DE ZONNEBOllER, EEN WARME TOEKOMST?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE ZONNEBOllER, EEN WARME TOEKOMST?"

Transcriptie

1 DE ZONNEBOllER, EEN WARME TOEKOMST? Opdrachtcode: Auteur: ing. C.J.E. Gordijn. De Bedrijfskundewinkel eerste begeleider: J.A.J.M. Schram tweede begeleider: D. Louwers Technische Universiteit Eindhoven, januari 1996

2 SAMENVATTING De aanleiding voor dit kwalitatief marktonderzoek was de interesse bij de opdrachtgevers naar het marktpotentieel van de zonneboiler op de nederlandse markt. De onderzoeksvragen waren: 1. Wat is er in Nederland over het produkt bekend? Zijn er bestaande rapporten? Welke subsidiemogelijkheden zijn er? 2. Wie zijn de mogelijke afnemers in Nederland en wat zijn hun koopredenen? 3. Wie zijn de aanbieders op dit moment in Nederland en vanuit het buitenland? Aan de hand van interviews van deskundigen en deskresearch is het onderzoek uitgevoerd. De zonneboiler is een volwassen produkt en kan grofweg worden ingedeeld in een viertal typen: de standaard zonneboiler; de ge integreerde zonneboiler; de cv-zonneboiler; de zonneboiler-combi; De zonneboiler bespaart, omdat het naverwarmingstoestel mirwl.er--9a8j:w.e verbruikt. De financiele besparing bedraagt voor een gewoon gezin ongev{er f 90,:cper jaar. De teru-gverdie-ntijo is lang en is afhankelijk van type, warmwater.verbrufk, welk vorig warmwatertoestel men in gebruik had, en de hoogte van de subsidie (landelijk het zelfde, per regio verschillend) tussen de 12 en 14 jaar. Indien de energiebelasting van 3,8% wordt illgevoerd kan de terugverdientijd verkort worden tot 8 jaar. De levensduur is ongeveer 1 5 jaar. Op de markt bevinden zich een 1 5-tal producenten en handelsondernemingen. Ze brengen totaal ongeveer 23 produkten op de markt, welke sommige in het buitenland zijn geproduceerd. De produkten zijn allemaal getest door TNO en zijn van een goede kwaliteit. De ontwikkelingen ter verbetering gaan door, vaak in samenwerking met TNO. Kostentechnisch wordt getracht de produktiekosten te verkleinen. Dit loopt niet geheel volgens het Meerjaren Afspraak, die is gemaakt tussen overheidsinstanties, producenten, en energiebedrjjven. Deze afspraak beoogt het behalen van de doelstelling om in zonneboilers te hebben geplaatst. De betrokkenen zijn overeengekomen dat, indien in zonneboilers zijn geplaatst, de zonneboiler vanaf 1998 in staat is om zonder subsidie te overleven. De markt is dan voor aile betrokkenen, zoals producenten en installateurs interessant geworden. De geplande en afgesproken prijsdaling gaat voornamelijk ten koste van de winstmarge van de producenten. Het technisch marktpotentieel bedraagt woningen tot De Overheid steunt de markt door middel van de Nationale Zonneboiler Campagne en subsidie op de aanschaf van de produkt en op de produkt- en marktontwikkeling. De energie bedrijven, woningcorporaties en andere intermediairs ondersteunen de zonneboiler door interventie-acties. Hoe effectief deze acties van intermediairs en overheid is na nader onderzoek moeilijk te stellen. De persoonlijk inzet van medewerkers van intermediairs blijkt een krachtige factor te zijn in de stimulering van de zonneboiler.

3 De particulieren staan nog onwennig te opzichte van de zonneboiler. Ze hebben twijfels over de kwaliteit en vinden de zonneboiler nog vaak te duur. CommercitHe instellingen in de bouw- en renovatie branche vinden de zonneboiler niet rendabel en passen dit produkt enkel toe indien dat door de overheid verplicht wordt gesteld. De zonneboiler wordt door de overheid niet als belangrijkste energiebesparende produkt gezien. geconcllj.!irulrd kan worden dat de zonneboiler volwassen is, maar de zonneboilermarkt nog niet. Wanneer de zonneboiler markt rijp is, valt moeilijk uit de huidige beschikbare informatie te voorspellen. Het verdient de aanbeveling om de ontwikkelingen in de zonneboilermarkt te volgen. De trend in de zonneboiler markt zal over een jaar beter zichtbaar zijn, waarop voorspellingen v~~r in de toekomst kunnen worden gebaseerd. ii

4 VOORWOORD Allereerst wil ik mijn dank uitspreken voor de deskundige adviezen die tijdens de uitvoering van dit onderzoek heb gekregen. Mijn speciale dank gaat uit naar Ton Rombouts, mijn kreun, steun en toeverlaat, die met zjjn opbouwende kritiek een grote bijdrage heeft geleverd aan de rapportage van dit onderzoek. Verder ben ik dr. ir. E. van Zee erg erkentelijk voor zijn tijd en duidelijke compacte adviezen. Tijdens de uitvoering van dit onderzoek bleek elk antwoord weer tot een nieuwe vraag te leiden. Uiteindelijk heb ik de resultaten in de huidige vorm gecomprimeerd. Voor verdere ge'intereseerden verwijs ik naar de reader of organisaties als de Novem en Holland Solar. Naar mijn persoonlijke mening is de zonneboiler een van de beste investeringen die de hedendaagse milieubewuste mens kan doen. Je koopt het en zonder enige verdere moeite bespaar je elke dag energie. Bovendien geef je de omgeving op een zichtbare manier te kennen dat een milieubewuste levenswijze jouw keuze is en dat de nieuwe technische ontwikkelingen dit heel goed mogelijk maken. Daarnaast scheelt het uiteindelijk ook nog in de portemonnee. Als geheel Nederland of tenminste 15 % van de bevolking mijn mening zou delen, dan zou de zonneboiler een hele warme toekomst tegemoet gaan. Lees en huiver!! Eindhoven, januari Carla Gordijn, iii

5 ~BKDRI.Jf'SKt1NDE ~\IV ink.. I De zonneboiler, een warme toekomst? II\lHOUDSOPGAVE SAMENV A TTING VOORWOORD A.ONDERZOEKSOPZET 1 DE AANLEIDING 2 HET PROBLEEM 3 DE OPDRACHT 4 DE ONDERZOEKSMETHODE 5 RAPPORTAGE B. DE RESULTATEN VAN HET ONDERZOEK 1 VAN ZON TOT BOILER 1., Type zonneboilers 1.2 Rendement 1.3 Energieprijzen 1.4 Levensduur 2 PRODUCTIESECTOR 2.1 De producenten 2.20ntwikkelingen 3 SUBSIDIES 3.1 De BSET-regeling 3.2 De praktijk met de subsidies 3.3 Na BSET-regeling 3.4 Producenten subsidie 4 MARKT 4.1 Substituten van de zonneboiler. 4.2 De vraag naar zonneboilers in De rol van energiebedrijven op de vraag 4.4. Het technisch marktpotentiee! 4.5 Consumenten voorkeur 4.6 De europese markt 5. WONINGBOUWVERENIGINGEI\I/WONINGCORPORATIES 5.1 De resultaten van het gedragsonderzoek. 6 ZONNEBOILER CAMPAGNE 7 PROJEKTMATIG PLAATSEN VAN ZONNEBOILERS 7.1 Grote coljectoren 7.2 Projektontwikkelaar 7.3 De architect 7.4 Brabantse zonneboiler markt C. CONCLUSIE & AANBEVELINGEN. BRONVERMELDING BIJLAGEN iii

