Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ""

Transcriptie

1 Persconferentie voorafgaand aan de officiële ingebruikstelling van de pijplijn voor CO2- transport door Hare Majesteit, op 7 september 2005 te Bleiswijk. Toespraak van de heer P. Vermaat (projectdirecteur OCAP) Dames en Heren, Op 9 december vorig jaar maakten Hoek Loos en VolkerWessels op een persbijeenkomst de plannen bekend rondom OCAP. Ik weet niet hoe veelzeggend het is, maar dat is dus exact negen maanden geleden. Het is, om nog heel even de analogie voort te zetten, een voorspoedige zwangerschap geweest, de geboorte is vrij exact op de geplande datum gekomen en de bevalling was - zoals altijd - hard werken. Ik herinner mij nog goed dat er negen maanden geleden erg enthousiast op onze plannen werd gereageerd. Begrijpelijk, met onze plannen bieden we de tuinbouw de mogelijkheid om een aanzienlijke verbetering in hun productieproces te realiseren. En het milieu vaart natuurlijk wel bij een besparing van 95 miljoen kubieke meter aardgas en een verminderde uitstoot van 170 kiloton CO2 per jaar. Om u een indicatie te geven hoeveel 170 kiloton is, een klein voorbeeld. Als u vrachtwagens op een rij zet die samen een laadvermogen van 170 kiloton hebben, dan ontstaat er een file van het begin van de A12 hier bij Den Haag, tot in het Duitse Ruhr-gebied. Dat is de jaarlijkse besparing in kilo s CO2. Maar je kunt het ook anders bezien. Met 170 kiloton CO2 per jaar, kun je iedere dag 95 van die grote heteluchtballonnen vullen. Dag in dag uit bijna honderd van die enorme ballonnen CO2; dat is de besparing die de glastuinbouw nu gaat realiseren.

2 Rondom de start van dit project, en ook in de maanden daarna, hebben we ook wel enkele criticasters gehoord. We zouden te ambitieus zijn, was nog de meest inhoudelijke kritiek. Soms vroeg men zich af waarom het nu wel zou lukken, terwijl het idee toch al bijna tien jaar oud was en voorheen nog niet volledig van de grond was gekomen. En eerdere pogingen waren nota bene door energiebedrijven gedaan; die zouden toch bij uitstek geschikt zijn voor een dergelijk project? Het tegendeel is dus waar gebleken. Ik ben ervan overtuigd dat het juist de combinatie van de twee bedrijven achter OCAP is die dit succes heeft mogelijk gemaakt. Het particuliere initiatief in de combinatie van VolkerWessels en Hoek Loos. De één kundig en ervaren in bouwprocessen en grote projecten, de ander in gassentechniek, compressie en verkoop. Ik zou het het Senseo-model willen noemen: twee complementaire bedrijven die samen tot een geheel nieuw marketingconcept komen. Ik herinner mij nog heel goed dat we negen maanden geleden veel kritische vragen en opmerkingen kregen over de termijn die we onszelf hadden gesteld. Medio augustus zouden we gaan leveren. Was dat wel haalbaar? Kun je 150 kilometer leiding aanleggen, honderden deelnemende tuinders vinden, de aansluitingen realiseren? Dat red je toch allemaal niet als je bovendien start aan het begin van de winter? We hebben het wel gered. En dat is in eerste instantie in belangrijke mate te danken aan de inzet van onze hoofdaannemer Visser & Smit Hanab. Dankzij hun tomeloze inzet waren we tijdig klaar met de technische infrastructuur. Niet alleen is de 85 kilometer pijpleiding van de NPM-leiding gereinigd en geschikt gemaakt voor het transport van CO2 in plaats van aardolie; er zijn ook twee distributienetten met alle aansluitingen gerealiseerd. Daarvoor is nog eens 150 kilometer leiding gelegd. En dat in een dichtbebouwd gebied met veel water, kleine straatjes en volop bedrijvigheid die vereist dat bedrijven voortdurend bereikbaar blijven. Al met al is hier in nauwelijks negen maanden een redelijk groot infrastructureel project - de totale investeringen bedragen een kleine 100 miljoen euro gerealiseerd, dat bovendien ook nog eens keurig binnen budget bleef. Voor infrastructurele projecten in Nederland is dat geloof ik niet zo gebruikelijk.

