hebt. Deze informatie

Nadere informatie

1. Inleiding Definitie dyslexie volgens de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) herziene versie 2003:

1. Inleiding Definitie dyslexie volgens de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) herziene versie 2003: Dyslexiebeleid op de SSGN (versie januari 2015) 1. Inleiding Definitie dyslexie volgens de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) herziene versie 2003: "Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een

Nadere informatie

Dyslexiebeleid van het Ludger College

Dyslexiebeleid van het Ludger College Dyslexiebeleid van het Ludger College Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Wat is dyslexie? 1.2 Kenmerken van dyslexie 2 2 De procedure 4 2.1 Ouderavond 2.2 Een vermoeden van dyslexie 2.3 De screening 2.4 De

Nadere informatie

Dyslexienetwerk Pento & Connect logopedie

Dyslexienetwerk Pento & Connect logopedie Dyslexienetwerk Pento & Connect logopedie Bij het dyslexienetwerk Pento en Connect logopedie kunnen kinderen en ouders / verzorgers terecht voor informatie, diagnostiek en behandeling van dyslexie. Dyslexienetwerk

Nadere informatie

Dyslexiebeleid Oranje Nassau College (locatie Parkdreef)

Dyslexiebeleid Oranje Nassau College (locatie Parkdreef) Dyslexiebeleid Oranje Nassau College (locatie Parkdreef) We spreken van dyslexie als er sprake is van een ontwikkelingsstoornis als gevolg waarvan bij een kind sprake is van een niet, onvolledig of zeer

Nadere informatie

Kurzweil 3000 dyslexie software: alles-in-een oplossing voor technisch en begrijpend lezen, spellen, strategisch schrijven en studievaardigheden.

Kurzweil 3000 dyslexie software: alles-in-een oplossing voor technisch en begrijpend lezen, spellen, strategisch schrijven en studievaardigheden. Kurzweil 3000 dyslexie software: alles-in-een oplossing voor technisch en begrijpend lezen, spellen, strategisch schrijven en studievaardigheden. Kurzweil 3000 is het meest geavanceerde en meest succesvolle

Nadere informatie

Informatie over DYSLEXIE EN DYSCALCULIE IJsselcollege, locatie Alkenlaan

Informatie over DYSLEXIE EN DYSCALCULIE IJsselcollege, locatie Alkenlaan Informatie over DYSLEXIE EN DYSCALCULIE In dit overzicht staat informatie over twee veelvoorkomende leerproblemen: dyslexie en dyscalculie. Daarbij gaan we in op de volgende vragen. 1. Wat is het? 2. Hoe

Nadere informatie

Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek 1a. Doel en uitgangspunten van het dyslexiebeleid op Groevenbeek 1b. Aansluiting bij de basisschool

Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek 1a. Doel en uitgangspunten van het dyslexiebeleid op Groevenbeek 1b. Aansluiting bij de basisschool Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek In dit protocol dyslexie schetsen we voor ouders, docenten en leerlingen een duidelijk beeld wat van Groevenbeek verwacht mag worden wanneer een leerling met

Nadere informatie

Stelselwijziging Jeugd. Handreiking. Dyslexiezorg onder de Jeugdwet. Voor gemeenten en samenwerkingsverbanden

Stelselwijziging Jeugd. Handreiking. Dyslexiezorg onder de Jeugdwet. Voor gemeenten en samenwerkingsverbanden Stelselwijziging Jeugd Handreiking Dyslexiezorg onder de Jeugdwet Voor gemeenten en samenwerkingsverbanden 2 Stelselwijziging Jeugd Dyslexiezorg onder de Jeugdwet Wat is dyslexie? Een handreiking voor

Nadere informatie

Bij een voldoende score op het didactisch onderzoek worden geen verdere stappen genomen. Bij een lage score volgt stap 3.

Bij een voldoende score op het didactisch onderzoek worden geen verdere stappen genomen. Bij een lage score volgt stap 3. Protocol Dyslexie LOKET Zwijndrecht Inleiding Dyslexie is door de overheid erkend als een leerstoornis. Dat betekent dat er voor de leerlingen met dyslexie ondersteuning is en hoort te zijn. In dit protocol

Nadere informatie

Stichting Haagsche Schoolvereeniging

Stichting Haagsche Schoolvereeniging Stichting Haagsche Schoolvereeniging Toelatingsrichtlijnen Preambule: 1. De Stichting Haagsche Schoolvereeniging kent diverse scholen en afdelingen. De leerling wordt ingeschreven als leerling van één

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium

Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... blz 1 2. Voorwoord... blz 2 3. Wat is dyslexie?.... blz 3 4. Dyslexieverklaring..... blz 3 4.1 aanmelden met dyslexieverklaring.. blz

Nadere informatie

Voor ouders van kinderen met dyslexie ICT VOORLICHTING. Marjolein Smit Marjolein van Etten Heleen van der Velde

Voor ouders van kinderen met dyslexie ICT VOORLICHTING. Marjolein Smit Marjolein van Etten Heleen van der Velde ICT VOORLICHTING Voor ouders van kinderen met dyslexie Marjolein Smit Marjolein van Etten Heleen van der Velde AANBOD ICT HULPMIDDELEN www.masterplandyslexie.nl www.balansdigitaal.nl www.ikhebdyslexie.nl

Nadere informatie

PROTOCOL DYSLEXIE OP HET KAJ MUNK COLLEGE. Wat is dyslexie?