6 I""'BEDRJJFSKtlNDE ~VV' ink.. I De zonneboiler, een warme toekomst? A.ONDERZOEKSOPZET 1 DE AANLEIDING De opdrachtgevers zijn beide werkzaam op de verkoopafdeling een het aluminiumverwerkend bedrijf. Gedurende hun werkzaamheden hebben de opdrachtgevers een stijging in de vraag naar aluminium omlijsting voor zonneboilers geconstateerd in de regio Zuid Duitsland en Oostenrijk. Klaarbljjkelijk stijgt in deze gebieden de vraag naar zonneboilers. Door dit gegeven is bij beide heren de vraag gerezen of er wellicht ook vraag naar dit produkt in Nederland is of nog gaat komen? 2 HET PROBLEEM De opdrachtgever hebben alvorens De 8edrijfskundewinkel te benaderen, een eerste orientatie op de producentenmarkt voor zonneboilers uitgevoerd. Deze wees uit, dat er in Nederland slechts twee kleine ondernemingen zijn gespecialiseerd in het maken van zonneboilers. Het doel van de opdrachtgevers is, om afhankelijk van de behoefte in de nederlandse markt, een onderneming op te starten gericht op de verkoop en eventueel assemblage van zonneboilers. Om deze stap te nemen zijn er voor de opdrachtgevers nog een groot aantal onduidelijkheden omtrent he(nederla.n.q.s"marktppj~nti~~lvoor zonneboilers. Door hun drukke werkzaamheden hebben beide opdrachtgevers niet de vrijneid en de tijd om deze onduidelijkheden te verhelderen. Daarom hebben zij De 8edrijfskundewinkel ingeschakeld om een aantal brandende vragen voor hen te beantwoorden. 2

7 De l'onneboiler, een warme toekomst? DE OPDRACHT De opdracht voor de student(e) van de bedrijfskundewinkel betreft het uitvoeren van een onderzoek naar het marktpotentieel voor een zonneboiler-ieverancier in Nederland. De onderzoeksvragen van de opdrachtgevers luiden: 1. Wat is er in Nederland over het produkt bekend? Zijn er bestaande rapporten? Welke subsidiemogelijkheden zijn er? 2. Wie zijn de mogelijke afnemers in Nederland en wat zijn hun koopredenen? 3. Wie zijn de aanbieders op dit moment in Nederland en vanuit het buitenland? 4 DE ONDERZOEKSMETHODE Dit marktonderzoek beperkt zich tot het kwalitatieve gedeelte van een regulier marktonderzoek. De gehanteerde methode is het verzamelen en verwerken van cijfers en visies van deskundigen. Zie bijlage 1 voor het plan van aanpak. Door middel van het verzamelen van informatie en het interviewen van enkele deskundigen is getracht de bovenstaande onderzoeksvragen te beantwoorden. Spoedig bleek dat er een schat aan informatie voorhanden is. Hierdoor was een kwantitatief onderzoek voor de beantwoording van de onderzoeksvragen niet nodig. De onderstaande instanties en ondernemingen zijn in dit onderzoek benaderd. Overheidsinstanties oa Novem 11, Holland Solar, Senter Energie bedrijven Branche verenigingen Centraal bureau v~~r statistiek Informatiecentrum van het Ministerie van Economische Zaken Informatiecentrum van het Ministerie van Volksgezondheid en Milieu Produktie bedrijven Kamer van Koophandel Handelsondernemingen Woningbouwverenigingen Proje ktontwi kkelaars Adviesbureaus 1 1 Novem, Nederlandse Onderneming voor energie en milieu 3

8 1"tlr 81!DltIJ F'SKUND p!vvinkel De zonneboiler, een warme toekomst? 5 RAPPORTAGE Dit rapport bestaat uit drie gedeeltes. A. De aanleiding en aanpak van het onderzoek. Hierin wordt de de aanleiding, probleemstelling aanpak en onderzoeksmethode verduidelijkt. B. De resultaten. In dit gedeelte worden de resultaten van het kwalitatieve onderzoek gerapporteerd. De onderzoeksvragen worden in dit gedeelte beantwoord. C. De conclusies en aanbevelingen. In de conclusies en aanbevelingen wordt kort uiteengezet of er gesproken kan worden van een warme toekomst voor de zonneboiler. 4

9 I~BEDRIJFSKUNDE ~vvinkel De zonneboiler, een warme toekomst? on d c ~ OIeme rllad T ie II e n B. DE RESULTATEN VAN HET ONDERZOEK 1 VAN ZON TOT BOILER De zonneboiler verwarmt water met behulp van een zonne-energie. De standaardzonneboiler bestaat uit een zonnecollector, een ge isoleerd voorraadvat en een circulatiepomp met de regelapparatuur. De zonnecollector vangt het zonlicht op, zet het licht om in warmte en geeft het af aan het langsstromend water. De collector is een ondiepe bak met een oppervlakte van gemiddeld 3 m 2 en bestaat uit drie lagen. Een glazen afdeklaag, een absorber en isolatie materiaal. De absorber bestaat uit een of meerdere metal en platen die onder invloed van het zonlicht opgewarmd worden. In deze platen zijn kanaaltjes aangebracht waar water doorheen stroomt. Het door de collector opgewarmde water stroomt door de warmtewisselaar, die de opgenomen warmte afstaat aan het water in het voorraadvat. Het water uit het collector circuit is gescheiden van het water in het voorraadvat. Het meest gang bare type zonneboiler gebruikt gewoon water voor de warmte-overdracht. Dit water wordt met een elektrisch pompje rondgepompt. De pomp wordt aangestuurd door een elektronisch regelsysteem. Deze is aangesloten op twee temperatuursensoren in het voorraadvat en op de absorberplaat. In geval de temperatuur van de collector hoger is dan die van het voorraadvat slaat de pomp aan. Indien de temperatuur in de collector lager is, stopt de pomp en loop de collector leeg. Hierdoor wordt voorkomen dat het water uit het voorraadvat warmte afstaat aan het water uit de collector en kan het circuitwater 's winter niet bevriezen. Ais het water in het voorraadvat een temperatuur heeft van 90 graden celsius, stopt de pomp om oververhitting te voorkomen. Er is niet altijd voldoende zonlicht om het water voldoende te verwarmen. De temperatuur van het water in het voorraadvat schommelt tussen de 10 en 90 graden celsius. Dit betekent dat een naverwarmer noodzakelijk is indien het water te koud is. Daarom wordt een zonneboiler altijd aangesloten op een gewoon warmwatertoestel om het yvater bij te verwarmen. Er bestaan vele soorten warmwatertoestellen, zoals gasgeisers, gasboilers, elektrische boiler (deze heeft een slecht rendement) en combiketels. Aile gewone warmwatertoestellen, met uitzondering van de keukengeiser, zijn geschikt als naverwarmer van de zonneboiler. 5