3 Dat we het hebben gered is daarnaast ook te danken aan de wijze waarop het totale project werd aangepakt. Normaal gesproken werkt men dergelijke projecten in een vaste volgorde af. Eerst is er het programma van eisen, dan wordt het ontwerp gemaakt, vervolgens worden de vergunningen aangevraagd en dan start de verkoop en de daadwerkelijke realisatie. In dit geval werd het geheel opgedeeld in vijftien subprojecten, die vervolgens in een parallel proces werden gemanaged. Er werd dus tegelijkertijd gewerkt aan bijvoorbeeld het ontwerp en de vergunningverlening, terwijl ondertussen ook al mensen op pad waren om te verkopen en de eerste leidingen aan te leggen. Samen met de deskundigen van Hoek Loos werd ondertussen gewerkt aan de uitkoppeling van de CO2 bij de raffinaderij en de realisatie van het compressorstation. Dat is een unieke aanpak, zeker voor projecten van deze omvang, maar deze aanpak is wel succesvol gebleken doordat er een enorme realisatiekracht van uit ging. De samenwerking tussen Hoek Loos en VolkerWessels in OCAP is bijzonder te noemen. Maar als we nu terugkijken op de afgelopen negen maanden waarin het project werd gerealiseerd, dan is er nog een bijzondere samenwerking geweest. De samenwerking met de diverse overheden. We hebben ook bewondering en respect voor de wijze waarop lokale en regionale overheden begrip toonden voor onze haast, zich vaak van hun beste kant lieten zien en volop meewerkten. Daarbij hebben we een bijzondere wisselwerking gezien tussen de publieke en private sector. Bij het aanvragen van de subsidie, de meer dan honderd vergunningen en andere zaken die we met de lokale en regionale overheden moesten regelen, bleek keer op keer dat een project als dit niet of nauwelijks past in de bestaande regels, oplossingen en ambtelijke vakjes. Dan waarschuwt men je altijd dat je in de ambtelijke molens verzeild zult raken. En die draaien volgens velen altijd spreekwoordelijk traag. Je zou al snel vermalen kunnen worden. Daar hebben wij echter niets of nauwelijks iets van gemerkt. Politiek en ambtelijk apparaat sloten meestal goed op elkaar aan. Waar geen procedures of pasklare oplossingen voor handen waren, bleek Den Haag en met name VROM vaak dichterbij dan je denkt. Ongetwijfeld had dat ook te maken met het feit dat iedereen het grotere belang zag van de aanzienlijke milieuwinst die met dit project wordt geboekt. Zo bleek dat de inderdaad ambitieuze doelstellingen die we in december neerlegden toch volledig haalbaar waren.

4 Wat ook essentieel is gebleken, is de rol van LTO bij dit project. En ook die samenwerking was zonder meer bijzonder. We hebben in de afgelopen maanden veel, heel veel, met elkaar aan tafel gezeten. Daarbij hebben we LTO leren kennen als een belangenbehartiger pur sang. Een partij die ons voortdurend prikkelde en uitdaagde om nog meer te doen, nog verder te gaan ten behoeve van de glastuinbouw. Zeker als het om de contracten ging die de tuinders voorgelegd zouden krijgen, was het niet gauw goed genoeg. We hadden soms zeer pittige discussies. Maar tegelijkertijd zaten we dan ook weer als partners aan tafel en leverde LTO ons veel inhoudelijke kennis en positieve bijdragen. En uiteindelijk zijn we tot een resultaat gekomen waar alle partijen tevreden over mogen zijn. Wat menigeen zich destijds ook afvroeg, was of we tijdig voldoende tuinders zouden vinden die op deze wijze CO2 geleverd wilden krijgen. Immers, zo werd gedacht, de tuinders zien vast wel het grote voordeel dat ze kunnen behalen, maar ze zullen - gezien hun ervaringen - ook afwachtend zijn. Ik kan u nu meedelen dat ruim vierhonderd tuinders een voorovereenkomst tekenden. In de afgelopen maanden is het zelfs meer dan eens gebeurd dat groepen tuinders uit naburige gebieden met het verzoek kwamen om ook aangesloten te worden op het OCAP-netwerk. Al met al is het maximum aantal tuinders dat we kunnen beleveren inmiddels in zicht gekomen en worden de voorovereenkomsten momenteel in zeer hoog tempo omgezet in definitieve contracten. Ook wat dat betreft is alles dus voorspoedig verlopen en kunnen de tuinders CO2 van een zeer hoge kwaliteit, heel gecontroleerd inzetten tegen een gunstige prijs. Toch weet u waarschijnlijk dat we in die negen maanden ook problemen hebben gekend. Het grootste probleem was vreemd genoeg de besparing van CO2-uitstoot. Alhoewel OCAP dus een aanzienlijke reductie van de nationale CO2-uitstoot mogelijk maakt, zaten de emissieregels die ervoor moeten zorgen dat we met z n allen minder CO2 gaan uitstoten ons eigenlijk danig in de weg. Ik wil dat zodadelijk heel kort en zo ver mogelijk vereenvoudigd uiteenzetten. Maar daarvoor moet ik eerst uitleggen wat we exact gaan doen.