PROTOCOL DYSLEXIE OP HET KAJ MUNK COLLEGE. Wat is dyslexie? PROTOCOL DYSLEXIE OP HET KAJ MUNK COLLEGE Wat is dyslexie? Een definitie: Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen

Nadere informatie

Hoe begeleiden wij op de Stichtse Vrije School dyslectische leerlingen?

Hoe begeleiden wij op de Stichtse Vrije School dyslectische leerlingen? Hoe begeleiden wij op de Stichtse Vrije School dyslectische leerlingen? Een veel voorkomende vraag van ouders bij het zoeken naar een geschikte vorm van voortgezet onderwijs, betreft de begeleiding van

Nadere informatie

Informatiebrief Ernstige Enkelvoudige Dyslexiezorg

Informatiebrief Ernstige Enkelvoudige Dyslexiezorg Informatiebrief Ernstige Enkelvoudige Dyslexiezorg Voor de directeuren en intern begeleiders van basisscholen, rectoren en zorg coördinatoren van scholen voor voortgezet onderwijs met leerlingen die wonen

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven 14.1. Inleiding 199 14.2. Sneller typen met woordvoorspelling 201 14.3. Beter spellen en schrijven zonder typen 203 Deel 4 - ICT als brug tussen capaciteit

Nadere informatie

Dyslexie. op het. : Isendoorn College

Dyslexie. op het. : Isendoorn College Dyslexie op het Isendoorn College Naam school Locatie Contactpersonen : Isendoorn College : Warnsveld : Maartje Robers (dyslexiecoördinator) Myrèse Salentijn (zorgcoördinator) September 2015 Inleiding

Nadere informatie

Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STUDENTEN MET DYSLEXIE IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS

Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STUDENTEN MET DYSLEXIE IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS Informatie en advies voor docenten SPECIALE I AANDACHT GEVRAAGD VOOR STUDENTEN MET DYSLEXIE IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS II Inzicht, herkennen, handelen Zo n vier tot vijf procent van de studenten

Nadere informatie

Het dyslexiebeleid van de Stichting Markland College

Het dyslexiebeleid van de Stichting Markland College Het dyslexiebeleid van de Stichting Markland College Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of

Nadere informatie

Stappenplan Dyslexietraject

Stappenplan Dyslexietraject Stappenplan Dyslexietraject Een leerling komt in aanmerking voor dyslexie-onderzoek wanneer: Criterium van de achterstand: er sprake is van een significante achterstand op het gebied van lezen en/of spelling

Nadere informatie

ANONIEM BINDEND ADVIES. : Hulpmiddelen, sta-opstoel Zaaknummer : ANO08.152 Zittingsdatum : 9 april 2008 1/6

ANONIEM BINDEND ADVIES. : Hulpmiddelen, sta-opstoel Zaaknummer : ANO08.152 Zittingsdatum : 9 april 2008 1/6 ANONIEM BINDEND ADVIES Partijen : A te B vs C te D Zaak : Hulpmiddelen, sta-opstoel Zaaknummer : ANO08.152 Zittingsdatum : 9 april 2008 1/6 Zaak ANO08.152, Hulpmiddelen, sta-opstoel Geschillencommissie

Nadere informatie

2. De dieetadvisering die vergoed wordt op basis van dit standpunt over artikel 2.6 lid 7 Bzv, valt onder het verplichte eigen risico binnen de Zvw.

2. De dieetadvisering die vergoed wordt op basis van dit standpunt over artikel 2.6 lid 7 Bzv, valt onder het verplichte eigen risico binnen de Zvw. 2012095565 DE UITVOERING VAN ARTIKEL 2.6 lid 7 Bzv In het bijgevoegde standpunt legt CVZ artikel 2.6 lid 7 Bzv uit. Op 1 januari 2012 is de omschrijving van de prestatie 'dieetadvisering' in het Besluit

Nadere informatie

Dyslexieprotocol 2013

Dyslexieprotocol 2013 Dyslexieprotocol 2013 Waar hebben we het over? Officieel hebben we het bij dyslexie over "Een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau.

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 726 fschaffing van de algemene tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten, de compensatie voor het verplicht eigen risico, de fiscale

Nadere informatie

doen dat 3 het dyslexieprotocol

doen dat 3 het dyslexieprotocol doen dat 3 het dyslexieprotocol Het dyslexieprotocol juni 2008 Vooraf De scholen van de Stichting Peelraam hebben in het schooljaar 2007-2008 gezamenlijk een dyslexieprotocol ontwikkeld. Dit protocol is

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas 18.1. Voorleessoftware compenserend inzetten voor leerlingen met een ernstige beperking 235 18.2. Voorleessoftware leerondersteunend inzetten

Nadere informatie

Dyslexie-ICT. Zien dat het werkt, zorgen dat het werkt!

Dyslexie-ICT. Zien dat het werkt, zorgen dat het werkt! Dyslexie-ICT Zien dat het werkt, zorgen dat het werkt! Landelijke Informatiedag voortgezet onderwijs 14 april 2012 Programma Landelijke Informatiedag 2012 Welkom, voorstellen, agenda PowerPoint/ kennismaking

Nadere informatie

Geslaagd met dyslexie en dyscalculie

Geslaagd met dyslexie en dyscalculie Geslaagd met dyslexie en dyscalculie Aryan van der Leij Universiteit van Amsterdam 2011 d.a.v.vanderleij@uva.nl Aanleiding Welke motieven zitten er achter die maatregel? Welk doel heeft de maatregel? Waaruit

Nadere informatie