10 !Wf'BEDRI.ll'SKlfNDE ~vv i: r""i k... I De een warme toekomst? 1.1 Type zonneboilers Grofweg kunnen de type zonneboilers in vier groepen worden ingedeeld. Uit het rapport van Sasburg Vissers en Aarts (SV&A) blijkt dat 77% van de geplaatste zonneboilers met een gastoestel wordt naverwarmd en 15 % elektrisch. Tabel 1: De vier groepen waarin de zonneboilers kunnen worden ingedeeld. Type opp in m' voorraadvat navsrwarming prois standaard zonneboiler 3 tot 4 80 tot 120 rondgepompt in gesloten circuit ev-ketel met tapspiraal 2000 tot4000 compacta zonneboiler idem geen.diract in collector verw~ a,md idem combiketel 2000 tot 3000 cv~zonneboiler 3 tot tot 240, in voorraadvat ex Ira warmle wisselaa, van ev-ketel, geen extra naverwarmloeslel nodig idem met ge 'ntegree,de naverwarmrng 3000 tot 4500 zonneboller combi idem voorraadvat en cv bralnder ge.- integree,d zijn I warm water oak VOO( centrale verwarming e naver Rendement In de bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van een lijst met type zonneboilers en bijbehorend rendement en naam van de leverancier. De energetische opbrengst loopt uiteen van 1,9 tot 4,9 GJ/jr (met een collector opperv"lak.te varierend"f,2 tot 4,3), Bij de meest verkochte zonneboiler waarvan het oppervlakte van 2,5 tot 3 m 2 collector kan varieren, bedraagt het verschil ongeveer 30% tussen de laagste en hoogste opbrengst. De zonneboiler bespaart energie omdat de naverwarmer minder energie verbruikt. De energielevering is afhankelijk van 1 De gr.ootte van de collector ten opzichte van het warmwaterverbruik. 2 De helling en orientatie waaronder de collector is geplaatst. Per 50 liter warmwaterverbruik per dag dient de collector 1 m 2 te zijn. Een persoon gebruikt per dag gemiddeld 30 liter water. De energielevering is optimaal bij een orientatie op het zuiden en een hellingshoek tussen de 30 0 en 50. De energiebesparing voor een particulier is afhankeljjk van het aantal personen per huishouden, het warmwater gebruik, diameter van de waterleidingen in huis, het gewenste comfort en het naverwarmingstoestel. Het gemiddelde "financiele voordeel voor een gemiddelde vierpersoonsgezin is gering en bedraagt nu ongeveer tussen de f 90,- a f 100,- per jaar.[2] 6

11 De een warme toekomst? 1.3 Energieprijzen De huidige terugverdientijd van de zonneboiler is afhankelijk van drie aspekten. Ten,( eerste het type zonneboiler. Wat is de prijs en wat is het rendement ervan? Ten tweede is de terugverdientijd athankelijk van welk ander warmwatertoestel men v66r de zonneboiler in gebruik heett gehad. Welke besparing levert de zonneboiler op ten opzichte van het oude apparaat. Als laatste is de hoogte van de subsidie een belangrijke factor. Uit eerder gepubliceerde rapporten en uit intervieuws blijkt dat gemiddeld genomen de terugverdientijd van een zonneboiler op 1 3 a 14 jaar geschat mag worden (dit is een waarde exclusief subsidies). De energieprijs bedraagt voor de particulieren huishoudens 50 cent per m 2 gas. Tot en met 1998 wordt een stijging van 11,2 cent per m 2 verwacht. Oit laatste is de energiebelasting van 3,8%. De gemiddelde terugverdientijd van de zonneboiler zal daardoor van 12 (met subsidie) naar ongeveer 8 jaar dalen. Bij een nog groter stijging van de energieprijs, zal de terugverdientijd korter worden. De energieprijs is voor industrie veelal lager, omdat voor groot-verbruik (boven m 2 gas) een lager tarief geldt. 1.4 Levensduur In verschillende woningbouwprojecten zijn 10 tot 15 jaar geleden de eerste zonneboilers geplaatst. Op enkele uitzonderingen na functioneren deze nog allemaal. Met de huidige produktietechnieken en verbeterde materialen kan gesproken worden van een levensduur van tenminste 1 5 jaar. 7

12 ~BRDKO"SKUNDE,p.VV ink e I ond C.f ftc m~l"lil1 d "-' '1"(' De zonneboiler, een warme toekomst? 2 PRODUCTIESECTOR De fabrikanten richten zich voornamelijk op de energiedistributie bedrijven en op opdrachtgevers in de projectmatige bouw. De marketingactiviteiten van de fabrikanten staan los van de zonneboilercampagne die door en overheid en door de energiebedrijven afzonderlijk wordt gevoerd. In dit hoofdstuk worden de huidige situatie en de o,ntwikkelingen in e produktie van de zonneboiler kort uiteengezet. 2.1 De producenten Momenteel zijn ongeveer 1 5-tal producenten en handelsondernemingen actief op de zonneboilermarkt. Bijlage 3 bevat een overzicht van aile gevonden namen van producenten en handelsondernemingen, die eind 1995 actief op de zonneboilermarkt aanwezig waren. Enkele belangrijke producenten en hun produkten worden hieronder in het kort besproken. AGPO/ZEN AGPO is de handelsonderneming en is gevestigd in Breda. ZEN produceert voor AGPO is gevestigd in Eindhoven. AGPO heeft 75 personeelsleden en ZEN 3. AGPOIZEN heeft de AGPO AQUA SOL op de markt gebracht. De AQUA SOL kan als voorloper worden gezien van een ge'integreerd systeem. Voordelen: beperkte afmetingen van het voorraadvat vormgeving van het voorraadvat die goed aansluit bij de vormgeving van cvketels. Het produkt kan makkelijk naast een cv-ketel worden geplaatst. Luigjes Zonne Energie (LZE) LZE is gevestigd in Barneveld en heeft 11 personeelsleden. Het bedrijf is opgericht in 1977 en mag bij de voorlopers in de ontwikkeling van zonneboilers worden gerekend. Het nieuwste produkt van LZE is de zonnegascombi is een volledig ge'integreerd systeem van de cv-ketel en de zonneboiler. Dit is het type 4 uit tabel 1. De aanschaf van cv-ketel is bij dit type overbodig geworden. Solistor Dit bedrijf is opgericht in 1992 en gevestigd in Veldhoven. Solistor heeft de Solistor solar hotwater cassette op de markt gebracht. Hierbij zijn de voorraadvat en de collector ge'integreerd. Het zogenoemde Integrated Collector Storage System (lcs). De "cassette" wordt in geheel op het dak geplaatst. De voordelen hiervan zijn: geen voorraadvat in huis nodig; de installatiekosten zijn lager; geen pomp of regeling nodig. 8