5 U herinnert zich van de middelbare school het verhaal over de fotosynthese. Planten nemen kooldioxide, CO2 dus, op en zetten dat onder invloed van onder meer licht om in zuurstof. De CO2 is dus noodzakelijk voor de groei van de plant. En het blijkt dat als je de hoeveelheid CO2 in de lucht vergroot, de plant ook sneller gaat groeien. Snelgroeiende planten, daar is een tuinbouwer natuurlijk blij mee. Dat verhoogt immers zijn productie per vierkante meter. Hoe krijg je nou meer zuurstof ik je kas? Simpel: CO2 is een restgas van vrijwel ieder verbrandingsproces. Met andere woorden: uit de schoorsteen van een stookinstallatie stroomt CO2. Stook dus je verwarmingsketel en je hebt CO2. Dat is dan ook exact wat veel tuinders doen, ze stoken in de zomer hun verwarmingsketel en leiden het restgas door hun kas. Met name in de zomer, als er veel zonlicht is en er dus hard gegroeid kan worden. Maar in de zomer heb je zelfs in Nederland in een kas niet zo heel veel extra warmte nodig. Er wordt dus aardgas verstookt om CO2 te produceren, terwijl de warmte grotendeels aan de lucht wordt vrijgegeven. Daarbij maakt de tuinder natuurlijk berekeningen om te bepalen waar de optimale situatie ligt, zodat zo min mogelijk aardgas wordt verbruikt. De kunst is dan ook het optimum te vinden tussen de kosten van die CO2 en de groeiversnelling die je ermee bereikt. Vanaf een bepaald punt zou meer CO2 de groei nog wel versnellen, maar dan levert dat vanwege de stookkosten niet meer voldoende op. Nu de tuinder over de CO2 van OCAP kan beschikken, hoeft hij zijn ketel s zomers niet meer te stoken om CO2 te krijgen. Bij elkaar geteld levert dat dus een besparing op van zo n 95 miljoen kubieke meter aardgas waarmee 170 kiloton CO2 werd geproduceerd. Dat is dan ook de besparing voor het milieu: minder aardgasverbruik ter grootte van het jaarverbruik van VINEX-woningen, en daarmee ook minder CO2 in het milieu. Maar als je die CO2 dan toch tot je beschikking hebt, dan wordt het relatief heel goedkoop om meer te doseren dan je daarvoor deed. De groei neemt dan verder toe en je kosten stijgen relatief weinig. Voor het milieu is dat geen probleem, die CO2 zou anders immers ook de lucht in gegaan zijn. Onthoudt u dit nu ik u ga uiteenzetten wat de emissieproblematiek was.

6 Zoals gezegd, ik doe dat kort en sterk vereenvoudigd, omdat de materie zo complex is dat we er uren over zouden moeten praten om het helemaal goed uiteen te zetten. Waar het in feite op neer komt is dat de Europese - en dus ook de Nederlandse - regels die de emissie moeten verminderen, eigenlijk niet voorzien in een situatie zoals die nu ontstaat. Op dit moment leidt dat niet tot problemen, maar als in 2008 de tweede fase van de emissiehandel ingaat, ontstaat er mogelijk wel een probleem. De landbouwsector krijgt dan een emissieplafond opgelegd. Nu zou het zo kunnen zijn dat de CO2 die de glastuinders via OCAP betrekken bij hun verbruik wordt geteld. Voor een deel is dat geen probleem. Als de tuinder exact afneemt wat hij voorheen produceerde door zijn ketel s zomers te stoken, realiseert hij immers net zo veel reductie als hij afneemt. Hij zal echter meer willen gaan afnemen, omdat zijn productie dan verder verbetert. En dan schieten de regels tekort. Het is logisch dat de tuinder er weinig voor voelt om voor die CO2 die hij koopt op de een of andere manier emissierechten te gaan betalen. Immers: hij veroorzaakt of produceert die CO2 niet, hij doet er alleen iets nuttigs mee; de CO2 was er toch al als restproduct. Het ministerie van VROM kan dit probleem niet oplossen, omdat de regels in eerste instantie vanuit Brussel moeten komen. En daar komt men vooralsnog niet af met een afdoende regeling. Mocht de regelgeving voor de periode vanaf 2008 voor de tuinders betekenen dat ze voor extra kosten komen te staan omdat ze CO2 van OCAP afnemen, dan hebben we daarvoor een oplossing. Shell heeft zich bereid verklaard om dan de tuinders vergaand zo niet volledig te compenseren voor deze extra kosten. Hoe dat precies in zijn werk gaat, laat zich niet in kort bestek uitleggen. Waar het om gaat is dat de tuinder nu de zekerheid heeft dat hij geen nadelige gevolgen van die eventuele situatie zal ondervinden. Daar staan de afspraken tussen Shell, LTO en OCAP garant voor. Dit onderwerp afsluitend, kunt u zich afvragen of we blij zijn met deze overeenkomst. En dan moet ik een zeer genuanceerd antwoord geven. Het is een beetje alsof je aan iemand vraagt of hij blij is met zijn contactlenzen. Ja natuurlijk, ze zitten goed, hij kan er weer goed mee zien en hij heeft niet de nadelen van een bril op zijn neus. Maar, laten we wel wezen, hij had liever geen lenzen nodig gehad, maar gewoon goede ogen. Zo is het ook met deze overeenkomst. We zijn uiteraard blij dat we een goede regeling hebben voor het geval dat nodig blijkt te zijn. Maar we zien natuurlijk veel liever dat er goede regels komen die ervoor zorgen dat de tuinders niet hoeven te boeten voor het feit dat ze iets nuttigs doen met een afvalproduct.