13 ItfrBEDRJJVSKlJNDE ~Vv i '"' k.. I De zonneboiler, een warme toekomst? Solahart Solahart brengt het thermosifonsysteem op de markt. Dit produkt maakt gebruik van de natuurlijke circulatie in het collectorcircuit in plaats van gedwongen circulatie door mid del van een pompje. Daartoe moet het opslagvat boven de collector worden geplaatst. Volgens het principe dat vloeistoffen bij verwarming uitzetten en daardoor lichter worden per volume-eenheid komt de circulatie vanzelf tot stand zodra de temperatuur van het water in de collector door de zon warmer wordt dan het water in het opslagvat. Solution Energy Systems Solution Energy Systems levert onder de naam Solution een systeem waarbij de collector en voorraadvat zijn ge'integreerd (les). Het werkt volgens het principe van de warmtepijp en is opgebouwd uit modules. Dit produkt is door ASES ontwikkeld. 2.2 Ontwikkelingen Produkttechnisch Technisch gezien is de zonneboiler een volwassen produkt. Er zijn geen kinderziektes meer. Het overgrote dee I van de huidige gebruikers is zeer tevreden over het gebruik van de zonneboiler. In 1994 heeft TNO 34 systemen getest. Het uitvoeren van een dergelijke test kost de fabrikant ongeveer f 1S.000,-Zonder een dergelijke test komt een produkt niet in aanmerking voor BSET-subsidie (zie hoofdstuk 3 Subsidies). Zonneboilers met een relatief slechte opbrengst krijgen met de Gigajoule-regeling weinig subsidie. De invoering van dit subsidiebeleid heeft er toegeleid dat het marktassortiment aan zonneboilertypen/merken is gedaald tot 23 verschillende produkten. TNO heeft in 1994 verschillende onderzoeken gedaan, vaak in samenwerking met fabrikanten. De onderzoeken betroffen de onderstaande onderwerpen: De mogelijkheden naar kostprijsverlagingen van de collectorbak. Door het profiel iets te wijzigen kan de kostprijs iets worden gereduceerd. Een nieuw opslagsysteem waarbij een opslagvat volledig in een ander opslagvat wordt geplaatst om warmte verliezen zoveel mogelijk te verminderen. Op laboratorium is aangetoond dat dit principe werkt en kan leiden tot een rendementsverbetering van 25 procent. De vraag of zelflerende regelingen tot een verbetering van het rendement kunnen leiden. De warmtegelaagdichtheid in het boilervat. Dit om de verbeteringen van de vorm van warmtewisselaar in kaart te brengen. ATON he eft in 1994 in samenwerking met NUON een proefprojekt uitgevoerd, waarbij bestaande elektrische boilers zijn omgebouwd tot zonneboilers. Het elektrische element wordt al dan niet ter plaatse vervangen door een warmtewisselaar die op de zonnecollector kan worden aangesloten. In Nederland functioneert nog een groot aantal 9

14 Iti(BEDRUP'SKtJNDE ~v.rink_1 De ZOl1inel)OlI/~r, een warme toekomst? elektrische boilers. Ombouw is dan ook een interessante mogelijkheid om de markt voor zonneboilers te vergroten. Kostentechnisch In de Meerjaren Afspraken (MJA) zijn het Ministerie van Economische Zaken, Energie Ned, Holland Solar, NOVEM, energiebedrijven en zonneboiler-industrie overeengekomen dat eind 1997 de kostprijs van de zonneboiler moet zijn verlaagd van f 3850 in 1991 naar f 2350 (inclusief installatie, exclusief BTW). De daarvoor benodigde prijsdaling loopt tot nu toe volgens planning. Deze prijsdaling wordt echter voornamelijk veroorzaakt door een marge verkleinen van de leverancier in plaats van een verbetering van de efficientie en effectiviteit van het produktieproces. Ten opzichte van de produkten in land en om ~ns heen kan Nederland zich qua prijs en kwaliteit vergelijken met Denemarken. Ten opzichte van andere europese landen zijn de Nederland goedkoop en kwalitatief even goed. Produkten uit Griekenland hebben vaker een lager rendement en zijn niet altijd even goed bestand tegen vorst. 10

15 De zonneboiler, een warme toekomst? SUBSIDIES 3.1 De BSET -regeling Bij aankoop van een zonneboiler is extra financiele ondersteuning mogelijk. Dit kan worden ingediend bij het Ministerie van Economische Zaken door middel van de BSETregeling subsidie (Besluit Subsidies EnergiebesparingsTechnieken). De subsidie-regeling is sinds van kracht. Eveneens kan daarboven op nog bij energiebedrijven en gemeenten een extra financiele ondersteuning worden aangevraagd. De BSET-regeling subsidie heeft betrekking op zonnecollectoren met het bijbehorende vloeistofopslagvat, waarbij sprake is van duurzaam afgedekte en ge'isoleerde collectoren. Op deze systemen bedraagt de subsidie f 275,- per Giga Joule (GJ) voor de eerste 4 GJ energie en f 125,- per GJ energie voor het meerdere. Voor zonnecollectoren in andere dan waterverwarmingsystemen voor huishoudelijk gebruik geldt een subsidie van f 35,-. Deze subsidie geldt niet indien: de kosten voor aanvraag lager dan f 2000,- bedragen; de onderdelen of componenten "tweede-hands" zijn; bij de zonneboiler geen bijbehorend vloeistof opslagvat wordt aangeschaft; de zonnecollectoren niet door een onderneming worden ge'installeerd; het systeem buiten Nederland wordt ge'installeerd; In de bijlage 4 wordt een overzicht gegeven van de extra financiele ondersteuning die door de verschillende energiebedrijven en gemeenten wordt geboden. 3.2 De praktijk met de subsidies De administratieve afhandeling van de subsidies is in het verleden erg traag gebleken en heett er in een aantal gevallen toegeleid dat zonneboiler projekten zijn geschrapt. Vaar 1995 is een budget van f8 miljaen beschikbaar geweest. Vaor 1996 en 1997 kamt naar verwachting f6 miljaen beschikbaar. De subsidie is de laatste jaren gezakt van gemiddeld f 1800,- in 1993 naar f 1350,- in 1994 tot f 1000,- in

16 1tiM'8KDRJJ"SKV~DE Jf!!JIvv ink IS I De zonneboiler, een warme toekomst? 3.3 Na BSET-regeling De BSET-subsidie zal tot 1998 duren. Dan verwacht de overheid dat de zonneboilerindustrie geheel op eigen benen moet kunnen staan. Zowel projektontwikkelaars, energiebdrijven, woningcorporaties, adviesbureaus en andere intermediairs hebben hun twijfels of de zonneboiler vanaf 1998 in staat is om zonder subsidie te overleven. De overheid is momenteel bezig met het ontwerpen van een tweetal maatregelingen die op langer termijn moeten bijdrage aan een blijvend goede marktpositie van de zonneboiler: Regulerende energieheffing. Dit houdt in dat mocht er op 1 januari 1996 geen europese heffing t.a.v. energiebesparende doelstellingen mogelijk blijken, dan zal Nederland, en mogelijk nog enkele andere europese landen, op die datum in ieder geval een kleinverbruikersheffing op energie invoeren. Een kleinverbruikersheffing zal een bijdrage leveren aan het bereiken van de NMP2 doelstellingen (Nationaal Milieu Plan 2). De prijsverhoging van niet-duurzame energie moet het gebruik van duurzame energiebronnen aantrekkelijker maken. Energie Prestatie Norm De ministeries van Volkshuisvesting Ruimtelijk ordening en Milieubeheer en van Economische Zaken bereiden samen de introductie van de Energie Prestatie Norm (EPN) voor. De doelstelling hiervan is het terugdringen van het energieverbruik in nieuwbouw met 15 procent. In het bouwbesluit van 1995 zal voor nieuw te bouwen gebouwen vastgelegd worden welke energie; prestatiecoefficient (EP) maximaal is toegestaan. Deze coefficient geeft een 9rove'lndicaire-van~ de energie-efficientie van nog te bouwen gebouwen. De wijze waarop de EP in gebouwen wordt berekend is vastgelegd in normen: NEN 2916 voor utiliteitsgebouwen en NEN 5128 voor woningen. Momenteel wordt per 15 december de EP verplicht gesteld op 1,4. Een doorsnee woning komt nu op een gemiddelde van L6 uit. Met een zonneboiler krijgt een doorsnee woning al een 1,4. De waarden die voor de zonneboiler worden gehanteert, zijn enigszins aan de conservatieve kant. Dit om de markt de kans te geven met betere waarden te komen voor systemen die dat verdienen; bijvoorbeeld via een kwaliteitsverklaring. Per 1998 wordt de EP op 1,2 verplicht gesteld. 12

17 fti(8eorufskunde ~'vvinkel De zonneboiler, een warme toekomst? De volgende energiebesparings maatregelingen zijn het meest effectief om tot een lage EP te komen. 1. Geen koeling Extra thermische isolatie - HR warmte-opwekking - Warmte-terugwinning uit ventilatielucht - Energiezuinige verlichting 3. De zonneboiler. 3.4 Producenten subsidie Voor produktontwikkeling is een subsidie van 50% van de ontwikkelkosten beschikbaar. Voor marktintroduktie is een subsidie van 25% beschikbaar. Deze subsidies kunnen worden aangevraagd bij Novem. Deze regelingen zijn vanaf 1991 en tot minimaal 1998 van kracht. 13

18 twf"bediujfskunde pj...,.,lnk.t De ZOf1'nellOlll~r. een warme toekomst? 4MARKT 4.1 Substituten van de zonneboiler. Warmwater toestellen zoals de geiser, een combi-ketel, een gasboiler of een elektrische boiler zjjn substituten van de zonneboiler. Met uitzondering de zonneboilercombi is er altijd nog een cv ketel nodig voor het verwarmen van het centrale verwarmingswater. De aanschafprijs van en cv ketel varieert met een oplopend warm water comfort van f 2000,- tot f 4000,-. Hierbij komen eveneens de installatiekosten van f 1000,- tot f 1500, De vraag naar zonneboilers in Op grond van de subsidie bestanden van Senter is de vraag naar zonneboilers in de voorgaande jaren bepaald. Tabel 2: Vraag naar zonneboilers per jaar op basis van Senter-bestanden # zonneboilers II individueel ??? overig Iprojaktan) ad ??? totaal "3200 % individueel van totaal 82% 75% 62% 4.3 De rol van energiebedrijven op de vraag Uit het onderzoek van SV&A blijkt dat de vraag naar zonneboilers waarneembaar stijgt, waar en aanvullende subsidie wordt gegeven en waar het energiebedrijven intensief met de doelgroepen communiceren. Interventie-acties van het energiebedrijf ten gunste van de zonneboiler zoals campagne voeren, het geven van intensieve voorlichtingen en het plaatsen van zonneboilers bij het personeel van het energiebedrijf om een olievlekwerking te bewerkstelligen, zijn van belang v~~r het stimuleren van de vraag Dit aantal is een gemiddelde van de schatting die Senter begin januari 1996 heeft gedaan. 3 Deze cijfers zijn niet afkomstig van Senter, maar globale schattingen uit [1 J. 14

19 De 7nnJ~"hrlll"r een warme toekomst? In 1994 zorgden de energiebedrijven voor het grootste gedeelte van de afzet: bij ruim driekwart van aile zonneboilers waarvoor subsidie werd toegezegd, was een energiebedrijf betrokken. Door energiebedrijven wordt aangegeven dat interventies niet zeer effectief zijn geweest, voor zover het gaat om het overhalen van individuele beslisser. De inspanningen van het energiebedrjjf voor een individuele verkoop of verhuur van een zonneboiler zijn groot. Door onbekendheid van de zonneboiler kost het geven van voorlichting ongeveer een dag per plaatsing van een zonneboiler ten opzichte van een uur voor een ander warmwatertoestel. Individuele huur krijgt door de energiebedrijven minder aandacht dan verkoop. Vaak is dit voor particulieren financieel minder aantrekkelijk. Veel energiebedrijven gaan zich steeds meer richten op projecten, voornamelijk nieuwbouw. Ook zijn er door energiebedrijven projecten uitgevoerd bij utiliteitsgebouwen, gestapelde woningbouw, hotels en dergelijke. Door schaalvergroting kan op installatie en plaatsingskosten worden bespaard. In de marktbenadering zullen de energiebedrijven zich meer gaan richten op de emotionele aspekten van de zonneboiler: het is leuk een zonneboiler te bezitten Het technisch marktpotentieel Het aantal woningen waar het technisch mogelijk is om een zonneboiler te plaatsen, is het technische marktpotentieel. Dit hangt voornamelijk af van: Type woning: eengezins-woningen Meergezinswoningen hebben een gezamelijk dak. De indeling van de woning: woningen met 4 of meer kamers. Woningen met minder kamers hebben hoogstwaarschijnlijk een te laag warmwaterverbruik. De orientatie van de woning Er wordt geschat dat ongeveer de helft van de woningen een voor zonneboiler gunstige orientatie hebben. Het werkelijke marktpotentieel wordt behalve door het technische potentieel ook door andere factoren bepaald. Zo spelen de consumentenvoorkeuren een rol. Bovendien is de zonneboiler niet voor iedereen economisch interessant. Dit hangt samen met het warmwatergebruik, dat weer wordt bepaald door aantal personen per huishouden en het gewenste comfort. Daarnaast be'invloedt de energieprijs weer het rendement van de investering. Het technisch potentieel voor de bestaande bouw in koopwoningen bedraagt woningen. Het technisch potentieel voor de bestaande bouw in huurwoningen bedraagt woningen. In de bijlage 5 wordt een overzicht gegeven van het technische potentieel per provincie. Noord-Brabant neemt 18% van de huurwoningen voor zijn rekening en 17 % van de koopwoningen. Het technisch potentieel in de nieuwbouw tussen 1995 en 1998 ligt tussen de en In 2010 zullen er na schatting woningen na 1995 worden gebouwd, die in principe geschikt zijn voor plaatsing van een zonneboiler. Tot 2010 bedraagt het technisch potentieel woningen. In onderstaande tabel wordt het aantal geplaatste zonneboilers per gebied weergegeven in verhouding met het technisch marktpotentieel in die gebieden. 15