7 Dat wat betreft de emissieproblematiek. Laten we nu kijken naar de situatie die vandaag ontstaat nu OCAP CO2 gaat leveren. In de afgelopen maanden hebben we met meer dan vierhonderd tuinders een voorovereenkomst gesloten. Op dit moment krijgen die tuinders een definitief contract aangeboden en de verwachting is dat ze die massaal zullen tekenen. In deze gebieden [kaart] zullen we onze CO2 gaan leveren. In totaal zullen er vijfhonderd tuinders op onze leiding worden aangesloten. We hebben die grens op vijfhonderd gesteld, omdat daarmee enerzijds het maximum wordt bereikt van wat de raffinaderij ons kan leveren en anderzijds ook het maximum van de capaciteit van ons leidingsysteem. Daarbij is dan wel rekening gehouden met een verwachte groei in de afname. Immers, als de CO2 toch voorhanden is, wordt het interessant om meer CO2 te doseren. De groei van de gewassen wordt dan verder verbeterd zonder dat dit tot sterk stijgende kosten leidt. En we willen de tuinders die mogelijkheid dan ook bieden. Voor het milieu is dat niet nadelig, want het gaat nog steeds om CO2 die anders ook in de atmosfeer zou komen. Op termijn verwacht OCAP jaarlijks ruim driehonderd kiloton CO2 te gaan leveren. Daarmee wordt dan de al vaker genoemde 170 kiloton besparing gerealiseerd, en voor het overige deel gaat het om een in ieder geval nuttig gebruik van CO2 die anders ook de lucht in zou gaan. De tuinders die de afgelopen periode voorovereenkomsten met OCAP tekenden, telen een zeer breed scala aan producten. Er zitten veel tomatentelers bij. Tomaten - dat schijnt iedere teler te weten, maar voor mij was het nieuw verbruiken een enorme hoeveelheid CO2. Maar het pallet van OCAP-gebruikers is uiteraard veel breder. Er zitten ook veel paprikakwekers bij. Verder ook veel rozen en chrysanten. In de sector groenten en fruit hebben we dan verder onder meer kwekers van aubergines, courgettes, peper, sla, aardbeien en komkommers. Onder de bloemen en plantenkwekers bevindt zich ook een brede variëteit, van Gerbera s, orchideeën en fresia s tot astroemeria, anthurium, amaryllis en anjers. Ook de potplanten zijn er in veel soorten en maten. Kijkt u alleen maar eens rond hier bij de firma Bunnik en u zult potplanten zien waarvan u en ik waarschijnlijk niet eens wisten dat ze bestonden. Deze officiële in gebruikname van OCAP vandaag heeft vreemd genoeg in een aantal opzichten ook iets van een afronding. We ronden vandaag een periode van bijna tien jaar af. Een periode waarin het idee ontstond dat je iets zinnigs moet kunnen doen met al die CO2 die bij industriële processen vrijkomt. Waarin dat idee verder werd ontwikkeld en bleek dat tuinders een grote behoefte hebben aan CO2. Waarin bleek dat er een ongebruikte pijpleiding

8 was die in Rotterdam begon en die langs belangrijke tuinbouwgebieden liep. Een periode waarin energiebedrijven brood zeiden te zien in het idee, maar het uiteindelijk toch niet tot wasdom wisten te brengen. Waarin twee mannen, Hans Tiemeijer en Jacob Limbeek, bleven volhouden. Daarna kwamen VolkerWessels en Hoek Loos die het aandurfden om bijna honderd miljoen euro in dat idee te investeren. En dan was er die periode van negen maanden, waarin we de ambitieuze realisatieplannen ook daadwerkelijk realiseerden. Maar vandaag is geen afsluiting, het is het begin. Het begin van OCAP als bedrijf dat CO2 levert aan de glastuinbouw. We starten met een jaarlijks volume van circa tweehonderd kiloton CO2. Dat zal naar verwachting al snel oplopen tot driehonderd kiloton. Daarmee realiseert OCAP dan een omzet van 14 miljoen euro per jaar. En dan? Dat is de vraag die we de laatste tijd steeds vaker horen. Komt er een OCAP-2, een OCAP-3? Stopt OCAP bij het Westland en de B-driehoek? Laat ik er volstrekt helder over zijn dat er nog geen concrete plannen zijn. Maar nu we met dit project hebben bewezen dat het wel degelijk mogelijk is om op een economisch haalbare wijze enorme hoeveelheden CO2 te besparen, de glastuinbouw te voorzien van een essentiële grondstof en in een recordtempo al die werkzaamheden te verrichten die daarvoor nodig zijn, zullen we zeker verder om ons heen kijken. VolkerWessels en Hoek Loos hebben elkaar in deze Senseo-aanpak gevonden. Een aanpak die net zo succesvol blijkt te zijn als de Senseo. Twee ondernemende bedrijven die met het vizier op de samenleving de uitdaging aandurfden om een probleem op te lossen en daarmee hun eigen werk te creëren. We zullen dus zeker om ons heen kijken naar nieuwe mogelijkheden. Maar vandaag vieren we dat we met dit project nu definitief va start gaan. Er zijn inmiddels veertien tuinders waar onze CO2 al de kas in stroomt. En de komende dagen komen er daar dagelijks tientallen bij. De tuinders hebben hun CO2 en Nederland verbruikt 95 miljoen kubieke meter aardgas minder en produceert 170 kiloton CO2 minder. Kortom, het is vaker gezegd: een win-winsituatie in alle opzichten. En dat verdient een feestje!