20 !'tiifbedlt1jpskvl\ide.j1!!jtvvinkel De een warme toekomst? Tabel3: Geplaatste zonneboilers in gebied. Het absolute cijfer en het aantal geplaatste zonneboilers op het technische potentieel (in 1000) gebled zb pctentieel koopwo aantal 1991 aantal 1992 aantal 1993 ning abs. abs zb!1 000 abs zbl 1000 abs zbil000 LB ZL PEN Salland RED Frigem EMGO Usselmij I 0.64 I I NUON Gld NUON fr REMU Utrecht Friesland I Overijssel Lemmer a 0.00 I 1.18 Veere Usselmuiden ZW'Indrecht a 0.00 I a 0.00 a 1750 a I a Consumenten voorkeur In april is door SV &A een gedragsonderzoek uitgevoerd naar de beslissingsprocessen van huishoudens en woningcorporaties. In de onderstaande paragrafen worden de resultaten van de huishoudens samengevat. Bij het onderzoek zijn drie groepen huishoudens te onderscheiden: Huishoudens die de zonneboiler in gebruik hebben genom en, de zonneboilergebruiker. 2 Huishoudens die interesse hebben getoond in de zonneboiler (Deze huishoudens hebben informatie aangevraagd bij Holland solar, een voorlichtingscentrum). 3 Een willekeurige steekproef onder de Nederlandse huishoudens. 16

De zon als warmtebron. Hoe werkt een zonneboiler?

De zon als warmtebron. Hoe werkt een zonneboiler? koud tapwater 0900-9892 Zonneboilers Algemene informatie over actieve thermische zonne-energie De zon als warmtebron De zon is een onuitputtelijke bron van energie Zonne-energie omgezet in warmte is de

Nadere informatie

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam douchen en baden dat kan met de aurostepplus zonneboiler. De aurostepplus van Vaillant zorgt

Nadere informatie

U n i e k i n t e c h n i e k e n v o r m g e v i n g

U n i e k i n t e c h n i e k e n v o r m g e v i n g monosolar zonneboilersysteem met hoogrendement bouwen op duurzame energie U n i e k i n t e c h n i e k e n v o r m g e v i n g Onze producten worden wereldwijd verkocht vanwege hun ongeëvenaarde technische

Nadere informatie

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming SolarSystemen Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming De onuitputtelijke bron van energie voor warm water én verwarming Op zo n 150 miljoen kilometer van de aarde bevindt zich een unieke energieleverancier:

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012

Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012 Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012 Achtergrond bij onderzoek In het onderzoek is gebruik gemaakt van een aselecte steekproef van 1.038 huishoudens. Deze steekproef

Nadere informatie

Thermische zonne-energie. Maximaal rendement uit de zon met de zonne-energie systemen van ZEN. energizing your future

Thermische zonne-energie. Maximaal rendement uit de zon met de zonne-energie systemen van ZEN. energizing your future Thermische zonne-energie Maximaal rendement uit de zon met de zonne-energie systemen van ZEN energizing your future energizing your future Haal je warmte uit de zon Denk milieuvriendelijk, handel economisch

Nadere informatie

ENERGIE MET RESPECT VOOR DE TOEKOMST

ENERGIE MET RESPECT VOOR DE TOEKOMST ENERGIE MET RESPECT VOOR DE TOEKOMST Duurzame energie helpt klimaatverandering tegen te gaan en voorkomt dat energie opraakt. De bronnen van duurzame energie, zoals de wind en de zon, kunnen niet opraken.

Nadere informatie

Thermische zonne-energie. Maximaal rendement uit de zon met de zonne-energie systemen van ZEN. renewables for all

Thermische zonne-energie. Maximaal rendement uit de zon met de zonne-energie systemen van ZEN. renewables for all Thermische zonne-energie Maximaal rendement uit de zon met de zonne-energie systemen van ZEN renewables for all renewables for all Haal je warmte uit de zon Denk milieuvriendelijk, handel economisch In

Nadere informatie

aurostep plus zonneboiler

aurostep plus zonneboiler aurostep plus zonneboiler Veel warm water dankzij zonne-energie 01-09 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam verzekerd van veel warm water Open de

Nadere informatie

De beste zonneboilers komen van DSS

De beste zonneboilers komen van DSS De beste zonneboilers komen van DSS De besparing op de energierekening na aanschaf van een zonneboiler tot wel 60% op het gasverbruik. De straling van de zon is een onuitputtelijke bron van schone energie.

Nadere informatie

Infogids zonneboiler

Infogids zonneboiler Infogids zonneboiler Inhoudstabel Inhoudstabel... 1 Wat is een zonneboiler?... 2 De werking van een zonneboiler... 2 Waarmee moet u rekening houden?... 2 De kostprijs van een zonneboiler... 3 Overzicht

Nadere informatie

Solenco zonlichtsystemen programma 2011

Solenco zonlichtsystemen programma 2011 zonlichtsystemen programma 2011 voor toepassing in: Woonhuizen in de laagbouw Gestapelde woningen Grootverbruik Zwembad en vloerverwarming 2011 Energie uit zonlicht Zonlicht kunt u passief gebruiken om

Nadere informatie

Info gids. Infogids zonneboiler. Info gids. Zonneboiler www.zonneboilersite.be 1

Info gids. Infogids zonneboiler. Info gids. Zonneboiler www.zonneboilersite.be 1 Zonneboiler www.site.be 1 Inhoudstafel Wat is een? 2 De werking van een 3 Waarmee moet u rekening houden? 3 De kostprijs van een 4 Overzicht premies van een 4 Premie van de netbeheerder 5 Terugverdientijd

Nadere informatie

ONDERZOEK THUIS ACCU. 29 oktober 2015. Is Nederland klaar voor de thuis accu?! Auteur Y. Lievens. Panelleden ISO 26362 gecertificeerd

ONDERZOEK THUIS ACCU. 29 oktober 2015. Is Nederland klaar voor de thuis accu?! Auteur Y. Lievens. Panelleden ISO 26362 gecertificeerd ONDERZOEK THUIS ACCU Is Nederland klaar voor de thuis accu?! 29 oktober 2015 Panelleden ISO 26362 gecertificeerd Auteur Y. Lievens Onderzoek thuis accu De techniek gaat steeds meer vooruit en er blijven

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van de zon Duurzame energie, besparing op uw gasrekening Thermische zonne-energie is noodzakelijk

Nadere informatie

Een Rivusol zonneboiler voor iedereen

Een Rivusol zonneboiler voor iedereen Een Rivusol zonneboiler voor iedereen De makkelijkste manier om over te stappen op zonne-energie Rivusol heeft zich ten doel gesteld om de zonneboiler bereikbaar te maken voor iedereen. Met de Rivusol

Nadere informatie

Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren. aangenaam. & duurzaam

Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren. aangenaam. & duurzaam Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren aangenaam & duurzaam Solior: Voorverwarmer: - Eenvoudig te installeren; boilervat + collector in één op het dak - Bespaart tot 40% van het energieverbruik

Nadere informatie

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming SolarSystemen Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming De onuitputtelijke bron van energie voor warm water én verwarming Op zo n 150 miljoen kilometer van de aarde bevindt zich een unieke energieleverancier:

Nadere informatie

SOLAR systeem. Combineer dakramen en zonne collectoren en bespaar op energie. Nieuw

SOLAR systeem. Combineer dakramen en zonne collectoren en bespaar op energie. Nieuw SOLAR systeem Combineer dakramen en zonne collectoren en bespaar op energie Nieuw U kunt de zonnecollectoren in uw dak afzonderlijk of in combinatie met VELUX dakramen installeren. Een collector van 7,2

Nadere informatie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboilers SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboiler Eindeloos profiteren van de zon Thermische zonne-energie is noodzakelijk voor een duurzame toekomst.

Nadere informatie

Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren. product-

Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren. product- Itho Daalderop Zonneboilers en zonnecollectoren product- 2 De zonneboilers van Itho Daalderop Itho Daalderop heeft twee verschillende soorten zonneboilers; de Solior en de Voorverwarmer. De Solior is een

Nadere informatie

Multifunctionele oplossing voor CO 2 -besparing en EPC-verlaging EPC 0,6? Geen probleem. Sterke schakels

Multifunctionele oplossing voor CO 2 -besparing en EPC-verlaging EPC 0,6? Geen probleem. Sterke schakels Multifunctionele oplossing voor CO 2 -besparing en EPC-verlaging EPC 0,6? Geen probleem Sterke schakels + Intergas Kombi Kompakt HRE VOORDELEN VAN DEZE COMBINATIE Servicevriendelijk Verlaging van de EPC

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilers Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste ter wereld de succesvolle

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

nergiebespaar Concept

nergiebespaar Concept nergiebespaar Concept Totaalpakket - Warmtepomp Zonneboiler CV-ketel Iets meer investeren, veel meer besparen: Zeer hoge energiebesparing! Zeer hoge subsidie! Zeer veel comfort! Waarom duurzaam? Drie redenen

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

De HR-ketel die óók elektriciteit opwekt. De persoonlijke energiecentrale voor warmte, warm water én elektriciteit in huis.

De HR-ketel die óók elektriciteit opwekt. De persoonlijke energiecentrale voor warmte, warm water én elektriciteit in huis. De HR-ketel die óók elektriciteit opwekt. De persoonlijke energiecentrale voor warmte, warm water én elektriciteit in huis. Introductiedatum: 1 november 2010. Inhoudsopgave Het belang van duurzame innovatie

Nadere informatie

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Rob Nagel Honeywell Dag van de Installatie VSK, Jaarbeurs Utrecht 2 februari 2010 Binnenklimaat besparing door comfort Woningmarkt in

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

Stralend nieuws onder de zon!

Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler De zon gaat wél voor en daar kunt ú het hele Zonne-energie is de meest milieuvriendelijke en duurzame warmtebron die

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

Zonne Energie iets voor WBB?

Zonne Energie iets voor WBB? Zonne Energie iets voor WBB? 23 januari 2012 Fernando de Beurs 06 55 163 013 jfdebeurs@debeurs partners.nl Agenda Introductie Achtergrond Doel van vanavond Vragen op de uitnodiging Zonne energie in het

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Verduurzaming woningvoorraad met grote zonnewarmtesystemen

Verduurzaming woningvoorraad met grote zonnewarmtesystemen Verduurzaming woningvoorraad met grote zonnewarmtesystemen Frank Zegers ECOFYS Postbus 8408, 3505 RK UTRECHT Tel: +31 30 2808 313 Email: f.zegers@ecofys.nl 2 Inhoud Solarge Achtergrond Zonne-energie aanbod

Nadere informatie

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming SolarSystemen Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming De onuitputtelijke bron van energie voor warm water én verwarming Op zo n 150 miljoen kilometer van de aarde bevindt zich een unieke energieleverancier:

Nadere informatie

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming

SolarSystemen. Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming SolarSystemen Duurzame oplossingen voor warm water en verwarming De onuitputtelijke bron van energie voor warm water én verwarming Op zo n 150 miljoen kilometer van de aarde bevindt zich een unieke energieleverancier:

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van de zon Duurzame energie, besparing op uw gasrekening Thermische zonne-energie is noodzakelijk

Nadere informatie

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder Nieuwbouw Steile Bank en Urkerstraat Woonfolder Lemmer, een oud vissersdorp met maritiem karakter Lemmer is gelegen in de fusiegemeente De Friese Meren, provincie Friesland. Het is één van Frieslands bekendste

Nadere informatie

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03)

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) 1 HOE BEOORDEEL JE DE RENDABILIEIT VAN EEN INVESTERING? Is het rendabel om in uw woning te investeren in een systeem dat werkt op hernieuwbare energie?

Nadere informatie

De zon als warmtebron

De zon als warmtebron Alles wat u wilt weten over Zonneboilers De zon als warmtebron Op maat voor: Huishoudens De zon is een onuitputtelijke bron van energie. Zonlicht is er in overvloed. Zelfs in Nederland is er genoeg zonlicht

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

AquaSol 4 Zonlichtsysteem

AquaSol 4 Zonlichtsysteem energiek in duurzame klimaatconcepten AquaSol 4 Zonlichtsysteem van Ferroli Nederland 5,4 GJ > > > Z O N L I C H T ONEINDIGE BRON VAN ENERGIE < < < Kies duurzaam, kies zonlichtenergie Voordelen AquaSol

Nadere informatie

DAALDEROP, VEELZIJDIG IN WARMTE

DAALDEROP, VEELZIJDIG IN WARMTE DAALDEROP, VEELZIJDIG IN WARMTE Daalderop, opgericht in 1880 in Tiel, is marktleider op het gebied van de ontwikkeling, productie en verkoop van hoogwaardige warmwaterapparatuur en toonaangevend leverancier

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Productie van thermische zonne-energie in individuele en collectieve woningen (< 10 eenheden) Gregory NEUBOURG APERe Doelstellingen van de presentatie

Nadere informatie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie

www.pletteinstallaties.nl Bosch Solar zonne-energie 1 Bosch Solar zonne-energie 2 Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag uit. Huishoudelijke apparaten,

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepanelen-installatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

D a a l d e r o p, u i t z o n d e r l i j k e p r e s tat i e s i n wa r m t e e n wa r m wat e r c o m f o rt

D a a l d e r o p, u i t z o n d e r l i j k e p r e s tat i e s i n wa r m t e e n wa r m wat e r c o m f o rt CombiPact 24/33 Klein van formaat, groot in prestaties D a a l d e r o p, u i t z o n d e r l i j k e p r e s tat i e s i n wa r m t e e n wa r m wat e r c o m f o rt Unieke kwaliteit Onze producten worden

Nadere informatie

D a a l d e r o p, u i t z o n d e r l i j k e p r e s tat i e s i n wa r m t e e n wa r m wat e r c o m f o rt