Schiedam, 12 februari 2007 OCAP, het bedrijf dat CO2 van de industrie. levert aan de Nederlandse glastuinbouw, zal zijn doelstellingen aanzienlijk

Schiedam, 12 februari 2007 OCAP, het bedrijf dat CO2 van de industrie. levert aan de Nederlandse glastuinbouw, zal zijn doelstellingen aanzienlijk PERSMEDEDELING OCAP CO2 project sneller succes dan verwacht Milieu profiteert een jaar eerder van een besparing van 95 miljoen kubieke meter aardgas en een verminderde CO2 uitstoot van 170 duizend ton

Nadere informatie

Ruim twee jaar geleden werd ik voor het eerst met het OCAP-project geconfronteerd. Twee

Ruim twee jaar geleden werd ik voor het eerst met het OCAP-project geconfronteerd. Twee Officiële ingebruikstelling van de pijplijn voor CO2-transport door Hare Majesteit, op 7 september 2005 te Bleiswijk. Toespraak van de heer A.J. de Jong (lid Raad van Bestuur VolkerWessels) Majesteit,

Nadere informatie

thema: Snel en eenvoudig te sturen

thema: Snel en eenvoudig te sturen thema: Snel en eenvoudig te sturen Groeikrachtige, vegetatieve start Supersnelle inworteling en weggroei Sturing in alle seizoenen Eenvoudiger oogsten door vaste schijf Duurzaam gebruik van water en voedingsstoffen

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Energie optimalisatie rond industriële clusters

Energie optimalisatie rond industriële clusters Energie optimalisatie rond industriële clusters Een praktijkvoorbeeld Jos van Damme 19 mei 2008 Date: Mei 2008 - Page: 2 Acties in KZ cluster in de jaren negentig Uitvoeren energie scan kanaalzone gericht

Nadere informatie

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Mij is gevraagd iets te vertellen over onze pogingen om rendement in de bedrijfsvoering te verbinden met duurzaamheid. Dat is vooral een kwestie om met boerenverstand

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN EN VERDUURZAMEN IN DE GLASTUINBOUW

ENERGIE BESPAREN EN VERDUURZAMEN IN DE GLASTUINBOUW Besparen en verduurzamen ENERGIE BESPAREN EN VERDUURZAMEN IN DE GLASTUINBOUW Over Kas als Energiebron Kas als Energiebron is het innovatie- en actieprogramma voor de glastuinbouw met als doel de uitstoot

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

1 Producten in de verkoop Consument en product Biologische achtergronden Afwijkingen van de normale regel 15 1.

1 Producten in de verkoop Consument en product Biologische achtergronden Afwijkingen van de normale regel 15 1. Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Producten in de verkoop 9 1.1 Consument en product 9 1.2 Biologische achtergronden 11 1.3 Afwijkingen van de normale regel 15 1.4 Afsluiting 17 2 Tijdelijke opslag 19 2.1

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer www.alphabet.com Duurzame mobiliteit. Onderzoek naar gedrag en keuzes van leaserijders op gebied van duurzaamheid. Leaserijders steeds milieubewuster.

Nadere informatie

Waar toezicht opduikt daar zijn of daar komen problemen zullen veel mensen denken.

Waar toezicht opduikt daar zijn of daar komen problemen zullen veel mensen denken. Dames en heren, De uitnodiging om hier op het lustrumsymposium te komen spreken grijp ik graag aan om mij als toezichthouder nu eens een keer niet te richten op problemen. Waar toezicht opduikt daar zijn

Nadere informatie

Onderwerp Concentratie Rijksvastgoed MIRT-onderzoek (Rijks)vastgoedstrategie Lelystad

Onderwerp Concentratie Rijksvastgoed MIRT-onderzoek (Rijks)vastgoedstrategie Lelystad ** Aan Provinciale Staten Onderwerp Concentratie Rijksvastgoed MIRT-onderzoek (Rijks)vastgoedstrategie Lelystad Provinciale Staten 2 juli 2014 Agendapunt 1. Beslispunten 1. Kennis te nemen van de ontwikkelingen

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

De NPS, groter dan je denkt

De NPS, groter dan je denkt De NPS, groter dan je denkt Waarschijnlijk heeft u de vraag zelf al wel eens beantwoord: Hoe waarschijnlijk is het dat u organisatie X zou aanbevelen bij vrienden of bekenden? Maar wat kunnen organisaties

Nadere informatie

1 Producten voor de verkoop Consument en product Biologische achtergronden Afwijkingen van de normale regel 17 1.

1 Producten voor de verkoop Consument en product Biologische achtergronden Afwijkingen van de normale regel 17 1. Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Producten voor de verkoop 9 1.1 Consument en product 9 1.2 Biologische achtergronden 13 1.3 Afwijkingen van de normale regel 17 1.4 Afsluiting 19 2 Bewaarcondities en bewaarmethoden

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36114 29 december 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 8 december 2014, nr. WJZ/14011574, tot

Nadere informatie

BioWanze De nieuwe generatie

BioWanze De nieuwe generatie BioWanze De nieuwe generatie BioWanze in het kort De grootste producent van bio-ethanol in België met een jaarlijkse capaciteit van maximum 300.000 m³ bio-ethanol. Het nieuwe generatie proces verzekert

Nadere informatie

Bewonerspanel. Windenergie. Oktoberpeiling eiling 2011

Bewonerspanel. Windenergie. Oktoberpeiling eiling 2011 Afdeling Bestuursinformatie, Gemeente Utrecht onderzoek@utrecht.nl / 030 286 1350 www.utrecht.nl/onderzoek Bewonerspanel Oktoberpeiling eiling 2011 Van 24 oktober t/m 6 november 2011 heeft Bestuursinformatie

Nadere informatie

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Welkom allemaal! Om te beginnen fantastisch dat we met zo n grote groep en uit diverse geledingen hier bij elkaar zijn

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1,2. tijdvak 1 maandag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. wiskunde A1,2. tijdvak 1 maandag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 2009 tijdvak 1 maandag 25 mei 13.30-16.30 uur wiskunde A1,2 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Strakke Buik Geheimen Marijke Helswieg

Strakke Buik Geheimen Marijke Helswieg Download De Nieuwste Versie! Dit is versie 1.1, download nu direct de nieuwste versie op: http://www.afslankenmetmarijke.nl Stop Met Alleen Je Buik Trainen Als Je Van Je Buik Vet Af Wilt!! Tot nu toe zijn

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 02/10/2015

Datum van inontvangstneming : 02/10/2015 Datum van inontvangstneming : 02/10/2015 Vertaling C-460/15-1 Zaak C-460/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 28 augustus 2015 Verwijzende rechter: Verwaltungsgericht Berlin (Duitsland)

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Wil je gelijk of wil je geluk?

Wil je gelijk of wil je geluk? ARBEIDSMEDIATION IN TWENTE Wil je gelijk of wil je geluk? Door: Hattum Hoekstra / Fotografie: Kees Winkelman In Twente maken gemeenten en andere overheden gebruik van elkaars arbeidsmediators. Door deze

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Hoe groot is onze CO 2 afdruk?

Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoeveel bomen zouden er nodig zijn om onze CO 2 weer uit de lucht te halen? Hoeveel CO 2 haalt een boom uit de lucht? Hoeveel CO 2 haalt een

Nadere informatie

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Zonnepanelen op school Team 5: Natuur Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Jullie gaan onderzoeken of de plant een zonnecel is en wie daar gebruik van maken 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

Werkelijk hemels: na ruim 20 jaar

Werkelijk hemels: na ruim 20 jaar Succes verhaal - Stoppen met haren uittrekken Werkelijk hemels: na ruim 20 jaar knokken tegen Trichotillomanie eindelijk bevrijd van gewoonte tot haren uittrekken!!!! Al ruim 20 jaar lang had ik last van

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

CO2-prestatieladder 3.B.1_1 Reductiedoelstellingen 2016 Revisiedatum: 16-10-2014. Inhoudsopgave

CO2-prestatieladder 3.B.1_1 Reductiedoelstellingen 2016 Revisiedatum: 16-10-2014. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 1. Review CO2 reductiedoelstellingen... 2 1.1 Inleiding... 2 2. Voortgang subdoelstellingen... 3 2.1 Voortgang subdoelstelling gas verbruik reduceren... 3 2.2 Voortgang

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse zand. Aspect(en): 4.A.1

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse zand. Aspect(en): 4.A.1 CO 2 Prestatieladder Ketenanalyse zand Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Aspect(en): 4.A.1 Datum: 04 april 2014 Inhoudsopgave 1.0 Identificatie... 3 2.0 Doelstelling...

Nadere informatie

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is!

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Op lichtrijke dagen moet in de kas zoveel mogelijk van het fotosynthesepotentieel geprofiteerd worden. De

Nadere informatie

Optimaal gebruik van CO 2

Optimaal gebruik van CO 2 Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :

Nadere informatie

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren.

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren. INLEIDING Welkom in de affirmatiewereld. Je hebt ervoor gekozen om gebruik te gaan maken van het gereedschap dat in dit boek beschreven wordt en je hebt daarmee de bewuste beslissing genomen om je leven

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 9. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Examen VWO. wiskunde A1,2 Compex. Vragen 1 tot en met 9. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 maandag 25 mei totale examentijd 3 uur wiskunde A1,2 Compex Vragen 1 tot en met 9 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij dit deel

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE. Steunmaatregel SA. 36315 (2013/N) Nederland Botlek Zuid - stoompijpleiding

EUROPESE COMMISSIE. Steunmaatregel SA. 36315 (2013/N) Nederland Botlek Zuid - stoompijpleiding EUROPESE COMMISSIE Brussel, 16.10.2013 C(2013) 6627 final In de openbare versie van dit besluit zijn, overeenkomstig de artikelen 24 en 25 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999