D a a l d e r o p, u i t z o n d e r l i j k e p r e s tat i e s i n wa r m t e e n wa r m wat e r c o m f o rt CombiPact 24/33 Klein van formaat, groot in prestaties D a a l d e r o p, u i t z o n d e r l i j k e p r e s tat i e s i n wa r m t e e n wa r m wat e r c o m f o rt Unieke kwaliteit Onze producten worden

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014 Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 5 Het EPA-maatwerkadviesrapport Het eindresultaat van het adviesproces moet men uiteindelijk vastleggen in een adviesrapport dat met

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek Introductie Ernst van Tongeren Directeur Besseling Installatietechniek Programma 1. Presentatie duurzame technieken (E. vantongeren) 2. Bouwkundige randvoorwaarden (H. Nieman) 3. Presentatie praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Installatie overzicht bij EPC-concepten

Installatie overzicht bij EPC-concepten Installatie overzicht bij EPC-concepten Dit boekje geeft een overzicht van de belangrijkste installaties zoals die nu op de markt aanwezig zijn. PelserHartman probeert u een zo volledig mogelijk overzicht

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Eerste halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 11 13 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Waarop letten bij het kiezen van een zonneboiler?

Waarop letten bij het kiezen van een zonneboiler? Waarop letten bij het kiezen van een zonneboiler? Inleiding Een zonneboiler bestaat uit de drie volgende hoofdbestanddelen: - de zonnecollector(en): het meest zichtbare onderdeel - de boiler of opslagvat

Nadere informatie

Tercal verwarmingssystemen

Tercal verwarmingssystemen Tercal verwarmingssystemen De HP 160 Easy is een hoogwaardige betaalbare zonneboiler met een zeer goede opbrengst, die bovendien onderhoudsvrij is. Het is een volgens het zwaartekrachtprincipe werkend

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

Verwarmen van water thuis op basis van zonne-energie.

Verwarmen van water thuis op basis van zonne-energie. Tekst voor zonneboiler: Thermische zonne energie of de Zonneboiler De zonneboiler is hét topproduct uit het gamma van ZEN Renewables. Ontwikkeld vanuit een jarenlange ervaring en directe technische opvolging,

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Info sessie warmtepompen met bodem energie

Info sessie warmtepompen met bodem energie Info sessie warmtepompen met bodem energie Waarom warmtepomp Werking warmtepomp Waarom hybride Werking hybride Leo Janssen TPA Vaillant T.b.v Omgevings Dienst Midden Holland November 2013 Waarom een warmtepomp?

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine. Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine. Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste ter wereld

Nadere informatie

Zet de zon aan! Gratis warm water met duurzame energie. Zonlichtsystemen van Remeha. remeha.nl/zon

Zet de zon aan! Gratis warm water met duurzame energie. Zonlichtsystemen van Remeha. remeha.nl/zon Zet de zon aan! Zonlichtsystemen van Remeha Gratis warm water met duurzame energie remeha.nl/zon Opstelling in dak Bespaar direct met zonne-energie! Opstelling op dak Opstelling plat dak Zonnecollectoren

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit h o u d t Nederla nd w a r m. Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit h o u d t Nederla nd w a r m. Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit h o u d t Nederla nd w a r m SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste

Nadere informatie

E-Serie. De meest compacte, betrouwbare en zuinigste CV-ketel

E-Serie. De meest compacte, betrouwbare en zuinigste CV-ketel E-Serie De meest compacte, betrouwbare en zuinigste CV-ketel Superzuinig dankzij hoogste rendement Na het sporten even een frisse douche, s avonds de kinderen in bad doen of na het werk een lekker warm

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Productie van thermische zonne-energie in individuele en collectieve woningen (< 10 eenheden) Gregory NEUBOURG APERe Doelstellingen van de presentatie

Nadere informatie

BlueSense hr-lijn. Let s start talking BlueSense. BlueSense. hr-lijn CW 3-4-5

BlueSense hr-lijn. Let s start talking BlueSense. BlueSense. hr-lijn CW 3-4-5 BlueSense hr-lijn BlueSense hr-lijn CW 3-4-5 Let s start talking BlueSense Sunflower Brander-ventilator Wisselaar RVS 316 Ti (28mm / 12mm) Tapwater-circuit CV-water-circuit Grafietpakking CV-circuit (min.

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Warmwater collectorsystemen

Warmwater collectorsystemen Warmwater collectorsystemen Warmwater collectorsystemen. Warmwater collectorsystemen zijn vloeistof gevulde installaties waar vloeistof door de buizen in de collector stroomt. Om de buizen in de collector,

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Omnibusenquête 2013 Energiebesparende maatregelen

Omnibusenquête 2013 Energiebesparende maatregelen Omnibusenquête 2013 Energiebesparende maatregelen OMNIBUSENQUETE 2012 Deelrapport: energiebesparende maatregelen Mei 2014 Samenstelling rapport: Enquête-organisatie: In opdracht van: Marielle Bartels,

Nadere informatie

Stralend nieuws onder de zon!

Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler Stralend nieuws onder de zon! Calenta Avanta Quinta In combinatie met Remeha HR-ketels Een Remeha ZentaSOL zonneboilersysteem is universeel toepasbaar en te combineren met elke

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Zonneboilers op maat voor huishoudens

Zonneboilers op maat voor huishoudens Zonneboilers op maat voor huishoudens Stap voor stap warm water van de zon Duurzaam warm m water De zon als warmtebron De zon is een onuitputtelijke bron van energie. Zonlicht is er in overvloed. Zelfs

Nadere informatie

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen Agenda Wie is HRsolar Zonnewarmte V1.0 De markt Zonnewarmte V2.0 Zonnewarmte NOM Wie is HRsolar Nederlandse fabrikant van complete

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

De nieuwe standaard in eenvoud, design en rendement

De nieuwe standaard in eenvoud, design en rendement Product-Data-Blad ZentaSO Upgrade Technische gegevens ZentaSO zonneboilersysteem DST opbrengst 1 collector 3,4 DST opbrengst 2 collectoren 4,4 Maximale bedrijfstemperatuur ºC 80 Opvoerhoogte (bij extra

Nadere informatie

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

meer zon in eigen huis De zonnewarmtesystemen van DSS: warmtebron van formaat

meer zon in eigen huis De zonnewarmtesystemen van DSS: warmtebron van formaat meer zon in eigen huis De zonnewarmtesystemen van DSS: warmtebron van formaat 4013397-DSS brochure.indd 1 07-04-2009 08:54:55 De zon is een warmtebron van formaat Met de zonneboilers van DSS haalt u die

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Zon zoekt ketel. Remeha zonlichtsystemen. Duurzame systemen voor iedereen B E S PA R E D U U R ZAA M B E S PA R E N D U U RZAAM

Zon zoekt ketel. Remeha zonlichtsystemen. Duurzame systemen voor iedereen B E S PA R E D U U R ZAA M B E S PA R E N D U U RZAAM Zon zoekt ketel Duurzame systemen voor iedereen D U U RZAAM U RZAAM D U U R ZAA M Remeha zonlichtsystemen B E S PA R E Gratis warm water voor bad, douche en kraan! Combineer de ketel met zon Zonlicht wordt

Nadere informatie