Nadere informatie

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm Nieuwe afdeling in de keten Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen Visser & Smit Hanab is een aannemersbedrijf waarvan de business unit Distributie de uitvoering voor zijn rekening neemt. Om

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 883 Wijziging van de Wet milieubeheer (verbetering kostenvereveningssysteem in titel 15.13) Nr. 4 ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelingsplan

Persoonlijk Ontwikkelingsplan Persoonlijk Ontwikkelingsplan De leerdoelen Leerdoel 1 Producer Tijdens het project van de verdieping wil ik graag meer kennis opdoen over de productie van een film. Tijdens mijn stage heb ik al verschillende

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

Eh, de spreekbeurt is al over twee weken. Er is wel een beetje haast bij.

Eh, de spreekbeurt is al over twee weken. Er is wel een beetje haast bij. Van: Jelle Huygens Datum: 12 juni 2012 Onderwerp: Spreekbeurt Aan: Dick Swaab Hoogedelgeleerde heer Swaab, Mijn zus Ionica en ik hebben binnenkort een spreekbeurt. We hebben het brein als onderwerp gekozen.

Nadere informatie

Vragen en antwoorden zonnepanelen

Vragen en antwoorden zonnepanelen Vragen en antwoorden zonnepanelen Aanbod Hoe doe ik mee? 1. U vult het aanvraagformulier in. 2. 365zon neemt contact met u op voor het maken van een afspraak. 3. De installateur van 365zon bezoekt uw woning

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien

http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien Productieproces in serre Productieproces Teelt Productverwerking Productiemiddelen

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie

Prestaties WKO in de glastuinbouw. Ir. Charles Geelen & ir. Krijn Braber

Prestaties WKO in de glastuinbouw. Ir. Charles Geelen & ir. Krijn Braber Prestaties WKO in de glastuinbouw Ir. Charles Geelen & ir. Krijn Braber Doelstellingen Genereren van inzicht in de werkelijke prestaties en optredende problemen bij WKO systemen Identificeren van verbetermogelijkheden

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

De bij die niet kon vliegen

De bij die niet kon vliegen De bij die niet kon vliegen De kleine bij zat in het gras en keek treurig om zich heen. Daar vlogen alle andere bijen af en aan. Hun kleine pootjes vol met stuifmeel, de mond vol met de nectar van de mooie

Nadere informatie

18 Actueel Tekst: Peter Boorsma, foto s: Chris Pennarts

18 Actueel Tekst: Peter Boorsma, foto s: Chris Pennarts 18 Actueel Tekst: Peter Boorsma, foto s: Chris Pennarts FORUM 16 oktober 2008 19 Wil de laatste tuinder het licht uitdoen? Om als glastuinder te kunnen overleven moet je fors investeren in energiebesparende

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1 Compex. Vragen 1 tot en met 11. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt.

Examen VWO. wiskunde A1 Compex. Vragen 1 tot en met 11. In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 maandag 25 mei totale examentijd 3 uur wiskunde A1 Compex Vragen 1 tot en met 11 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt gebruikt. Bij dit deel

Nadere informatie

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken

WELKOM. Biobased Business Event Emmen. Over natuurlijke oplossingen gesproken WELKOM Biobased Business Event Emmen Over natuurlijke oplossingen gesproken Natural Plastics Ontwikkelen, produceren en op de markt brengen van groene producten welke geen schade opleveren voor de natuur

Nadere informatie

Hans van Rooij VERSTAG

Hans van Rooij VERSTAG Hans van Rooij VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel.

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. . Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. In de moderne architectuur wordt veel glas gebruikt. Zo komt er veel natuurlijk licht binnen. Maar veel glas kan

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl blauw is het nieuwe groen meer besparen met minderwatt dit is minderwatt minderwatt is een businessunit van het gerenommeerde Maas & Hagoort Lampen. Met een

Nadere informatie

Samen met. Raamisolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel.

Samen met. Raamisolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. Samen met Raamisolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. In de moderne architectuur wordt veel glas gebruikt. Zo komt er veel natuurlijk licht binnen.

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A1-2 compex vwo I

Eindexamen wiskunde A1-2 compex vwo I Nominaal volume Veel vloeistoffen worden verhandeld in flessen. De hoeveelheid vloeistof die volgens het etiket in de fles moet zitten, heet het nominaal volume. Als er bijvoorbeeld 400 ml op staat, dan

Nadere informatie

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Jongerenraad Wageningen Adviesnr. : 1 Datum : 29-05-2013 Colofon De Jongerenraad, een adviesorgaan van de gemeente Wageningen, is geïnstalleerd in

Nadere informatie

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien.

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. DE ENERGIECOACH Wat doet een energiecoach Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. Een opmerking vooraf : Het

Nadere informatie

Ehh... dit klopt niet mevrouw... wat u me hier geeft. U hebt een kaartje met

Ehh... dit klopt niet mevrouw... wat u me hier geeft. U hebt een kaartje met Hoofdstuk 31 Audioscripts TAAK 31.2 Opdracht 2 Proces-verbaal 1 Dames en heren, uw vervoersbewijs alstublieft. Ja, dank u wel. Oké... in orde meneer... ja, bedankt. Alstublieft. Ehh... dit klopt niet mevrouw...

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2015

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2015 Arnold Maassen Holding BV Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2015 G.R.M. Maassen 2-9-2015 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1 en 2... 3 2.1 Voortgang in relatie tot reductiedoelstellingen....

Nadere informatie

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel.

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. . Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. In de moderne architectuur wordt veel glas gebruikt. Zo komt er veel natuurlijk licht binnen. Maar veel glas kan

Nadere informatie

De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het

De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het De wereld op zijn kop! Kan de wereld op zijn kop staan? Met gym heb je het vast wel eens geprobeerd Op je kop staan, bedoel ik, soms lukt het Maar het duurt maar heel even dat op de kop staan De wereld

Nadere informatie

Kwantitatieve reductiedoelstelling

Kwantitatieve reductiedoelstelling CO 2 Prestatieladder Kwantitatieve reductiedoelstelling Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Aspect(en): 3.B.1, 3.B.2, 4.B.1, 1.D.1 Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 18 april 2014 Inhoudsopgave 1.0

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Opwarming van de aarde

Opwarming van de aarde Leerlingen Opwarming van de aarde 8 Naam: Klas: In dit onderdeel kom je onder andere te weten dat er niet alleen een broeikaseffect is, maar dat er ook een versterkt broeikaseffect is. Bovendien leer je

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

MANAGEMENT REVIEW CO2 PRESTATIELADDER 2012

MANAGEMENT REVIEW CO2 PRESTATIELADDER 2012 MANAGEMENT REVIEW CO2 PRESTATIELADDER 2012 Auteur René Speelman Versie 1 Plaats Vianen Kenmerk WEGWIJZER Versie informatie Versie Datum Bijzonderheden Auteur 1 29 april 2013 (toegevoegde management René

Nadere informatie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Utrecht, 8 mei 2011 Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Binnen het Europese CO2-emissiehandelsysteem (ETS) hebben de industrie en energiebedrijven emissierechten nodig om CO2 uit

Nadere informatie

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof.

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof. Energielabel auto Personenwagens moeten voorzien zijn van een zogenaamd energielabel. Deze maatregel is ingesteld om de consument de mogelijkheid te geven om op eenvoudige wijze het energieverbruik van

Nadere informatie

aantal bron hiervoor kun je http://www.vosabb.nl/gemiddelde-afstand-tot-basisschool-ietsgroter-geworden/

aantal bron hiervoor kun je http://www.vosabb.nl/gemiddelde-afstand-tot-basisschool-ietsgroter-geworden/ De huidige acht- tot twaalfjarigen zijn Generatie Climate: Generatie C. Zij zijn de eerste toekomstige generatie die in alle aspecten van hun leven het effect van klimaatverandering zal ondervinden. Maar

Nadere informatie

Meer gewas in gesloten kas

Meer gewas in gesloten kas Meer gewas in gesloten kas In een nieuw type tuinbouwkas kunnen warmte en koude ondergronds worden opgeslagen en hoeven de ramen nooit meer open. De vraag wordt dan hoe de tuinder de klimaatregeling in

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse diesel. Aspect(en): 4.A.1

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse diesel. Aspect(en): 4.A.1 CO 2 Prestatieladder Ketenanalyse diesel Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Aspect(en): 4.A.1 Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 17 april 2014 Inhoudsopgave 1.0 Inleiding... 3 2.0 Doelstelling...

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen

Review CO2 reductiedoelstellingen Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Review CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2010 - I

Eindexamen m&o vwo 2010 - I Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 9. Peter Steenbergen en Erik Koolwijk zijn de twee directeur-grootaandeelhouders van glastuinbouwbedrijf Rijkgroen bv. Het bedrijf heeft

Nadere informatie

Dossier: Afvalverwerking en verwarming

Dossier: Afvalverwerking en verwarming Dossier: Afvalverwerking en verwarming In een houtverwerkend bedrijf heeft men altijd met afval te maken. Optimalisatiesystemen en efficiëntie zorgen er gelukkig voor dat dit tot een minimum wordt beperkt.

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Procesverslag. Save Energy Leiden. Dennis Wagenaar 18-04-10 v 1.0

Procesverslag. Save Energy Leiden. Dennis Wagenaar 18-04-10 v 1.0 Procesverslag Save Energy Leiden Dennis Wagenaar 18-04-10 v 1.0 1 Inleiding In dit procesverslag leg ik uit hoe het project is verlopen en wat ik er van geleerd heb. Ik geef een reflectie op hoe ik dingen

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Communicatie kracht van Papier Gert Rieder. milieu consultant Antalis

Communicatie kracht van Papier Gert Rieder. milieu consultant Antalis Communicatie kracht van Papier Gert Rieder milieu consultant Antalis Welke communicatie variabelen staan ons bij papier ter beschikking? Touch Kleur Vorm Afmeting Design Afwerking Signaalfunctie Invloed

Nadere informatie